వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.69.1
एवं विलपमानस्य रावणस्य दुरात्मनः।
श्रुत्वा शोकाभिभूतस्य त्रिशिरा वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६९.१ ॥
ఈ విధంగా శోకంతో కుంగిపోయి విలపిస్తున్న దురాత్ముడైన రావణుని మాటలు విని త్రిశిరుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
6.69.2
एवमेव महावीर्यो हतो नस्तातमध्यमः।
न तु सत्पुरुषा राजन् विलपन्ति यथा भवान् ॥ ६.६९.२ ॥
మన మహావీర్యుడైన మధ్యముడు ఇలాగే హతుడయ్యాడు. కానీ ఓ రాజా, సత్పురుషులు మీలా విలపించరు.
6.69.3
नूनं त्रिभुवनस्यापि पर्याप्तस्त्वमसि प्रभो।
स कस्मात् प्राकृत इव शोचस्यात्मानमीदृशम् ॥ ६.६९.३ ॥
ప్రభూ, నిశ్చయంగా మీరు మూడు లోకాలకూ సమర్థులు. అలాంటప్పుడు సామాన్యునిలా మీ కోసమే ఇలా ఎందుకు శోకిస్తున్నారు?
6.69.4
ब्रह्मदत्तास्ति ते शक्तिः कवचं सायको धनुः।
सहस्रखरसंयुक्तो रथो मेघसमस्वनः ॥ ६.६९.४ ॥
బ్రహ్మ ప్రసాదించిన శక్తి, కవచం, బాణం, ధనుస్సు మీ వద్ద ఉన్నాయి; వెయ్యి గాడిదలు పూన్చిన, మేఘంలా గర్జించే రథమూ ఉంది.
6.69.5
त्वयासकृद्धि शस्त्रेण विशस्ता देवदानवाः।
स सर्वायुधसम्पन्नो राघवं शास्तुमर्हसि ॥ ६.६९.५ ॥
మీరు ఆయుధాలతో దేవదానవులను పదేపదే జయించారు; సర్వాయుధ సంపన్నులైన మీరు రాఘవుణ్ణి (రాముణ్ణి) శిక్షించడానికి తగినవారు.
6.69.6
कामं तिष्ठ महाराज निर्गमिष्याम्यहं रणे।
उद्धरिष्यामि ते शत्रून् गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६९.६ ॥
మహారాజా, మీరు ఉండండి; నేను యుద్ధానికి వెళ్తాను. గరుత్మంతుడు పాములను పీకివేసినట్లు మీ శత్రువులను పెకిలిస్తాను.
6.69.7
शम्बरो देवराजेन नरको विष्णुना यथा।
तथाद्य शयिता रामो मया युधि निपातितः ॥ ६.६९.७ ॥
దేవేంద్రుడు శంబరుడిని, విష్ణువు నరకుడిని చంపినట్లు, ఈ రోజు రాముడు యుద్ధంలో నా చేత కూల్చబడి పడి ఉంటాడు.
6.69.8
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते कालचोदितः ॥ ६.६९.८ ॥
త్రిశిరుడి మాటలు విని, కాలప్రేరితుడైన రాక్షసాధిపతి రావణుడు తనను మళ్ళీ పుట్టినట్లుగా భావించాడు.
6.69.9
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं देवान्तकनरान्तकौ।
अतिकायश्च तेजस्वी बभूवुर्युद्धहर्षिताः ॥ ६.६९.९ ॥
త్రిశిరుడి మాటలు విని దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు, తేజస్వి అతికాయుడు యుద్ధంలో సంతోషించారు.
6.69.10
ततोऽहमहमित्येवं गर्जन्तो नैर्ऋतर्षभाः।
रावणस्य सुता वीराः शक्रतुल्यपराक्रमाः ॥ ६.६९.१० ॥
అప్పుడు 'నేను, నేను' అంటూ గర్జిస్తున్న, ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమం కల రావణుని వీర పుత్రులు, రాక్షస శ్రేష్ఠులు.
6.69.11
अन्तरिक्षगताः सर्वे सर्वे मायाविशारदाः।
सर्वे त्रिदशदर्पघ्नाः सर्वे समरदुर्मदाः ॥ ६.६९.११ ॥
వారందరూ ఆకాశంలో సంచరించేవారు, మాయలో నిపుణులు, దేవతల గర్వాన్ని అణచేవారు, యుద్ధంలో మదించినవారు.
6.69.12
सर्वे सुबलसम्पन्नाः सर्वे विस्तीर्णकीर्तयः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते स्म निर्जिताः ॥ ६.६९.१२ ॥
వారందరూ గొప్ప బలంతో కూడినవారు, అందరూ విస్తృత కీర్తి కలవారు; కానీ యుద్ధానికి చేరి అందరూ ఓడిపోయి, మళ్ళీ వినబడలేదు.
6.69.13
देवैरपि सगन्धर्वैः सकिंनरमहोरगैः।
सर्वेऽस्त्रविदुषो वीराः सर्वे युद्धविशारदाः।
सर्वे प्रवरविज्ञानाः सर्वे लब्धवरास्तथा ॥ ६.६९.१३ ॥
దేవతలచేత, గంధర్వులచేత, కింనరులచేత, మహోరగులచేత కూడా (జయింపరానివారు). అందరూ అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు, యుద్ధ కుశలురు, శ్రేష్ఠ జ్ఞానులు, వరాలు పొందినవారు.
