Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.69.1
एवं विलपमानस्य रावणस्य दुरात्मनः।
श्रुत्वा शोकाभिभूतस्य त्रिशिरा वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६९.१ ॥
Así, al oír las palabras del malvado Rāvaṇa, que se lamentaba abrumado por el dolor, Triśirā habló estas palabras.
6.69.2
एवमेव महावीर्यो हतो नस्तातमध्यमः।
न तु सत्पुरुषा राजन् विलपन्ति यथा भवान् ॥ ६.६९.२ ॥
Nuestro hermano del medio, de gran valor, fue muerto exactamente así; pero, oh rey, los hombres virtuosos no se lamentan como lo haces tú.
6.69.3
नूनं त्रिभुवनस्यापि पर्याप्तस्त्वमसि प्रभो।
स कस्मात् प्राकृत इव शोचस्यात्मानमीदृशम् ॥ ६.६९.३ ॥
Señor, ciertamente tú eres capaz incluso de los tres mundos; ¿por qué, pues, te lamentas así por ti mismo como un hombre común?
6.69.4
ब्रह्मदत्तास्ति ते शक्तिः कवचं सायको धनुः।
सहस्रखरसंयुक्तो रथो मेघसमस्वनः ॥ ६.६९.४ ॥
Tienes el poder otorgado por Brahmā, la armadura, las flechas y el arco; y un carro uncido a mil asnos, que suena como una nube de tormenta.
6.69.5
त्वयासकृद्धि शस्त्रेण विशस्ता देवदानवाः।
स सर्वायुधसम्पन्नो राघवं शास्तुमर्हसि ॥ ६.६९.५ ॥
Con tus armas has derrotado repetidas veces a dioses y demonios; equipado con todas las armas, debes someter a Rāghava.
6.69.6
कामं तिष्ठ महाराज निर्गमिष्याम्यहं रणे।
उद्धरिष्यामि ते शत्रून् गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६९.६ ॥
De acuerdo, gran rey, quédate; yo saldré a la batalla y arrancaré a tus enemigos como Garuḍa arranca a las serpientes.
6.69.7
शम्बरो देवराजेन नरको विष्णुना यथा।
तथाद्य शयिता रामो मया युधि निपातितः ॥ ६.६९.७ ॥
Igual que el rey de los dioses mató a Śambara y Viṣṇu a Naraka, así hoy Rāma, derribado en batalla por mí, yacerá caído.
6.69.8
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते कालचोदितः ॥ ६.६९.८ ॥
Al oír las palabras de Triśiras, Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, impulsado por el tiempo, se creyó como renacido.
6.69.9
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं देवान्तकनरान्तकौ।
अतिकायश्च तेजस्वी बभूवुर्युद्धहर्षिताः ॥ ६.६९.९ ॥
Al oír las palabras de Triśiras, Devāntaka, Narāntaka y el radiante Atikāya se llenaron de alegría ante la batalla.
6.69.10
ततोऽहमहमित्येवं गर्जन्तो नैर्ऋतर्षभाः।
रावणस्य सुता वीराः शक्रतुल्यपराक्रमाः ॥ ६.६९.१० ॥
Entonces los valientes hijos de Rāvaṇa, toros entre los rākṣasas, iguales a Indra en valor, rugían cada uno gritando '¡Yo, yo!'
6.69.11
अन्तरिक्षगताः सर्वे सर्वे मायाविशारदाः।
सर्वे त्रिदशदर्पघ्नाः सर्वे समरदुर्मदाः ॥ ६.६९.११ ॥
Todos ellos se movían por el cielo, todos eran diestros en la ilusión, todos quebraban el orgullo de los dioses, todos estaban ebrios de guerra.
6.69.12
सर्वे सुबलसम्पन्नाः सर्वे विस्तीर्णकीर्तयः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते स्म निर्जिताः ॥ ६.६९.१२ ॥
Todos estaban dotados de gran fuerza, todos tenían fama extendida; pero todos, al llegar a la batalla, fueron vencidos y no se volvió a oír de ellos.
6.69.13
देवैरपि सगन्धर्वैः सकिंनरमहोरगैः।
सर्वेऽस्त्रविदुषो वीराः सर्वे युद्धविशारदाः।
सर्वे प्रवरविज्ञानाः सर्वे लब्धवरास्तथा ॥ ६.६९.१३ ॥
Ni siquiera los dioses, los gandharvas, los kinnaras y las grandes serpientes podían vencerlos. Todos eran diestros en las armas, expertos en la batalla, de excelente saber y todos habían obtenido boons.
