વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.71.1
स्वबलं व्यथितं दृष्ट्वा तुमुलं लोमहर्षणम्।
भ्रातॄंश्च निहतान् दृष्ट्वा शक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ ६.७१.१ ॥
પોતાની સેના વ્યથિત થઈ છે અને ભયંકર કોલાહલથી રોમાંચ ઊભા કરે તેવી સ્થિતિ જોઈને, તથા ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી ભાઈઓ હણાયેલા જોઈને.
6.71.2
पितृव्यौ चापि संदृश्य समरे संनिपातितौ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ राक्षसोत्तमौ ॥ ६.७१.२ ॥
યુદ્ધમાં પડી ગયેલા પોતાના બે કાકાઓને જોઈને, અને યુદ્ધોન્મત્ત તથા મદોન્મત્ત એ બે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ ભાઈઓને પણ જોઈને.
6.71.3
चुकोप च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि।
अतिकायोऽद्रिसंकाशो देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३ ॥
બ્રહ્માનું વરદાન પામેલો મહાતેજસ્વી અતિકાય યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયો. પર્વત જેવો તે દેવ અને દાનવોના અભિમાનનો નાશ કરનાર હતો.
6.71.4
स भास्करसहस्रस्य संघातमिव भास्वरम्।
रथमारुह्य शक्रारिरभिदुद्राव वानरान् ॥ ६.७१.४ ॥
હજાર સૂર્યોના સમૂહ જેવા તેજસ્વી રથ પર ચઢીને, ઇન્દ્રનો શત્રુ તે વાનરો તરફ દોડી ગયો.
6.71.5
स विस्फार्य तदा चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः।
नाम संश्रावयामास ननाद च महास्वनम् ॥ ६.७१.५ ॥
ત્યારે મુકુટધારી અને ચમકતાં કુંડળવાળો તે ધનુષ્યનો ટંકાર કરીને પોતાનું નામ સંભળાવ્યું અને મહાન ગર્જના કરી.
6.71.6
तेन सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च।
ज्याशब्देन च भीमेन त्रासयामास वानरान् ॥ ६.७१.६ ॥
તે સિંહ જેવી ગર્જનાથી, પોતાનું નામ સંભળાવવાથી અને ભયંકર ધનુષ્ય-ટંકારથી તેણે વાનરોને ત્રાસ આપ્યો.
6.71.7
ते दृष्ट्वा देहमाहात्म्यं कुम्भकर्णोऽयमुत्थितः।
भयार्ता वानराः सर्वे संश्रयन्ते परस्परम् ॥ ६.७१.७ ॥
તેના દેહની વિશાળતા જોઈને, 'આ કુંભકર્ણ ઊભો થયો છે' એમ ભયથી પીડાયેલા સર્વ વાનરો એકબીજાનો આશ્રય લેવા લાગ્યા.
6.71.8
ते तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे।
भयाद् वानरयोधास्ते विद्रवन्ति ततस्ततः ॥ ६.७१.८ ॥
તેનું રૂપ જોઈને, ત્રિવિક્રમમાં વિષ્ણુના રૂપની જેમ, તે વાનર યોદ્ધાઓ ભયથી અહીંતહીં ભાગવા લાગ્યા.
6.71.9
तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः।
शरण्यं शरणं जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ ६.७१.९ ॥
અતિકાયની નજીક પહોંચેલા મૂંઝાયેલા મનવાળા તે વાનરો યુદ્ધમાં લક્ષ્મણના મોટાભાઈ, શરણ આપનાર રામનું શરણ લેવા ગયા.
6.71.10
ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम्।
ददर्श धन्विनं दूराद् गर्जन्तं कालमेघवत् ॥ ६.७१.१० ॥
ત્યારે કાકુત્સ્થવંશી રામે દૂરથી રથમાં ઊભેલા, પર્વત સમાન, ધનુર્ધારી, કાળમેઘ જેવી ગર્જના કરતા અતિકાયને જોયો.
6.71.11
स तं दृष्ट्वा महाकायं राघवस्तु सुविस्मितः।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ ६.७१.११ ॥
તે મહાકાયને જોઈને રાઘવ રામ અત્યંત વિસ્મિત થયા. વાનરોને આશ્વાસન આપીને તેમણે વિભીષણને કહ્યું.
6.71.12
कोऽसौ पर्वतसंकाशो धनुष्मान् हरिलोचनः।
युक्ते हयसहस्रेण विशाले स्यन्दने स्थितः ॥ ६.७१.१२ ॥
પર્વત સમાન, ધનુર્ધારી, પીળા નેત્રવાળો આ કોણ છે, જે હજાર ઘોડાથી જોડાયેલા વિશાળ રથ પર ઊભો છે?
6.71.13
य एष निशितैः शूलैः सुतीक्ष्णैः प्रासतोमरैः।
अर्चिष्मद्भिर्वृतो भाति भूतैरिव महेश्वरः ॥ ६.७१.१३ ॥
તીક્ષ્ણ શૂળો, અતિ તીવ્ર પ્રાસ અને તોમરોથી ઘેરાયેલો આ, ભૂતોથી ઘેરાયેલા મહેશ્વરની જેમ શોભે છે.
6.71.14
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्य एषोऽभिविराजते।
आवृतो रथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिव तोयदः ॥ ६.७१.१४ ॥
કાળની જીભ જેવી પ્રકાશિત રથશક્તિઓથી ઘેરાયેલો આ, વીજળીથી ઘેરાયેલા મેઘ જેવો ચમકે છે.
6.71.15
धनूंषि चास्य सज्जानि हेमपृष्ठानि सर्वशः।
शोभयन्ति रथश्रेष्ठं शक्रचापमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.१५ ॥
સોનેરી પીઠવાળાં તેનાં સજ્જ ધનુષ્યો શ્રેષ્ઠ રથને શોભાવે છે, જેમ આકાશને ઇન્દ્રધનુષ શોભાવે.
