वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.70.1
नरान्तकं हतं दृष्ट्वा चुक्रुशुर्नैर्ऋतर्षभाः।
देवान्तकस्त्रिमूर्धा च पौलस्त्यश्च महोदरः ॥ ६.७०.१ ॥
नरान्तक मारला गेला हे पाहून राक्षसश्रेष्ठ ओरडले — देवान्तक, त्रिमूर्धा, पौलस्त्य आणि महोदर.
6.70.2
आरूढो मेघसंकाशं वारणेन्द्रं महोदरः।
वालिपुत्रं महावीर्यमभिदुद्राव वेगवान् ॥ ६.७०.२ ॥
मेघासारख्या गजराजावर आरूढ होऊन महोदर वेगाने महापराक्रमी वालिपुत्रावर धावून गेला.
6.70.3
भ्रातृव्यसनसंतप्तस्तदा देवान्तको बली।
आदाय परिघं घोरमङ्गदं समभिद्रवत् ॥ ६.७०.३ ॥
भावाच्या विनाशाने संतप्त झालेला बलवान देवान्तक तेव्हा भयंकर परिघ घेऊन अंगदावर धावून गेला.
6.70.4
रथमादित्यसंकाशं युक्तं परमवाजिभिः।
आस्थाय त्रिशिरा वीरो वालिपुत्रमथाभ्यगात् ॥ ६.७०.४ ॥
सूर्यासारख्या, उत्तम घोड्यांनी जुंपलेल्या रथावर आरूढ होऊन वीर त्रिशिरा वालिपुत्राकडे आला.
6.70.5
स त्रिभिर्देवदर्पघ्नै राक्षसेन्द्रैरभिद्रुतः।
वृक्षमुत्पाटयामास महाविटपमङ्गदः ॥ ६.७०.५ ॥
देवांचा गर्व मोडणाऱ्या तीन राक्षसप्रभूंनी हल्ला केलेल्या अंगदाने मोठ्या फांद्यांचा एक वृक्ष उपटून काढला.
6.70.6
देवान्तकाय तं वीरश्चिक्षेप सहसाङ्गदः।
महावृक्षं महाशाखं शक्रो दीप्तामिवाशनिम् ॥ ६.७०.६ ॥
वीर अंगदाने क्षणार्धात देवान्तकावर ती मोठ्या फांद्यांची महावृक्ष फेकली — जणू इंद्राने तेजस्वी वज्र सोडले.
6.70.7
त्रिशिरास्तं प्रचिच्छेद शरैराशीविषोपमैः।
स वृक्षं कृत्तमालोक्य उत्पपात तदाङ्गदः ॥ ६.७०.७ ॥
त्रिशिराने विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी त्याला छेदले. वृक्ष तुटलेला पाहून अंगद तेव्हा उसळून वर गेला.
6.70.8
स ववर्ष ततो वृक्षान् शिलाश्च कपिकुञ्जरः।
तान् प्रचिच्छेद संक्रुद्धस्त्रिशिरा निशितैः शरैः ॥ ६.७०.८ ॥
तेव्हा त्या कपिकुंजराने वृक्षांचा व दगडांचा वर्षाव केला. संतप्त त्रिशिराने तीक्ष्ण बाणांनी ते तुकडे तुकडे केले.
6.70.9
परिघाग्रेण तान् वृक्षान् बभञ्ज स महोदरः।
त्रिशिराश्चाङ्गदं वीरमभिदुद्राव सायकैः ॥ ६.७०.९ ॥
महोदराने परिघाच्या टोकाने ते वृक्ष मोडले. त्रिशिरा बाणांसह वीर अंगदावर धावून गेला.
6.70.10
गजेन समभिद्रुत्य वालिपुत्रं महोदरः।
जघानोरसि संक्रुद्धस्तोमरैर्वज्रसंनिभैः ॥ ६.७०.१० ॥
हत्तीवर बसून वालिपुत्रावर धावून जाऊन महोदराने संतप्त होऊन वज्रासारख्या तोमरांनी त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
6.70.11
देवान्तकश्च संक्रुद्धः परिघेण तदाङ्गदम्।
उपगम्याभिहत्याशु व्यपचक्राम वेगवान् ॥ ६.७०.११ ॥
देवान्तकानेही संतप्त होऊन परिघाने अंगदाजवळ जाऊन प्रहार केला आणि तो वेगाने मागे सरला.