6.69.14
स तैस्तथा भास्करतुल्यवर्चसैः
सुतैर्वृतः शत्रुबलश्रियार्दनैः।
रराज राजा मघवान् यथामरै-
र्वृतो महादानवदर्पनाशनैः ॥ ६.६९.१४ ॥
Aquel rey, rodeado de sus hijos, de esplendor igual al sol, destructores del poder y la gloria de los enemigos, brilló como Indra brilla rodeado de los inmortales, que destruyen el orgullo de los grandes demonios.
6.69.15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्य भूषयित्वा च भूषणैः।
आशीर्भिश्च प्रशस्ताभिः प्रेषयामास वै रणे ॥ ६.६९.१५ ॥
Abrazó a sus hijos, los adornó con joyas y los envió a la batalla con bendiciones auspiciosas.
6.69.16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ चापि रावणः।
रक्षणार्थं कुमाराणां प्रेषयामास संयुगे ॥ ६.६९.१६ ॥
Rāvaṇa envió también a sus dos hermanos, Yuddhonmatta y Matta, a la batalla para proteger a los príncipes.
6.69.17
तेऽभिवाद्य महात्मानं रावणं लोकरावणम्।
कृत्वा प्रदक्षिणं चैव महाकायाः प्रतस्थिरे ॥ ६.६९.१७ ॥
Tras saludar al magnánimo Rāvaṇa, terror de los mundos, y rodearlo por la derecha, aquellos guerreros de gran cuerpo partieron.
6.69.18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्च समालभ्य महाबलाः।
निर्जग्मुर्नैर्ऋतश्रेष्ठाः षडेते युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ६.६९.१८ ॥
Ungidos con todas las hierbas y perfumes, aquellos seis poderosos, los mejores de los rākṣasas, ansiosos de batalla, partieron.
6.69.19
त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ।
महोदरमहापार्श्वौ निर्जग्मुः कालचोदिताः ॥ ६.६९.१९ ॥
Triśiras y Atikāya, Devāntaka y Narāntaka, Mahodara y Mahāpārśva, impulsados por el tiempo, partieron.
6.69.20
ततः सुदर्शनं नागं नीलजीमूतसंनिभम्।
ऐरावतकुले जातमारुरोह महोदरः ॥ ६.६९.२० ॥
Entonces Mahodara montó el elefante Sudarśana, semejante a una nube azul de tormenta, nacido del linaje de Airāvata.
6.69.21
सर्वायुधसमायुक्तस्तूणीभिश्चाप्यलंकृतः।
रराज गजमास्थाय सवितेवास्तमूर्धनि ॥ ६.६९.२१ ॥
Armado con todas las armas y adornado con aljabas, brilló sobre el elefante como el sol en la cima de la montaña poniente.
6.69.22
हयोत्तमसमायुक्तं सर्वायुधसमाकुलम्।
आरुरोह रथश्रेष्ठं त्रिशिरा रावणात्मजः ॥ ६.६९.२२ ॥
Triśiras, hijo de Rāvaṇa, subió al mejor carro, uncido con excelentes caballos y lleno de todas las armas.
6.69.23
त्रिशिरा रथमास्थाय विरराज धनुर्धरः।
सविद्युदुल्कः सज्वालः सेन्द्रचाप इवाम्बुदः ॥ ६.६९.२३ ॥
Triśiras, arco en mano, subió a su carro y brilló como una nube con relámpagos, meteoros, llamas y arco iris.
6.69.24
त्रिभिः किरीटैस्त्रिशिराः शुशुभे स रथोत्तमे।
हिमवानिव शैलेन्द्रस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥ ६.६९.२४ ॥
Con tres coronas Triśiras brilló en aquel mejor carro, como el rey de las montañas, el Himālaya, brilla con tres cumbres doradas.
6.69.25
अतिकायोऽतितेजस्वी राक्षसेन्द्रसुतस्तदा।
आरुरोह रथश्रेष्ठं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.६९.२५ ॥
Atikāya, de gran esplendor, hijo del señor de los rākṣasas, subió entonces al mejor carro; era el primero entre todos los arqueros.
