ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.71.1
स्वबलं व्यथितं दृष्ट्वा तुमुलं लोमहर्षणम्।
भ्रातॄंश्च निहतान् दृष्ट्वा शक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ ६.७१.१ ॥
ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੇਖ ਕੇ।
6.71.2
पितृव्यौ चापि संदृश्य समरे संनिपातितौ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ राक्षसोत्तमौ ॥ ६.७१.२ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਚਾਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਮਸਤ ਤੇ ਮਦ-ਮਸਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਉੱਤਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ।
6.71.3
चुकोप च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि।
अतिकायोऽद्रिसंकाशो देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤਿਕਾਇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਗਰਬ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
6.71.4
स भास्करसहस्रस्य संघातमिव भास्वरम्।
रथमारुह्य शक्रारिरभिदुद्राव वानरान् ॥ ६.७१.४ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
6.71.5
स विस्फार्य तदा चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः।
नाम संश्रावयामास ननाद च महास्वनम् ॥ ६.७१.५ ॥
ਤਦ ਮੁਕਟਧਾਰੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੰਕਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।
6.71.6
तेन सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च।
ज्याशब्देन च भीमेन त्रासयामास वानरान् ॥ ६.७१.६ ॥
ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੁਣਾਉਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼-ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ।
6.71.7
ते दृष्ट्वा देहमाहात्म्यं कुम्भकर्णोऽयमुत्थितः।
भयार्ता वानराः सर्वे संश्रयन्ते परस्परम् ॥ ६.७१.७ ॥
ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਇਹ ਕੁੰਭਕਰਣ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ', ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲੱਗੇ।
6.71.8
ते तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे।
भयाद् वानरयोधास्ते विद्रवन्ति ततस्ततः ॥ ६.७१.८ ॥
ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਰੂਪ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਯੋਧੇ ਡਰ ਨਾਲ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ।
6.71.9
तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः।
शरण्यं शरणं जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ ६.७१.९ ॥
ਅਤਿਕਾਇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਲਝੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵਾਨਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ।
6.71.10
ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम्।
ददर्श धन्विनं दूराद् गर्जन्तं कालमेघवत् ॥ ६.७१.१० ॥
ਤਦ ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਕਾਲ ਦੇ ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਅਤਿਕਾਇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.71.11
स तं दृष्ट्वा महाकायं राघवस्तु सुविस्मितः।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ ६.७१.११ ॥
ਉਸ ਮਹਾਕਾਇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.71.12
कोऽसौ पर्वतसंकाशो धनुष्मान् हरिलोचनः।
युक्ते हयसहस्रेण विशाले स्यन्दने स्थितः ॥ ६.७१.१२ ॥
ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ?
6.71.13
य एष निशितैः शूलैः सुतीक्ष्णैः प्रासतोमरैः।
अर्चिष्मद्भिर्वृतो भाति भूतैरिव महेश्वरः ॥ ६.७१.१३ ॥
ਤਿੱਖੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ, ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਪ੍ਰਾਸਾਂ ਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ, ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.71.14
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्य एषोऽभिविराजते।
आवृतो रथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिव तोयदः ॥ ६.७१.१४ ॥
ਕਾਲ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਰਥਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.71.15
धनूंषि चास्य सज्जानि हेमपृष्ठानि सर्वशः।
शोभयन्ति रथश्रेष्ठं शक्रचापमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.१५ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਤਿਆਰ ਧਨੁਸ਼ ਸ਼ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ।
6.71.16
य एष रक्षःशार्दूलो रणभूमिं विराजयन्।