6.71.16
य एष रक्षःशार्दूलो रणभूमिं विराजयन्।
अभ्येति रथिनां श्रेष्ठो रथेनादित्यवर्चसा ॥ ६.७१.१६ ॥
રાક્ષસોમાં વાઘ સમો આ, રણભૂમિને પ્રકાશિત કરતો, સૂર્ય સમા તેજસ્વી રથમાં આવે છે; રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ.
6.71.17
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेन राहुणाभिविराजते।
सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ ६.७१.१७ ॥
ધ્વજના શિખર પર સ્થિત રાહુ સમો આ ચમકે છે; સૂર્યકિરણ જેવી પ્રભાવાળા બાણોથી દસે દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો.
6.71.18
त्रिनतं मेघनिर्ह्रादं हेमपृष्ठमलंकृतम्।
शतक्रतुधनुःप्रख्यं धनुश्चास्य विराजते ॥ ६.७१.१८ ॥
ત્રણ જગ્યાએ વળેલું, મેઘ જેવું ગર્જતું, સોનેરી પીઠથી અલંકૃત, ઇન્દ્રધનુષ જેવું તેનું ધનુષ્ય ચમકે છે.
6.71.19
सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षो महारथः।
चतुःसादिसमायुक्तो मेघस्तनितनिःस्वनः ॥ ६.७१.१९ ॥
ધ્વજ અને પતાકાથી યુક્ત, અનુકર્ષ સહિતનો તે મહારથ ચાર ઘોડાથી જોડાયેલો હતો; તેનો અવાજ મેઘગર્જના જેવો હતો.
6.71.20
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणास्य रथमास्थिताः।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ ६.७१.२० ॥
તે રથ પર વીસ, દસ અને આઠ ભાથાં હતાં; ભયાનક ધનુષ્યો અને સોનેરી-પીળી પણછ હતી.
6.71.21
द्वौ च खड्गौ च पार्श्वस्थौ प्रदीप्तौ पार्श्वशोभितौ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौ व्यक्तहस्तदशायतौ ॥ ६.७१.२१ ॥
તેની બંને બાજુ ઝળહળતી બે તલવારો હતી; તે બાજુઓને શોભાવતી હતી; ચાર હાથ મ્યાન-મૂઠ સહિત, સ્પષ્ટ દસ હાથ લાંબી.
6.71.22
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसंनिभः।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ ६.७१.२२ ॥
લાલ કંઠ-દોરીવાળો, ધીર, મહાપર્વત સમાન; કાળ જેવા મહામુખવાળો; મેઘ પર રહેલા સૂર્ય જેવો.
6.71.23
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते।
शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ ६.७१.२३ ॥
સોનાના બાજુબંધથી બાંધેલા બે હાથોથી આ શોભે છે; ઊંચાં બે શિખરોથી પર્વતોત્તમ હિમાલય જેવો.
6.71.24
कुण्डलाभ्यामुभाभ्यां च भाति वक्त्रं सुभीषणम्।
पुनर्वस्वन्तरगतं परिपूर्णो निशाकरः ॥ ६.७१.२४ ॥
બે કુંડળથી તેનું અત્યંત ભયાનક મુખ શોભે છે; પુનર્વસુ નક્ષત્રોની વચ્ચે ગયેલા પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું.
6.71.25
आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्।
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः ॥ ६.७१.२५ ॥
હે મહાબાહુ, આ શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ વિશે મને કહો; જેને જોઈને બધા વાનરો ભયથી ત્રસ્ત થઈને દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
6.71.26
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा।
आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः ॥ ६.७१.२६ ॥
અમિત તેજવાળા રાજપુત્ર રામે પૂછતાં, મહાતેજસ્વી વિભીષણે રાઘવને તેના વિષે કહ્યું.
6.71.27
दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः।
भीमकर्मा महात्मा हि रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.७१.२७ ॥
દસ માથાવાળો મહાતેજસ્વી રાજા, વૈશ્રવણ (કુબેર)નો નાનો ભાઈ, ભયંકર કર્મો કરનાર મહાત્મા, રાક્ષસોના સ્વામી રાવણ.
6.71.28
तस्यासीद् वीर्यवान् पुत्रो रावणप्रतिमो बले।
वृद्धसेवी श्रुतिधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः ॥ ६.७१.२८ ॥
તેને બળમાં રાવણ સમાન એક પરાક્રમી પુત્ર હતો; વડીલોની સેવા કરનાર, શ્રુતિધર, સર્વાસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ.
6.71.29
अश्वपृष्ठे नागपृष्ठे खड्गे धनुषि कर्षणे।
भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च सम्मतः ॥ ६.७१.२९ ॥
ઘોડાની પીઠ પર, હાથીની પીઠ પર, ખડ્ગમાં, ધનુષ્યમાં, પ્રત્યંચા ખેંચવામાં, ભેદમાં, સાંત્વનમાં, દાનમાં, નીતિમાં અને મંત્રણામાં તે સન્માનિત હતો.
6.71.30
यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया।
तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः ॥ ६.७१.३० ॥
જેના બાહુનો આશ્રય લઈને લંકા નિર્ભય રહે છે, ધાન્યમાલિનીના આ પુત્રને લોકો અતિકાય તરીકે ઓળખે છે.
6.71.31
एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना।
अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः ॥ ६.७१.३१ ॥
આત્મસંયમી તપશ્ચર્યાથી તેણે બ્રહ્માને પ્રસન્ન કર્યા; તેથી અસ્ત્રો મળ્યાં અને શત્રુઓ પરાજિત થયા.
6.71.32
सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयंभुवा।
एतच्च कवचं दिव्यं रथश्च रविभास्वरः ॥ ६.७१.३२ ॥
સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ તેને દેવો અને અસુરોથી અવધ્ય હોવાનું વરદાન આપ્યું; આ દિવ્ય કવચ અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રથ છે.
6.71.33
एतेन शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः।
रक्षितानि च रक्षांसि यक्षाश्चापि निषूदिताः ॥ ६.७१.३३ ॥
તેના દ્વારા સેંકડો વખત દેવો અને દાનવો પરાજિત થયા; તેણે રાક્ષસોનું રક્ષણ કર્યું અને યક્ષોનો પણ સંહાર કર્યો.