6.69.26
सुचक्राक्षं सुसंयुक्तं स्वनुकर्षं सुकूबरम्।
तूणीबाणासनैर्दीप्तं प्रासासिपरिघाकुलम् ॥ ६.६९.२६ ॥
De buenas ruedas y eje, bien uncido, con buenas riendas y buen timón, resplandeciente con aljabas, flechas y arcos, lleno de lanzas, espadas y mazas.
6.69.27
स काञ्चनविचित्रेण किरीटेन विराजता।
भूषणैश्च बभौ मेरुः प्रभाभिरिव भासयन् ॥ ६.६९.२७ ॥
Con su diadema de oro variado, resplandeciente, y sus adornos, parecía el monte Meru, como si lo iluminara con su propio fulgor.
6.69.28
स रराज रथे तस्मिन् राजसूनुर्महाबलः।
वृतो नैर्ऋतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ॥ ६.६९.२८ ॥
En aquel carro brilló el hijo del rey, el poderoso, rodeado por los tigres rākṣasas, como Indra, el portador del rayo, rodeado por los dioses.
6.69.29
हयमुच्चैःश्रवःप्रख्यं श्वेतं कनकभूषणम्।
मनोजवं महाकायमारुरोह नरान्तकः ॥ ६.६९.२९ ॥
Narāntaka montó un caballo blanco semejante a Uccaiḥśravas, adornado de oro, veloz como el pensamiento, de cuerpo enorme.
6.69.30
गृहीत्वा प्रासमुल्काभं विरराज नरान्तकः।
शक्तिमादाय तेजस्वी गुहः शिखिगतो यथा ॥ ६.६९.३० ॥
Tomando una lanza semejante a una antorcha, Narāntaka resplandeció, como el radiante Guha, empuñando su lanza y sentado en su pavo real, resplandece.
6.69.31
देवान्तकः समादाय परिघं हेमभूषणम्।
परिगृह्य गिरिं दोर्भ्यां वपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ॥ ६.६९.३१ ॥
Devāntaka tomó una maza adornada con oro; sujetando con ambos brazos la cima de una montaña, parecía imitar el cuerpo de Viṣṇu.
6.69.32
महापार्श्वो महातेजा गदामादाय वीर्यवान्।
विरराज गदापाणिः कुबेर इव संयुगे ॥ ६.६९.३२ ॥
Mahāpārśva, de gran esplendor y valor, tomó una maza; con la maza en la mano, brilló en la batalla como Kubera.
6.69.33
ते प्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्याः सुरा इव।
तान् गजैश्च तुरङ्गैश्च रथैश्चाम्बुदनिःस्वनैः ॥ ६.६९.३३ ॥
Aquellos magnánimos avanzaron como dioses desde Amarāvatī, con elefantes, caballos y carros cuyo estruendo era como el de nubes tronantes.
6.69.34
अनूत्पेतुर्महात्मानो राक्षसाः प्रवरायुधाः।
ते विरेजुर्महात्मानः कुमाराः सूर्यवर्चसः ॥ ६.६९.३४ ॥
Los magnánimos rākṣasas, portando excelentes armas, se alzaron tras ellos; y aquellos magnánimos jóvenes, resplandecientes como el sol, brillaron.
6.69.35
किरीटिनः श्रिया जुष्टा ग्रहा दीप्ता इवाम्बरे।
प्रगृहीता बभौ तेषां शस्त्राणामवलिः सिता ॥ ६.६९.३५ ॥
Coronados y adornados de esplendor, brillaban como planetas resplandecientes en el cielo; y la línea blanca de armas que alzaban relucía.
6.69.36
शरदभ्रप्रतीकाशा हंसावलिरिवाम्बरे।
मरणं वापि निश्चित्य शत्रूणां वा पराजयम् ॥ ६.६९.३६ ॥
Semejantes a nubes de otoño, como una hilera de cisnes en el cielo, habiéndose resuelto a la muerte o a la derrota de sus enemigos.
6.69.37
जगर्जुश्च प्रणेदुश्च चिक्षिपुश्चापि सायकान् ॥ ६.६९.३७ ॥
Rugieron, bramaron y también lanzaron flechas.
6.69.38
जगृहुश्च महात्मानो निर्यान्तो युद्धदुर्मदाः।
क्ष्वेडितास्फोटितानां वै संचचालेव मेदिनी ॥ ६.६९.३८ ॥
Aquellos magnánimos, enloquecidos por la batalla, salieron y empuñaron sus armas; al estruendo de sus rugidos y palmadas, la tierra pareció temblar.