6.69.14
स तैस्तथा भास्करतुल्यवर्चसैः
सुतैर्वृतः शत्रुबलश्रियार्दनैः।
रराज राजा मघवान् यथामरै-
र्वृतो महादानवदर्पनाशनैः ॥ ६.६९.१४ ॥
సూర్యునితో సమాన తేజస్సుగల, శత్రుబలాన్ని వైభవాన్ని నాశనం చేసే తన కుమారులచే చుట్టుముట్టబడిన ఆ రాజు, మహాదానవుల గర్వాన్ని అణచే దేవతలచే చుట్టుముట్టబడిన ఇంద్రునిలా ప్రకాశించెను.
6.69.15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्य भूषयित्वा च भूषणैः।
आशीर्भिश्च प्रशस्ताभिः प्रेषयामास वै रणे ॥ ६.६९.१५ ॥
అతడు కుమారులను కౌగిలించుకుని, ఆభరణాలతో అలంకరించి, శుభాశీస్సులతో వారిని యుద్ధానికి పంపెను.
6.69.16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ चापि रावणः।
रक्षणार्थं कुमाराणां प्रेषयामास संयुगे ॥ ६.६९.१६ ॥
రావణుడు యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు అనే ఇద్దరు సోదరులను కూడా రాకుమారులను రక్షించడానికి యుద్ధానికి పంపెను.
6.69.17
तेऽभिवाद्य महात्मानं रावणं लोकरावणम्।
कृत्वा प्रदक्षिणं चैव महाकायाः प्रतस्थिरे ॥ ६.६९.१७ ॥
ఆ మహాకాయులు లోకాన్ని భయపెట్టే మహాత్ముడైన రావణుని అభివాదం చేసి, ప్రదక్షిణం చేసి బయలుదేరిరి.
6.69.18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्च समालभ्य महाबलाः।
निर्जग्मुर्नैर्ऋतश्रेष्ठाः षडेते युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ६.६९.१८ ॥
అన్ని ఓషధులతో, సుగంధాలతో అభిషేకించబడిన ఆ మహాబలులు, రాక్షసోత్తములు, యుద్ధాకాంక్షగల ఈ ఆరుగురు బయలుదేరిరి.
6.69.19
त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ।
महोदरमहापार्श्वौ निर्जग्मुः कालचोदिताः ॥ ६.६९.१९ ॥
త్రిశిరుడు, అతికాయుడు, దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు, మహోదరుడు, మహాపార్శ్వుడు కాలప్రేరితులై బయలుదేరారు.
6.69.20
ततः सुदर्शनं नागं नीलजीमूतसंनिभम्।
ऐरावतकुले जातमारुरोह महोदरः ॥ ६.६९.२० ॥
అప్పుడు మహోదరుడు నీలమేఘంలా ఉన్న, ఐరావతకులంలో జన్మించిన సుదర్శనమనే ఏనుగు ఎక్కాడు.
6.69.21
सर्वायुधसमायुक्तस्तूणीभिश्चाप्यलंकृतः।
रराज गजमास्थाय सवितेवास्तमूर्धनि ॥ ६.६९.२१ ॥
అన్ని ఆయుధాలతో, అంబులపొదులతో అలంకరించబడి, ఏనుగు ఎక్కి అస్తాచలశిఖరంపై సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
6.69.22
हयोत्तमसमायुक्तं सर्वायुधसमाकुलम्।
आरुरोह रथश्रेष्ठं त्रिशिरा रावणात्मजः ॥ ६.६९.२२ ॥
ఉత్తమ గుర్రాలు కట్టబడి, సర్వాయుధాలతో నిండిన శ్రేష్ఠ రథాన్ని రావణ పుత్రుడు త్రిశిరుడు ఎక్కాడు.
6.69.23
त्रिशिरा रथमास्थाय विरराज धनुर्धरः।
सविद्युदुल्कः सज्वालः सेन्द्रचाप इवाम्बुदः ॥ ६.६९.२३ ॥
విల్లు ధరించిన త్రిశిరుడు రథమెక్కి, మెరుపులు, ఉల్కలు, జ్వాలలు, ఇంద్రధనుస్సుతో కూడిన మేఘంలా ప్రకాశించాడు.
6.69.24
त्रिभिः किरीटैस्त्रिशिराः शुशुभे स रथोत्तमे।
हिमवानिव शैलेन्द्रस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥ ६.६९.२४ ॥
మూడు కిరీటాలతో త్రిశిరుడు ఆ ఉత్తమ రథంపై శోభించాడు, మూడు బంగారు శిఖరాలతో హిమవంతుడు శైలరాజులా.
6.69.25
अतिकायोऽतितेजस्वी राक्षसेन्द्रसुतस्तदा।
आरुरोह रथश्रेष्ठं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.६९.२५ ॥
అతికాయుడు, అత్యంత తేజస్వి, రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు, అప్పుడు శ్రేష్ఠమైన రథాన్ని అధిరోహించాడు; అతడు ధనుర్ధారులందరిలో శ్రేష్ఠుడు.
6.69.26
सुचक्राक्षं सुसंयुक्तं स्वनुकर्षं सुकूबरम्।
तूणीबाणासनैर्दीप्तं प्रासासिपरिघाकुलम् ॥ ६.६९.२६ ॥
మంచి చక్రాలు, ఇరుసు కలది, బాగా కట్టబడినది, మంచి పగ్గాలు, మంచి కూబరం కలది, అంబులపొదులు, బాణాలు, ధనుస్సులతో మెరుస్తూ, ఈటెలు, కత్తులు, పరిఘలతో నిండినది.
