વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.70.1
नरान्तकं हतं दृष्ट्वा चुक्रुशुर्नैर्ऋतर्षभाः।
देवान्तकस्त्रिमूर्धा च पौलस्त्यश्च महोदरः ॥ ६.७०.१ ॥
નરાન્તકને હણાયેલો જોઈને રાક્ષસોના શ્રેષ્ઠ વીરો પોકારી ઊઠ્યા — દેવાન્તક, ત્રિમૂર્ધા, પૌલસ્ત્ય અને મહોદર.
6.70.2
आरूढो मेघसंकाशं वारणेन्द्रं महोदरः।
वालिपुत्रं महावीर्यमभिदुद्राव वेगवान् ॥ ६.७०.२ ॥
મેઘ સમાન ગજરાજ પર ચઢેલો મહોદર વેગથી મહાપરાક્રમી વાલીપુત્ર તરફ દોડ્યો.
6.70.3
भ्रातृव्यसनसंतप्तस्तदा देवान्तको बली।
आदाय परिघं घोरमङ्गदं समभिद्रवत् ॥ ६.७०.३ ॥
ભાઈના વિનાશથી સંતપ્ત બળવાન દેવાન્તકે ત્યારે ભયંકર પરિઘ ઉપાડીને અંગદ પર ધસારો કર્યો.
6.70.4
रथमादित्यसंकाशं युक्तं परमवाजिभिः।
आस्थाय त्रिशिरा वीरो वालिपुत्रमथाभ्यगात् ॥ ६.७०.४ ॥
સૂર્ય સમાન, ઉત્તમ ઘોડાઓથી જોડાયેલા રથ પર ચઢીને વીર ત્રિશિરા વાલીપુત્ર તરફ આવ્યો.
6.70.5
स त्रिभिर्देवदर्पघ्नै राक्षसेन्द्रैरभिद्रुतः।
वृक्षमुत्पाटयामास महाविटपमङ्गदः ॥ ६.७०.५ ॥
દેવોનો ગર્વ ચૂર કરનારા ત્રણ રાક્ષસ-પ્રભુઓ દ્વારા હુમલો થયેલો અંગદ, મોટી ડાળીઓવાળું એક વૃક્ષ ઉખેડી નાખ્યું.
6.70.6
देवान्तकाय तं वीरश्चिक्षेप सहसाङ्गदः।
महावृक्षं महाशाखं शक्रो दीप्तामिवाशनिम् ॥ ६.७०.६ ॥
વીર અંગદે તરત જ દેવાન્તક પર તે મોટી ડાળીઓવાળું મહાવૃક્ષ ફેંક્યું — જાણે ઇન્દ્રે પ્રકાશિત વજ્ર છોડ્યું હોય.
6.70.7
त्रिशिरास्तं प्रचिच्छेद शरैराशीविषोपमैः।
स वृक्षं कृत्तमालोक्य उत्पपात तदाङ्गदः ॥ ६.७०.७ ॥
ત્રિશિરાએ ઝેરી સર્પો જેવા બાણોથી તેને કાપી નાખ્યો. વૃક્ષ કપાયેલું જોઈને અંગદ ત્યારે ઊછળ્યો.
6.70.8
स ववर्ष ततो वृक्षान् शिलाश्च कपिकुञ्जरः।
तान् प्रचिच्छेद संक्रुद्धस्त्रिशिरा निशितैः शरैः ॥ ६.७०.८ ॥
ત્યારે તે કપિકુંજરે વૃક્ષો અને શિલાઓનો વરસાદ વરસાવ્યો. ક્રોધિત ત્રિશિરાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમના ટુકડા કરી નાખ્યા.
6.70.9
परिघाग्रेण तान् वृक्षान् बभञ्ज स महोदरः।
त्रिशिराश्चाङ्गदं वीरमभिदुद्राव सायकैः ॥ ६.७०.९ ॥
મહોદરે પરિઘના અગ્રભાગથી તે વૃક્ષો ભાંગી નાખ્યા. ત્રિશિરા બાણો સાથે વીર અંગદ પર ધસી ગયો.