6.69.39
रक्षसां सिंहनादैश्च संस्फोटितमिवाम्बरम्।
तेऽभिनिष्क्रम्य मुदिता राक्षसेन्द्रा महाबलाः ॥ ६.६९.३९ ॥
Con los rugidos leoninos de los rākṣasas, el cielo pareció resonar. Entonces aquellos poderosos señores de los rākṣasas salieron alegres.
6.69.40
ददृशुर्वानरानीकं समुद्यतशिलानगम्।
हरयोऽपि महात्मानो ददृशू राक्षसं बलम् ॥ ६.६९.४० ॥
Vieron el ejército de los vānaras, con rocas y montañas en alto; y los magnánimos monos también vieron el ejército de los rākṣasas.
6.69.41
हस्त्यश्वरथसम्बाधं किङ्किणीशतनादितम्।
नीलजीमूतसंकाशं समुद्यतमहायुधम् ॥ ६.६९.४१ ॥
Atestado de elefantes, caballos y carros, resonando con cientos de campanillas, semejante a una nube azul oscura, con grandes armas en alto.
6.69.42
दीप्तानलरविप्रख्यैर्नैर्ऋतैः सर्वतो वृतम्।
तद् दृष्ट्वा बलमायातं लब्धलक्षाः प्लवङ्गमाः ॥ ६.६९.४२ ॥
Al ver avanzar aquel ejército, rodeado por todas partes de los nairṛtas (rākṣasas) resplandecientes como fuego y sol, los monos, con el objetivo fijado, se prepararon.
6.69.43
समुद्यतमहाशैलाः सम्प्रणेदुर्मुहुर्मुहुः।
अमृष्यमाणा रक्षांसि प्रतिनर्दन्त वानराः ॥ ६.६९.४३ ॥
Con grandes montañas levantadas, los vānaras rugían una y otra vez; incapaces de soportarlo, rugieron en respuesta a los rākṣasas.
6.69.44
ततः समुत्कृष्टरवं निशम्य
रक्षोगणा वानरयूथपानाम्।
अमृष्यमाणाः परहर्षमुग्रं
महाबला भीमतरं प्रणेदुः ॥ ६.६९.४४ ॥
Entonces, al oír el fuerte rugido de los jefes de los vānaras, las huestes de rākṣasas, poderosas e incapaces de soportar su feroz alegría, rugieron aún más terriblemente.
6.69.45
ते राक्षसबलं घोरं प्रविश्य हरियूथपाः।
विचेरुरुद्यतैः शैलैर्नगाः शिखरिणो यथा ॥ ६.६९.४५ ॥
Entrando en aquel terrible ejército de rākṣasas, los jefes de las huestes de monos se movían con las montañas levantadas, como montañas de picos.
6.69.46
केचिदाकाशमाविश्य केचिदुर्व्यां प्लवङ्गमाः।
रक्षःसैन्येषु संक्रुद्धाः केचिद् द्रुमशिलायुधाः ॥ ६.६९.४६ ॥
Algunos vānaras se elevaron al cielo, otros permanecieron en la tierra; y algunos, airados entre las tropas de rākṣasas, tomaron árboles y rocas como armas.
6.69.47
द्रुमांश्च विपुलस्कन्धान् गृह्य वानरपुङ्गवाः।
तद् युद्धमभवद् घोरं रक्षोवानरसंकुलम् ॥ ६.६९.४७ ॥
Asiendo árboles de anchos troncos, los mejores de los monos combatieron; aquella batalla, colmada de rākṣasas y vānaras, se volvió terrible.
6.69.48
ते पादपशिलाशैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम्।
बाणौघैर्वार्यमाणाश्च हरयो भीमविक्रमाः ॥ ६.६९.४८ ॥
Desataron una lluvia incomparable de árboles, rocas y montañas; aunque contenidos por torrentes de flechas, los monos de terrible valor no retrocedieron.
6.69.49
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः।
शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ॥ ६.६९.४९ ॥
En la batalla, los rākṣasas y los monos rugieron como leones, y los monos saltarines redujeron a polvo a los yātudhānas con piedras.