6.69.27
स काञ्चनविचित्रेण किरीटेन विराजता।
भूषणैश्च बभौ मेरुः प्रभाभिरिव भासयन् ॥ ६.६९.२७ ॥
బంగారంతో విచిత్రమైన ప్రకాశించే కిరీటంతోనూ ఆభరణాలతోనూ అతడు మేరు పర్వతంలా ప్రకాశించాడు, తన కాంతితో దానిని వెలిగిస్తున్నట్లు.
6.69.28
स रराज रथे तस्मिन् राजसूनुर्महाबलः।
वृतो नैर्ऋतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ॥ ६.६९.२८ ॥
ఆ రథంపై రాజపుత్రుడు, మహాబలుడు, రాక్షస శార్దూలాలచే చుట్టబడి, వజ్రపాణి అయిన ఇంద్రుడు దేవతలచే చుట్టబడినట్లు ప్రకాశించాడు.
6.69.29
हयमुच्चैःश्रवःप्रख्यं श्वेतं कनकभूषणम्।
मनोजवं महाकायमारुरोह नरान्तकः ॥ ६.६९.२९ ॥
ఉచ్చైఃశ్రవస్సును పోలిన తెల్లని, బంగారు ఆభరణాలు కలిగిన, మనోవేగం కలిగిన, పెద్ద శరీరం గల గుఱ్ఱం పైకి నరాంతకుడు ఎక్కాడు.
6.69.30
गृहीत्वा प्रासमुल्काभं विरराज नरान्तकः।
शक्तिमादाय तेजस्वी गुहः शिखिगतो यथा ॥ ६.६९.३० ॥
ఉల్కలా ప్రకాశించే ఈటెను పట్టుకుని నరాంతకుడు ప్రకాశించాడు; తేజస్వి అయిన గుహుడు శక్తిని ధరించి నెమలిపై కూర్చున్నట్లు.
6.69.31
देवान्तकः समादाय परिघं हेमभूषणम्।
परिगृह्य गिरिं दोर्भ्यां वपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ॥ ६.६९.३१ ॥
దేవాంతకుడు బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న పరిఘను తీసుకున్నాడు; రెండు చేతులతో పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకుని విష్ణువు శరీరాన్ని అనుకరిస్తూ నిలిచాడు.
6.69.32
महापार्श्वो महातेजा गदामादाय वीर्यवान्।
विरराज गदापाणिः कुबेर इव संयुगे ॥ ६.६९.३२ ॥
మహాతేజస్సు, పరాక్రమం కలిగిన మహాపార్శ్వుడు గదను తీసుకున్నాడు; చేతిలో గదతో యుద్ధంలో కుబేరునిలా ప్రకాశించాడు.
6.69.33
ते प्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्याः सुरा इव।
तान् गजैश्च तुरङ्गैश्च रथैश्चाम्बुदनिःस्वनैः ॥ ६.६९.३३ ॥
ఆ మహాత్ములు అమరావతి నుండి బయలుదేరిన దేవతల వలె ముందుకు సాగారు; మేఘగర్జన వంటి ధ్వనులుగల ఏనుగులతో, గుర్రాలతో, రథాలతో వారు వెళ్ళారు.
6.69.34
अनूत्पेतुर्महात्मानो राक्षसाः प्रवरायुधाः।
ते विरेजुर्महात्मानः कुमाराः सूर्यवर्चसः ॥ ६.६९.३४ ॥
మహాత్ములైన రాక్షసులు శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలతో వారి వెనుక లేచారు; ఆ మహాత్ములు సూర్యతేజస్సుగల కుమారుల వలె ప్రకాశించారు.
6.69.35
किरीटिनः श्रिया जुष्टा ग्रहा दीप्ता इवाम्बरे।
प्रगृहीता बभौ तेषां शस्त्राणामवलिः सिता ॥ ६.६९.३५ ॥
కిరీటధారులైన వారు శోభతో కూడి, ఆకాశంలో ప్రకాశించే గ్రహాల వలె ఉన్నారు; వారు ఎత్తిపట్టిన ఆయుధాల తెల్లని వరుస మెరిసింది.
6.69.36
शरदभ्रप्रतीकाशा हंसावलिरिवाम्बरे।
मरणं वापि निश्चित्य शत्रूणां वा पराजयम् ॥ ६.६९.३६ ॥
శరదృతువు మేఘాల వంటి, ఆకాశంలో హంసల వరుస వలె (వారు ఉన్నారు); మరణమో లేక శత్రువుల ఓటమో నిశ్చయించుకుని (ముందుకు సాగారు).
6.69.37
जगर्जुश्च प्रणेदुश्च चिक्षिपुश्चापि सायकान् ॥ ६.६९.३७ ॥
వారు గర్జించారు, గట్టిగా అరిచారు, బాణాలను కూడా ప్రయోగించారు.
6.69.38
जगृहुश्च महात्मानो निर्यान्तो युद्धदुर्मदाः।
क्ष्वेडितास्फोटितानां वै संचचालेव मेदिनी ॥ ६.६९.३८ ॥
యుద్ధోన్మత్తులైన మహాత్ములు బయలుదేరుతూ ఆయుధాలు చేపట్టారు; వారి గర్జనలు, చప్పట్ల ధ్వనులతో భూమి కంపించినట్లయింది.
