ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.71.1
स्वबलं व्यथितं दृष्ट्वा तुमुलं लोमहर्षणम्।
भ्रातॄंश्च निहतान् दृष्ट्वा शक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ ६.७१.१ ॥
ନିଜ ସେନା ବ୍ୟଥିତ ଓ ଭୟଙ୍କର କୋଲାହଳରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଉଛି ଦେଖି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ ଭାଇମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଦେଖି।
6.71.2
पितृव्यौ चापि संदृश्य समरे संनिपातितौ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ राक्षसोत्तमौ ॥ ६.७१.२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ନିଜ ଦୁଇ ଖୁଡ଼ୁଆଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ସେହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଭାଇଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି।
6.71.3
चुकोप च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि।
अतिकायोऽद्रिसंकाशो देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରପ୍ରାପ୍ତ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଅତିକାୟ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ପର୍ବତ ସମାନ ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଗର୍ବ ଚୂର୍ଣ୍ଣକାରୀ ଥିଲେ।
6.71.4
स भास्करसहस्रस्य संघातमिव भास्वरम्।
रथमारुह्य शक्रारिरभिदुद्राव वानरान् ॥ ६.७१.४ ॥
ହଜାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୂହ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ଆଡ଼େ ଧାଇଁଲା।
6.71.5
स विस्फार्य तदा चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः।
नाम संश्रावयामास ननाद च महास्वनम् ॥ ६.७१.५ ॥
ସେତେବେଳେ ମୁକୁଟଧାରୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ ସେ ଧନୁ ଟଙ୍କାର କରି ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରାଇଲା ଏବଂ ମହା ଗର୍ଜନ କଲା।
6.71.6
तेन सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च।
ज्याशब्देन च भीमेन त्रासयामास वानरान् ॥ ६.७१.६ ॥
ସେହି ସିଂହ ଗର୍ଜନ, ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା ଓ ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଟଙ୍କାରରେ ସେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ତ୍ରସ୍ତ କଲା।
6.71.7
ते दृष्ट्वा देहमाहात्म्यं कुम्भकर्णोऽयमुत्थितः।
भयार्ता वानराः सर्वे संश्रयन्ते परस्परम् ॥ ६.७१.७ ॥
ତା'ର ଦେହର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, 'ଏହି ଯେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉଠିଛି', ଏହା ଭାବି ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ସମସ୍ତ ବାନର ପରସ୍ପରର ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
6.71.8
ते तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे।
भयाद् वानरयोधास्ते विद्रवन्ति ततस्ततः ॥ ६.७१.८ ॥
ତା'ର ରୂପ ଦେଖି, ତ୍ରିବିକ୍ରମରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ପରି, ସେହି ବାନର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟରେ ଏଣେତେଣେ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
6.71.9
तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः।
शरण्यं शरणं जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ ६.७१.९ ॥
ଅତିକାୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମନର ସେହି ବାନରମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଏବଂ ଶରଣ ଦେଉଥିବା ରାମଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
6.71.10
ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम्।
ददर्श धन्विनं दूराद् गर्जन्तं कालमेघवत् ॥ ६.७१.१० ॥
ସେତେବେଳେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ ରାମ ଦୂରରୁ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ପର୍ବତ ପରି, ଧନୁର୍ଦ୍ଧାରୀ, କାଳମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଅତିକାୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
6.71.11
स तं दृष्ट्वा महाकायं राघवस्तु सुविस्मितः।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ ६.७१.११ ॥
ସେହି ମହାକାୟଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଘବ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ବାନରମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.71.12
कोऽसौ पर्वतसंकाशो धनुष्मान् हरिलोचनः।
युक्ते हयसहस्रेण विशाले स्यन्दने स्थितः ॥ ६.७१.१२ ॥
ପର୍ବତ ପରି, ଧନୁର୍ଦ୍ଧାରୀ, ପିଙ୍ଗଳ ନୟନ ଏହି ଲୋକଟି କିଏ, ଯିଏ ହଜାରେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ା ବିଶାଳ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଛି?