6.70.10
गजेन समभिद्रुत्य वालिपुत्रं महोदरः।
जघानोरसि संक्रुद्धस्तोमरैर्वज्रसंनिभैः ॥ ६.७०.१० ॥
હાથી પર ચડી વાલિપુત્ર પર ધસી જઈ મહોદરે ક્રોધે ભરાઈ વજ્ર સમાન તોમરોથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.11
देवान्तकश्च संक्रुद्धः परिघेण तदाङ्गदम्।
उपगम्याभिहत्याशु व्यपचक्राम वेगवान् ॥ ६.७०.११ ॥
દેવાંતકે પણ ક્રોધે ભરાઈ પરિઘ લઈ અંગદ પાસે જઈ પ્રહાર કર્યો અને તરત વેગથી પાછો હટી ગયો.
6.70.12
स त्रिभिर्नैर्ऋतश्रेष्ठैर्युगपत् समभिद्रुतः।
न विव्यथे महातेजा वालिपुत्रः प्रतापवान् ॥ ६.७०.१२ ॥
ત્રણ શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોએ એકસાથે તેના પર હુમલો કર્યો, છતાં મહાતેજસ્વી પ્રતાપી વાલિપુત્ર વિચલિત ન થયો.
6.70.13
स वेगवान् महावेगं कृत्वा परमदुर्जयः।
तलेन समभिद्रुत्य जघानास्य महागजम् ॥ ६.७०.१३ ॥
તે વેગવાન, મહાવેગથી, પરમ દુર્જય થઈને, હથેળીથી ધસી જઈ તે મહાગજને પ્રહાર કર્યો.
6.70.14
तस्य तेन प्रहारेण नागराजस्य संयुगे।
पेततुर्नयने तस्य विननाश स कुञ्जरः ॥ ६.७०.१४ ॥
યુદ્ધમાં તે નાગરાજના તે પ્રહારથી તેની બંને આંખો પડી ગઈ; તે કુંજર નષ્ટ થયો.
6.70.15
विषाणं चास्य निष्कृष्य वालिपुत्रो महाबलः।
देवान्तकमभिद्रुत्य ताडयामास संयुगे ॥ ६.७०.१५ ॥
તેનો દાંત ખેંચીને મહાબળવાન વાલિપુત્રે દેવાંતક પર ધસી જઈ યુદ્ધમાં તેને પ્રહાર કર્યો.
6.70.16
स विह्वलस्तु तेजस्वी वातोद्धूत इव द्रुमः।
लाक्षारससवर्णं च सुस्राव रुधिरं महत् ॥ ६.७०.१६ ॥
તે તેજસ્વી વિહ્વળ થયો, પવનથી હલતા વૃક્ષ જેવો; લાખના રસ જેવા રંગનું મહાન રક્ત વહ્યું.
6.70.17
अथाश्वास्य महातेजाः कृच्छ्राद् देवान्तको बली।
आविध्य परिघं वेगादाजघान तदाङ्गदम् ॥ ६.७०.१७ ॥
પછી મહાતેજસ્વી બળવાન દેવાંતકે મુશ્કેલીથી સ્વસ્થ થઈને, પરિઘ ફેરવી વેગથી અંગદ પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.18
परिघाभिहतश्चापि वानरेन्द्रात्मजस्तदा।
जानुभ्यां पतितो भूमौ पुनरेवोत्पपात ह ॥ ६.७०.१८ ॥
પરિઘના પ્રહારથી વાનરેન્દ્રપુત્ર અંગદ પણ ત્યારે ઘૂંટણિયે ભૂમિ પર પડ્યો; ફરી તરત જ કૂદીને ઊભો થયો.