अभ्येति रथिनां श्रेष्ठो रथेनादित्यवर्चसा ॥ ६.७१.१६ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਰਗਾ ਇਹ, ਰਣਭੂਮੀ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
6.71.17
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेन राहुणाभिविराजते।
सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ ६.७१.१७ ॥
ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਾਹੂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਲੌ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ।
6.71.18
त्रिनतं मेघनिर्ह्रादं हेमपृष्ठमलंकृतम्।
शतक्रतुधनुःप्रख्यं धनुश्चास्य विराजते ॥ ६.७१.१८ ॥
ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਝੁਕਿਆ, ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਇਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.71.19
सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षो महारथः।
चतुःसादिसमायुक्तो मेघस्तनितनिःस्वनः ॥ ६.७१.१९ ॥
ਧੁਜਾ ਤੇ ਪਤਾਕਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਨੁਕਰਸ਼ ਸਹਿਤ ਉਹ ਮਹਾਰਥ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਘ ਗਰਜਨ ਵਰਗੀ ਸੀ।
6.71.20
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणास्य रथमास्थिताः।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ ६.७१.२० ॥
ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵੀਹ, ਦਸ ਅਤੇ ਅੱਠ ਤਰਕਸ਼ ਸਨ; ਭਿਆਨਕ ਧਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ-ਪੀਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਸਨ।
6.71.21
द्वौ च खड्गौ च पार्श्वस्थौ प्रदीप्तौ पार्श्वशोभितौ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौ व्यक्तहस्तदशायतौ ॥ ६.७१.२१ ॥
ਉਸ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਨ; ਉਹ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਚਾਰ ਹੱਥ ਮਿਆਨ-ਮੁੱਠ ਸਮੇਤ, ਸਾਫ਼ ਦਸ ਹੱਥ ਲੰਮੀਆਂ।
6.71.22
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसंनिभः।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ ६.७१.२२ ॥
ਲਾਲ ਗਲ-ਰੱਸੀ ਵਾਲਾ, ਧੀਰ, ਮਹਾਪਰਬਤ ਵਰਗਾ; ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਮਹਾਮੁਖ ਵਾਲਾ; ਬੱਦਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ।
6.71.23
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते।
शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ ६.७१.२३ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ; ਉੱਚੀਆਂ ਦੋ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ।
6.71.24
कुण्डलाभ्यामुभाभ्यां च भाति वक्त्रं सुभीषणम्।
पुनर्वस्वन्तरगतं परिपूर्णो निशाकरः ॥ ६.७१.२४ ॥
ਦੋਵਾਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਪੁਨਰਵਸੂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਏ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ।
6.71.25
आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्।
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः ॥ ६.७१.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ।
6.71.26
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा।
आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः ॥ ६.७१.२६ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
6.71.27
दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः।
भीमकर्मा महात्मा हि रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.७१.२७ ॥
ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰਾਵਣ।
6.71.28
तस्यासीद् वीर्यवान् पुत्रो रावणप्रतिमो बले।
वृद्धसेवी श्रुतिधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः ॥ ६.७१.२८ ॥
ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਵਰਗਾ; ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
6.71.29
अश्वपृष्ठे नागपृष्ठे खड्गे धनुषि कर्षणे।
भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च सम्मतः ॥ ६.७१.२९ ॥
ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ, ਖੜਗ ਵਿੱਚ, ਧਨੁਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤਾਣ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ, ਭੇਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਂਤਵਨਾ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ।
6.71.30
यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया।
तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः ॥ ६.७१.३० ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਲੰਕਾ ਨਿਰਭੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਧਾਨਯਮਾਲਿਨੀ ਦੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਅਤਿਕਾਯ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
