ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.69.1
एवं विलपमानस्य रावणस्य दुरात्मनः।
श्रुत्वा शोकाभिभूतस्य त्रिशिरा वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६९.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.69.2
एवमेव महावीर्यो हतो नस्तातमध्यमः।
न तु सत्पुरुषा राजन् विलपन्ति यथा भवान् ॥ ६.६९.२ ॥
ਸਾਡਾ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਚਲਾ ਭਰਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਤਪੁਰਖ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
6.69.3
नूनं त्रिभुवनस्यापि पर्याप्तस्त्वमसि प्रभो।
स कस्मात् प्राकृत इव शोचस्यात्मानमीदृशम् ॥ ६.६९.३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਫਿਰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੇ ਹੋ?
6.69.4
ब्रह्मदत्तास्ति ते शक्तिः कवचं सायको धनुः।
सहस्रखरसंयुक्तो रथो मेघसमस्वनः ॥ ६.६९.४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਵਚ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਖੱਚਰਾਂ ਜੁੜਿਆ, ਮੇਘ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਵਾਲਾ ਰਥ ਵੀ ਹੈ।
6.69.5
त्वयासकृद्धि शस्त्रेण विशस्ता देवदानवाः।
स सर्वायुधसम्पन्नो राघवं शास्तुमर्हसि ॥ ६.६९.५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।
6.69.6
कामं तिष्ठ महाराज निर्गमिष्याम्यहं रणे।
उद्धरिष्यामि ते शत्रून् गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६९.६ ॥
ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਰਹੋ; ਮੈਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦਿਆਂਗਾ।
6.69.7
शम्बरो देवराजेन नरको विष्णुना यथा।
तथाद्य शयिता रामो मया युधि निपातितः ॥ ६.६९.७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਰਾਮ ਡਿੱਗਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
6.69.8
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते कालचोदितः ॥ ६.६९.८ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ।
6.69.9
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं देवान्तकनरान्तकौ।
अतिकायश्च तेजस्वी बभूवुर्युद्धहर्षिताः ॥ ६.६९.९ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤਿਕਾਇ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
6.69.10
ततोऽहमहमित्येवं गर्जन्तो नैर्ऋतर्षभाः।
रावणस्य सुता वीराः शक्रतुल्यपराक्रमाः ॥ ६.६९.१० ॥
ਫਿਰ 'ਮੈਂ, ਮੈਂ' ਕਹਿ ਕੇ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੇਸ਼ਟ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ।
6.69.11
अन्तरिक्षगताः सर्वे सर्वे मायाविशारदाः।
सर्वे त्रिदशदर्पघ्नाः सर्वे समरदुर्मदाः ॥ ६.६९.११ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗਰਬ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਤਵਾਲੇ ਸਨ।
6.69.12
सर्वे सुबलसम्पन्नाः सर्वे विस्तीर्णकीर्तयः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते स्म निर्जिताः ॥ ६.६९.१२ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਰੇ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
6.69.13
देवैरपि सगन्धर्वैः सकिंनरमहोरगैः।
सर्वेऽस्त्रविदुषो वीराः सर्वे युद्धविशारदाः।
सर्वे प्रवरविज्ञानाः सर्वे लब्धवरास्तथा ॥ ६.६९.१३ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ (ਜਿੱਤੇ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ)। ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.69.14
स तैस्तथा भास्करतुल्यवर्चसैः
सुतैर्वृतः शत्रुबलश्रियार्दनैः।
रराज राजा मघवान् यथामरै-
र्वृतो महादानवदर्पनाशनैः ॥ ६.६९.१४ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
6.69.15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्य भूषयित्वा च भूषणैः।
आशीर्भिश्च प्रशस्ताभिः प्रेषयामास वै रणे ॥ ६.६९.१५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਸੀਸਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।
6.69.16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ चापि रावणः।
रक्षणार्थं कुमाराणां प्रेषयामास संयुगे ॥ ६.६९.१६ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਯੁੱਧੋਨਮੱਤ ਅਤੇ ਮੱਤ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ।
6.69.17
तेऽभिवाद्य महात्मानं रावणं लोकरावणम्।
कृत्वा प्रदक्षिणं चैव महाकायाः प्रतस्थिरे ॥ ६.६९.१७ ॥
ਉਹ ਮਹਾਕਾਇ ਯੋਧੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