6.70.19
तमुत्पतन्तं त्रिशिरास्त्रिभिर्बाणैरजिह्मगैः।
घोरैर्हरिपतेः पुत्रं ललाटेऽभिजघान ह ॥ ६.७०.१९ ॥
ઊછળેલા તે હરિપતિના પુત્રને ત્રિશિરાએ ત્રણ સીધા જનારા ભયંકર બાણોથી કપાળ પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.20
ततोऽङ्गदं परिक्षिप्तं त्रिभिर्नैर्ऋतपुङ्गवैः।
हनूमानथ विज्ञाय नीलश्चापि प्रतस्थतुः ॥ ६.७०.२० ॥
ત્યારે અંગદને ત્રણ શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોએ ઘેરી લીધો; તે જોઈ હનુમાન અને નીલ પણ આગળ વધ્યા.
6.70.21
ततश्चिक्षेप शैलाग्रं नीलस्त्रिशिरसे तदा।
तद् रावणसुतो धीमान् बिभेद निशितैः शरैः ॥ ६.७०.२१ ॥
ત્યારે નીલે ત્રિશિરા પર એક પર્વતશિખર ફેંક્યું; તે બુદ્ધિમાન રાવણપુત્રે તીક્ષ્ણ બાણોથી ભેદી નાખ્યું.
6.70.22
तद्बाणशतनिर्भिन्नं विदारितशिलातलम्।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात गिरेः शिरः ॥ ६.७०.२२ ॥
સેંકડો બાણોથી વીંધાયેલું, શિલાતલ ફાટેલું તે પર્વતશિખર તણખા અને જ્વાળાઓ સાથે પડ્યું.
6.70.23
स विजृम्भितमालोक्य हर्षाद् देवान्तको बली।
परिघेणाभिदुद्राव मारुतात्मजमाहवे ॥ ६.७०.२३ ॥
કૂદતા હનુમાનને જોઈ આનંદમાં બળવાન દેવાંતકે યુદ્ધમાં પરિઘ લઈને વાયુપુત્ર પર ધસી ગયો.
6.70.24
तमापतन्तमुत्पत्य हनूमान् कपिकुञ्जरः।
आजघान तदा मूर्ध्नि वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.७०.२४ ॥
પોતાના પર ધસી આવતા તેને કપિકુંજર હનુમાને ઊછળીને વજ્ર સમાન મુઠ્ઠીથી માથા પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.25
शिरसि प्राहरद् वीरस्तदा वायुसुतो बली।
नादेनाकम्पयच्चैव राक्षसान् स महाकपिः ॥ ६.७०.२५ ॥
ત્યારે વીર, વાયુપુત્ર, બળવાન તેણે માથા પર પ્રહાર કર્યો; તે મહાકપિએ પોતાની ગર્જનાથી રાક્ષસોને પણ કંપાવ્યા.
6.70.26
स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नमूर्धा
निर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिह्वः।
देवान्तको राक्षसराजसूनु-
र्गतासुरुर्व्यां सहसा पपात ॥ ६.७०.२६ ॥
મુઠ્ઠીના પ્રહારથી માથું કચડાઈ ફાટી ગયું, દાંત અને આંખો બહાર નીકળી, જીભ લટકી પડી; દેવોનો સંહારક તે રાક્ષસરાજપુત્ર પ્રાણરહિત થઈ અચાનક ભૂમિ પર પડ્યો.
6.70.27
तस्मिन् हते राक्षसयोधमुख्ये
महाबले संयति देवशत्रौ।
क्रुद्धस्त्रिशीर्षा निशितास्त्रमुग्रं
ववर्ष नीलोरसि बाणवर्षम् ॥ ६.७०.२७ ॥
રાક્ષસ યોદ્ધાઓમાં મુખ્ય, મહાબળવાન, દેવશત્રુ તે યુદ્ધમાં માર્યો જતાં, ક્રોધિત ત્રિશિરાએ નીલની છાતી પર તીક્ષ્ણ ભયંકર બાણવર્ષા કરી.