6.70.12
स त्रिभिर्नैर्ऋतश्रेष्ठैर्युगपत् समभिद्रुतः।
न विव्यथे महातेजा वालिपुत्रः प्रतापवान् ॥ ६.७०.१२ ॥
तीन श्रेष्ठ राक्षसांनी एकाच वेळी त्याच्यावर हल्ला केला, तरीही महातेजस्वी प्रतापी वालिपुत्र डगमगला नाही.
6.70.13
स वेगवान् महावेगं कृत्वा परमदुर्जयः।
तलेन समभिद्रुत्य जघानास्य महागजम् ॥ ६.७०.१३ ॥
तो वेगवान, महावेगाने, परम दुर्जय असा, तळहाताने धावून त्या महागजावर प्रहार करता झाला.
6.70.14
तस्य तेन प्रहारेण नागराजस्य संयुगे।
पेततुर्नयने तस्य विननाश स कुञ्जरः ॥ ६.७०.१४ ॥
युद्धात त्या नागराजाच्या त्या प्रहाराने त्याचे दोन्ही डोळे पडले; तो कुंजर नष्ट झाला.
6.70.15
विषाणं चास्य निष्कृष्य वालिपुत्रो महाबलः।
देवान्तकमभिद्रुत्य ताडयामास संयुगे ॥ ६.७०.१५ ॥
त्याचा दात उपटून, महाबलवान वालिपुत्राने देवांतकावर धावून युद्धात त्याला प्रहार केला.
6.70.16
स विह्वलस्तु तेजस्वी वातोद्धूत इव द्रुमः।
लाक्षारससवर्णं च सुस्राव रुधिरं महत् ॥ ६.७०.१६ ॥
तो तेजस्वी विह्वल झाला, वाऱ्याने हलणाऱ्या वृक्षासारखा; लाखेच्या रसासारख्या रंगाचे मोठे रक्त वाहिले.
6.70.17
अथाश्वास्य महातेजाः कृच्छ्राद् देवान्तको बली।
आविध्य परिघं वेगादाजघान तदाङ्गदम् ॥ ६.७०.१७ ॥
मग महातेजस्वी बलवान देवांतकाने मोठ्या कष्टाने सावरून, परिघ फिरवून वेगाने अंगदावर प्रहार केला.
6.70.18
परिघाभिहतश्चापि वानरेन्द्रात्मजस्तदा।
जानुभ्यां पतितो भूमौ पुनरेवोत्पपात ह ॥ ६.७०.१८ ॥
परिघाच्या प्रहाराने वानरेंद्रपुत्र अंगदही गुडघ्यांवर भूमीवर कोसळला; पुन्हा लगेच उसळून उठला.
6.70.19
तमुत्पतन्तं त्रिशिरास्त्रिभिर्बाणैरजिह्मगैः।
घोरैर्हरिपतेः पुत्रं ललाटेऽभिजघान ह ॥ ६.७०.१९ ॥
उडी घेतलेल्या त्या हरिपतीच्या पुत्राला त्रिशिऱ्याने तीन सरळ जाणाऱ्या भयंकर बाणांनी कपाळावर प्रहार केला.
6.70.20
ततोऽङ्गदं परिक्षिप्तं त्रिभिर्नैर्ऋतपुङ्गवैः।
हनूमानथ विज्ञाय नीलश्चापि प्रतस्थतुः ॥ ६.७०.२० ॥
तेव्हा अंगदाला तीन श्रेष्ठ राक्षसांनी वेढले; ते पाहून हनुमान आणि नीलही पुढे सरसावले.
6.70.21
ततश्चिक्षेप शैलाग्रं नीलस्त्रिशिरसे तदा।
तद् रावणसुतो धीमान् बिभेद निशितैः शरैः ॥ ६.७०.२१ ॥
तेव्हा नीलाने त्रिशिऱ्यावर एक पर्वतशिखर फेकले; ते बुद्धिमान रावणपुत्राने तीक्ष्ण बाणांनी फोडले.