6.69.18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्च समालभ्य महाबलाः।
निर्जग्मुर्नैर्ऋतश्रेष्ठाः षडेते युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ६.६९.१८ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲੇਪੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਛੇ ਯੋਧੇ ਨਿਕਲ ਪਏ।
6.69.19
त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ।
महोदरमहापार्श्वौ निर्जग्मुः कालचोदिताः ॥ ६.६९.१९ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਤੇ ਅਤਿਕਾਇ, ਦੇਵਾਂਤਕ ਤੇ ਨਰਾਂਤਕ, ਮਹੋਦਰ ਤੇ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲੇ।
6.69.20
ततः सुदर्शनं नागं नीलजीमूतसंनिभम्।
ऐरावतकुले जातमारुरोह महोदरः ॥ ६.६९.२० ॥
ਫਿਰ ਮਹੋਦਰ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ, ਐਰਾਵਤ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।
6.69.21
सर्वायुधसमायुक्तस्तूणीभिश्चाप्यलंकृतः।
रराज गजमास्थाय सवितेवास्तमूर्धनि ॥ ६.६९.२१ ॥
ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਅਤੇ ਤਰਕਸਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅਸਤਾਚਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
6.69.22
हयोत्तमसमायुक्तं सर्वायुधसमाकुलम्।
आरुरोह रथश्रेष्ठं त्रिशिरा रावणात्मजः ॥ ६.६९.२२ ॥
ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਚੜ੍ਹਿਆ।
6.69.23
त्रिशिरा रथमास्थाय विरराज धनुर्धरः।
सविद्युदुल्कः सज्वालः सेन्द्रचाप इवाम्बुदः ॥ ६.६९.२३ ॥
ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਿਜਲੀ, ਉਲਕਾ, ਲਾਟਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
6.69.24
त्रिभिः किरीटैस्त्रिशिराः शुशुभे स रथोत्तमे।
हिमवानिव शैलेन्द्रस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥ ६.६९.२४ ॥
ਤਿੰਨ ਮੁਕਟਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਉਸ ਉੱਤਮ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਭਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤਰਾਜ।
6.69.25
अतिकायोऽतितेजस्वी राक्षसेन्द्रसुतस्तदा।
आरुरोह रथश्रेष्ठं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.६९.२५ ॥
ਅਤਿਕਾਇ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਦ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।
6.69.26
सुचक्राक्षं सुसंयुक्तं स्वनुकर्षं सुकूबरम्।
तूणीबाणासनैर्दीप्तं प्रासासिपरिघाकुलम् ॥ ६.६९.२६ ॥
ਚੰਗੇ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਧੁਰੇ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਗੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਜੂਲੇ ਵਾਲਾ, ਤਰਕਸਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਬਰਛਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
6.69.27
स काञ्चनविचित्रेण किरीटेन विराजता।
भूषणैश्च बभौ मेरुः प्रभाभिरिव भासयन् ॥ ६.६९.२७ ॥
ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਵਿਚਿੱਤਰ ਚਮਕਦੇ ਤਾਜ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ, ਮਾਨੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
6.69.28
स रराज रथे तस्मिन् राजसूनुर्महाबलः।
वृतो नैर्ऋतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ॥ ६.६९.२८ ॥
ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰਾਜਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਲੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
6.69.29
हयमुच्चैःश्रवःप्रख्यं श्वेतं कनकभूषणम्।
मनोजवं महाकायमारुरोह नरान्तकः ॥ ६.६९.२९ ॥
ਉੱਚੈਸ਼ਰਵਾ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਨਰਾਂਤਕ ਚੜ੍ਹਿਆ।
6.69.30
गृहीत्वा प्रासमुल्काभं विरराज नरान्तकः।
शक्तिमादाय तेजस्वी गुहः शिखिगतो यथा ॥ ६.६९.३० ॥
ਉਲਕਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਬਰਛਾ ਫੜ ਕੇ ਨਰਾਂਤਕ ਸ਼ੋਭਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਚੁੱਕੇ ਤੇਜਸਵੀ ਗੁਹ ਮੋਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।
6.69.31
देवान्तकः समादाय परिघं हेमभूषणम्।
परिगृह्य गिरिं दोर्भ्यां वपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ॥ ६.६९.३१ ॥
ਦੇਵਾਂਤਕ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪਰਿਘ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਫੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
6.69.32
महापार्श्वो महातेजा गदामादाय वीर्यवान्।