6.71.13
य एष निशितैः शूलैः सुतीक्ष्णैः प्रासतोमरैः।
अर्चिष्मद्भिर्वृतो भाति भूतैरिव महेश्वरः ॥ ६.७१.१३ ॥
ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ, ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରାସ ଓ ତୋମରରେ ଘେରି ହୋଇ, ଭୂତଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ମହେଶ୍ୱର ପରି ଏ ଶୋଭା ପାଉଛି।
6.71.14
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्य एषोऽभिविराजते।
आवृतो रथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिव तोयदः ॥ ६.७१.१४ ॥
କାଳଜିହ୍ୱା ପରି ପ୍ରକାଶମାନ ରଥଶକ୍ତିରେ ଘେରା ହୋଇ ଏ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଘେରା ମେଘ ପରି।
6.71.15
धनूंषि चास्य सज्जानि हेमपृष्ठानि सर्वशः।
शोभयन्ति रथश्रेष्ठं शक्रचापमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.१५ ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ ତାଙ୍କର ସଜ୍ଜିତ ଧନୁ ସକଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ସେହିପରି ଶୋଭାଇଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଆକାଶକୁ ଶୋଭାଏ।
6.71.16
य एष रक्षःशार्दूलो रणभूमिं विराजयन्।
अभ्येति रथिनां श्रेष्ठो रथेनादित्यवर्चसा ॥ ६.७१.१६ ॥
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ପରି ଏ, ରଣଭୂମିକୁ ଆଲୋକିତ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ରଥରେ ଆସୁଛି; ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
6.71.17
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेन राहुणाभिविराजते।
सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ ६.७१.१७ ॥
ଧ୍ୱଜର ଶିଖରରେ ଥିବା ରାହୁ ପରି ଏ ଶୋଭା ପାଉଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ପରି ପ୍ରଭାବିଶିଷ୍ଟ ବାଣରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରି।
6.71.18
त्रिनतं मेघनिर्ह्रादं हेमपृष्ठमलंकृतम्।
शतक्रतुधनुःप्रख्यं धनुश्चास्य विराजते ॥ ६.७१.१८ ॥
ତିନି ସ୍ଥାନରେ ବଙ୍କା, ମେଘ ପରି ଗର୍ଜୁଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଠରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ସଦୃଶ ତାଙ୍କ ଧନୁ ଶୋଭା ପାଉଛି।
6.71.19
सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षो महारथः।
चतुःसादिसमायुक्तो मेघस्तनितनिःस्वनः ॥ ६.७१.१९ ॥
ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାଯୁକ୍ତ, ଅନୁକର୍ଷ ସହିତ ସେହି ମହାରଥ ଚାରି ଅଶ୍ୱରେ ଯୋଡ଼ା ହୋଇଥିଲା; ତାର ଶବ୍ଦ ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ଥିଲା।
6.71.20
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणास्य रथमास्थिताः।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ ६.७१.२० ॥
ସେହି ରଥରେ କୋଡ଼ିଏ, ଦଶ ଓ ଆଠଟି ତୂଣୀର ଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ପୀତ ଧନୁଗୁଣ ଥିଲା।
6.71.21
द्वौ च खड्गौ च पार्श्वस्थौ प्रदीप्तौ पार्श्वशोभितौ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौ व्यक्तहस्तदशायतौ ॥ ६.७१.२१ ॥
ତାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୀପ୍ତ ଦୁଇଟି ଖଡ୍ଗ ଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଶୋଭାଇଲା; ଚାରି ହାତ ଖାପ-ମୁଠି ସହିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଦଶ ହାତ ଲମ୍ବା।
6.71.22
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसंनिभः।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ ६.७१.२२ ॥
ରକ୍ତକଣ୍ଠ-ଦଡ଼ିଯୁକ୍ତ, ଧୀର, ମହାପର୍ବତ ସଦୃଶ; କାଳପରି ମହାମୁଖବିଶିଷ୍ଟ; ମେଘରେ ସ୍ଥିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
6.71.23
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते।
शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ ६.७१.२३ ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାହୁବଳୟ ବାନ୍ଧିଥିବା ଦୁଇ ବାହୁରେ ଏ ଶୋଭେ; ଉଚ୍ଚ ଦୁଇ ଶିଖରରେ ପର୍ବତୋତ୍ତମ ହିମାଳୟ ପରି।
6.71.24
कुण्डलाभ्यामुभाभ्यां च भाति वक्त्रं सुभीषणम्।
पुनर्वस्वन्तरगतं परिपूर्णो निशाकरः ॥ ६.७१.२४ ॥
ଦୁଇ କୁଣ୍ଡଳରେ ତାର ଅତି ଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଶୋଭେ; ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯାଇଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି।
6.71.25
आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्।
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः ॥ ६.७१.२५ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ; ଯାହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟରେ ଦିଗ ଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ।
6.71.26
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा।
आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः ॥ ६.७१.२६ ॥
ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ପଚାରିବାରୁ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବିଭୀଷଣ ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
6.71.27
दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः।
भीमकर्मा महात्मा हि रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.७१.२७ ॥
ଦଶ ମୁଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା, ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର)ଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ, ଭୟଙ୍କର କର୍ମା ମହାତ୍ମା, ରାକ୍ଷସେଶ୍ବର ରାବଣ।
6.71.28
तस्यासीद् वीर्यवान् पुत्रो रावणप्रतिमो बले।