6.70.28
महोदरस्तु संक्रुद्धः कुञ्जरं पर्वतोपमम्।
भूयः समधिरुह्याशु मन्दरं रश्मिवानिव ॥ ६.७०.२८ ॥
પરંતુ અત્યંત ક્રોધિત મહોદર પર્વત સમાન હાથી પર ફરી ઝડપથી ચડ્યો, જાણે મંદર પર્વત પર કિરણવાન સૂર્ય.
6.70.29
ततो बाणमयं वर्षं नीलस्योपर्यपातयत्।
गिरौ वर्षं तडिच्चक्रचापवानिव तोयदः ॥ ६.७०.२९ ॥
પછી તેણે નીલ પર બાણોની વર્ષા કરી; પર્વત પર વીજળી અને ધનુષ્યવાળા મેઘ વરસે તેમ.
6.70.30
ततः शरौघैरभिवृष्यमाणो
विभिन्नगात्रः कपिसैन्यपालः।
नीलो बभूवाथ विसृष्टगात्रो
विष्टम्भितस्तेन महाबलेन ॥ ६.७०.३० ॥
પછી બાણોના સમૂહથી વરસાવાયેલો, શરીર વીંધાયેલો, વાનરસેનાનો રક્ષક નીલ તે મહાબળવાન વડે રોકાઈ જતાં અંગો શિથિલ થયા.
6.70.31
ततस्तु नीलः प्रतिलब्धसंज्ञः
शैलं समुत्पाट्य सवृक्षखण्डम्।
ततः समुत्पत्य महोग्रवेगो
महोदरं तेन जघान मूर्ध्नि ॥ ६.७०.३१ ॥
પછી ભાનમાં આવેલા નીલે વૃક્ષો સહિત એક પર્વત ઉખાડ્યો અને અતિ ઉગ્ર વેગથી કૂદીને તેનાથી મહોદરના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.32
ततः स शैलाभिनिपातभग्नो
महोदरस्तेन महाद्विपेन।
व्यामोहितो भूमितले गतासुः
पपात वज्राभिहतो यथाद्रिः ॥ ६.७०.३२ ॥
તે પર્વતના પતનથી ભાંગી ગયેલો મહોદર, તે મહાગજ જેવા પર્વતખંડથી મૂર્છિત થઈ પ્રાણહીન બનીને ભૂમિ પર પડ્યો, વજ્રથી આહત પર્વતની જેમ.
6.70.33
पितृव्यं निहतं दृष्ट्वा त्रिशिराश्चापमाददे।
हनूमन्तं च संक्रुद्धो विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.७०.३३ ॥
પોતાના કાકાને મરાયેલો જોઈને ત્રિશિરાએ ધનુષ્ય ઉપાડ્યું; અત્યંત ક્રોધિત થઈ તીક્ષ્ણ બાણોથી હનુમાનને વીંધ્યા.
6.70.34
स वायुसूनुः कुपितश्चिक्षेप शिखरं गिरेः।
त्रिशिरास्तच्छरैस्तीक्ष्णैर्बिभेद बहुधा बली ॥ ६.७०.३४ ॥
વાયુપુત્રે કોપાયમાન થઈ પર્વતનું એક શિખર ફેંક્યું; પરંતુ બળવાન ત્રિશિરાએ તેને તીક્ષ્ણ બાણોથી અનેક ટુકડા કરી વીંધ્યું.
6.70.35
तद् व्यर्थं शिखरं दृष्ट्वा द्रुमवर्षं तदा कपिः।
विससर्ज रणे तस्मिन् रावणस्य सुतं प्रति ॥ ६.७०.३५ ॥
તે શિખર નિષ્ફળ જતું જોઈને વાનરે ત્યારે યુદ્ધમાં રાવણના તે પુત્ર પર વૃક્ષોની વર્ષા છોડી.