विरराज गदापाणिः कुबेर इव संयुगे ॥ ६.६९.३२ ॥
ਮਹਾਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਮਹਾਪਾਰਸ਼੍ਵ ਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਲਈ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
6.69.33
ते प्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्याः सुरा इव।
तान् गजैश्च तुरङ्गैश्च रथैश्चाम्बुदनिःस्वनैः ॥ ६.६९.३३ ॥
ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਅਮਰਾਵਤੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚੱਲੇ।
6.69.34
अनूत्पेतुर्महात्मानो राक्षसाः प्रवरायुधाः।
ते विरेजुर्महात्मानः कुमाराः सूर्यवर्चसः ॥ ६.६९.३४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਏ।
6.69.35
किरीटिनः श्रिया जुष्टा ग्रहा दीप्ता इवाम्बरे।
प्रगृहीता बभौ तेषां शस्त्राणामवलिः सिता ॥ ६.६९.३५ ॥
ਮੁਕਟਧਾਰੀ ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਾਂਗ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਠਾਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਕਤਾਰ ਚਮਕ ਉੱਠੀ।
6.69.36
शरदभ्रप्रतीकाशा हंसावलिरिवाम्बरे।
मरणं वापि निश्चित्य शत्रूणां वा पराजयम् ॥ ६.६९.३६ ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਾਂਗ (ਉਹ ਸਨ); ਮੌਤ ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ (ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
6.69.37
जगर्जुश्च प्रणेदुश्च चिक्षिपुश्चापि सायकान् ॥ ६.६९.३७ ॥
ਉਹ ਗਰਜੇ, ਦਹਾੜੇ ਅਤੇ ਬਾਣ ਵੀ ਚਲਾਏ।
6.69.38
जगृहुश्च महात्मानो निर्यान्तो युद्धदुर्मदाः।
क्ष्वेडितास्फोटितानां वै संचचालेव मेदिनी ॥ ६.६९.३८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਤਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਲੱਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ।
6.69.39
रक्षसां सिंहनादैश्च संस्फोटितमिवाम्बरम्।
तेऽभिनिष्क्रम्य मुदिता राक्षसेन्द्रा महाबलाः ॥ ६.६९.३९ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੇਰ-ਗਰਜਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ।
6.69.40
ददृशुर्वानरानीकं समुद्यतशिलानगम्।
हरयोऽपि महात्मानो ददृशू राक्षसं बलम् ॥ ६.६९.४० ॥
ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖੀ; ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਵੇਖੀ।
6.69.41
हस्त्यश्वरथसम्बाधं किङ्किणीशतनादितम्।
नीलजीमूतसंकाशं समुद्यतमहायुधम् ॥ ६.६९.४१ ॥
ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ, ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੀ ਸੈਨਾ।
6.69.42
दीप्तानलरविप्रख्यैर्नैर्ऋतैः सर्वतो वृतम्।
तद् दृष्ट्वा बलमायातं लब्धलक्षाः प्लवङ्गमाः ॥ ६.६९.४२ ॥
ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨੈਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਘਿਰੀ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ (ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ)।
6.69.43
समुद्यतमहाशैलाः सम्प्रणेदुर्मुहुर्मुहुः।
अमृष्यमाणा रक्षांसि प्रतिनर्दन्त वानराः ॥ ६.६९.४३ ॥
ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕੀ ਬੈਠੇ ਵਾਨਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਣ ਲੱਗੇ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਵਾਨਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਗਰਜੇ।
6.69.44
ततः समुत्कृष्टरवं निशम्य
रक्षोगणा वानरयूथपानाम्।
अमृष्यमाणाः परहर्षमुग्रं
महाबला भीमतरं प्रणेदुः ॥ ६.६९.४४ ॥
ਫਿਰ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਉਗਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸਮੂਹ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਰਜੇ।
6.69.45
ते राक्षसबलं घोरं प्रविश्य हरियूथपाः।
विचेरुरुद्यतैः शैलैर्नगाः शिखरिणो यथा ॥ ६.६९.४५ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਉਹ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ, ਸਿਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਚੁੱਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ।
6.69.46
केचिदाकाशमाविश्य केचिदुर्व्यां प्लवङ्गमाः।
रक्षःसैन्येषु संक्रुद्धाः केचिद् द्रुमशिलायुधाः ॥ ६.६९.४६ ॥
ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਏ, ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੇ। ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੁਝ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ।