6.70.22
तद्बाणशतनिर्भिन्नं विदारितशिलातलम्।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात गिरेः शिरः ॥ ६.७०.२२ ॥
शेकडो बाणांनी भेदलेले, खडकाचा पृष्ठभाग फुटलेले ते पर्वतशिखर ठिणग्या आणि ज्वालांसह कोसळले.
6.70.23
स विजृम्भितमालोक्य हर्षाद् देवान्तको बली।
परिघेणाभिदुद्राव मारुतात्मजमाहवे ॥ ६.७०.२३ ॥
उड्या मारणाऱ्या हनुमानाला पाहून आनंदाने बलवान देवान्तक युद्धात परिघ घेऊन मारुतीवर धावून गेला.
6.70.24
तमापतन्तमुत्पत्य हनूमान् कपिकुञ्जरः।
आजघान तदा मूर्ध्नि वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.७०.२४ ॥
आक्रमण करत येणाऱ्या त्याला कपिकुंजर हनुमानाने उडी घेऊन वज्रासारख्या मुठीने डोक्यावर प्रहार केला.
6.70.25
शिरसि प्राहरद् वीरस्तदा वायुसुतो बली।
नादेनाकम्पयच्चैव राक्षसान् स महाकपिः ॥ ६.७०.२५ ॥
तेव्हा वीर, वायुपुत्र, बलवान त्याने डोक्यावर प्रहार केला; त्या महाकपीने आपल्या गर्जनेने राक्षसांनाही कंपित केले.
6.70.26
स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नमूर्धा
निर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिह्वः।
देवान्तको राक्षसराजसूनु-
र्गतासुरुर्व्यां सहसा पपात ॥ ६.७०.२६ ॥
मुठीच्या प्रहाराने डोके चेंदामेंदा होऊन फुटले, दात व डोळे बाहेर आले, जीभ लोंबू लागली; देवांचा संहारक तो राक्षसराजपुत्र प्राणहीन होऊन अचानक भूमीवर कोसळला.
6.70.27
तस्मिन् हते राक्षसयोधमुख्ये
महाबले संयति देवशत्रौ।
क्रुद्धस्त्रिशीर्षा निशितास्त्रमुग्रं
ववर्ष नीलोरसि बाणवर्षम् ॥ ६.७०.२७ ॥
राक्षस योद्ध्यांमध्ये प्रमुख, महाबली, देवशत्रू तो युद्धात मारला गेल्यावर क्रोधित त्रिशिराने नीलाच्या छातीवर तीक्ष्ण, उग्र बाणांचा वर्षाव केला.
6.70.28
महोदरस्तु संक्रुद्धः कुञ्जरं पर्वतोपमम्।
भूयः समधिरुह्याशु मन्दरं रश्मिवानिव ॥ ६.७०.२८ ॥
परंतु अत्यंत संतप्त झालेला महोदर पर्वतासारख्या हत्तीवर पुन्हा वेगाने आरूढ झाला, जणू मंदर पर्वतावर किरणवंत सूर्य.
6.70.29
ततो बाणमयं वर्षं नीलस्योपर्यपातयत्।
गिरौ वर्षं तडिच्चक्रचापवानिव तोयदः ॥ ६.७०.२९ ॥
मग त्याने नीलावर बाणांचा वर्षाव केला; पर्वतावर विजा व इंद्रधनुष्य असलेल्या मेघाने पाऊस पाडावा तसा.
6.70.30
ततः शरौघैरभिवृष्यमाणो
विभिन्नगात्रः कपिसैन्यपालः।
नीलो बभूवाथ विसृष्टगात्रो
विष्टम्भितस्तेन महाबलेन ॥ ६.७०.३० ॥
मग बाणांच्या समूहांनी वर्षाव होत असलेला, देह छिन्नविछिन्न झालेला, वानरसेनेचा रक्षक नील त्या महाबलाने रोखला गेला आणि अवयव शिथिल झाला.