6.70.36
तमापतन्तमाकाशे द्रुमवर्षं प्रतापवान्।
त्रिशिरा निशितैर्बाणैश्चिच्छेद च ननाद च ॥ ६.७०.३६ ॥
આકાશમાંથી તેના પર પડતી તે વૃક્ષવર્ષાને પરાક્રમી ત્રિશિરાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખી અને ગર્જના કરી.
6.70.37
हनूमांस्तु समुत्पत्य हयं त्रिशिरसस्तदा।
विददार नखैः क्रुद्धो नागेन्द्रं मृगराडिव ॥ ६.७०.३७ ॥
પરંતુ હનુમાન ત્યારે કૂદીને ક્રોધે ભરાઈ પોતાના નખથી ત્રિશિરાના ઘોડાને સિંહ ગજેન્દ્રને ફાડે તેમ ફાડી નાખ્યો.
6.70.38
अथ शक्तिं समासाद्य कालरात्रिमिवान्तकः।
चिक्षेपानिलपुत्राय त्रिशिरा रावणात्मजः ॥ ६.७०.३८ ॥
પછી રાવણપુત્ર ત્રિશિરાએ કાળરાત્રિ કે યમ સમાન શક્તિ ઉપાડીને વાયુપુત્ર પર ફેંકી.
6.70.39
दिवः क्षिप्तामिवोल्कां तां शक्तिं क्षिप्तामसङ्गताम्।
गृहीत्वा हरिशार्दूलो बभञ्ज च ननाद च ॥ ६.७०.३९ ॥
આકાશમાંથી પડતી ઉલ્કાની જેમ ફેંકાયેલી તે અનિયંત્રિત શક્તિને વાનરશાર્દૂલ હનુમાને પકડી તોડી નાખી અને ગર્જના કરી.
6.70.40
तां दृष्ट्वा घोरसंकाशां शक्तिं भग्नां हनूमता।
प्रहृष्टा वानरगणा विनेदुर्जलदा यथा ॥ ६.७०.४० ॥
હનુમાને તોડી નાખેલી તે ભયંકર શક્તિ જોઈને હર્ષિત થયેલા વાનરસમૂહો વાદળોની જેમ ગર્જી ઊઠ્યા.
6.70.41
ततः खड्गं समुद्यम्य त्रिशिरा राक्षसोत्तमः।
निचखान तदा खड्गं वानरेन्द्रस्य वक्षसि ॥ ६.७०.४१ ॥
પછી રાક્ષસોત્તમ ત્રિશિરાએ તલવાર ઉગામીને વાનરેન્દ્રની છાતીમાં તે ઘુસાડી દીધી.
6.70.42
खड्गप्रहाराभिहतो हनूमान् मारुतात्मजः।
आजघान त्रिमूर्धानं तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.७०.४२ ॥
તલવારના પ્રહારથી ઘાયલ થયેલા વાયુપુત્ર હનુમાને પરાક્રમથી હથેળી વડે ત્રિશિરાની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.43
स तलाभिहतस्तेन स्रस्तहस्तायुधो भुवि।
निपपात महातेजास्त्रिशिरास्त्यक्तचेतनः ॥ ६.७०.४३ ॥
તેના તલપ્રહારથી ઘાયલ થઈને, હાથનું શસ્ત્ર સરી પડ્યું; મહાતેજસ્વી ત્રિશિરા ચેતના ગુમાવીને ધરતી પર પડ્યો.
6.70.44
स तस्य पततः खड्गं तमाच्छिद्य महाकपिः।
ननाद गिरिसंकाशस्त्रासयन् सर्वराक्षसान् ॥ ६.७०.४४ ॥
પડતી તેની તે તલવાર કાપીને, પર્વત સમાન મહાકપિએ ગર્જના કરી અને સર્વ રાક્ષસોને ભયભીત કર્યા.