6.69.47
द्रुमांश्च विपुलस्कन्धान् गृह्य वानरपुङ्गवाः।
तद् युद्धमभवद् घोरं रक्षोवानरसंकुलम् ॥ ६.६९.४७ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਫੜ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਲੜੇ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਯੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ।
6.69.48
ते पादपशिलाशैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम्।
बाणौघैर्वार्यमाणाश्च हरयो भीमविक्रमाः ॥ ६.६९.४८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟੇ।
6.69.49
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः।
शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ॥ ६.६९.४९ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤੇ; ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.69.50
निर्जघ्नुः संयुगे क्रुद्धाः कवचाभरणावृतान्।
केचिद् रथगतान् वीरान् गजवाजिगतानपि ॥ ६.६९.५० ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਵਚ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ; ਰੱਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
6.69.51
निर्जघ्नुः सहसाऽऽप्लुत्य यातुधानान् प्लवङ्गमाः।
शैलशृङ्गान्विताङ्गास्ते मुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ॥ ६.६९.५१ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਸਨ, ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤੇ, ਅੱਖਾਂ ਪਲਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
6.69.52
चेलुः पेतुश्च नेदुश्च तत्र राक्षसपुङ्गवाः।
राक्षसाश्च शरैस्तीक्ष्णैर्बिभिदुः कपिकुञ्जरान् ॥ ६.६९.५२ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿੱਲੇ, ਡਿੱਗੇ ਅਤੇ ਗਰਜੇ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕਪਿ-ਕੁੰਜਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.69.53
शूलमुद्गरखड्गैश्च जघ्नुः प्रासैश्च शक्तिभिः।
अन्योन्यं पातयामासुः परस्परजयैषिणः ॥ ६.६९.५३ ॥
ਸ਼ੂਲ, ਮੁਦਗਰ, ਖੜਗ, ਪ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤੇ; ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਲੱਗੇ।
6.69.54
रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्र वानरराक्षसाः।
ततः शैलैश्च खड्गैश्च विसृष्टैर्हरिराक्षसैः ॥ ६.६९.५४ ॥
ਉੱਥੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਨ; ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਪਰਬਤ-ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਖੜਗਾਂ ਨਾਲ (ਯੁੱਧ ਚੱਲਿਆ)।
6.69.55
मुहूर्तेनावृता भूमिरभवच्छोणितोक्षिता।
विकीर्णैः पर्वताकारै रक्षोभिरभिमर्दितैः।
आसीद् वसुमती पूर्णा तदा युद्धमदान्वितैः ॥ ६.६९.५५ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ। ਯੁੱਧ-ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਖਿੱਲਰ ਕੇ ਕੁਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਭਰ ਗਈ।
6.69.56
आक्षिप्ताः क्षिप्यमाणाश्च भग्नशैलाश्च वानराः।
पुनरङ्गैस्तदा चक्रुरासन्ना युद्धमद्भुतम् ॥ ६.६९.५६ ॥
ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸੁੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਟੁੱਟੇ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਦਭੁਤ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.69.57
वानरान् वानरैरेव जघ्नुस्ते नैर्ऋतर्षभाः।
राक्षसान् राक्षसैरेव जघ्नुस्ते वानरा अपि ॥ ६.६९.५७ ॥
ਨੈਰਿਤ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਆ; ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਆ।
6.69.58
आक्षिप्य च शिलाः शैलाञ्जघ्नुस्ते राक्षसास्तदा।
तेषां चाच्छिद्य शस्त्राणि जघ्नू रक्षांसि वानराः ॥ ६.६९.५८ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਕੱਟ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.69.59
निर्जघ्नुः शैलशृङ्गैश्च बिभिदुश्च परस्परम्।
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः ॥ ६.६९.५९ ॥
ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ।
6.69.60
छिन्नवर्मतनुत्राणा राक्षसा वानरैर्हताः।
रुधिरं प्रसृतास्तत्र रससारमिव द्रुमाः ॥ ६.६९.६० ॥
ਬਸਤਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਰੱਖਿਆ ਕੱਟੇ ਗਏ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਨਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਉੱਥੇ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਟਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਲਹੂ ਵਹਾਉਂਦੇ ਡਿੱਗੇ।