6.69.39
रक्षसां सिंहनादैश्च संस्फोटितमिवाम्बरम्।
तेऽभिनिष्क्रम्य मुदिता राक्षसेन्द्रा महाबलाः ॥ ६.६९.३९ ॥
రాక్షసుల సింహనాదాలతో ఆకాశమే మారుమోగినట్లయింది. అప్పుడు ఆ మహాబలులైన రాక్షసేంద్రులు సంతోషంతో బయలుదేరారు.
6.69.40
ददृशुर्वानरानीकं समुद्यतशिलानगम्।
हरयोऽपि महात्मानो ददृशू राक्षसं बलम् ॥ ६.६९.४० ॥
పైకెత్తిన రాళ్లు, వృక్షాలతో ఉన్న వానర సేనను వారు చూశారు; మహాత్ములైన వానరులు కూడా రాక్షస సేనను చూశారు.
6.69.41
हस्त्यश्वरथसम्बाधं किङ्किणीशतनादितम्।
नीलजीमूतसंकाशं समुद्यतमहायुधम् ॥ ६.६९.४१ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండి, వందల గంటల ధ్వనితో మారుమోగుతూ, నల్లని మేఘంలా ఉండి, మహాయుధాలు పైకెత్తిన సేన.
6.69.42
दीप्तानलरविप्रख्यैर्नैर्ऋतैः सर्वतो वृतम्।
तद् दृष्ट्वा बलमायातं लब्धलक्षाः प्लवङ्गमाः ॥ ६.६९.४२ ॥
అగ్ని, సూర్యుల్లా ప్రకాశించే నైరృతులు నలువైపులా చుట్టుముట్టి వస్తున్న ఆ సేనను చూసి, లక్ష్యం గురిపెట్టిన వానరులు (సిద్ధమయ్యారు).
6.69.43
समुद्यतमहाशैलाः सम्प्रणेदुर्मुहुर्मुहुः।
अमृष्यमाणा रक्षांसि प्रतिनर्दन्त वानराः ॥ ६.६९.४३ ॥
పెద్ద పర్వతాలను ఎత్తిపట్టుకున్న వానరులు మళ్ళీ మళ్ళీ గర్జించారు. సహించలేక వానరులు రాక్షసులకు ప్రతిగా గర్జించారు.
6.69.44
ततः समुत्कृष्टरवं निशम्य
रक्षोगणा वानरयूथपानाम्।
अमृष्यमाणाः परहर्षमुग्रं
महाबला भीमतरं प्रणेदुः ॥ ६.६९.४४ ॥
అప్పుడు వానర యూథపతుల ఉచ్చస్వరాన్ని విని, ఇతరుల ఉగ్రమైన ఆనందాన్ని సహించలేక మహాబలులైన రాక్షసగణాలు మరింత భయంకరంగా గర్జించాయి.
6.69.45
ते राक्षसबलं घोरं प्रविश्य हरियूथपाः।
विचेरुरुद्यतैः शैलैर्नगाः शिखरिणो यथा ॥ ६.६९.४५ ॥
ఆ భయంకర రాక్షస సైన్యంలో ప్రవేశించిన ఆ వానర యూథపతులు, శిఖరాలుగల పర్వతాల వలె, ఎత్తిన శైలాలతో సంచరించారు.
6.69.46
केचिदाकाशमाविश्य केचिदुर्व्यां प्लवङ्गमाः।
रक्षःसैन्येषु संक्रुद्धाः केचिद् द्रुमशिलायुधाः ॥ ६.६९.४६ ॥
కొన్ని వానరాలు ఆకాశంలోకి ఎగిరాయి, కొన్ని భూమిపై ఉన్నాయి. రాక్షస సైన్యాల మధ్య కోపోద్రిక్తులైన కొన్ని వానరాలు చెట్లను, రాళ్లను ఆయుధాలుగా చేసుకున్నాయి.
6.69.47
द्रुमांश्च विपुलस्कन्धान् गृह्य वानरपुङ्गवाः।
तद् युद्धमभवद् घोरं रक्षोवानरसंकुलम् ॥ ६.६९.४७ ॥
విశాలమైన మొదళ్లు గల వృక్షాలను పట్టుకున్న శ్రేష్ఠ వానరులు యుద్ధం చేశారు. రాక్షసులూ వానరులూ నిండిన ఆ యుద్ధం భయంకరమైంది.
6.69.48
ते पादपशिलाशैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम्।
बाणौघैर्वार्यमाणाश्च हरयो भीमविक्रमाः ॥ ६.६९.४८ ॥
ఆ వానరులు చెట్లతో, రాళ్లతో, పర్వతాలతో అనుపమానమైన వర్షాన్ని కురిపించారు. బాణాల ప్రవాహంతో అడ్డగించబడినా భయంకర పరాక్రమం గల వానరులు వెనుకంజ వేయలేదు.
6.69.49
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः।
शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ॥ ६.६९.४९ ॥
యుద్ధంలో రాక్షసులు మరియు వానరులు సింహనాదాలు చేశారు; దూకే వానరులు రాళ్లతో యాతుధానులను చూర్ణం చేశారు.