6.70.31
ततस्तु नीलः प्रतिलब्धसंज्ञः
शैलं समुत्पाट्य सवृक्षखण्डम्।
ततः समुत्पत्य महोग्रवेगो
महोदरं तेन जघान मूर्ध्नि ॥ ६.७०.३१ ॥
नंतर शुद्धीवर आलेल्या नीलाने वृक्षांसह एक पर्वत उपटला आणि प्रचंड वेगाने झेप घेऊन त्याने महोदराच्या मस्तकावर प्रहार केला.
6.70.32
ततः स शैलाभिनिपातभग्नो
महोदरस्तेन महाद्विपेन।
व्यामोहितो भूमितले गतासुः
पपात वज्राभिहतो यथाद्रिः ॥ ६.७०.३२ ॥
त्या पर्वताच्या पतनाने चूर्ण झालेला महोदर, त्या महान गजासारख्या पर्वतखंडाने मूर्च्छित होऊन प्राणहीन होत भूमीवर कोसळला, वज्राने आदळलेल्या पर्वतासारखा.
6.70.33
पितृव्यं निहतं दृष्ट्वा त्रिशिराश्चापमाददे।
हनूमन्तं च संक्रुद्धो विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.७०.३३ ॥
आपला काका मारला गेलेला पाहून त्रिशिराने धनुष्य उचलले; अत्यंत संतप्त होऊन तीक्ष्ण बाणांनी हनुमानाला विंधले.
6.70.34
स वायुसूनुः कुपितश्चिक्षेप शिखरं गिरेः।
त्रिशिरास्तच्छरैस्तीक्ष्णैर्बिभेद बहुधा बली ॥ ६.७०.३४ ॥
वायुपुत्राने कुपित होऊन पर्वताचे एक शिखर फेकले; पण बलवान त्रिशिराने ते तीक्ष्ण बाणांनी अनेक तुकडे करून भेदले.
6.70.35
तद् व्यर्थं शिखरं दृष्ट्वा द्रुमवर्षं तदा कपिः।
विससर्ज रणे तस्मिन् रावणस्य सुतं प्रति ॥ ६.७०.३५ ॥
ते शिखर व्यर्थ गेलेले पाहून वानराने तेव्हा युद्धात रावणाच्या त्या पुत्रावर वृक्षांचा वर्षाव सोडला.
6.70.36
तमापतन्तमाकाशे द्रुमवर्षं प्रतापवान्।
त्रिशिरा निशितैर्बाणैश्चिच्छेद च ननाद च ॥ ६.७०.३६ ॥
आकाशातून आपल्यावर कोसळणारा तो वृक्षवर्षाव प्रतापी त्रिशिराने तीक्ष्ण बाणांनी छेदला आणि गर्जना केली.
6.70.37
हनूमांस्तु समुत्पत्य हयं त्रिशिरसस्तदा।
विददार नखैः क्रुद्धो नागेन्द्रं मृगराडिव ॥ ६.७०.३७ ॥
परंतु हनुमानाने तेव्हा उडी घेऊन क्रोधाने आपल्या नखांनी त्रिशिरसाचा घोडा सिंह गजराजाला फाडावा तसा फाडला.
6.70.38
अथ शक्तिं समासाद्य कालरात्रिमिवान्तकः।
चिक्षेपानिलपुत्राय त्रिशिरा रावणात्मजः ॥ ६.७०.३८ ॥
मग रावणपुत्र त्रिशिरसाने कालरात्रीसारखी किंवा यमासारखी शक्ती हाती घेऊन वायुपुत्रावर फेकली.
6.70.39
दिवः क्षिप्तामिवोल्कां तां शक्तिं क्षिप्तामसङ्गताम्।
गृहीत्वा हरिशार्दूलो बभञ्ज च ननाद च ॥ ६.७०.३९ ॥
आकाशातून पडणाऱ्या उल्केसारखी फेकलेली ती अनावर शक्ती वानरश्रेष्ठ हनुमानाने धरून मोडली आणि गर्जना केली.
6.70.40
तां दृष्ट्वा घोरसंकाशां शक्तिं भग्नां हनूमता।
प्रहृष्टा वानरगणा विनेदुर्जलदा यथा ॥ ६.७०.४० ॥
हनुमानाने मोडलेली ती भयंकर शक्ती पाहून हर्षित झालेले वानरसमूह मेघांप्रमाणे गर्जले.