6.71.31
एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना।
अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः ॥ ६.७१.३१ ॥
ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਵਾਲੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਤ੍ਰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਹਾਰ ਗਏ।
6.71.32
सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयंभुवा।
एतच्च कवचं दिव्यं रथश्च रविभास्वरः ॥ ६.७१.३२ ॥
ਸਵੈਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਤੋਂ ਅਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਦਿਵ ਕਵਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਰਥ ਹੈ।
6.71.33
एतेन शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः।
रक्षितानि च रक्षांसि यक्षाश्चापि निषूदिताः ॥ ६.७१.३३ ॥
ਇਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ; ਇਸ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ।
6.71.34
वज्रं विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमता।
पाशः सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा ॥ ६.७१.३४ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦਾ ਪਾਸ਼ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
6.71.35
एषोऽतिकायो बलवान् राक्षसानामथर्षभः।
स रावणसुतो धीमान् देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३५ ॥
ਇਹ ਅਤਿਕਾਇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲਦ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ।
6.71.36
तदस्मिन् क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव।
पुरा वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः ॥ ६.७१.३६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਲਦੀ ਯਤਨ ਕਰੋ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
6.71.37
ततोऽतिकायो बलवान् प्रविश्य हरिवाहिनीम्।
विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः ॥ ६.७१.३७ ॥
ਫਿਰ ਬਲਵਾਨ ਅਤਿਕਾਯ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਿਆ।
6.71.38
तं भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम्।
अभिपेतुर्महात्मानः प्रधाना ये वनौकसः ॥ ६.७१.३८ ॥
ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਵਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
6.71.39
कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च युगपत् समभिद्रवन् ॥ ६.७१.३९ ॥
ਕੁਮੁਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਮੈਂਦ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
6.71.40
तेषां वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः कनकभूषणैः।
अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः ॥ ६.७१.४० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤਿਕਾਯ ਨੇ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ — ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।
6.71.41
तांश्चैव सर्वान् स हरीन् शरैः सर्वायसैर्बली।
विव्याधाभिमुखान् संख्ये भीमकायो निशाचरः ॥ ६.७१.४१ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬਲਵਾਨ, ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.71.42
तेऽर्दिता बाणवर्षेण भिन्नगात्राः पराजिताः।
न शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महाहवे ॥ ६.७१.४२ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸਰੀਰ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਾਨਰ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤਿਕਾਯ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ।
6.71.43
तत् सैन्यं हरिवीराणां त्रासयामास राक्षसः।
मृगयूथमिव क्रुद्धो हरिर्यौवनदर्पितः ॥ ६.७१.४३ ॥
ਉਸ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਵਾਨਰ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼ੇਰ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.71.44
स राक्षसेन्द्रो हरियूथमध्ये
नायुध्यमानं निजघान कंचित्।
उत्पत्य रामं स धनुःकलापी
सगर्वितं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७१.४४ ॥
ਉਸ ਰਾਖ਼ਸ਼ਰਾਜ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼-ਤਰਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
6.71.45
रथे स्थितोऽहं शरचापपाणि-
र्न प्राकृतं कंचन योधयामि।
यस्यास्ति शक्तिर्व्यवसाययुक्तो
ददातु मे शीघ्रमिहाद्य युद्धम् ॥ ६.७१.४५ ॥
ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਯੋਧੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਦਾ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇਵੇ।
6.71.46
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
चुकोप सौमित्रिरमित्रहन्ता।
अमृष्यमाणश्च समुत्पपात
जग्राह चापं च ततः स्मयित्वा ॥ ६.७१.४६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਤਰੂਹੰਤਾ ਸੌਮਿੱਤਰਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਸਹਿਣ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉੱਛਲ ਪਏ, ਫਿਰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
6.71.47
क्रुद्धः सौमित्रिरुत्पत्य तूणादाक्षिप्य सायकम्।
पुरस्तादतिकायस्य विचकर्ष महद्धनुः ॥ ६.७१.४७ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੌਮਿੱਤਰਿ ਨੇ ਉੱਛਲ ਕੇ ਤਰਕਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੀਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿਕਾਇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ।
6.71.48
पूरयन् स महीं सर्वामाकाशं सागरं दिशः।
ज्याशब्दो लक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ ६.७१.४८ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਮਾਨ ਦੀ ਤਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਅਸਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗੀ।
6.71.49
सौमित्रेश्चापनिर्घोषं श्रुत्वा प्रतिभयं तदा।
विसिस्मिये महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥ ६.७१.४९ ॥
ਉਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਟੰਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
6.71.50
तदातिकायः कुपितो दृष्ट्वा लक्ष्मणमुत्थितम्।
आदाय निशितं बाणमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.७१.५० ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤਿਕਾਯ ਨੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਿੱਖਾ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.71.51
बालस्त्वमसि सौमित्रे विक्रमेष्वविचक्षणः।
गच्छ किं कालसंकाशं मां योधयितुमिच्छसि ॥ ६.७१.५१ ॥
ਹੇ ਸੁਮਿੱਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਬਾਲਕ ਹੈਂ; ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾੜੀ ਹੈਂ। ਜਾ; ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
6.71.52
नहि मद्बाहुसृष्टानां बाणानां हिमवानपि।
सोढुमुत्सहते वेगमन्तरिक्षमथो मही ॥ ६.७१.५२ ॥
ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਵੇਗ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਨਾ ਧਰਤੀ।
6.71.53
सुखप्रसुप्तं कालाग्निं विबोधयितुमिच्छसि।
न्यस्य चापं निवर्तस्व प्राणान्न जहि मद्गतः ॥ ६.७१.५३ ॥
ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਤੀ ਕਾਲਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਧਨੁਸ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਮੁੜ ਜਾ; ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾ ਗੁਆ।
6.71.54
अथवा त्वं प्रतिस्तब्धो न निवर्तितुमिच्छसि।
तिष्ठ प्राणान् परित्यज्य गमिष्यसि यमक्षयम् ॥ ६.७१.५४ ॥
ਜਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ; ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵੇਂਗਾ।
6.71.55
पश्य मे निशितान् बाणान् रिपुदर्पनिषूदनान्।
ईश्वरायुधसंकाशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ ६.७१.५५ ॥
ਮੇਰੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਵੈਰੀ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਗੇ, ਤਪਾਏ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।
6.71.56
एष ते सर्पसंकाशो बाणः पास्यति शोणितम्।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम्।
इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धः शरं धनुषि संदधे ॥ ६.७१.५६ ॥
ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਬਾਣ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼ੇਰ ਗਜਰਾਜ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਤੇਰਾ ਲਹੂ ਪੀਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.71.57
श्रुत्वातिकायस्य वचः सरोषं
सगर्वितं संयति राजपुत्रः।
स संचुकोपातिबलो मनस्वी
उवाच वाक्यं च ततो महार्थम् ॥ ६.७१.५७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤਿਕਾਇ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਨਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
6.71.58
न वाक्यमात्रेण भवान् प्रधानो
न कत्थनात् सत्पुरुषा भवन्ति।
मयि स्थिते धन्विनि बाणपाणौ
निदर्शयस्वात्मबलं दुरात्मन् ॥ ६.७१.५८ ॥