6.71.34
वज्रं विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमता।
पाशः सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा ॥ ६.७१.३४ ॥
બુદ્ધિમાન તેણે બાણોથી ઇન્દ્રના વજ્રને અટકાવ્યું; યુદ્ધમાં વરુણનો પાશ પણ એ જ રીતે નિષ્ફળ બનાવ્યો.
6.71.35
एषोऽतिकायो बलवान् राक्षसानामथर्षभः।
स रावणसुतो धीमान् देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३५ ॥
આ અતિકાય બળવાન છે, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ વૃષભ છે; તે રાવણનો બુદ્ધિમાન પુત્ર છે, દેવ-દાનવોનું અભિમાન હરનાર.
6.71.36
तदस्मिन् क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव।
पुरा वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः ॥ ६.७१.३६ ॥
તેથી, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેની સામે ઝડપથી પ્રયત્ન કરો; તે પોતાનાં બાણોથી વાનરસેનાનો નાશ કરે તે પહેલાં.
6.71.37
ततोऽतिकायो बलवान् प्रविश्य हरिवाहिनीम्।
विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः ॥ ६.७१.३७ ॥
પછી બળવાન અતિકાય વાનરસેનામાં પ્રવેશ્યો, ધનુષ્ય ખેંચીને વારંવાર ગર્જ્યો.
6.71.38
तं भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम्।
अभिपेतुर्महात्मानः प्रधाना ये वनौकसः ॥ ६.७१.३८ ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ભયાનક દેહવાળા તેને રથ પર ઊભેલો જોઈ મુખ્ય મહાત્મા વનવાસી વાનરો તેના પર તૂટી પડ્યા.
6.71.39
कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च युगपत् समभिद्रवन् ॥ ६.७१.३९ ॥
કુમુદ, દ્વિવિદ, મૈંદ, નીલ અને શરભ — આ સૌએ વૃક્ષો અને પર્વતશિખરો સાથે એકસાથે હુમલો કર્યો.
6.71.40
तेषां वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः कनकभूषणैः।
अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः ॥ ६.७१.४० ॥
તેમનાં વૃક્ષો અને પર્વતોને સોનાનાં આભૂષણોવાળાં બાણોથી મહાતેજસ્વી અતિકાયે કાપી નાખ્યા — તે અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
6.71.41
तांश्चैव सर्वान् स हरीन् शरैः सर्वायसैर्बली।
विव्याधाभिमुखान् संख्ये भीमकायो निशाचरः ॥ ६.७१.४१ ॥
તેની સામે રહેલા તે બધા વાનરોને તે બળવાન, ભયાનક દેહવાળા નિશાચરે યુદ્ધમાં લોખંડનાં બાણોથી વીંધી નાખ્યા.
6.71.42
तेऽर्दिता बाणवर्षेण भिन्नगात्राः पराजिताः।
न शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महाहवे ॥ ६.७१.४२ ॥
બાણોની વર્ષાથી પીડિત, શરીર વીંધાયેલા અને પરાજિત થયેલા તે વાનરો એ મહાયુદ્ધમાં અતિકાયનો પ્રતિકાર કરી શક્યા નહીં.
6.71.43
तत् सैन्यं हरिवीराणां त्रासयामास राक्षसः।
मृगयूथमिव क्रुद्धो हरिर्यौवनदर्पितः ॥ ६.७१.४३ ॥
તે રાક્ષસે વાનરવીરોની તે સેનાને ત્રાસ આપ્યો, જેમ યૌવનના મદથી ક્રોધિત સિંહ મૃગોના ટોળાને ત્રાસ આપે.
6.71.44
स राक्षसेन्द्रो हरियूथमध्ये
नायुध्यमानं निजघान कंचित्।
उत्पत्य रामं स धनुःकलापी
सगर्वितं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७१.४४ ॥
તે રાક્ષસરાજે વાનરસમૂહની વચ્ચે, લડતા ન હોય તેવા કેટલાકને હણ્યા; પછી ધનુષ્ય-ભાથું ધારણ કરી રામ તરફ કૂદીને ગર્વથી આ વચનો કહ્યાં.
6.71.45
रथे स्थितोऽहं शरचापपाणि-
र्न प्राकृतं कंचन योधयामि।
यस्यास्ति शक्तिर्व्यवसाययुक्तो
ददातु मे शीघ्रमिहाद्य युद्धम् ॥ ६.७१.४५ ॥
રથ પર ઊભો રહેલો હું, હાથમાં બાણ-ધનુષ્ય લઈને, કોઈ સામાન્ય સાથે લડતો નથી; જેનામાં શક્તિ અને નિશ્ચય હોય તે આજે જ અહીં મને યુદ્ધ આપે.
6.71.46
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
चुकोप सौमित्रिरमित्रहन्ता।
अमृष्यमाणश्च समुत्पपात
जग्राह चापं च ततः स्मयित्वा ॥ ६.७१.४६ ॥
તેના તે વચનો સાંભળીને શત્રુહંતા સૌમિત્રિ કોપાયમાન થયા; સહન ન થતાં તે ઊછળ્યા, પછી હસીને ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
6.71.47
क्रुद्धः सौमित्रिरुत्पत्य तूणादाक्षिप्य सायकम्।
पुरस्तादतिकायस्य विचकर्ष महद्धनुः ॥ ६.७१.४७ ॥
ક્રોધિત સૌમિત્રિએ કૂદીને ભાથામાંથી એક બાણ કાઢ્યું અને અતિકાયની સામે મોટું ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
6.71.48
पूरयन् स महीं सर्वामाकाशं सागरं दिशः।
ज्याशब्दो लक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ ६.७१.४८ ॥
લક્ષ્મણના ભયંકર ધનુષ્યની પ્રત્યંચાનો અવાજ આખી પૃથ્વી, આકાશ, સાગર અને દિશાઓને ભરીને રાત્રિચર રાક્ષસોને ત્રાસ આપવા લાગ્યો.