6.70.45
अमृष्यमाणस्तं घोषमुत्पपात निशाचरः।
उत्पत्य च हनूमन्तं ताडयामास मुष्टिना ॥ ६.७०.४५ ॥
એ ગર્જના સહન ન કરી શકતા, તે નિશાચર ઊભો થયો, કૂદીને હનુમાનને મુઠ્ઠીથી માર્યો.
6.70.46
तेन मुष्टिप्रहारेण संचुकोप महाकपिः।
कुपितश्च निजग्राह किरीटे राक्षसर्षभम् ॥ ६.७०.४६ ॥
એ મુઠ્ઠીના પ્રહારથી મહાકપિ અતિ ક્રોધે ભરાયા, અને કોપાયમાન થઈને રાક્ષસશ્રેષ્ઠને મુકુટથી પકડી લીધો.
6.70.47
स तस्य शीर्षाण्यसिना शितेन
किरीटजुष्टानि सकुण्डलानि।
क्रुद्धः प्रचिच्छेद सुतोऽनिलस्य
त्वष्टुः सुतस्येव शिरांसि शक्रः ॥ ६.७०.४७ ॥
ક્રોધિત વાયુપુત્રે તીક્ષ્ણ તલવારથી મુકુટ અને કુંડળવાળા તેના મસ્તકો કાપી નાખ્યાં, જેમ ઇન્દ્રે ત્વષ્ટાના પુત્રનાં મસ્તકો કાપ્યાં હતાં.
6.70.48
तान्यायताक्षाण्यगसंनिभानि
प्रदीप्तवैश्वानरलोचनानि।
पेतुः शिरांसीन्द्ररिपोः पृथिव्यां
ज्योतींषि मुक्तानि यथार्कमार्गात् ॥ ६.७०.४८ ॥
વિશાળ નેત્રો, પર્વત સમાન, પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવાં નેત્રોવાળાં ઇન્દ્રશત્રુનાં મસ્તકો ધરતી પર પડ્યાં, સૂર્યમાર્ગમાંથી ખરી પડતી જ્યોતિઓની જેમ.
6.70.49
तस्मिन् हते देवरिपौ त्रिशीर्षे
हनूमता शक्रपराक्रमेण।
नेदुः प्लवंगाः प्रचचाल भूमी
रक्षांस्यथो दुद्रुविरे समन्तात् ॥ ६.७०.४९ ॥
દેવશત્રુ ત્રિશીર્ષ ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી હનુમાન દ્વારા હણાયા ત્યારે વાનરો ગર્જ્યા, પૃથ્વી ધ્રૂજી, અને રાક્ષસો ચારે દિશામાં ભાગ્યા.
6.70.50
हतं त्रिशिरसं दृष्ट्वा तथैव च महोदरम्।
हतौ प्रेक्ष्य दुराधर्षौ देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.७०.५० ॥
ત્રિશીર્ષ હણાયેલો જોઈને, એ જ રીતે મહોદર પણ હણાયેલો જોઈને; દુર્જય દેવાંતક અને નરાંતક બંને હણાયેલા જોઈને—
6.70.51
चुकोप परमामर्षी मत्तो राक्षसपुङ्गवः।
जग्राहार्चिष्मतीं चापि गदां सर्वायसीं तदा ॥ ६.७०.५१ ॥
અત્યંત ક્રોધિત, મદોન્મત્ત રાક્ષસશ્રેષ્ઠ ક્રોધે ભરાયો; ત્યારે તેણે સંપૂર્ણ લોખંડની, ઝળહળતી ગદા હાથમાં લીધી.
6.70.52
हेमपट्टपरिक्षिप्तां मांसशोणितफेनिलाम्।
विराजमानां विपुलां शत्रुशोणिततर्पिताम् ॥ ६.७०.५२ ॥
સોનાની પટ્ટીઓથી વીંટળાયેલી, માંસ અને લોહીના ફીણવાળી, ઝળહળતી, વિશાળ, શત્રુઓના લોહીથી તૃપ્ત.
