वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.68.1
कुम्भकर्णं हतं दृष्ट्वा राघवेण महात्मना।
राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन् ॥ ६.६८.१ ॥
महात्मा राघवाने (रामाने) कुंभकर्णाला मारलेले पाहून राक्षसांनी राक्षसेंद्र रावणाला कळवले.
6.68.2
राजन् स कालसंकाशः संयुक्तः कालकर्मणा।
विद्राव्य वानरीं सेनां भक्षयित्वा च वानरान् ॥ ६.६८.२ ॥
हे राजा! कालासारखा तो (कुंभकर्ण) कालकर्माने युक्त होऊन वानरसेनेला पळवून लावून वानरांना खाऊन टाकत होता.
6.68.3
प्रतपित्वा मुहूर्तं तु प्रशान्तो रामतेजसा।
कायेनार्धप्रविष्टेन समुद्रं भीमदर्शनम् ॥ ६.६८.३ ॥
क्षणभर तापल्यानंतर रामाच्या तेजाने शांत झालेला तो, भयंकर दिसणाऱ्या समुद्रात अर्धे शरीर घालून (पडला).
6.68.4
निकृत्तनासाकर्णेन विक्षरद्रुधिरेण च।
रुद्ध्वा द्वारं शरीरेण लङ्कायाः पर्वतोपमः ॥ ६.६८.४ ॥
नाक आणि कान कापलेला, रक्त वाहणारा तो, आपल्या शरीराने लंकेचे द्वार अडवून पर्वतासारखा (पडला होता).
6.68.5
कुम्भकर्णस्तव भ्राता काकुत्स्थशरपीडितः।
अगण्डभूतो विवृतो दावदग्ध इव द्रुमः ॥ ६.६८.५ ॥
तुझा भाऊ कुंभकर्ण काकुत्स्थाच्या (रामाच्या) बाणांनी पीडित होऊन, वणव्याने जळालेल्या वृक्षासारखा विवस्त्र व विकृत पडला आहे.
6.68.6
श्रुत्वा विनिहतं संख्ये कुम्भकर्णं महाबलम्।
रावणः शोकसंतप्तो मुमोह च पपात च ॥ ६.६८.६ ॥
युद्धात मारल्या गेलेल्या महाबली कुंभकर्णाचे वृत्त ऐकून शोकाने संतप्त झालेला रावण मूर्च्छित होऊन कोसळला.
6.68.7
पितृव्यं निहतं श्रुत्वा देवान्तकनरान्तकौ।
त्रिशिराश्चातिकायश्च रुरुदुः शोकपीडिताः ॥ ६.६८.७ ॥
काका मारला गेला हे ऐकून देवांतक, नरांतक, त्रिशिरा आणि अतिकाय शोकाने पीडित होऊन रडू लागले.
6.68.8
भ्रातरं निहतं श्रुत्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
महोदरमहापार्श्वौ शोकाक्रान्तौ बभूवतुः ॥ ६.६८.८ ॥
अक्लिष्टकर्मा राम याने भाऊ मारला गेला हे ऐकून महोदर आणि महापार्श्व शोकाने व्याकूळ झाले.
6.68.9
ततः कृच्छ्रात् समासाद्य संज्ञां राक्षसपुङ्गवः।
कुम्भकर्णवधाद् दीनो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ६.६८.९ ॥
मग मोठ्या कष्टाने शुद्धीवर आलेला राक्षसश्रेष्ठ कुंभकर्णाच्या वधामुळे दीन आणि व्याकूळ इंद्रियांनी विलाप करू लागला.
6.68.10
हा वीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल।
त्वं मां विहाय वै दैवाद् यातोऽसि यमसादनम् ॥ ६.६८.१० ॥
अरे वीरा, शत्रूचा दर्प नाश करणाऱ्या, महाबलवान कुंभकर्णा! मला सोडून दैवयोगाने तू यमसदनाला गेलास.
6.68.11
मम शल्यमनुद्धृत्य बान्धवानां महाबल।
शत्रुसैन्यं प्रताप्यैकः क्व मां संत्यज्य गच्छसि ॥ ६.६८.११ ॥
हे महाबळी! माझ्या बांधवांच्या मनातील काटा न काढता, एकटाच शत्रुसैन्याला तापवून, मला सोडून तू कुठे चाललास?
6.68.12
इदानीं खल्वहं नास्मि यस्य मे पतितो भुजः।
दक्षिणोऽयं समाश्रित्य न बिभेमि सुरासुरात् ॥ ६.६८.१२ ॥
आता खरोखर मी तो नाही, ज्याचा हा उजवा बाहू पडला आहे; याच्या आधारावर मी देव-असुरांनाही भीत नव्हतो.