6.69.61
रथेन च रथं चापि वारणेनापि वारणम्।
हयेन च हयं केचिन्निर्जघ्नुर्वानरा रणे ॥ ६.६९.६१ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰੱਥ ਨਾਲ ਰੱਥ, ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.69.62
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्च भल्लैश्च निशितैः शरैः।
राक्षसा वानरेन्द्राणां बिभिदुः पादपान् शिलाः ॥ ६.६९.६२ ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰਪ੍ਰ, ਅਰਧਚੰਦਰ, ਭੱਲ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰ-ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਚੀਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
6.69.63
विकीर्णाः पर्वतास्तैश्च द्रुमच्छिन्नैश्च संयुगे।
हतैश्च कपिरक्षोभिर्दुर्गमा वसुधाभवत् ॥ ६.६९.६३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਬਤ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤੇ, ਰੁੱਖ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ; ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਲੰਘਣਯੋਗ ਨਾ ਰਹੀ।
6.69.64
ते वानरा गर्वितहृष्टचेष्टाः
संग्राममासाद्य भयं विमुच्य।
युद्धं स्म सर्वे सह राक्षसैस्ते
नानायुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.६९.६४ ॥
ਮਾਣ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਦੀਨ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ।
6.69.65
तस्मिन् प्रवृत्ते तुमुले विमर्दे
प्रहृष्यमाणेषु वलीमुखेषु।
निपात्यमानेषु च राक्षसेषु
महर्षयो देवगणाश्च नेदुः ॥ ६.६९.६५ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਘਮਸਾਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਗਣ ਗਰਜ ਉੱਠੇ।
6.69.66
ततो हयं मारुततुल्यवेग-
मारुह्य शक्तिं निशितां प्रगृह्य।
नरान्तको वानरसैन्यमुग्रं
महार्णवं मीन इवाविवेश ॥ ६.६९.६६ ॥
ਫਿਰ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤਿੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਨਰਾਂਤਕ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੜਦੀ ਹੈ।
6.69.67
स वानरान् सप्त शतानि वीरः
प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद।
एकः क्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा
जघान सैन्यं हरिपुङ्गवानाम् ॥ ६.६९.६७ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੌ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
6.69.68
ददृशुश्च महात्मानं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम्।
चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः ॥ ६.६९.६८ ॥
ਵਿੱਦਿਆਧਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.69.69
स तस्य ददृशे मार्गो मांसशोणितकर्दमः।
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ॥ ६.६९.६९ ॥
ਉਸ ਦਾ ਰਾਹ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲਾ ਦਿੱਸਿਆ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਡਿੱਗੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
6.69.70
यावद् विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुङ्गवाः।
तावदेतानतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः ॥ ६.६९.७० ॥
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰ ਜਦੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਨਰਾਂਤਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਗਿਆ।
6.69.71
ज्वलन्तं प्रासमुद्यम्य संग्रामाग्रे नरान्तकः।
ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः ॥ ६.६९.७१ ॥
ਜੰਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਬਲਦਾ ਬਰਛਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਰਾਂਤਕ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
6.69.72
यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान् शैलान् वनौकसः।
तावत् प्रासहताः पेतुर्वज्रकृत्ता इवाचलाः ॥ ६.६९.७२ ॥
ਜੰਗਲੀ ਬਾਂਦਰ ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਪੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.69.73
दिक्षु सर्वासु बलवान् विचचार नरान्तकः।
प्रमृद्नन् सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथानिलः ॥ ६.६९.७३ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਨਰਾਂਤਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ (ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ) ਮਸਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.69.74