6.70.53
तेजसा सम्प्रदीप्ताग्रां रक्तमाल्यविभूषिताम्।
ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ॥ ६.७०.५३ ॥
તેજથી ઝળહળતા અગ્રભાગવાળી, લાલ માળાઓથી શણગારેલી, ઐરાવત, મહાપદ્મ અને સાર્વભૌમ (દિગ્ગજો) ને ભય પમાડનારી.
6.70.54
गदामादाय संक्रुद्धो मत्तो राक्षसपुङ्गवः।
हरीन् समभिदुद्राव युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ॥ ६.७०.५४ ॥
ગદા લઈને અત્યંત ક્રોધે ભરાયેલો, મદોન્મત્ત રાક્ષસશ્રેષ્ઠ, યુગાંતના અગ્નિ સમાન બળતો, વાનરો પર ધસી ગયો.
6.70.55
अथर्षभः समुत्पत्य वानरो रावणानुजम्।
मत्तानीकमुपागम्य तस्थौ तस्याग्रतो बली ॥ ६.७०.५५ ॥
ત્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એ બળવાન વાનર કૂદીને રાવણના નાના ભાઈની મદોન્મત્ત સેના પાસે જઈ તેની સામે ઊભો રહ્યો.
6.70.56
तं पुरस्तात् स्थितं दृष्ट्वा वानरं पर्वतोपमम्।
आजघानोरसि क्रुद्धो गदया वज्रकल्पया ॥ ६.७०.५६ ॥
સામે ઊભેલા પર્વત જેવા એ વાનરને જોઈને ક્રોધે ભરાયેલા તેણે વજ્ર સમાન ગદાથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.57
स तयाभिहतस्तेन गदया वानरर्षभः।
भिन्नवक्षाः समाधूतः सुस्राव रुधिरं बहु ॥ ६.७०.५७ ॥
એ ગદાના પ્રહારથી વાનરશ્રેષ્ઠની છાતી ફાટી ગઈ; તે ભારે હચમચી ઊઠ્યો અને તેમાંથી ઘણું લોહી વહેવા લાગ્યું.
6.70.58
स सम्प्राप्य चिरात् संज्ञामृषभो वानरेश्वरः।
क्रुद्धो विस्फुरमाणौष्ठो महापार्श्वमुदैक्षत ॥ ६.७०.५८ ॥
ઘણા સમય પછી ચેતના પાછી મેળવી એ વાનરેશ્વર ક્રોધથી હોઠ ફડફડાવતો મહાપાર્શ્વ તરફ જોવા લાગ્યો.
6.70.59
स वेगवान् वेगवदभ्युपेत्य
तं राक्षसं वानरवीरमुख्यः।
संवर्त्य मुष्टिं सहसा जघान
बाह्वन्तरे शैलनिकाशरूपः ॥ ६.७०.५९ ॥
વેગવાન વાનરવીરોમાં મુખ્ય, પર્વત સમાન રૂપવાળા તેણે વેગથી એ રાક્ષસ પાસે જઈ અચાનક મુઠ્ઠી વાળીને તેના બાહુઓ વચ્ચે પ્રહાર કર્યો.
6.70.60
स कृत्तमूलः सहसेव वृक्षः
क्षितौ पपात क्षतजोक्षिताङ्गः।
तां चास्य घोरां यमदण्डकल्पां
गदां प्रगृह्याशु तदा ननाद ॥ ६.७०.६० ॥
મૂળ કપાયેલા વૃક્ષની જેમ તે અચાનક લોહીથી લથપથ શરીરે ભોંય પર પડ્યો. પછી યમદંડ સમાન એ ભયાનક ગદાને ઝડપથી ઉપાડી તેણે ગર્જના કરી.