6.69.50
निर्जघ्नुः संयुगे क्रुद्धाः कवचाभरणावृतान्।
केचिद् रथगतान् वीरान् गजवाजिगतानपि ॥ ६.६९.५० ॥
కోపంతో ఉన్న వానరులు యుద్ధంలో కవచాలు మరియు ఆభరణాలు ధరించిన వీరులను చంపారు; కొందరు రథాలపై, ఏనుగులు మరియు గుర్రాలపై ఉన్న వీరులను కూడా చంపారు.
6.69.51
निर्जघ्नुः सहसाऽऽप्लुत्य यातुधानान् प्लवङ्गमाः।
शैलशृङ्गान्विताङ्गास्ते मुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ॥ ६.६९.५१ ॥
వానరులు అకస్మాత్తుగా దూకి యాతుధానులను సంహరించారు; వారి శరీరాలపై పర్వత శిఖరాలు ఉన్నాయి, పిడికిళ్లతో కొట్టారు, కళ్ళు తిరిగిపోయాయి.
6.69.52
चेलुः पेतुश्च नेदुश्च तत्र राक्षसपुङ्गवाः।
राक्षसाश्च शरैस्तीक्ष्णैर्बिभिदुः कपिकुञ्जरान् ॥ ६.६९.५२ ॥
అక్కడ రాక్షస ప్రధానులు కదిలారు, పడిపోయారు, గర్జించారు; రాక్షసులు పదునైన బాణాలతో కపికుంజరులను గుచ్చారు.
6.69.53
शूलमुद्गरखड्गैश्च जघ्नुः प्रासैश्च शक्तिभिः।
अन्योन्यं पातयामासुः परस्परजयैषिणः ॥ ६.६९.५३ ॥
శూలాలు, గదలు, ఖడ్గాలు, ప్రాసలు, శక్తులతో కొట్టారు; పరస్పర విజయాన్ని కోరుతూ ఒకరినొకరు పడగొట్టారు.
6.69.54
रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्र वानरराक्षसाः।
ततः शैलैश्च खड्गैश्च विसृष्टैर्हरिराक्षसैः ॥ ६.६९.५४ ॥
అక్కడ శత్రు రక్తంతో తడిసిన శరీరాలు గల వానరులు, రాక్షసులు ఉన్నారు; అనంతరం వానరులు, రాక్షసులు విసిరిన పర్వతాలతో, ఖడ్గాలతో (యుద్ధం సాగింది).
6.69.55
मुहूर्तेनावृता भूमिरभवच्छोणितोक्षिता।
विकीर्णैः पर्वताकारै रक्षोभिरभिमर्दितैः।
आसीद् वसुमती पूर्णा तदा युद्धमदान्वितैः ॥ ६.६९.५५ ॥
క్షణంలో భూమి రక్తంతో తడిసిపోయింది. యుద్ధమదంతో నిండిన, పర్వతాకార రాక్షసులు చెల్లాచెదురుగా పడి నలిగిపోవడంతో భూమి అప్పుడు నిండిపోయింది.
6.69.56
आक्षिप्ताः क्षिप्यमाणाश्च भग्नशैलाश्च वानराः।
पुनरङ्गैस्तदा चक्रुरासन्ना युद्धमद्भुतम् ॥ ६.६९.५६ ॥
విసరబడినవారు, విసురుతున్నవారు, విరిగిన పర్వత శిఖరాలు గల వానరులు మళ్లీ దగ్గరకు వచ్చి తమ అవయవాలతోనే అప్పుడు అద్భుతమైన యుద్ధం చేశారు.
6.69.57
वानरान् वानरैरेव जघ्नुस्ते नैर्ऋतर्षभाः।
राक्षसान् राक्षसैरेव जघ्नुस्ते वानरा अपि ॥ ६.६९.५७ ॥
నైరృత వీరులు వానరులను వానరులతోనే చంపారు; వానరులు కూడా రాక్షసులను రాక్షసులతోనే చంపారు.
6.69.58
आक्षिप्य च शिलाः शैलाञ्जघ्नुस्ते राक्षसास्तदा।
तेषां चाच्छिद्य शस्त्राणि जघ्नू रक्षांसि वानराः ॥ ६.६९.५८ ॥
రాక్షసులు రాళ్లను, పర్వతాలను విసిరి అప్పుడు కొట్టారు; వారి ఆయుధాలను ఛేదించి వానరులు రాక్షసులను చంపారు.
6.69.59
निर्जघ्नुः शैलशृङ्गैश्च बिभिदुश्च परस्परम्।
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः ॥ ६.६९.५९ ॥
పర్వత శిఖరాలతో వారు చంపారు, ఒకరినొకరు చీల్చారు; రణంలో రాక్షసులు, వానరులు సింహనాదాలు చేశారు.
6.69.60
छिन्नवर्मतनुत्राणा राक्षसा वानरैर्हताः।
रुधिरं प्रसृतास्तत्र रससारमिव द्रुमाः ॥ ६.६९.६० ॥
కవచం, శరీర రక్షణ తెగిపోయిన రాక్షసులు వానరులచే చంపబడ్డారు; అక్కడ వృక్షాలు రససారం స్రవించినట్లు వారు రక్తం స్రవిస్తూ పడ్డారు.
6.69.61
रथेन च रथं चापि वारणेनापि वारणम्।
हयेन च हयं केचिन्निर्जघ्नुर्वानरा रणे ॥ ६.६९.६१ ॥
యుద్ధంలో కొందరు వానరులు రథంతో రథాన్ని, ఏనుగుతో ఏనుగును, గుర్రంతో గుర్రాన్ని కూల్చారు.