न शेकुर्धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं भयात्।
उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान् विव्याध वीर्यवान् ॥ ६.६९.७४ ॥
ਡਰ ਕਾਰਨ ਵੀਰ ਨਾ ਦੌੜ ਸਕੇ, ਨਾ ਖੜ੍ਹ ਸਕੇ, ਨਾ ਹਿੱਲ ਸਕੇ; ਛਾਲ ਮਾਰਦੇ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.69.75
एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा।
भग्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.६९.७५ ॥
ਯਮ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇੱਕੋ ਨੇਜ਼ੇ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
6.69.76
वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम्।
न शेकुर्वानराः सोढुं ते विनेदुर्महास्वनम् ॥ ६.६९.७६ ॥
ਵਜਰ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਵਰਗੀ ਉਸ ਨੇਜ਼ੇ ਦੀ ਮਾਰ ਬਾਂਦਰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ; ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
6.69.77
पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे।
वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पततामिव ॥ ६.६९.७७ ॥
ਡਿੱਗਦੇ ਬਾਂਦਰ-ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸੇ ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਨਾਲ ਚੋਟੀਆਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਪਰਬਤ ਹੋਣ।
6.69.78
ये तु पूर्वं महात्मानः कुम्भकर्णेन पातिताः।
ते स्वस्था वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवमुपतस्थिरे ॥ ६.६९.७८ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਂਦਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੰਭਲ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਆ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
6.69.79
प्रेक्षमाणः स सुग्रीवो ददृशे हरिवाहिनीम्।
नरान्तकभयत्रस्तां विद्रवन्तीं यतस्ततः ॥ ६.६९.७९ ॥
ਨਰਾਂਤਕ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰੀ ਹੋਈ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਦੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
6.69.80
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा स ददर्श नरान्तकम्।
गृहीतप्रासमायान्तं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम् ॥ ६.६९.८० ॥
ਭੱਜਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਬਰਛਾ ਫੜੀ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਨਰਾਂਤਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.69.81
दृष्ट्वोवाच महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः।
कुमारमङ्गदं वीरं शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥ ६.६९.८१ ॥
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕਰਮੀ ਵੀਰ ਕੁਮਾਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
6.69.82
गच्छैनं राक्षसं वीरं योऽसौ तुरगमास्थितः।
क्षोभयन्तं हरिबलं क्षिप्रं प्राणैर्वियोजय ॥ ६.६९.८२ ॥
ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਰਹੇ ਇਸ ਵੀਰ ਰਾਖਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ; ਛੇਤੀ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੱਢ ਦੇ।
6.69.83
स भर्तुर्वचनं श्रुत्वा निष्पपाताङ्गदस्तदा।
अनीकान्मेघसंकाशादंशुमानिव वीर्यवान् ॥ ६.६९.८३ ॥
ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਗਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਤੇਜ਼ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ।
6.69.84
शैलसंघातसंकाशो हरीणामुत्तमोऽङ्गदः।
रराजाङ्गदसंनद्धः सधातुरिव पर्वतः ॥ ६.६९.८४ ॥
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅੰਗਦ ਬਾਹੂਬੰਦ ਪਹਿਨ ਕੇ ਧਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
6.69.85
निरायुधो महातेजाः केवलं नखदंष्ट्रवान्।
नरान्तकमभिक्रम्य वालिपुत्रोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६९.८५ ॥
ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੇਵਲ ਨਹੁੰਆਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਾਲੀਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨਰਾਂਤਕ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲੇ।
6.69.86
तिष्ठ किं प्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वं करिष्यसि।
अस्मिन् वज्रसमस्पर्शं प्रासं क्षिप्र ममोरसि ॥ ६.६९.८६ ॥