6.71.49
सौमित्रेश्चापनिर्घोषं श्रुत्वा प्रतिभयं तदा।
विसिस्मिये महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥ ६.७१.४९ ॥
ત્યારે લક્ષ્મણના ધનુષ્યનો ભયંકર ટંકાર સાંભળીને મહાતેજસ્વી, બલવાન રાક્ષસેન્દ્રપુત્ર આશ્ચર્યચકિત થયો.
6.71.50
तदातिकायः कुपितो दृष्ट्वा लक्ष्मणमुत्थितम्।
आदाय निशितं बाणमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.७१.५० ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા અતિકાયે ઊભેલા લક્ષ્મણને જોઈને, તીક્ષ્ણ બાણ લઈને આ વચન કહ્યું.
6.71.51
बालस्त्वमसि सौमित्रे विक्रमेष्वविचक्षणः।
गच्छ किं कालसंकाशं मां योधयितुमिच्छसि ॥ ६.७१.५१ ॥
હે સુમિત્રાપુત્ર, તું બાળક છે અને પરાક્રમમાં અનભિજ્ઞ છે. જા; કાળ સમાન મારી સાથે યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા કેમ કરે છે?
6.71.52
नहि मद्बाहुसृष्टानां बाणानां हिमवानपि।
सोढुमुत्सहते वेगमन्तरिक्षमथो मही ॥ ६.७१.५२ ॥
મારા બાહુઓથી છોડાયેલાં બાણોનો વેગ હિમાલય પણ સહન કરી શકતો નથી, આકાશ અને પૃથ્વી પણ નહીં.
6.71.53
सुखप्रसुप्तं कालाग्निं विबोधयितुमिच्छसि।
न्यस्य चापं निवर्तस्व प्राणान्न जहि मद्गतः ॥ ६.७१.५३ ॥
સુખે સૂતેલી કાળાગ્નિને જગાડવા ઇચ્છે છે. ધનુષ્ય મૂકીને પાછો વળ; મારી પાસે આવેલો તારો પ્રાણ ગુમાવીશ નહીં.
6.71.54
अथवा त्वं प्रतिस्तब्धो न निवर्तितुमिच्छसि।
तिष्ठ प्राणान् परित्यज्य गमिष्यसि यमक्षयम् ॥ ६.७१.५४ ॥
અથવા તું હઠીલો થઈને પાછા ફરવા ઇચ્છતો ન હો તો ઊભો રહે; પ્રાણ છોડીને યમલોક જઈશ.
6.71.55
पश्य मे निशितान् बाणान् रिपुदर्पनिषूदनान्।
ईश्वरायुधसंकाशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ ६.७१.५५ ॥
મારા તીક્ષ્ણ બાણો જુઓ; શત્રુનો ગર્વ ચૂરનારા, શિવના આયુધ જેવા, તપાવેલા સોનાથી શોભિત.
6.71.56
एष ते सर्पसंकाशो बाणः पास्यति शोणितम्।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम्।
इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धः शरं धनुषि संदधे ॥ ६.७१.५६ ॥
આ તારા માટે સર્પ સમાન બાણ છે; ક્રોધે ભરાયેલો સિંહ જેમ ગજરાજનું લોહી પીએ, તેમ આ તારું લોહી પીશે. એમ કહીને અતિ ક્રોધિત થઈ તેણે ધનુષ પર બાણ ચડાવ્યું.
6.71.57
श्रुत्वातिकायस्य वचः सरोषं
सगर्वितं संयति राजपुत्रः।
स संचुकोपातिबलो मनस्वी
उवाच वाक्यं च ततो महार्थम् ॥ ६.७१.५७ ॥
યુદ્ધમાં અતિકાયના ક્રોધ અને ગર્વભર્યા વચનો સાંભળીને, અતિબલવાન અને મનસ્વી એ રાજકુમાર ક્રોધે ભરાયા; પછી તેમણે આ અર્થપૂર્ણ વાક્ય કહ્યું.
6.71.58
न वाक्यमात्रेण भवान् प्रधानो
न कत्थनात् सत्पुरुषा भवन्ति।
मयि स्थिते धन्विनि बाणपाणौ
निदर्शयस्वात्मबलं दुरात्मन् ॥ ६.७१.५८ ॥
માત્ર શબ્દોથી તું શ્રેષ્ઠ નથી બની જતો; બડાઈ હાંકવાથી સત્પુરુષ નથી થવાતું. ધનુર્ધર હું હાથમાં બાણ લઈને ઊભો છું; હે દુરાત્મા, તારું પોતાનું બળ બતાવ.
6.71.59
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ ६.७१.५९ ॥
તારે કર્મથી પોતાને સાબિત કરવો જોઈએ; બડાઈ હાંકવી તને શોભતી નથી. જે પૌરુષથી યુક્ત હોય તે જ શૂર કહેવાય છે.
6.71.60
सर्वायुधसमायुक्तो धन्वी त्वं रथमास्थितः।
शरैर्वा यदि वाप्यस्त्रैर्दर्शयस्व पराक्रमम् ॥ ६.७१.६० ॥
સર્વ આયુધોથી યુક્ત ધનુર્ધર તું રથ પર આરૂઢ છે; બાણોથી કે અસ્ત્રોથી તારો પરાક્રમ બતાવ.
6.71.61
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात् तालफलं यथा ॥ ६.७१.६१ ॥
ત્યારે હું તીક્ષ્ણ બાણોથી તારું માથું કાપી નાખીશ, જેમ પવન સમયસર પાકેલું તાડફળ દાંડીથી પાડી દે છે.
6.71.62
अद्य ते मामका बाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः।
पास्यन्ति रुधिरं गात्राद् बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ ६.७१.६२ ॥
આજે મારાં સોનાથી શણગારેલાં બાણો તારા શરીરમાંથી, બાણના ઘા વચ્ચેથી ઊછળતું લોહી પીશે.