6.70.41
ततः खड्गं समुद्यम्य त्रिशिरा राक्षसोत्तमः।
निचखान तदा खड्गं वानरेन्द्रस्य वक्षसि ॥ ६.७०.४१ ॥
मग राक्षसश्रेष्ठ त्रिशिरसाने तलवार उगारून वानरेंद्राच्या छातीत ती खुपसली.
6.70.42
खड्गप्रहाराभिहतो हनूमान् मारुतात्मजः।
आजघान त्रिमूर्धानं तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.७०.४२ ॥
तलवारीच्या प्रहाराने घायाळ झालेल्या वायुपुत्र हनुमानाने पराक्रमाने तळहाताने त्रिशिरसाच्या छातीवर प्रहार केला.
6.70.43
स तलाभिहतस्तेन स्रस्तहस्तायुधो भुवि।
निपपात महातेजास्त्रिशिरास्त्यक्तचेतनः ॥ ६.७०.४३ ॥
त्याच्या तलप्रहाराने आहत होऊन, हातातील शस्त्र गळून पडले; महातेजस्वी त्रिशिरा चेतना हरपून भूमीवर कोसळला.
6.70.44
स तस्य पततः खड्गं तमाच्छिद्य महाकपिः।
ननाद गिरिसंकाशस्त्रासयन् सर्वराक्षसान् ॥ ६.७०.४४ ॥
पडणारी त्याची ती तलवार तोडून, पर्वतासमान महाकपीने गर्जना केली आणि सर्व राक्षसांना भयभीत केले.
6.70.45
अमृष्यमाणस्तं घोषमुत्पपात निशाचरः।
उत्पत्य च हनूमन्तं ताडयामास मुष्टिना ॥ ६.७०.४५ ॥
त्या गर्जनेचा सहन न होऊन तो निशाचर उठला, उडी घेऊन हनुमानाला मुठीने मारला.
6.70.46
तेन मुष्टिप्रहारेण संचुकोप महाकपिः।
कुपितश्च निजग्राह किरीटे राक्षसर्षभम् ॥ ६.७०.४६ ॥
त्या मुठीच्या प्रहाराने महाकपी संतापला, आणि कुपित होऊन राक्षसश्रेष्ठाच्या मुकुटाला धरून ठेवले.
6.70.47
स तस्य शीर्षाण्यसिना शितेन
किरीटजुष्टानि सकुण्डलानि।
क्रुद्धः प्रचिच्छेद सुतोऽनिलस्य
त्वष्टुः सुतस्येव शिरांसि शक्रः ॥ ६.७०.४७ ॥
क्रुद्ध झालेल्या वायुपुत्राने तीक्ष्ण तलवारीने त्याची मुकुट आणि कुंडले धारण केलेली मस्तके तोडली, जसे इंद्राने त्वष्ट्याच्या पुत्राची मस्तके तोडली होती.
6.70.48
तान्यायताक्षाण्यगसंनिभानि
प्रदीप्तवैश्वानरलोचनानि।
पेतुः शिरांसीन्द्ररिपोः पृथिव्यां
ज्योतींषि मुक्तानि यथार्कमार्गात् ॥ ६.७०.४८ ॥
विशाल नेत्र, पर्वतसदृश, प्रज्वलित अग्नीसारखे नेत्र असलेली ती इंद्रशत्रूची मस्तके भूमीवर कोसळली, सूर्यमार्गातून निसटलेल्या ज्योतींप्रमाणे.
6.70.49
तस्मिन् हते देवरिपौ त्रिशीर्षे
हनूमता शक्रपराक्रमेण।
नेदुः प्लवंगाः प्रचचाल भूमी
रक्षांस्यथो दुद्रुविरे समन्तात् ॥ ६.७०.४९ ॥
देवशत्रू त्रिशीर्ष इंद्रासारख्या पराक्रमी हनुमंताने मारला गेल्यावर वानर गर्जले, पृथ्वी कंपली आणि राक्षस सर्व दिशांना पळाले.