ਰੁਕ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਮ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ? ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਛੋਹ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨੇਜ਼ਾ ਛੇਤੀ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ।
6.69.87
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा प्रचुक्रोध नरान्तकः।
संदश्य दशनैरोष्ठं निःश्वस्य च भुजंगवत्।
अभिगम्याङ्गदं क्रुद्धो वालिपुत्रं नरान्तकः ॥ ६.६९.८७ ॥
ਅੰਗਦ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਨਰਾਂਤਕ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਹੋਠ ਚਬਾ ਕੇ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਨਰਾਂਤਕ ਵਾਲੀਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਕੋਲ ਗਿਆ।
6.69.88
स प्रासमाविध्य तदाङ्गदाय
समुज्ज्वलन्तं सहसोत्ससर्ज।
स वालिपुत्रोरसि वज्रकल्पे
बभूव भग्नो न्यपतच्च भूमौ ॥ ६.६९.८८ ॥
ਉਸਨੇ ਨੇਜ਼ਾ ਘੁਮਾ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਅੰਗਦ ਵੱਲ ਅਚਾਨਕ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਹ ਵਾਲੀਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.69.89
तं प्रासमालोक्य तदा विभग्नं
सुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम्।
तलं समुद्यम्य स वालिपुत्र-
स्तुरंगमस्याभिजघान मूर्ध्नि ॥ ६.६९.८९ ॥
ਗਰੁੜ ਦੁਆਰਾ ਕੱਟੇ ਸੱਪ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟੇ ਉਸ ਨੇਜ਼ੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹਥੇਲੀ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।
6.69.90
निमग्नपादः स्फुटिताक्षितारो
निष्क्रान्तजिह्वोऽचलसंनिकाशः।
स तस्य वाजी निपपात भूमौ
तलप्रहारेण विकीर्णमूर्धा ॥ ६.६९.९० ॥
ਲੱਤਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੱਸ ਗਈਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਫਟ ਗਈਆਂ, ਜੀਭ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈ; ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਉਹ ਘੋੜਾ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.69.91
नरान्तकः क्रोधवशं जगाम
हतं तुरंगं पतितं समीक्ष्य।
स मुष्टिमुद्यम्य महाप्रभावो
जघान शीर्षे युधि वालिपुत्रम् ॥ ६.६९.९१ ॥
ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਨਰਾਂਤਕ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਪੀ ਨੇ ਮੁੱਠੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.69.92
अथाङ्गदो मुष्टिविशीर्णमूर्धा
सुस्राव तीव्रं रुधिरं भृशोष्णम्।
मुहुर्विजज्वाल मुमोह चापि
संज्ञां समासाद्य विसिस्मिये च ॥ ६.६९.९२ ॥
ਤਦ ਮੁੱਠੀ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋਏ ਅੰਗਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਗਰਮ, ਤੇਜ਼ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ; ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਲਣ ਲੱਗਾ, ਬੇਹੋਸ਼ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ।
6.69.93
अथाङ्गदो मृत्युसमानवेगं
संवर्त्य मुष्टिं गिरिशृङ्गकल्पम्।
निपातयामास तदा महात्मा
नरान्तकस्योरसि वालिपुत्रः ॥ ६.६९.९३ ॥
ਤਦ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ ਮੁੱਠੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨਰਾਂਤਕ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰੀ।
6.69.94
स मुष्टिनिर्भिन्ननिमग्नवक्षा
ज्वाला वमन् शोणितदिग्धगात्रः।
नरान्तको भूमितले पपात
यथाचलो वज्रनिपातभग्नः ॥ ६.६९.९४ ॥
ਮੁੱਠੀ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਪਾਟ ਕੇ ਅੰਦਰ ਧਸ ਗਈ; ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਉਗਲਦਾ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਨਰਾਂਤਕ ਵਜਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.69.95
तदान्तरिक्षे त्रिदशोत्तमानां
वनौकसां चैव महाप्रणादः।
बभूव तस्मिन् निहतेऽग्र्यवीर्ये
नरान्तके वालिसुतेन संख्ये ॥ ६.६९.९५ ॥
ਤਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਜੈਕਾਰਾ ਛੱਡਿਆ; ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਨਰਾਂਤਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.69.96
अथाङ्गदो राममनःप्रहर्षणं
सुदुष्करं तं कृतवान् हि विक्रमम्।
विसिस्मिये सोऽप्यथ भीमकर्मा
पुनश्च युद्धे स बभूव हर्षितः ॥ ६.६९.९६ ॥
ਫਿਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਪਰਾਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।