6.71.63
बालोऽयमिति विज्ञाय न चावज्ञातुमर्हसि।
बालो वा यदि वा वृद्धो मृत्युं जानीहि संयुगे ॥ ६.७१.६३ ॥
આ બાળક છે એમ જાણીને તારે અવગણના ન કરવી જોઈએ; યુદ્ધમાં બાળક હોય કે વૃદ્ધ, મૃત્યુ જાણ.
6.71.64
बालेन विष्णुना लोकास्त्रयः क्रान्तास्त्रिविक्रमैः।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत् परमार्थवत्।
अतिकायः प्रचुक्रोध बाणं चोत्तममाददे ॥ ६.७१.६४ ॥
બાળક વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાંથી ત્રણે લોક માપી લીધા હતા. લક્ષ્મણના એ તર્કયુક્ત અને અર્થપૂર્ણ વચન સાંભળીને અતિકાય અત્યંત ક્રોધે ભરાયો અને એક ઉત્તમ બાણ ઉપાડ્યું.
6.71.65
ततो विद्याधरा भूता देवा दैत्या महर्षयः।
गुह्यकाश्च महात्मानस्तद् युद्धं द्रष्टुमागमन् ॥ ६.७१.६५ ॥
ત્યારે વિદ્યાધરો, ભૂતો, દેવો, દૈત્યો, મહર્ષિઓ, ગુહ્યકો અને મહાત્માઓ એ યુદ્ધ જોવા આવ્યા.
6.71.66
ततोऽतिकायः कुपितश्चापमारोप्य सायकम्।
लक्ष्मणाय प्रचिक्षेप संक्षिपन्निव चाम्बरम् ॥ ६.७१.६६ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા અતિકાયે ધનુષ્ય પર બાણ ચઢાવી આકાશને જાણે સંકોચતો હોય તેમ લક્ષ્મણ તરફ છોડ્યું.
6.71.67
तमापतन्तं निशितं शरमाशीविषोपमम्।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.७१.६७ ॥
શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણે ઝેરી સર્પ જેવા પોતાની તરફ ધસી આવતા તે તીક્ષ્ણ બાણને અર્ધચંદ્ર બાણથી કાપી નાખ્યું.
6.71.68
तं निकृत्तं शरं दृष्ट्वा कृत्तभोगमिवोरगम्।
अतिकायो भृशं क्रुद्धः पञ्च बाणान् समादधे ॥ ६.७१.६८ ॥
તે કપાયેલું બાણ જોઈને, કુંડળી કપાયેલા સર્પ જેવો અતિકાય અત્યંત ક્રોધે ભરાયો અને ધનુષ પર પાંચ બાણ ચડાવ્યાં.
6.71.69
तान् शरान् सम्प्रचिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद भरतानुजः ॥ ६.७१.६९ ॥
તે નિશાચરે તે બાણો લક્ષ્મણ પર છોડ્યાં; પરંતુ ભરતના અનુજ લક્ષ્મણે તે પહોંચે તે પહેલાં જ પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને કાપી નાખ્યાં.
6.71.70
स तान् छित्त्वा शितैर्बाणैर्लक्ष्मणः परवीरहा।
आददे निशितं बाणं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६.७१.७० ॥
તે બાણોને તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખ્યા પછી, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણે પોતાના તેજથી જાણે બળતો એક તીક્ષ્ણ બાણ ઉપાડ્યું.
6.71.71
तमादाय धनुःश्रेष्ठे योजयामास लक्ष्मणः।
विचकर्ष च वेगेन विससर्ज च सायकम् ॥ ६.७१.७१ ॥
તે બાણ ઉપાડીને લક્ષ્મણે તેને શ્રેષ્ઠ ધનુષ પર ચડાવ્યું, વેગથી ખેંચ્યું અને બાણ છોડ્યું.
6.71.72
पूर्णायतविसृष्टेन शरेण नतपर्वणा।
ललाटे राक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ॥ ६.७१.७२ ॥
પૂરી રીતે ખેંચીને છોડેલા, વળેલી ગાંઠોવાળા બાણથી તે વીરે રાક્ષસશ્રેષ્ઠના કપાળ પર પ્રહાર કર્યો.
6.71.73
स ललाटे शरो मग्नस्तस्य भीमस्य रक्षसः।
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाचले ॥ ६.७१.७३ ॥
એ ભયંકર રાક્ષસના લલાટમાં ખૂંપેલું બાણ લોહીથી લથપથ દેખાયું, જાણે પર્વત પર મહાસર્પ હોય.
6.71.74
राक्षसः प्रचकम्पेऽथ लक्ष्मणेषु प्रपीडितः।
रुद्रबाणहतं घोरं यथा त्रिपुरगोपुरम् ॥ ६.७१.७४ ॥
લક્ષ્મણનાં બાણોથી અત્યંત પીડિત થયેલો એ રાક્ષસ કંપી ઊઠ્યો, રુદ્રના બાણથી હણાયેલા ત્રિપુરના ભયાનક દરવાજાની જેમ.
6.71.75
चिन्तयामास चाश्वास्य विमृश्य च महाबलः।
साधु बाणनिपातेन श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः ॥ ६.७१.७५ ॥
મહાબલી એ રાક્ષસે વિચાર્યું, પોતાને સંભાળીને વિચાર્યું—"વાહ! બાણના પ્રહારથી તું પ્રશંસાને યોગ્ય શત્રુ છે."
6.71.76
विधायैवं विदार्यास्यं नियम्य च महाभुजौ।
स रथोपस्थमास्थाय रथेन प्रचचार ह ॥ ६.७१.७६ ॥
એમ નિશ્ચય કરીને, મુખ ખોલીને, બંને મહાબાહુઓને સંયમિત કરીને તે રથના આસન પર ચઢ્યો અને રથમાં વિચરવા લાગ્યો.
6.71.77
एवं त्रीन् पञ्च सप्तेति सायकान् राक्षसर्षभः।
आददे संदधे चापि विचकर्षोत्ससर्ज च ॥ ६.७१.७७ ॥
એ રીતે રાક્ષસોમાં વૃષભ સમાન તેણે ત્રણ, પાંચ અને સાત બાણ લીધા, ધનુષ્ય પર ચડાવ્યા, ખેંચ્યા અને છોડ્યા.