6.69.62
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्च भल्लैश्च निशितैः शरैः।
राक्षसा वानरेन्द्राणां बिभिदुः पादपान् शिलाः ॥ ६.६९.६२ ॥
రాక్షసులు క్షురప్ర, అర్ధచంద్ర, భల్ల వంటి వాడి బాణాలతో వానరనాయకుల వృక్షాలను, శిలలను చీల్చారు.
6.69.63
विकीर्णाः पर्वतास्तैश्च द्रुमच्छिन्नैश्च संयुगे।
हतैश्च कपिरक्षोभिर्दुर्गमा वसुधाभवत् ॥ ६.६९.६३ ॥
యుద్ధంలో వారు పర్వతాలను చెల్లాచెదురు చేశారు, వృక్షాలను నరికారు; వానరుల, రాక్షసుల శవాలతో భూమి దుర్గమమైంది.
6.69.64
ते वानरा गर्वितहृष्टचेष्टाः
संग्राममासाद्य भयं विमुच्य।
युद्धं स्म सर्वे सह राक्षसैस्ते
नानायुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.६९.६४ ॥
గర్వంతో, ఉత్సాహంతో కూడిన ఆ వానరులు యుద్ధరంగానికి చేరి భయాన్ని విడిచి, అనేక ఆయుధాలతో, దీనత్వం లేని ధైర్యంతో రాక్షసులతో కలిసి పోరాడారు.
6.69.65
तस्मिन् प्रवृत्ते तुमुले विमर्दे
प्रहृष्यमाणेषु वलीमुखेषु।
निपात्यमानेषु च राक्षसेषु
महर्षयो देवगणाश्च नेदुः ॥ ६.६९.६५ ॥
ఆ భీకరమైన ఘోర పోరాటం మొదలైనప్పుడు, వానరులు ఉప్పొంగగా, రాక్షసులు కూలుతుండగా, మహర్షులు, దేవగణాలు ఘోషించారు.
6.69.66
ततो हयं मारुततुल्यवेग-
मारुह्य शक्तिं निशितां प्रगृह्य।
नरान्तको वानरसैन्यमुग्रं
महार्णवं मीन इवाविवेश ॥ ६.६९.६६ ॥
అప్పుడు గాలికి సమానమైన వేగంగల గుర్రమెక్కి, వాడి శక్తి ఆయుధాన్ని చేత పట్టి నరాంతకుడు ఉగ్రమైన వానరసేనలోకి, మహాసముద్రంలోకి చేపలా ప్రవేశించాడు.
6.69.67
स वानरान् सप्त शतानि वीरः
प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद।
एकः क्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा
जघान सैन्यं हरिपुङ्गवानाम् ॥ ६.६९.६७ ॥
ఆ వీరుడు ఒక్కక్షణంలో ఒంటరిగానే ఏడువందల వానరులను ప్రకాశించే శూలంతో పొడిచాడు; ఇంద్రశత్రువైన ఆ మహాత్ముడు శ్రేష్ఠ వానరసేనను సంహరించాడు.
6.69.68
ददृशुश्च महात्मानं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम्।
चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः ॥ ६.६९.६८ ॥
విద్యాధరులు, మహర్షులు గుర్రపు వీపుపై నిలిచి వానరసేనల మధ్య తిరుగుతున్న ఆ మహాత్ముని చూశారు.
6.69.69
स तस्य ददृशे मार्गो मांसशोणितकर्दमः।
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ॥ ६.६९.६९ ॥
అతని దారి మాంసరక్తపు బురదగా కనిపించింది; పర్వతాకార వానరులు పడి చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.
6.69.70
यावद् विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुङ्गवाः।
तावदेतानतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः ॥ ६.६९.७० ॥
శ్రేష్ఠ వానరులు దాడి చేయాలనుకునేలోపే, నరాంతకుడు వీరిని దాటి వారిని పొడిచాడు.
6.69.71
ज्वलन्तं प्रासमुद्यम्य संग्रामाग्रे नरान्तकः।
ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः ॥ ६.६९.७१ ॥
యుద్ధాగ్రంలో మండుతున్న శూలాన్ని పైకెత్తి నరాంతకుడు వానరసేనలను అగ్ని అడవులను దహించినట్లు దహించాడు.
6.69.72
यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान् शैलान् वनौकसः।
तावत् प्रासहताः पेतुर्वज्रकृत्ता इवाचलाः ॥ ६.६९.७२ ॥
వనవాసి వానరులు వృక్షాలను, శిలలను పెకలించేలోపే, శూలాలతో కొట్టబడినవారు వజ్రంతో ఖండించబడిన పర్వతాలవలె పడిపోయారు.
6.69.73
दिक्षु सर्वासु बलवान् विचचार नरान्तकः।
प्रमृद्नन् सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथानिलः ॥ ६.६९.७३ ॥
అన్ని దిక్కులలో బలవంతుడైన నరాంతకుడు యుద్ధంలో అన్నివైపులా సంచరిస్తూ, వర్షాకాలంలో గాలిలా (శత్రువులను) నలిపివేశాడు.