6.70.50
हतं त्रिशिरसं दृष्ट्वा तथैव च महोदरम्।
हतौ प्रेक्ष्य दुराधर्षौ देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.७०.५० ॥
त्रिशीर्ष मारला गेलेला पाहून, तसेच महोदरही मारला गेलेला पाहून; दुर्जय देवांतक आणि नरांतक हे दोघेही मारले गेलेले पाहून—
6.70.51
चुकोप परमामर्षी मत्तो राक्षसपुङ्गवः।
जग्राहार्चिष्मतीं चापि गदां सर्वायसीं तदा ॥ ६.७०.५१ ॥
अत्यंत क्रोधित, मदोन्मत्त राक्षसश्रेष्ठ संतापला; तेव्हा त्याने सर्व लोखंडाची, तेजस्वी गदा हाती घेतली.
6.70.52
हेमपट्टपरिक्षिप्तां मांसशोणितफेनिलाम्।
विराजमानां विपुलां शत्रुशोणिततर्पिताम् ॥ ६.७०.५२ ॥
सोन्याच्या पट्ट्यांनी वेढलेली, मांस आणि रक्ताच्या फेसाने युक्त, झळाळणारी, विशाल, शत्रूच्या रक्ताने तृप्त झालेली.
6.70.53
तेजसा सम्प्रदीप्ताग्रां रक्तमाल्यविभूषिताम्।
ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ॥ ६.७०.५३ ॥
तेजाने प्रज्वलित टोक असलेली, लाल माळांनी सजलेली, ऐरावत, महापद्म आणि सार्वभौम (दिग्गजांना) भय देणारी.
6.70.54
गदामादाय संक्रुद्धो मत्तो राक्षसपुङ्गवः।
हरीन् समभिदुद्राव युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ॥ ६.७०.५४ ॥
गदा घेऊन अत्यंत संतप्त झालेला, मदोन्मत्त राक्षसश्रेष्ठ, युगांताच्या अग्नीप्रमाणे जळत वानरांवर धावून गेला.
6.70.55
अथर्षभः समुत्पत्य वानरो रावणानुजम्।
मत्तानीकमुपागम्य तस्थौ तस्याग्रतो बली ॥ ६.७०.५५ ॥
तेव्हा वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो बलवान वानर उडी मारून रावणाच्या धाकट्या भावाच्या मत्त सैन्याजवळ जाऊन त्याच्यासमोर उभा राहिला.
6.70.56
तं पुरस्तात् स्थितं दृष्ट्वा वानरं पर्वतोपमम्।
आजघानोरसि क्रुद्धो गदया वज्रकल्पया ॥ ६.७०.५६ ॥
समोर उभ्या असलेल्या पर्वतासारख्या त्या वानराला पाहून क्रोधित झालेल्या त्याने वज्रासारख्या गदेने त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
6.70.57
स तयाभिहतस्तेन गदया वानरर्षभः।
भिन्नवक्षाः समाधूतः सुस्राव रुधिरं बहु ॥ ६.७०.५७ ॥
त्या गदेच्या प्रहाराने वानरश्रेष्ठाची छाती फुटली, तो जोरात हादरला आणि त्यातून खूप रक्त वाहू लागले.
6.70.58
स सम्प्राप्य चिरात् संज्ञामृषभो वानरेश्वरः।
क्रुद्धो विस्फुरमाणौष्ठो महापार्श्वमुदैक्षत ॥ ६.७०.५८ ॥
बऱ्याच वेळाने शुद्धीवर आलेला तो वानरेश्वर क्रोधाने ओठ थरथरवत महापार्श्वाकडे पाहू लागला.
6.70.59
स वेगवान् वेगवदभ्युपेत्य
तं राक्षसं वानरवीरमुख्यः।
संवर्त्य मुष्टिं सहसा जघान
बाह्वन्तरे शैलनिकाशरूपः ॥ ६.७०.५९ ॥
वेगवान अशा वानरवीरांमध्ये प्रमुख, पर्वतासारख्या रूपाच्या त्याने वेगाने त्या राक्षसाजवळ जाऊन अचानक मूठ आवळून त्याच्या दोन बाहूंच्या मध्ये प्रहार केला.