ਕੇਵਲ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਸਤਪੁਰਖ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਦੁਰਾਤਮਾ, ਆਪਣਾ ਬਲ ਵਿਖਾ।
6.71.59
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ ६.७१.५९ ॥
ਤੈਨੂੰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੂਰਮਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.71.60
सर्वायुधसमायुक्तो धन्वी त्वं रथमास्थितः।
शरैर्वा यदि वाप्यस्त्रैर्दर्शयस्व पराक्रमम् ॥ ६.७१.६० ॥
ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਤੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈਂ; ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾ।
6.71.61
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात् तालफलं यथा ॥ ६.७१.६१ ॥
ਤਦ ਮੈਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਸੁੱਟਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੱਕੇ ਤਾੜ-ਫਲ ਨੂੰ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਝਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
6.71.62
अद्य ते मामका बाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः।
पास्यन्ति रुधिरं गात्राद् बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ ६.७१.६२ ॥
ਅਜ ਮੇਰੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਬਾਣ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਦਾ ਲਹੂ ਪੀਣਗੇ।
6.71.63
बालोऽयमिति विज्ञाय न चावज्ञातुमर्हसि।
बालो वा यदि वा वृद्धो मृत्युं जानीहि संयुगे ॥ ६.७१.६३ ॥
ਇਹ ਬਾਲਕ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਾਣ।
6.71.64
बालेन विष्णुना लोकास्त्रयः क्रान्तास्त्रिविक्रमैः।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत् परमार्थवत्।
अतिकायः प्रचुक्रोध बाणं चोत्तममाददे ॥ ६.७१.६४ ॥
ਬਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪ ਲਿਆ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉਸ ਤਰਕਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤਿਕਾਯ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
6.71.65
ततो विद्याधरा भूता देवा दैत्या महर्षयः।
गुह्यकाश्च महात्मानस्तद् युद्धं द्रष्टुमागमन् ॥ ६.७१.६५ ॥
ਤਦ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਭੂਤ, ਦੇਵਤੇ, ਦੈਂਤ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਗੁਹਿਆਕ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਉਸ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ।
6.71.66
ततोऽतिकायः कुपितश्चापमारोप्य सायकम्।
लक्ष्मणाय प्रचिक्षेप संक्षिपन्निव चाम्बरम् ॥ ६.७१.६६ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤਿਕਾਯ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੇਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਛੱਡਿਆ।
6.71.67
तमापतन्तं निशितं शरमाशीविषोपमम्।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.७१.६७ ॥
ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਉਸ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.71.68
तं निकृत्तं शरं दृष्ट्वा कृत्तभोगमिवोरगम्।
अतिकायो भृशं क्रुद्धः पञ्च बाणान् समादधे ॥ ६.७१.६८ ॥
ਉਸ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਬਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁੰਡਲੀ ਕੱਟੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਅਤਿਕਾਯ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ।
6.71.69
तान् शरान् सम्प्रचिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद भरतानुजः ॥ ६.७१.६९ ॥
ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਛੱਡੇ; ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.71.70
स तान् छित्त्वा शितैर्बाणैर्लक्ष्मणः परवीरहा।
आददे निशितं बाणं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६.७१.७० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
6.71.71
तमादाय धनुःश्रेष्ठे योजयामास लक्ष्मणः।
विचकर्ष च वेगेन विससर्ज च सायकम् ॥ ६.७१.७१ ॥
ਉਹ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਬਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
6.71.72
पूर्णायतविसृष्टेन शरेण नतपर्वणा।
ललाटे राक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ॥ ६.७१.७२ ॥
ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਝੁਕੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.71.73
स ललाटे शरो मग्नस्तस्य भीमस्य रक्षसः।
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाचले ॥ ६.७१.७३ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਧਸਿਆ ਤੀਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਦਿੱਸਿਆ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਸੱਪ ਵਾਂਗ।