6.69.74
न शेकुर्धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं भयात्।
उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान् विव्याध वीर्यवान् ॥ ६.६९.७४ ॥
భయం వల్ల వీరులు పారిపోలేకపోయారు, నిలబడలేకపోయారు, కదలలేకపోయారు; ఎగిరేవారిని, నిలిచినవారిని, వెళ్లేవారిని ఆ పరాక్రమవంతుడు అందరినీ గుచ్చాడు.
6.69.75
एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा।
भग्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.६९.७५ ॥
యముడితో సమానుడైన, సూర్యతేజస్సు కలిగిన ఒకే శూలంతో వానర సైన్యాలు భగ్నమై నేలపై పడిపోయాయి.
6.69.76
वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम्।
न शेकुर्वानराः सोढुं ते विनेदुर्महास्वनम् ॥ ६.६९.७६ ॥
వజ్రం పగలినట్లుగా ఉన్న ఆ శూల ప్రహారాన్ని వానరులు తట్టుకోలేకపోయారు; వారు మహా ధ్వనితో అరిచారు.
6.69.77
पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे।
वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पततामिव ॥ ६.६९.७७ ॥
పడిపోతున్న వానర వీరుల రూపాలు, వజ్రంతో శిఖరాగ్రాలు పగిలి పడిపోతున్న పర్వతాల్లా కనిపించాయి.
6.69.78
ये तु पूर्वं महात्मानः कुम्भकर्णेन पातिताः।
ते स्वस्था वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवमुपतस्थिरे ॥ ६.६९.७८ ॥
ముందు కుంభకర్ణుడు పడగొట్టిన ఆ మహాత్ములైన వానరశ్రేష్ఠులు స్వస్థత పొంది సుగ్రీవుని వద్దకు చేరారు.
6.69.79
प्रेक्षमाणः स सुग्रीवो ददृशे हरिवाहिनीम्।
नरान्तकभयत्रस्तां विद्रवन्तीं यतस्ततः ॥ ६.६९.७९ ॥
నరాంతకుని భయంతో వణికిపోతూ అక్కడక్కడ పారిపోతున్న వానర సేనను సుగ్రీవుడు చూశాడు.
6.69.80
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा स ददर्श नरान्तकम्।
गृहीतप्रासमायान्तं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम् ॥ ६.६९.८० ॥
పారిపోతున్న సేనను చూచి, ఈటెను చేతబట్టి గుర్రం వీపుపై నిలిచి వస్తున్న నరాంతకుని చూశాడు.
6.69.81
दृष्ट्वोवाच महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः।
कुमारमङ्गदं वीरं शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥ ६.६९.८१ ॥
అది చూచి మహాతేజస్వి అయిన వానరరాజు సుగ్రీవుడు ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమం గల వీరుడైన కుమారుడు అంగదునితో ఇలా అన్నాడు.
6.69.82
गच्छैनं राक्षसं वीरं योऽसौ तुरगमास्थितः।
क्षोभयन्तं हरिबलं क्षिप्रं प्राणैर्वियोजय ॥ ६.६९.८२ ॥
గుర్రంపై ఎక్కి వానర సేనను కలవరపెడుతున్న ఈ వీర రాక్షసుని వద్దకు వెళ్లు; వెంటనే అతని ప్రాణాలను తీసివేయి.
6.69.83
स भर्तुर्वचनं श्रुत्वा निष्पपाताङ्गदस्तदा।
अनीकान्मेघसंकाशादंशुमानिव वीर्यवान् ॥ ६.६९.८३ ॥
యజమాని ఆజ్ఞ విని అంగదుడు అప్పుడు మేఘసదృశమైన ఆ సేనలోనుంచి, ప్రకాశించే సూర్యునిలా పరాక్రమంతో దూకి బయలుదేరాడు.
6.69.84
शैलसंघातसंकाशो हरीणामुत्तमोऽङ्गदः।
रराजाङ्गदसंनद्धः सधातुरिव पर्वतः ॥ ६.६९.८४ ॥
పర్వత సమూహంలా ఉన్నతమైన, వానరులలో ఉత్తముడైన అంగదుడు భుజకీర్తులు ధరించి, ధాతువులతో కూడిన పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
6.69.85
निरायुधो महातेजाः केवलं नखदंष्ट्रवान्।
नरान्तकमभिक्रम्य वालिपुत्रोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६९.८५ ॥
ఆయుధం లేని, నఖదంష్ట్రలు మాత్రమే కలిగిన మహాతేజస్వి వాలిపుత్రుడు అంగదుడు నరాంతకుని సమీపించి ఇలా పలికాడు.
6.69.86
तिष्ठ किं प्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वं करिष्यसि।
अस्मिन् वज्रसमस्पर्शं प्रासं क्षिप्र ममोरसि ॥ ६.६९.८६ ॥
ఆగు! ఈ సామాన్య వానరులతో నీవేమి చేయగలవు? వజ్రసమానమైన స్పర్శ కలిగిన ఈ శూలాన్ని త్వరగా నా వక్షస్థలంపై ప్రయోగించు.
6.69.87
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा प्रचुक्रोध नरान्तकः।
संदश्य दशनैरोष्ठं निःश्वस्य च भुजंगवत्।
अभिगम्याङ्गदं क्रुद्धो वालिपुत्रं नरान्तकः ॥ ६.६९.८७ ॥
అంగదుని మాటలు విని నరాంతకుడు ఎంతో కోపించాడు. పళ్ళతో పెదవిని కొరుకుతూ, పాములా నిట్టూర్చి, కోపోద్రిక్తుడై వాలిపుత్రుడైన అంగదుని సమీపించాడు.