6.69.50
निर्जघ्नुः संयुगे क्रुद्धाः कवचाभरणावृतान्।
केचिद् रथगतान् वीरान् गजवाजिगतानपि ॥ ६.६९.५० ॥
Enfurecidos, los monos derribaron en la batalla a los héroes cubiertos de armaduras y adornos, a unos que iban en carros y a otros montados en elefantes y caballos.
6.69.51
निर्जघ्नुः सहसाऽऽप्लुत्य यातुधानान् प्लवङ्गमाः।
शैलशृङ्गान्विताङ्गास्ते मुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ॥ ६.६९.५१ ॥
Los monos, saltando de repente, mataron a los yātudhānas; sus cuerpos cargaban picos de montaña, golpeaban con los puños y sus ojos estaban en blanco.
6.69.52
चेलुः पेतुश्च नेदुश्च तत्र राक्षसपुङ्गवाः।
राक्षसाश्च शरैस्तीक्ष्णैर्बिभिदुः कपिकुञ्जरान् ॥ ६.६९.५२ ॥
Allí los mejores rākṣasas se agitaron, cayeron y rugieron, y los rākṣasas atravesaron con flechas afiladas a los monos como elefantes.
6.69.53
शूलमुद्गरखड्गैश्च जघ्नुः प्रासैश्च शक्तिभिः।
अन्योन्यं पातयामासुः परस्परजयैषिणः ॥ ६.६९.५३ ॥
Golpearon con lanzas, mazas, espadas, dardos y jabalinas, y deseando vencerse unos a otros, se derribaban mutuamente.
6.69.54
रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्र वानरराक्षसाः।
ततः शैलैश्च खड्गैश्च विसृष्टैर्हरिराक्षसैः ॥ ६.६९.५४ ॥
Allí estaban los monos y los rākṣasas, con sus cuerpos manchados de la sangre de sus enemigos; luego la batalla continuó con rocas de montaña y espadas arrojadas por monos y rākṣasas.
6.69.55
मुहूर्तेनावृता भूमिरभवच्छोणितोक्षिता।
विकीर्णैः पर्वताकारै रक्षोभिरभिमर्दितैः।
आसीद् वसुमती पूर्णा तदा युद्धमदान्वितैः ॥ ६.६९.५५ ॥
En un instante la tierra quedó cubierta y empapada de sangre; entonces el suelo se llenó de los rākṣasas, de forma de montaña, esparcidos y aplastados, embriagados por el ansia de batalla.
6.69.56
आक्षिप्ताः क्षिप्यमाणाश्च भग्नशैलाश्च वानराः।
पुनरङ्गैस्तदा चक्रुरासन्ना युद्धमद्भुतम् ॥ ६.६९.५६ ॥
Lanzados y lanzando, los vānaras con cumbres de montaña rotas se acercaron de nuevo y entonces libraron una batalla asombrosa con sus propios miembros.
6.69.57
वानरान् वानरैरेव जघ्नुस्ते नैर्ऋतर्षभाः।
राक्षसान् राक्षसैरेव जघ्नुस्ते वानरा अपि ॥ ६.६९.५७ ॥
Aquellos toros entre los rākṣasas mataron a los vānaras con vānaras, y también los vānaras mataron a los rākṣasas con rākṣasas.
6.69.58
आक्षिप्य च शिलाः शैलाञ्जघ्नुस्ते राक्षसास्तदा।
तेषां चाच्छिद्य शस्त्राणि जघ्नू रक्षांसि वानराः ॥ ६.६९.५८ ॥
Lanzando rocas y montañas, entonces los rākṣasas golpearon; y los vānaras, cortándoles las armas, mataron a los rākṣasas.
6.69.59
निर्जघ्नुः शैलशृङ्गैश्च बिभिदुश्च परस्परम्।
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः ॥ ६.६९.५९ ॥
Con cumbres de montaña mataron y se atravesaron unos a otros; y en la batalla los rākṣasas y los vānaras lanzaron rugidos de león.
6.69.60
छिन्नवर्मतनुत्राणा राक्षसा वानरैर्हताः।
रुधिरं प्रसृतास्तत्र रससारमिव द्रुमाः ॥ ६.६९.६० ॥
Los rākṣasas, con sus corazas y protecciones del cuerpo cortadas, fueron muertos por los vānaras; allí, con la sangre fluyendo, cayeron como árboles que destilan su savia esencial.
6.69.61
रथेन च रथं चापि वारणेनापि वारणम्।
हयेन च हयं केचिन्निर्जघ्नुर्वानरा रणे ॥ ६.६९.६१ ॥
En la batalla, algunos monos derribaron carro con carro, elefante con elefante y caballo con caballo.