6.71.74
राक्षसः प्रचकम्पेऽथ लक्ष्मणेषु प्रपीडितः।
रुद्रबाणहतं घोरं यथा त्रिपुरगोपुरम् ॥ ६.७१.७४ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਫਾਟਕ ਵਾਂਗ।
6.71.75
चिन्तयामास चाश्वास्य विमृश्य च महाबलः।
साधु बाणनिपातेन श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः ॥ ६.७१.७५ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰਿਆ—"ਸਾਧੂ! ਬਾਣ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਲਾਹੁਣ ਯੋਗ ਵੈਰੀ ਹੈਂ।"
6.71.76
विधायैवं विदार्यास्यं नियम्य च महाभुजौ।
स रथोपस्थमास्थाय रथेन प्रचचार ह ॥ ६.७१.७६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਾਣ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਾਹੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰੱਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ।
6.71.77
एवं त्रीन् पञ्च सप्तेति सायकान् राक्षसर्षभः।
आददे संदधे चापि विचकर्षोत्ससर्ज च ॥ ६.७१.७७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ, ਪੰਜ ਅਤੇ ਸੱਤ ਤੀਰ ਚੁੱਕੇ, ਧਣੁਸ਼ ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੇ, ਖਿੱਚੇ ਅਤੇ ਛੱਡੇ।
6.71.78
ते बाणाः कालसंकाशा राक्षसेन्द्रधनुश्च्युताः।
हेमपुङ्खा रविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.७८ ॥
ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਣੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਹ ਬਾਣ ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।
6.71.79
ततस्तान् राक्षसोत्सृष्टान् शरौघान् राघवानुजः।
असम्भ्रान्तः प्रचिच्छेद निशितैर्बहुभिः शरैः ॥ ६.७१.७९ ॥
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ।
6.71.80
तान् शरान् युधि सम्प्रेक्ष्य निकृत्तान् रावणात्मजः।
चुकोप त्रिदशेन्द्रारिर्जग्राह निशितं शरम् ॥ ६.७१.८० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
6.71.81
स संधाय महातेजास्तं बाणं सहसोत्सृजत्।
तेन सौमित्रिमायान्तमाजघान स्तनान्तरे ॥ ६.७१.८१ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਝੱਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.71.82
अतिकायेन सौमित्रिस्ताडितो युधि वक्षसि।
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ॥ ६.७१.८२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤਿਕਾਇ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਤੋਂ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਦ ਵਗਣ ਵਾਂਗ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗਾ।
6.71.83
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः।
जग्राह च शरं तीक्ष्णमस्त्रेणापि समाददे ॥ ६.७१.८३ ॥
ਉਸ ਸਮਰੱਥ ਨੇ ਝੱਟ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਤਿੱਖਾ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
6.71.84
आग्नेयेन तदास्त्रेण योजयामास सायकम्।
स जज्वाल तदा बाणो धनुष्यस्य महात्मनः ॥ ६.७१.८४ ॥
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਾਣ ਜੋੜਿਆ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬਾਣ ਤਦ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ।
6.71.85
अतिकायोऽतितेजस्वी रौद्रमस्त्रं समाददे।
तेन बाणं भुजङ्गाभं हेमपुङ्खमयोजयत् ॥ ६.७१.८५ ॥
ਅਤਿਕਾਏ, ਅਤਿ ਤੇਜਸ੍ਵੀ, ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤ੍ਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਸੱਪ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੰਖ ਵਾਲਾ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.71.86
तदस्त्रं ज्वलितं घोरं लक्ष्मणः शरमाहितम्।
अतिकायाय चिक्षेप कालदण्डमिवान्तकः ॥ ६.७१.८६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਬਲਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਅਤਿਕਾਏ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਤਕ ਕਾਲਦੰਡ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।
6.71.87
आग्नेयास्त्राभिसंयुक्तं दृष्ट्वा बाणं निशाचरः।
उत्ससर्ज तदा बाणं रौद्रं सूर्यास्त्रयोजितम् ॥ ६.७१.८७ ॥
ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਬਾਣ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਉਦੋਂ ਸੂਰਜ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ।
6.71.88
तावुभावम्बरे बाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः।
तेजसा सम्प्रदीप्ताग्रौ क्रुद्धाविव भुजङ्गमौ ॥ ६.७१.८८ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਣ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ; ਚਮਕਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ।