6.69.88
स प्रासमाविध्य तदाङ्गदाय
समुज्ज्वलन्तं सहसोत्ससर्ज।
स वालिपुत्रोरसि वज्रकल्पे
बभूव भग्नो न्यपतच्च भूमौ ॥ ६.६९.८८ ॥
అతడు శూలాన్ని తిప్పి, వెంటనే ప్రకాశిస్తున్న దానిని అంగదునిపై ఆకస్మికంగా విసిరాడు. అది వాలిపుత్రుని వజ్రసమాన వక్షస్థలాన్ని తాకి విరిగి నేలపై పడింది.
6.69.89
तं प्रासमालोक्य तदा विभग्नं
सुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम्।
तलं समुद्यम्य स वालिपुत्र-
स्तुरंगमस्याभिजघान मूर्ध्नि ॥ ६.६९.८९ ॥
గరుత్మంతునిచే ఖండించబడిన సర్పదేహంలా విరిగిపోయిన ఆ శూలాన్ని చూసి, వాలిపుత్రుడు అరచేతిని ఎత్తి, గుర్రపుముఖుని శిరస్సుపై కొట్టాడు.
6.69.90
निमग्नपादः स्फुटिताक्षितारो
निष्क्रान्तजिह्वोऽचलसंनिकाशः।
स तस्य वाजी निपपात भूमौ
तलप्रहारेण विकीर्णमूर्धा ॥ ६.६९.९० ॥
కాళ్లు నేలలో కూరుకుపోయాయి, కన్నుగుడ్లు పగిలాయి, నాలుక బయటికి వచ్చింది; పర్వతంలా ఉన్న ఆ గుర్రం అరచేతి దెబ్బతో తల చిందరవందరై నేలపై పడింది.
6.69.91
नरान्तकः क्रोधवशं जगाम
हतं तुरंगं पतितं समीक्ष्य।
स मुष्टिमुद्यम्य महाप्रभावो
जघान शीर्षे युधि वालिपुत्रम् ॥ ६.६९.९१ ॥
నరాంతకుడు గుర్రం చచ్చి పడిపోవడం చూసి కోపానికి లోనయ్యాడు; ఆ మహాప్రభావశాలి పిడికిలి ఎత్తి యుద్ధంలో వాలి కుమారుని తలపై కొట్టాడు.
6.69.92
अथाङ्गदो मुष्टिविशीर्णमूर्धा
सुस्राव तीव्रं रुधिरं भृशोष्णम्।
मुहुर्विजज्वाल मुमोह चापि
संज्ञां समासाद्य विसिस्मिये च ॥ ६.६९.९२ ॥
అప్పుడు పిడికిలి దెబ్బతో తల చిదిగిపోయిన అంగదుడి నుండి అతి వేడిగా, తీవ్రంగా రక్తం స్రవించింది; అతడు పదేపదే మండిపడి, మూర్ఛపోయాడు; తర్వాత స్పృహ పొంది ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
6.69.93
अथाङ्गदो मृत्युसमानवेगं
संवर्त्य मुष्टिं गिरिशृङ्गकल्पम्।
निपातयामास तदा महात्मा
नरान्तकस्योरसि वालिपुत्रः ॥ ६.६९.९३ ॥
అప్పుడు మృత్యువంత వేగంగల మహాత్ముడైన వాలి కుమారుడు అంగదుడు పర్వతశిఖరంలా పిడికిలి బిగించి నరాంతకుడి వక్షంపై దించాడు.
6.69.94
स मुष्टिनिर्भिन्ननिमग्नवक्षा
ज्वाला वमन् शोणितदिग्धगात्रः।
नरान्तको भूमितले पपात
यथाचलो वज्रनिपातभग्नः ॥ ६.६९.९४ ॥
పిడికిలి దెబ్బతో వక్షం చిల్లుపడి లోపలికి కూరుకుపోయి, మంటలు కక్కుతూ, రక్తంతో తడిసిన శరీరంతో నరాంతకుడు వజ్రపాతంతో బద్దలైన పర్వతంలా నేలపై పడ్డాడు.
6.69.95
तदान्तरिक्षे त्रिदशोत्तमानां
वनौकसां चैव महाप्रणादः।
बभूव तस्मिन् निहतेऽग्र्यवीर्ये
नरान्तके वालिसुतेन संख्ये ॥ ६.६९.९५ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో శ్రేష్ఠ దేవతలు, వనవాసులైన వానరులు మహా ధ్వని చేశారు; యుద్ధంలో వాలి కుమారుడు అగ్రగణ్య వీరుడైన నరాంతకుణ్ని వధించినప్పుడు అది జరిగింది.
6.69.96
अथाङ्गदो राममनःप्रहर्षणं
सुदुष्करं तं कृतवान् हि विक्रमम्।
विसिस्मिये सोऽप्यथ भीमकर्मा
पुनश्च युद्धे स बभूव हर्षितः ॥ ६.६९.९६ ॥
అప్పుడు అంగదుడు రాముని మనసును ఆనందింపజేసే అత్యంత కఠినమైన పరాక్రమం చేశాడు; భయంకర కర్ములైన ఆ వీరుడు కూడా విస్మయం చెందాడు, తరువాత యుద్ధంలో మళ్లీ సంతోషించాడు.