6.69.62
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्च भल्लैश्च निशितैः शरैः।
राक्षसा वानरेन्द्राणां बिभिदुः पादपान् शिलाः ॥ ६.६९.६२ ॥
Los rākṣasas partieron los árboles y las rocas de los jefes monos con flechas kṣurapra, ardhacandra, bhalla y otras agudas.
6.69.63
विकीर्णाः पर्वतास्तैश्च द्रुमच्छिन्नैश्च संयुगे।
हतैश्च कपिरक्षोभिर्दुर्गमा वसुधाभवत् ॥ ६.६९.६३ ॥
En la batalla dispersaron las montañas y derribaron los árboles; con los monos y rākṣasas muertos, la tierra se volvió infranqueable.
6.69.64
ते वानरा गर्वितहृष्टचेष्टाः
संग्राममासाद्य भयं विमुच्य।
युद्धं स्म सर्वे सह राक्षसैस्ते
नानायुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.६९.६४ ॥
Aquellos monos, orgullosos y exultantes, llegaron a la batalla, desecharon el temor y todos lucharon con los rākṣasas con diversas armas, con ánimo impávido.
6.69.65
तस्मिन् प्रवृत्ते तुमुले विमर्दे
प्रहृष्यमाणेषु वलीमुखेषु।
निपात्यमानेषु च राक्षसेषु
महर्षयो देवगणाश्च नेदुः ॥ ६.६९.६५ ॥
Cuando aquel terrible y tumultuoso combate comenzó, y los monos se regocijaban mientras los rākṣasas eran derribados, los grandes sabios y las huestes de los dioses clamaron.
6.69.66
ततो हयं मारुततुल्यवेग-
मारुह्य शक्तिं निशितां प्रगृह्य।
नरान्तको वानरसैन्यमुग्रं
महार्णवं मीन इवाविवेश ॥ ६.६९.६६ ॥
Entonces Narāntaka, montado en un caballo veloz como el viento, empuñando una lanza afilada, se precipitó en el feroz ejército de monos como un pez entra en el gran océano.
6.69.67
स वानरान् सप्त शतानि वीरः
प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद।
एकः क्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा
जघान सैन्यं हरिपुङ्गवानाम् ॥ ६.६९.६७ ॥
Aquel héroe, solo, en un instante atravesó con su lanza ardiente a setecientos monos; el gran enemigo de Indra masacró al ejército de los mejores de los monos.
6.69.68
ददृशुश्च महात्मानं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम्।
चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः ॥ ६.६९.६८ ॥
Los Vidyādharas y los grandes sabios vieron al magnánimo, de pie sobre el lomo de su caballo, recorriendo las huestes de los monos.
6.69.69
स तस्य ददृशे मार्गो मांसशोणितकर्दमः।
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ॥ ६.६९.६९ ॥
Su camino se veía como un lodazal de carne y sangre, rodeado de monos caídos como montañas.
6.69.70
यावद् विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुङ्गवाः।
तावदेतानतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः ॥ ६.६९.७० ॥
Mientras los mejores de los monos saltarines se disponían a atacar, Narāntaka los dejó atrás y los atravesó.
6.69.71
ज्वलन्तं प्रासमुद्यम्य संग्रामाग्रे नरान्तकः।
ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः ॥ ६.६९.७१ ॥
Alzando su lanza ardiente al frente del combate, Narāntaka quemó los ejércitos de los monos como el fuego arde los bosques.
6.69.72
यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान् शैलान् वनौकसः।
तावत् प्रासहताः पेतुर्वज्रकृत्ता इवाचलाः ॥ ६.६९.७२ ॥
Mientras los monos moradores del bosque arrancaban árboles y peñascos, los heridos por las lanzas cayeron como montañas cortadas por el rayo.
6.69.73
दिक्षु सर्वासु बलवान् विचचार नरान्तकः।
प्रमृद्नन् सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथानिलः ॥ ६.६९.७३ ॥
El poderoso Narāntaka recorría todas las direcciones, aplastando a los enemigos por todas partes en la batalla, como el viento en la estación de las lluvias.