6.71.89
तावन्योन्यं विनिर्दह्य पेततुः पृथिवीतले ॥ ६.७१.८९ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.71.90
निरर्चिषौ भस्मकृतौ न भ्राजेते शरोत्तमौ।
तावुभौ दीप्यमानौ स्म न भ्राजेते महीतले ॥ ६.७१.९० ॥
ਲਾਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁਆਹ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਚਮਕੇ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕੇ ਨਹੀਂ।
6.71.91
ततोऽतिकायः संक्रुद्धस्त्वाष्ट्रमैषीकमुत्सृजत्।
ततश्चिच्छेद सौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेण वीर्यवान् ॥ ६.७१.९१ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤਿਕਾਇ ਨੇ ਤਵਾਸ਼ਟ੍ਰ ਐਸ਼ੀਕ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ। ਤਦ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਐਂਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.71.92
ऐषीकं निहतं दृष्ट्वा कुमारो रावणात्मजः।
याम्येनास्त्रेण संक्रुद्धो योजयामास सायकम् ॥ ६.७१.९२ ॥
ਐਸ਼ੀਕ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਅਸਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.71.93
ततस्तदस्त्रं चिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
वायव्येन तदस्त्रेण निजघान स लक्ष्मणः ॥ ६.७१.९३ ॥
ਤਦ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਚਲਾਇਆ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਾਯਵਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.71.94
अथैनं शरधाराभिर्धाराभिरिव तोयदः।
अभ्यवर्षत संक्रुद्धो लक्ष्मणो रावणात्मजम् ॥ ६.७१.९४ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਸਾਈਆਂ।
6.71.95
तेऽतिकायं समासाद्य कवचे वज्रभूषिते।
भग्नाग्रशल्याः सहसा पेतुर्बाणा महीतले ॥ ६.७१.९५ ॥
ਉਹ ਬਾਣ ਅਤਿਕਾਇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਜ੍ਰ-ਜੜੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਰਭਾਗ ਅਤੇ ਕੰਡੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.71.96
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अभ्यवर्षत बाणानां सहस्रेण महायशाः ॥ ६.७१.९६ ॥
ਉਹ ਬੇਕਾਰ ਬਾਣ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
6.71.97
स वृष्यमाणो बाणौघैरतिकायो महाबलः।
अवध्यकवचः संख्ये राक्षसो नैव विव्यथे ॥ ६.७१.९७ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਤਿਕਾਯ ਨਾਮਕ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਸਦਾ ਕਵਚ ਅਭੇਦ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਪੀੜਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।
6.71.98
शरं चाशीविषाकारं लक्ष्मणाय व्यपासृजत्।
स तेन विद्धः सौमित्रिर्मर्मदेशे शरेण ह ॥ ६.७१.९८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ਹਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਰਮ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ।
6.71.99
मुहूर्तमात्रं निःसंज्ञो ह्यभवच्छत्रुतापनः।
ततः संज्ञामुपालभ्य चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ ६.७१.९९ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਪਾ ਕੇ ਚਾਰ ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ।
6.71.100
निजघान हयान् संख्ये सारथिं च महाबलः।
ध्वजस्योन्मथनं कृत्वा शरवर्षैररिंदमः ॥ ६.७१.१०० ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਵੈਰੀ-ਦਮਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਿਆ।
6.71.101
असम्भ्रान्तः स सौमित्रिस्तान् शरानभिलक्षितान्।
मुमोच लक्ष्मणो बाणान् वधार्थं तस्य रक्षसः ॥ ६.७१.१०१ ॥
ਅਡੋਲ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.71.102
न शशाक रुजं कर्तुं युधि तस्य नरोत्तमः।
अथैनमभ्युपागम्य वायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ ६.७१.१०२ ॥
ਨਰੋਤਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਤਦ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
6.71.103
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्यकवचावृतः।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा।
अवध्य एष ह्यन्येषामस्त्राणां कवची बली ॥ ६.७१.१०३ ॥
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵਰ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਵੱਧ ਕਵਚ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਮਰੇਗਾ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਅਵੱਧ ਹੈ; ਕਵਚਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
6.71.104
ततस्तु वायोर्वचनं निशम्य
सौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः।
समादधे बाणमथोग्रवेगं