6.70.60
स कृत्तमूलः सहसेव वृक्षः
क्षितौ पपात क्षतजोक्षिताङ्गः।
तां चास्य घोरां यमदण्डकल्पां
गदां प्रगृह्याशु तदा ननाद ॥ ६.७०.६० ॥
मुळापासून तुटलेल्या वृक्षासारखा तो अचानक रक्ताने माखलेल्या देहासह जमिनीवर कोसळला. मग यमदंडासारखी ती भयानक गदा त्वरित उचलून तो गर्जला.
6.70.61
मुहूर्तमासीत् स गतासुकल्पः
प्रत्यागतात्मा सहसा सुरारिः।
उत्पत्य संध्याभ्रसमानवर्ण-
स्तं वारिराजात्मजमाजघान ॥ ६.७०.६१ ॥
क्षणभर तो प्रेतासारखा पडून राहिला; मग शुद्धी परतल्यावर तो असुर अचानक उठला आणि संध्याकाळच्या ढगासारख्या रंगाचा तो वारिराजपुत्र (हनुमान) यावर प्रहार करू लागला.
6.70.62
स मूर्च्छितो भूमितले पपात
मुहूर्तमुत्पत्य पुनः ससंज्ञः।
तामेव तस्याद्रिवराद्रिकल्पां
गदां समाविध्य जघान संख्ये ॥ ६.७०.६२ ॥
तो मूर्च्छित होऊन भूमीवर पडला; क्षणभराने पुन्हा उठून, शुद्धीवर येऊन, पर्वतश्रेष्ठासारखी तीच गदा नीट फिरवून युद्धात प्रहार केला.
6.70.63
सा तस्य रौद्रा समुपेत्य देहं
रौद्रस्य देवाध्वरविप्रशत्रोः।
बिभेद वक्षः क्षतजं च भूरि
सुस्राव धात्वम्भ इवाद्रिराजः ॥ ६.७०.६३ ॥
ती भयंकर गदा देव, यज्ञ आणि ब्राह्मण यांच्या शत्रू त्या रौद्राच्या देहापर्यंत पोहोचून त्याची छाती फोडली; पर्वतराजातून धातुजल वाहावे तसे त्याच्यातून पुष्कळ रक्त वाहिले.
6.70.64
अभिदुद्राव वेगेन गदां तस्य महात्मनः।
तां गृहीत्वा गदां भीमामाविध्य च पुनः पुनः ॥ ६.७०.६४ ॥
तो वेगाने त्या महात्म्याच्या गदेकडे धावला; ती भयंकर गदा धरून वारंवार फिरवू लागला.
6.70.65
मत्तानीकं महात्मा स जघान रणमूर्धनि।
स स्वया गदया भग्नो विशीर्णदशनेक्षणः ॥ ६.७०.६५ ॥
त्या महात्म्याने रणभूमीच्या अग्रभागी मत्त सैन्याला ठार मारले; पण तो (राक्षस) स्वतःच्याच गदेने आघात होऊन दात व डोळे फुटून पराभूत झाला.
6.70.66
निपपात तदा मत्तो वज्राहत इवाचलः।
विशीर्णनयने भूमौ गतसत्त्वे गतायुषि।
पतिते राक्षसे तस्मिन् विद्रुतं राक्षसं बलम् ॥ ६.७०.६६ ॥
तेव्हा तो मत्त (राक्षस) वज्राने आदळलेल्या पर्वताप्रमाणे कोसळला; डोळे फुटून, प्राण व आयुष्य संपून भूमीवर पडला. तो राक्षस पडताच राक्षससेना पळून गेली.
6.70.67
तस्मिन् हते भ्रातरि रावणस्य
तन्नैर्ऋतानां बलमर्णवाभम्।
त्यक्तायुधं केवलजीवितार्थं
दुद्राव भिन्नार्णवसंनिकाशम् ॥ ६.७०.६७ ॥
रावणाचा भाऊ मारला गेल्यावर, समुद्रासारखे विशाल राक्षससैन्य शस्त्रे टाकून केवळ प्राण वाचवण्याच्या इच्छेने, भंगलेल्या समुद्रासारखे विखुरून पळाले.