6.71.78
ते बाणाः कालसंकाशा राक्षसेन्द्रधनुश्च्युताः।
हेमपुङ्खा रविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.७८ ॥
રાક્ષસેન્દ્રના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલાં એ બાણ કાળ સમાન હતાં; સોનેરી પીંછાવાળાં, સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી; જાણે આકાશને સળગાવતાં હોય.
6.71.79
ततस्तान् राक्षसोत्सृष्टान् शरौघान् राघवानुजः।
असम्भ्रान्तः प्रचिच्छेद निशितैर्बहुभिः शरैः ॥ ६.७१.७९ ॥
ત્યારે રાઘવના નાનાભાઈ લક્ષ્મણે રાક્ષસે છોડેલા તે બાણોના પ્રવાહને અકળાયા વિના ઘણા તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખ્યો.
6.71.80
तान् शरान् युधि सम्प्रेक्ष्य निकृत्तान् रावणात्मजः।
चुकोप त्रिदशेन्द्रारिर्जग्राह निशितं शरम् ॥ ६.७१.८० ॥
યુદ્ધમાં તે બાણોને કપાયેલા જોઈ દેવરાજ ઇન્દ્રના શત્રુ એવા રાવણપુત્રે ક્રોધ કર્યો અને એક તીક્ષ્ણ બાણ ઉપાડ્યું.
6.71.81
स संधाय महातेजास्तं बाणं सहसोत्सृजत्।
तेन सौमित्रिमायान्तमाजघान स्तनान्तरे ॥ ६.७१.८१ ॥
તે મહાતેજસ્વીએ તે બાણ ધનુષ્ય પર ચડાવીને તરત છોડ્યું, અને તેનાથી આગળ આવતા સૌમિત્રિની છાતીના મધ્ય ભાગમાં પ્રહાર કર્યો.
6.71.82
अतिकायेन सौमित्रिस्ताडितो युधि वक्षसि।
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ॥ ६.७१.८२ ॥
યુદ્ધમાં અતિકાયના પ્રહારથી છાતી પર ઘાયલ થયેલા સૌમિત્રિમાંથી, મદમસ્ત હાથીમાંથી મદ વહે તેમ, તીવ્ર રક્ત વહેવા લાગ્યું.
6.71.83
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः।
जग्राह च शरं तीक्ष्णमस्त्रेणापि समाददे ॥ ६.७१.८३ ॥
તે સમર્થે તરત જ પોતાને બાણથી મુક્ત કર્યો; પછી તીક્ષ્ણ બાણ લઈને અસ્ત્રમંત્રથી પણ તેને સજ્જ કર્યું.
6.71.84
आग्नेयेन तदास्त्रेण योजयामास सायकम्।
स जज्वाल तदा बाणो धनुष्यस्य महात्मनः ॥ ६.७१.८४ ॥
ત્યારે તેણે આગ્નેય અસ્ત્રથી બાણ જોડ્યું; તે મહાત્માના ધનુષ્ય પર તે બાણ ત્યારે પ્રજ્વલી ઊઠ્યું.
6.71.85
अतिकायोऽतितेजस्वी रौद्रमस्त्रं समाददे।
तेन बाणं भुजङ्गाभं हेमपुङ्खमयोजयत् ॥ ६.७१.८५ ॥
અતિકાય, અત્યંત તેજસ્વી, તેણે ભયંકર અસ્ત્ર ગ્રહણ કર્યું; તેનાથી સર્પ સમાન, સુવર્ણ પૂંછડાવાળું બાણ જોડ્યું.
6.71.86
तदस्त्रं ज्वलितं घोरं लक्ष्मणः शरमाहितम्।
अतिकायाय चिक्षेप कालदण्डमिवान्तकः ॥ ६.७१.८६ ॥
લક્ષ્મણે તે જ્વલંત, ભયંકર અસ્ત્રથી યુક્ત બાણ અતિકાય પર છોડ્યું, જેમ અંતક કાલદંડ ફેંકે.
6.71.87
आग्नेयास्त्राभिसंयुक्तं दृष्ट्वा बाणं निशाचरः।
उत्ससर्ज तदा बाणं रौद्रं सूर्यास्त्रयोजितम् ॥ ६.७१.८७ ॥
આગ્નેય અસ્ત્રથી યુક્ત બાણ જોઈને નિશાચરે ત્યારે સૂર્યાસ્ત્રથી જોડાયેલું ભયંકર બાણ છોડ્યું.
6.71.88
तावुभावम्बरे बाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः।
तेजसा सम्प्रदीप्ताग्रौ क्रुद्धाविव भुजङ्गमौ ॥ ६.७१.८८ ॥
આકાશમાં તે બંને બાણો એકબીજા પર પ્રહાર કરી ગયાં; તેજથી પ્રજ્વલિત અગ્રભાગવાળાં, ક્રોધિત બે સાપ સમાન.
6.71.89
तावन्योन्यं विनिर्दह्य पेततुः पृथिवीतले ॥ ६.७१.८९ ॥
તે બંને એકબીજાને સંપૂર્ણ બાળીને પૃથ્વી-તળ પર પડ્યાં.
6.71.90
निरर्चिषौ भस्मकृतौ न भ्राजेते शरोत्तमौ।
तावुभौ दीप्यमानौ स्म न भ्राजेते महीतले ॥ ६.७१.९० ॥
જ્વાળા વિનાના, ભસ્મ થયેલા તે બે ઉત્તમ બાણો ચમક્યાં નહીં; પહેલાં પ્રજ્વલિત તે બંને હવે ભૂતળ પર ચમક્યાં નહીં.
6.71.91
ततोऽतिकायः संक्रुद्धस्त्वाष्ट्रमैषीकमुत्सृजत्।
ततश्चिच्छेद सौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेण वीर्यवान् ॥ ६.७१.९१ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા અતિકાયે ત્વાષ્ટ્ર ઐષીક અસ્ત્ર છોડ્યું. ત્યારે પરાક્રમી સૌમિત્રિએ ઐન્દ્ર અસ્ત્રથી તેને કાપી નાખ્યું.