तद्ब्राह्ममस्त्रं सहसा नियुज्य ॥ ६.७१.१०४ ॥
ਤਦ ਵਾਯੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਾਸਤਰ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.71.105
तस्मिन् वरास्त्रे तु नियुज्यमाने
सौमित्रिणा बाणवरे शिताग्रे।
दिशश्च चन्द्रार्कमहाग्रहाश्च
नभश्च तत्रास ररास चोर्वी ॥ ६.७१.१०५ ॥
ਜਦੋਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ, ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਮਹਾਗ੍ਰਹ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਗਰਜ ਉੱਠੇ।
6.71.106
तं ब्रह्मणोऽस्त्रेण नियुज्य चापे
शरं सपुङ्खं यमदूतकल्पम्।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्य तस्य
ससर्ज बाणं युधि वज्रकल्पम् ॥ ६.७१.१०६ ॥
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਯਮਦੂਤ ਵਰਗਾ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ-ਵੈਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਉਹ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ।
6.71.107
तं लक्ष्मणोत्सृष्टविवृद्धवेगं
समापतन्तं श्वसनोग्रवेगम्।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खं
तदातिकायः समरे ददर्श ॥ ६.७१.१०७ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਵਧੇ ਹੋਏ ਵੇਗ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਾਣ ਤਦ ਅਤਿਕਾਯ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
6.71.108
तं प्रेक्षमाणः सहसातिकायो
जघान बाणैर्निशितैरनेकैः।
स सायकस्तस्य सुपर्णवेग-
स्तथातिवेगेन जगाम पार्श्वम् ॥ ६.७१.१०८ ॥
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਅਤਿਕਾਇ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਤਿੱਖੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਾਣ ਇੰਨੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
6.71.109
तमागतं प्रेक्ष्य तदातिकायो
बाणं प्रदीप्तान्तककालकल्पम्।
जघान शक्त्यृष्टिगदाकुठारैः
शूलैः शरैश्चाप्यविपन्नचेष्टः ॥ ६.७१.१०९ ॥
ਬਲਦੇ ਕਾਲ ਅਤੇ ਅੰਤਕ ਵਰਗੇ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਬਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿਕਾਇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਨਾ ਢਿੱਲੀ ਪੈਣ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਕਤੀ, ਰਿਸ਼ਟੀ, ਗਦਾ, ਕੁਹਾੜੀ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.71.110
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणि
मोघानि कृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः।
प्रगृह्य तस्यैव किरीटजुष्टं
तदातिकायस्य शिरो जहार ॥ ६.७१.११० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਮਕਦਾ ਉਹ ਬਾਣ ਮੁਕਟਧਾਰੀ ਅਤਿਕਾਇ ਦਾ ਹੀ ਸਿਰ ਲੈ ਗਿਆ।
6.71.111
तच्छिरः सशिरस्त्राणं लक्ष्मणेषुप्रमर्दितम्।
पपात सहसा भूमौ शृङ्गं हिमवतो यथा ॥ ६.७१.१११ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਸਿਰ, ਟੋਪ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.71.112
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा विक्षिप्ताम्बरभूषणम्।
बभूवुर्व्यथिताः सर्वे हतशेषा निशाचराः ॥ ६.७१.११२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਖਿੱਲਰੇ ਬਸਤਰ-ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।
6.71.113
ते विषण्णमुखा दीनाः प्रहारजनितश्रमाः।
विनेदुरुच्चैर्बहवः सहसा विस्वरैः स्वरैः ॥ ६.७१.११३ ॥
ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਦੀਨ, ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਅਚਾਨਕ ਬੇਸੁਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਚੀਖ ਉੱਠੇ।
6.71.114
ततस्तत्परितं याता निरपेक्षा निशाचराः।
पुरीमभिमुखा भीता द्रवन्तो नायके हते ॥ ६.७१.११४ ॥
ਫਿਰ ਆਗੂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਭੱਜ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖਿੰਡ ਗਏ।
6.71.115
प्रहर्षयुक्ता बहवस्तु वानराः
प्रफुल्लपद्मप्रतिमाननास्तदा।
अपूजयँल्लक्ष्मणमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले दुरासदे ॥ ६.७१.११५ ॥
ਤਦ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲੇ ਦੁਰਜੇਯ ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.71.116
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पं
युधि विनिपात्य स लक्ष्मणः प्रहृष्टः।
त्वरितमथ तदा स रामपार्श्वं
कपिनिवहैश्च सुपूजितो जगाम ॥ ६.७१.११६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ, ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਉਸ (ਰਾਖਸ਼) ਨੂੰ ਡੇਗ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ; ਵਾਨਰ-ਟੋਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੇ ਗਏ।