6.70.61
मुहूर्तमासीत् स गतासुकल्पः
प्रत्यागतात्मा सहसा सुरारिः।
उत्पत्य संध्याभ्रसमानवर्ण-
स्तं वारिराजात्मजमाजघान ॥ ६.७०.६१ ॥
ક્ષણભર તે મૃતપ્રાય જેવો પડ્યો રહ્યો; પછી ચેતના પાછી આવતાં તે અસુરશત્રુ અચાનક ઊઠ્યો અને સંધ્યાના વાદળ જેવા વર્ણવાળો તે વારિરાજપુત્ર (હનુમાન) પર પ્રહાર કર્યો.
6.70.62
स मूर्च्छितो भूमितले पपात
मुहूर्तमुत्पत्य पुनः ससंज्ञः।
तामेव तस्याद्रिवराद्रिकल्पां
गदां समाविध्य जघान संख्ये ॥ ६.७०.६२ ॥
તે મૂર્છિત થઈ ભૂમિ પર પડ્યો; ક્ષણ પછી ફરી ઊઠી, ભાનમાં આવીને, પર્વતશિખર જેવી તે જ ગદાને સારી રીતે ફેરવી યુદ્ધમાં પ્રહાર કર્યો.
6.70.63
सा तस्य रौद्रा समुपेत्य देहं
रौद्रस्य देवाध्वरविप्रशत्रोः।
बिभेद वक्षः क्षतजं च भूरि
सुस्राव धात्वम्भ इवाद्रिराजः ॥ ६.७०.६३ ॥
તે ભયાનક ગદા દેવો, યજ્ઞો અને બ્રાહ્મણોના શત્રુ એવા તે રૌદ્રના દેહ સુધી પહોંચીને તેની છાતી ચીરી નાખી; પર્વતરાજમાંથી ધાતુજળ વહે તેમ તેમાંથી ઘણું લોહી વહી ગયું.
6.70.64
अभिदुद्राव वेगेन गदां तस्य महात्मनः।
तां गृहीत्वा गदां भीमामाविध्य च पुनः पुनः ॥ ६.७०.६४ ॥
તે વેગથી તે મહાત્માની ગદા તરફ દોડ્યો; તે ભયાનક ગદાને પકડીને વારંવાર ફેરવવા લાગ્યો.
6.70.65
मत्तानीकं महात्मा स जघान रणमूर्धनि।
स स्वया गदया भग्नो विशीर्णदशनेक्षणः ॥ ६.७०.६५ ॥
તે મહાત્માએ યુદ્ધના મોખરે ઉન્મત્ત સેનાનો સંહાર કર્યો; પણ તે (રાક્ષસ) પોતાની જ ગદાથી ઘવાઈને દાંત અને આંખો તૂટીને હાર્યો.
6.70.66
निपपात तदा मत्तो वज्राहत इवाचलः।
विशीर्णनयने भूमौ गतसत्त्वे गतायुषि।
पतिते राक्षसे तस्मिन् विद्रुतं राक्षसं बलम् ॥ ६.७०.६६ ॥
ત્યારે તે ઉન્મત્ત (રાક્ષસ) વજ્રથી ઘવાયેલા પર્વતની જેમ પડ્યો; આંખો તૂટીને, પ્રાણ અને આયુષ્ય ખૂટીને ભૂમિ પર પડ્યો. તે રાક્ષસ પડતાં જ રાક્ષસ-સેના ભાગી ગઈ.
6.70.67
तस्मिन् हते भ्रातरि रावणस्य
तन्नैर्ऋतानां बलमर्णवाभम्।
त्यक्तायुधं केवलजीवितार्थं
दुद्राव भिन्नार्णवसंनिकाशम् ॥ ६.७०.६७ ॥
રાવણનો ભાઈ માર્યો ગયો ત્યારે, સમુદ્ર જેવું રાક્ષસ સૈન્ય શસ્ત્રો ત્યજીને ફક્ત જીવ બચાવવા માટે, ફાટેલા સમુદ્રની જેમ વિખરાઈને ભાગ્યું.