6.71.92
ऐषीकं निहतं दृष्ट्वा कुमारो रावणात्मजः।
याम्येनास्त्रेण संक्रुद्धो योजयामास सायकम् ॥ ६.७१.९२ ॥
ઐષીક અસ્ત્રને નાશ પામેલું જોઈને રાવણપુત્ર કુમારે ક્રોધે ભરાઈને યમાસ્ત્રથી યુક્ત બાણ જોડ્યું.
6.71.93
ततस्तदस्त्रं चिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
वायव्येन तदस्त्रेण निजघान स लक्ष्मणः ॥ ६.७१.९३ ॥
ત્યારે તે નિશાચરે તે અસ્ત્ર લક્ષ્મણ પર ફેંક્યું; લક્ષ્મણે વાયવ્ય અસ્ત્રથી તેને હણી નાખ્યું.
6.71.94
अथैनं शरधाराभिर्धाराभिरिव तोयदः।
अभ्यवर्षत संक्रुद्धो लक्ष्मणो रावणात्मजम् ॥ ६.७१.९४ ॥
ત્યારે ક્રોધિત લક્ષ્મણે રાવણપુત્ર પર મેઘ જળધારાઓ વરસાવે તેમ બાણોની ધારાઓ વરસાવી.
6.71.95
तेऽतिकायं समासाद्य कवचे वज्रभूषिते।
भग्नाग्रशल्याः सहसा पेतुर्बाणा महीतले ॥ ६.७१.९५ ॥
તે બાણો અતિકાય સુધી પહોંચ્યાં અને વજ્રથી શણગારેલા કવચ પર અથડાયાં; તેમની અણીઓ અને શલ્યો તૂટીને અચાનક ધરતી પર પડ્યાં.
6.71.96
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अभ्यवर्षत बाणानां सहस्रेण महायशाः ॥ ६.७१.९६ ॥
તે નિષ્ફળ બાણો જોઈને શત્રુવીરોના સંહારક મહાયશસ્વી લક્ષ્મણે હજાર બાણોની વર્ષા કરી.
6.71.97
स वृष्यमाणो बाणौघैरतिकायो महाबलः।
अवध्यकवचः संख्ये राक्षसो नैव विव्यथे ॥ ६.७१.९७ ॥
બાણોના પ્રવાહથી વરસાવાતો છતાં, અતિકાય નામનો મહાબલી રાક્ષસ, જેનું કવચ અભેદ્ય હતું, યુદ્ધમાં જરાય વ્યથિત ન થયો.
6.71.98
शरं चाशीविषाकारं लक्ष्मणाय व्यपासृजत्।
स तेन विद्धः सौमित्रिर्मर्मदेशे शरेण ह ॥ ६.७१.९८ ॥
તેણે લક્ષ્મણ પર ઝેરી સાપ જેવું બાણ છોડ્યું. એ બાણથી સુમિત્રાપુત્ર લક્ષ્મણ મર્મસ્થાને ઘાયલ થયા.
6.71.99
मुहूर्तमात्रं निःसंज्ञो ह्यभवच्छत्रुतापनः।
ततः संज्ञामुपालभ्य चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ ६.७१.९९ ॥
શત્રુઓને તપાવનાર લક્ષ્મણ ક્ષણભર બેભાન થયા. પછી ભાન પાછું મેળવીને ચાર ઉત્તમ બાણોથી.
6.71.100
निजघान हयान् संख्ये सारथिं च महाबलः।
ध्वजस्योन्मथनं कृत्वा शरवर्षैररिंदमः ॥ ६.७१.१०० ॥
મહાબલી એ શત્રુદમને યુદ્ધમાં ઘોડાઓ અને સારથિને મારી નાખ્યા; બાણવર્ષાથી ધ્વજ ઉખેડી નાખ્યો.
6.71.101
असम्भ्रान्तः स सौमित्रिस्तान् शरानभिलक्षितान्।
मुमोच लक्ष्मणो बाणान् वधार्थं तस्य रक्षसः ॥ ६.७१.१०१ ॥
અવિચલિત સુમિત્રાપુત્ર લક્ષ્મણે તે રાક્ષસને મારવા માટે લક્ષ્ય બનાવીને એ બાણો છોડ્યા.
6.71.102
न शशाक रुजं कर्तुं युधि तस्य नरोत्तमः।
अथैनमभ्युपागम्य वायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ ६.७१.१०२ ॥
નરોત્તમ લક્ષ્મણ યુદ્ધમાં તેને કોઈ ઘા કરી શક્યા નહીં. ત્યારે વાયુદેવ તેમની પાસે આવીને આ વચન બોલ્યા.
6.71.103
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्यकवचावृतः।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा।
अवध्य एष ह्यन्येषामस्त्राणां कवची बली ॥ ६.७१.१०३ ॥
આ બ્રહ્માનો વરદાન પામેલો છે, અવધ્ય કવચથી ઢંકાયેલો છે. બ્રાહ્માસ્ત્રથી જ તેને વીંધવો; નહીંતર તે મરશે નહીં. બીજાં અસ્ત્રોથી તે અવધ્ય છે; કવચધારી અને બળવાન છે.
6.71.104
ततस्तु वायोर्वचनं निशम्य
सौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः।
समादधे बाणमथोग्रवेगं
तद्ब्राह्ममस्त्रं सहसा नियुज्य ॥ ६.७१.१०४ ॥
ત્યારે વાયુનાં વચન સાંભળીને ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી સૌમિત્રિએ તરત બ્રાહ્માસ્ત્ર જોડીને ઉગ્ર વેગનું બાણ ચઢાવ્યું.