6.69.74
न शेकुर्धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं भयात्।
उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान् विव्याध वीर्यवान् ॥ ६.६९.७४ ॥
Por miedo, los héroes no pudieron huir, ni permanecer en pie, ni moverse; el valiente los atravesó a todos, fuera que saltaran, estuvieran de pie o marcharan.
6.69.75
एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा।
भग्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.६९.७५ ॥
Con una sola lanza, semejante a la Muerte misma y brillante como el sol, los ejércitos de monos fueron destrozados y cayeron a tierra.
6.69.76
वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम्।
न शेकुर्वानराः सोढुं ते विनेदुर्महास्वनम् ॥ ६.६९.७६ ॥
Los monos no pudieron soportar el golpe de la lanza, semejante al estruendo del rayo; lanzaron un gran alarido.
6.69.77
पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे।
वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पततामिव ॥ ६.६९.७७ ॥
Las figuras de los héroes monos que caían parecían montañas cuyas cumbres, partidas por el rayo, se desplomaban.
6.69.78
ये तु पूर्वं महात्मानः कुम्भकर्णेन पातिताः।
ते स्वस्था वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवमुपतस्थिरे ॥ ६.६९.७८ ॥
Aquellos magnánimos principales de los monos, que antes había derribado Kumbhakarṇa, recobraron el sentido y se presentaron ante Sugrīva.
6.69.79
प्रेक्षमाणः स सुग्रीवो ददृशे हरिवाहिनीम्।
नरान्तकभयत्रस्तां विद्रवन्तीं यतस्ततः ॥ ६.६९.७९ ॥
Mirando, Sugrīva vio al ejército de monos, aterrorizado por el miedo a Narāntaka, huyendo de un lado a otro.
6.69.80
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा स ददर्श नरान्तकम्।
गृहीतप्रासमायान्तं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम् ॥ ६.६९.८० ॥
Al ver al ejército en fuga, vio a Narāntaka avanzando, con una lanza en la mano, de pie sobre el lomo de un caballo.
6.69.81
दृष्ट्वोवाच महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः।
कुमारमङ्गदं वीरं शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥ ६.६९.८१ ॥
Al verlo, Sugrīva, señor de los monos de gran esplendor, habló al príncipe Aṅgada, el héroe de valor igual al de Indra.
6.69.82
गच्छैनं राक्षसं वीरं योऽसौ तुरगमास्थितः।
क्षोभयन्तं हरिबलं क्षिप्रं प्राणैर्वियोजय ॥ ६.६९.८२ ॥
Ve a ese héroe rākṣasa que, montado en el caballo, sume en el tumulto al ejército de monos, y pronto privalo de la vida.
6.69.83
स भर्तुर्वचनं श्रुत्वा निष्पपाताङ्गदस्तदा।
अनीकान्मेघसंकाशादंशुमानिव वीर्यवान् ॥ ६.६९.८३ ॥
Al escuchar la orden de su señor, Aṅgada salió entonces de aquel ejército semejante a una nube, valiente como el sol radiante que surge de las nubes.
6.69.84
शैलसंघातसंकाशो हरीणामुत्तमोऽङ्गदः।
रराजाङ्गदसंनद्धः सधातुरिव पर्वतः ॥ ६.६९.८४ ॥
Aṅgada, alto como un macizo de montañas, el mejor de los monos, resplandecía adornado con brazaletes, como una montaña rica en vetas minerales.
6.69.85
निरायुधो महातेजाः केवलं नखदंष्ट्रवान्।
नरान्तकमभिक्रम्य वालिपुत्रोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६९.८५ ॥
Desarmado, con solo uñas y dientes, el gran Aṅgada, hijo de Vālin, se acercó a Narāntaka y dijo estas palabras.
6.69.86
तिष्ठ किं प्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वं करिष्यसि।
अस्मिन् वज्रसमस्पर्शं प्रासं क्षिप्र ममोरसि ॥ ६.६९.८६ ॥
¡Detente! ¿Qué lograrás con estos monos comunes? Lanza rápidamente esta jabalina, de un contacto como el rayo, sobre mi pecho.
6.69.87
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा प्रचुक्रोध नरान्तकः।
संदश्य दशनैरोष्ठं निःश्वस्य च भुजंगवत्।
अभिगम्याङ्गदं क्रुद्धो वालिपुत्रं नरान्तकः ॥ ६.६९.८७ ॥
Al oír las palabras de Aṅgada, Narāntaka se enfureció. Mordiéndose el labio con los dientes y resoplando como una serpiente, el airado Narāntaka se acercó a Aṅgada, hijo de Vālin.