6.68.13
कथमेवंविधो वीरो देवदानवदर्पहा।
कालाग्निप्रतिमो ह्यद्य राघवेण रणे हतः ॥ ६.६८.१३ ॥
देव-दानवांचा गर्व हरण करणारा, कालाग्नीसारखा असा वीर आज रणांगणात रघुवीराकडून कसा मारला गेला?
6.68.14
यस्य ते वज्रनिष्पेषो न कुर्याद् व्यसनं सदा।
स कथं रामबाणार्तः प्रसुप्तोऽसि महीतले ॥ ६.६८.१४ ॥
ज्याच्या वज्राच्या प्रहाराने कोणालाही कधी दुःख झाले नाही, तो तू रामाच्या बाणांनी व्यथित होऊन जमिनीवर कसा पडला आहेस?
6.68.15
एते देवगणाः सार्धमृषिभिर्गगने स्थिताः।
निहतं त्वां रणे दृष्ट्वा निनदन्ति प्रहर्षिताः ॥ ६.६८.१५ ॥
ऋषींसह आकाशात उभे असलेले हे देवगण तुला रणात मारलेले पाहून हर्षाने गर्जना करत आहेत.
6.68.16
ध्रुवमद्यैव संहृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
आरोक्ष्यन्तीह दुर्गाणि लङ्काद्वाराणि सर्वशः ॥ ६.६८.१६ ॥
निश्चितच आजच, लक्ष्य साधलेले हर्षित वानर लंकेच्या सर्व दुर्गांवर व द्वारांवर चढतील.
6.68.17
राज्येन नास्ति मे कार्यं किं करिष्यामि सीतया।
कुम्भकर्णविहीनस्य जीविते नास्ति मे मतिः ॥ ६.६८.१७ ॥
मला राज्याचे काय प्रयोजन? सीतेला घेऊन मी काय करू? कुंभकर्णाशिवाय मला जगण्याची इच्छा नाही.
6.68.18
यद्यहं भ्रातृहन्तारं न हन्मि युधि राघवम्।
ननु मे मरणं श्रेयो न चेदं व्यर्थजीवितम् ॥ ६.६८.१८ ॥
जर मी भावाचा घातक राघवाला युद्धात मारू शकलो नाही, तर माझे मरणच श्रेष्ठ; हे व्यर्थ जीवन नको.
6.68.19
अद्यैव तं गमिष्यामि देशं यत्रानुजो मम।
नहि भ्रातॄन् समुत्सृज्य क्षणं जीवितुमुत्सहे ॥ ६.६८.१९ ॥
आजच मी त्या ठिकाणी जाईन जिथे माझा धाकटा भाऊ आहे. बंधूंना सोडून क्षणभरही जगण्याचे धैर्य माझ्यात नाही.
6.68.20
देवा हि मां हसिष्यन्ति दृष्ट्वा पूर्वापकारिणम्।
कथमिन्द्रं जयिष्यामि कुम्भकर्ण हते त्वयि ॥ ६.६८.२० ॥
पूर्वी त्यांचे अपकार करणाऱ्या मला पाहून देव हसतील. कुंभकर्णा, तू मारला गेल्यावर मी इंद्राला कसा जिंकू?
6.68.21
तदिदं मामनुप्राप्तं विभीषणवचः शुभम्।
यदज्ञानान्मया तस्य न गृहीतं महात्मनः ॥ ६.६८.२१ ॥
महात्मा विभीषणाचे ते शुभ वचन अज्ञानामुळे मी स्वीकारले नाही; ते आता माझ्यावर ओढवले आहे.
6.68.22
विभीषणवचस्तावत् कुम्भकर्णप्रहस्तयोः।
विनाशोऽयं समुत्पन्नो मां व्रीडयति दारुणः ॥ ६.६८.२२ ॥
विभीषणाचे वचन तूर्त राहू द्या; कुंभकर्ण आणि प्रहस्त यांच्या नाशाने हा भयंकर विनाश उद्भवला असून तो मला लज्जित करतो आहे.
6.68.23
तस्यायं कर्मणः प्राप्तो विपाको मम शोकदः।
यन्मया धार्मिकः श्रीमान् स निरस्तो विभीषणः ॥ ६.६८.२३ ॥
मी धार्मिक आणि तेजस्वी विभीषणाला हाकलून दिले, त्या माझ्या कृत्याचे हे दुःखदायक फळ मला आज मिळाले आहे.
6.68.24
कृपणमतीव विलप्य कुम्भकर्णम्।
न्यपतदपि दशाननो भृशार्त-
स्तमनुजमिन्द्ररिपुं हतं विदित्वा ॥ ६.६८.२४ ॥
कुंभकर्णासाठी अत्यंत दीनपणे विलाप करून, इंद्रशत्रू असलेला आपला धाकटा भाऊ मारला गेला हे कळताच अत्यंत व्याकुळ झालेला दशानन सुद्धा खाली कोसळला.