6.71.105
तस्मिन् वरास्त्रे तु नियुज्यमाने
सौमित्रिणा बाणवरे शिताग्रे।
दिशश्च चन्द्रार्कमहाग्रहाश्च
नभश्च तत्रास ररास चोर्वी ॥ ६.७१.१०५ ॥
સૌમિત્રિએ એ શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રને તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા ઉત્તમ બાણ પર જોડ્યું ત્યારે દિશાઓ, ચંદ્ર, સૂર્ય, મહાગ્રહો, આકાશ અને પૃથ્વી કંપી ઊઠ્યાં અને ગર્જી ઉઠ્યાં.
6.71.106
तं ब्रह्मणोऽस्त्रेण नियुज्य चापे
शरं सपुङ्खं यमदूतकल्पम्।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्य तस्य
ससर्ज बाणं युधि वज्रकल्पम् ॥ ६.७१.१०६ ॥
સૌમિત્રિએ બ્રહ્માસ્ત્રથી યુક્ત, યમદૂત સમાન પીંછાવાળું એ બાણ ધનુષ પર ચઢાવી, યુદ્ધમાં ઇન્દ્રશત્રુના પુત્ર પર વજ્ર સમાન એ બાણ છોડ્યું.
6.71.107
तं लक्ष्मणोत्सृष्टविवृद्धवेगं
समापतन्तं श्वसनोग्रवेगम्।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खं
तदातिकायः समरे ददर्श ॥ ६.७१.१०७ ॥
લક્ષ્મણે છોડેલું, વધેલા વેગવાળું, પવન સમાન ઉગ્ર વેગથી આવતું, ગરુડ અને વજ્ર સમાન ઉત્તમ વિચિત્ર પીંછાવાળું એ બાણ ત્યારે અતિકાયે યુદ્ધમાં જોયું.
6.71.108
तं प्रेक्षमाणः सहसातिकायो
जघान बाणैर्निशितैरनेकैः।
स सायकस्तस्य सुपर्णवेग-
स्तथातिवेगेन जगाम पार्श्वम् ॥ ६.७१.१०८ ॥
તેને જોતાં અતિકાયે અચાનક તીક્ષ્ણ અનેક બાણોથી તેના પર પ્રહાર કર્યો. ગરુડ જેવા વેગવાળો તે બાણ એટલા વેગથી તેની બાજુ તરફ ગયો.
6.71.109
तमागतं प्रेक्ष्य तदातिकायो
बाणं प्रदीप्तान्तककालकल्पम्।
जघान शक्त्यृष्टिगदाकुठारैः
शूलैः शरैश्चाप्यविपन्नचेष्टः ॥ ६.७१.१०९ ॥
બળતા કાળ અને અંતક સમાન આવતો તે બાણ જોઈને અતિકાયે પોતાની ચેષ્ટા અખંડ રાખીને શક્તિ, ઋષ્ટિ, ગદા, કુહાડી, શૂળ અને બાણોથી તેના પર પ્રહાર કર્યો.
6.71.110
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणि
मोघानि कृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः।
प्रगृह्य तस्यैव किरीटजुष्टं
तदातिकायस्य शिरो जहार ॥ ६.७१.११० ॥
તે અદ્ભુત આકારનાં શસ્ત્રોને વ્યર્થ કરીને અગ્નિ સમાન ચમકતો તે બાણ મુગટધારી અતિકાયનું જ માથું હરી ગયો.
6.71.111
तच्छिरः सशिरस्त्राणं लक्ष्मणेषुप्रमर्दितम्।
पपात सहसा भूमौ शृङ्गं हिमवतो यथा ॥ ६.७१.१११ ॥
લક્ષ્મણના બાણથી કચડાયેલું તે માથું, શિરસ્ત્રાણ સહિત, હિમાલયના શિખરની જેમ અચાનક ભૂમિ પર પડ્યું.
6.71.112
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा विक्षिप्ताम्बरभूषणम्।
बभूवुर्व्यथिताः सर्वे हतशेषा निशाचराः ॥ ६.७१.११२ ॥
ભૂમિ પર પડેલા તેને અને વિખરાયેલાં વસ્ત્રો તથા આભૂષણો જોઈને બાકી રહેલા સર્વ નિશાચરો વ્યથિત થયા.
6.71.113
ते विषण्णमुखा दीनाः प्रहारजनितश्रमाः।
विनेदुरुच्चैर्बहवः सहसा विस्वरैः स्वरैः ॥ ६.७१.११३ ॥
વિષાદભર્યા મુખવાળા, દીન, પ્રહારોથી થાકેલા એ ઘણા નિશાચરો અચાનક કર્કશ સ્વરે મોટેથી રડી પડ્યા.
6.71.114
ततस्तत्परितं याता निरपेक्षा निशाचराः।
पुरीमभिमुखा भीता द्रवन्तो नायके हते ॥ ६.७१.११४ ॥
ત્યારે નાયક માર્યો જતાં ભયભીત નિશાચરો કશાની પરવા કર્યા વિના નગર તરફ દોડીને ચારે બાજુ વિખરાઈ ગયા.
6.71.115
प्रहर्षयुक्ता बहवस्तु वानराः
प्रफुल्लपद्मप्रतिमाननास्तदा।
अपूजयँल्लक्ष्मणमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले दुरासदे ॥ ६.७१.११५ ॥
ત્યારે હર્ષથી ભરેલા ઘણા વાનરો, ખીલેલા કમળ જેવા મુખવાળા, ભયંકર બળવાન દુર્જય શત્રુ માર્યો જતાં, પ્રિય ભાગીદાર લક્ષ્મણની પૂજા કરવા લાગ્યા.
6.71.116
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पं
युधि विनिपात्य स लक्ष्मणः प्रहृष्टः।
त्वरितमथ तदा स रामपार्श्वं
कपिनिवहैश्च सुपूजितो जगाम ॥ ६.७१.११६ ॥
યુદ્ધમાં અતિ બળવાન, અતિ વિશાળ દેહવાળા, મેઘ જેવા તેને પાડીને લક્ષ્મણ હર્ષિત થયા; વાનરસમૂહો દ્વારા સારી રીતે પૂજિત થઈ તેઓ ઝડપથી રામની પાસે ગયા.