6.69.88
स प्रासमाविध्य तदाङ्गदाय
समुज्ज्वलन्तं सहसोत्ससर्ज।
स वालिपुत्रोरसि वज्रकल्पे
बभूव भग्नो न्यपतच्च भूमौ ॥ ६.६९.८८ ॥
Blandiendo la lanza, la arrojó de repente, ardiente, contra Aṅgada. Golpeó el pecho semejante al rayo del hijo de Vālin, se quebró y cayó al suelo.
6.69.89
तं प्रासमालोक्य तदा विभग्नं
सुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम्।
तलं समुद्यम्य स वालिपुत्र-
स्तुरंगमस्याभिजघान मूर्ध्नि ॥ ६.६९.८९ ॥
Viendo la lanza rota como el cuerpo de una serpiente cortada por Garuḍa, el hijo de Vālin alzó la palma y golpeó en la cabeza al demonio de cara de caballo.
6.69.90
निमग्नपादः स्फुटिताक्षितारो
निष्क्रान्तजिह्वोऽचलसंनिकाशः।
स तस्य वाजी निपपात भूमौ
तलप्रहारेण विकीर्णमूर्धा ॥ ६.६९.९० ॥
Con las patas hundidas, los ojos reventados y la lengua fuera, aquel caballo semejante a una montaña cayó al suelo, con la cabeza destrozada por el golpe de la palma.
6.69.91
नरान्तकः क्रोधवशं जगाम
हतं तुरंगं पतितं समीक्ष्य।
स मुष्टिमुद्यम्य महाप्रभावो
जघान शीर्षे युधि वालिपुत्रम् ॥ ६.६९.९१ ॥
Al ver el caballo muerto y caído, Narāntaka cayó bajo el poder de la ira; aquel de gran poder alzó el puño y golpeó en la cabeza al hijo de Vālī en la batalla.
6.69.92
अथाङ्गदो मुष्टिविशीर्णमूर्धा
सुस्राव तीव्रं रुधिरं भृशोष्णम्।
मुहुर्विजज्वाल मुमोह चापि
संज्ञां समासाद्य विसिस्मिये च ॥ ६.६९.९२ ॥
Entonces Aṅgada, con la cabeza destrozada por el golpe del puño, derramó sangre ardiente e intensa; una y otra vez ardió, también se desmayó, y al recobrar el sentido quedó asombrado.
6.69.93
अथाङ्गदो मृत्युसमानवेगं
संवर्त्य मुष्टिं गिरिशृङ्गकल्पम्।
निपातयामास तदा महात्मा
नरान्तकस्योरसि वालिपुत्रः ॥ ६.६९.९३ ॥
Entonces Aṅgada, el magnánimo hijo de Vālī, de una velocidad semejante a la muerte, cerró el puño como la cima de una montaña y lo descargó sobre el pecho de Narāntaka.
6.69.94
स मुष्टिनिर्भिन्ननिमग्नवक्षा
ज्वाला वमन् शोणितदिग्धगात्रः।
नरान्तको भूमितले पपात
यथाचलो वज्रनिपातभग्नः ॥ ६.६९.९४ ॥
Con el pecho atravesado y hundido por el puño, vomitando llamas, con el cuerpo manchado de sangre, Narāntaka cayó al suelo como una montaña quebrada por el golpe de un rayo.
6.69.95
तदान्तरिक्षे त्रिदशोत्तमानां
वनौकसां चैव महाप्रणादः।
बभूव तस्मिन् निहतेऽग्र्यवीर्ये
नरान्तके वालिसुतेन संख्ये ॥ ६.६९.९५ ॥
Entonces en el cielo los mejores de los dioses y los moradores del bosque alzaron un gran clamor, cuando en la batalla el hijo de Vālin dio muerte a Narāntaka, de valor supremo.
6.69.96
अथाङ्गदो राममनःप्रहर्षणं
सुदुष्करं तं कृतवान् हि विक्रमम्।
विसिस्मिये सोऽप्यथ भीमकर्मा
पुनश्च युद्धे स बभूव हर्षितः ॥ ६.६९.९६ ॥
Entonces Aṅgada realizó una hazaña de valor muy difícil, que alegró el corazón de Rāma; y aquel de obras terribles se asombró, y luego volvió a regocijarse en la batalla.