वृद्धसेवी श्रुतिधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः ॥ ६.७१.२८ ॥
ତାଙ୍କର ବଳରେ ରାବଣ ସମାନ ଏକ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ପୁଅ ଥିଲା; ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସେବାକାରୀ, ଶ୍ରୁତିଧର, ସର୍ବାସ୍ତ୍ରବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
6.71.29
अश्वपृष्ठे नागपृष्ठे खड्गे धनुषि कर्षणे।
भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च सम्मतः ॥ ६.७१.२९ ॥
ଅଶ୍ୱ ପୃଷ୍ଠରେ, ହସ୍ତୀ ପୃଷ୍ଠରେ, ଖଡ୍ଗରେ, ଧନୁରେ, ଧନୁ ଟାଣିବାରେ, ଭେଦରେ, ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ, ଦାନରେ, ନୀତିରେ ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲେ।
6.71.30
यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया।
तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः ॥ ६.७१.३० ॥
ଯାହାର ବାହୁ ଆଶ୍ରୟରେ ଲଙ୍କା ନିର୍ଭୟ ହୁଏ, ଧାନ୍ୟମାଳିନୀଙ୍କ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ଲୋକେ ଅତିକାୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
6.71.31
एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना।
अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः ॥ ६.७१.३१ ॥
ଆତ୍ମସଂଯମୀ ତପସ୍ୟାରେ ଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା; ତହିଁରୁ ଅସ୍ତ୍ର ମିଳିଲା ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
6.71.32
सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयंभुवा।
एतच्च कवचं दिव्यं रथश्च रविभास्वरः ॥ ६.७१.३२ ॥
ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଦେବ-ଅସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଧ୍ୟ ହେବାର ବର ଦେଇଥିଲେ; ଏହା ଦିବ୍ୟ କବଚ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥ।
6.71.33
एतेन शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः।
रक्षितानि च रक्षांसि यक्षाश्चापि निषूदिताः ॥ ६.७१.३३ ॥
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶହେ ଥର ଦେବ ଓ ଦାନବ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛି ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିଛି।
6.71.34
वज्रं विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमता।
पाशः सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा ॥ ६.७१.३४ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏ ବାଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ରୋକିଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ବରୁଣଙ୍କ ପାଶକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନିବାରଣ କରିଥିଲା।
6.71.35
एषोऽतिकायो बलवान् राक्षसानामथर्षभः।
स रावणसुतो धीमान् देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३५ ॥
ଏ ଅତିକାୟ ବଳବାନ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷ; ସେ ରାବଣର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର, ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଗର୍ବ ହରଣକାରୀ।
6.71.36
तदस्मिन् क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव।
पुरा वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः ॥ ६.७१.३६ ॥
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ; ସେ ନିଜ ବାଣରେ ବାନର ସେନାକୁ ବିନଷ୍ଟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ।
6.71.37
ततोऽतिकायो बलवान् प्रविश्य हरिवाहिनीम्।
विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः ॥ ६.७१.३७ ॥
ତା'ପରେ ବଳବାନ ଅତିକାୟ ବାନର-ସେନା ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଧନୁ ଟାଣି ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କଲା।
6.71.38
तं भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम्।
अभिपेतुर्महात्मानः प्रधाना ये वनौकसः ॥ ६.७१.३८ ॥
ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର ଶରୀରଧାରୀ ତାକୁ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ପ୍ରଧାନ ମହାତ୍ମା ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ତା' ଉପରେ ଝାସି ପଡ଼ିଲେ।
6.71.39
कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च युगपत् समभिद्रवन् ॥ ६.७१.३९ ॥
କୁମୁଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ମୈନ୍ଦ, ନୀଳ ଓ ଶରଭ — ସମସ୍ତେ ଗଛ ଓ ପର୍ବତ ଶିଖର ସହିତ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଧାଇଁଲେ।
6.71.40
तेषां वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः कनकभूषणैः।
अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः ॥ ६.७१.४० ॥
ସେମାନଙ୍କ ଗଛ ଓ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଭୂଷିତ ବାଣରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଅତିକାୟ କାଟିଦେଲା — ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା।
6.71.41
तांश्चैव सर्वान् स हरीन् शरैः सर्वायसैर्बली।
विव्याधाभिमुखान् संख्ये भीमकायो निशाचरः ॥ ६.७१.४१ ॥
ତା'ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ସେ ବଳବାନ, ଭୟଙ୍କର ଶରୀରଧାରୀ ନିଶାଚର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୌହବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା।
6.71.42
तेऽर्दिता बाणवर्षेण भिन्नगात्राः पराजिताः।
न शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महाहवे ॥ ६.७१.४२ ॥
ବାଣ ବର୍ଷଣରେ ପୀଡ଼ିତ, ଶରୀର ବିଦ୍ଧ, ପରାଜିତ ସେମାନେ ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିକାୟର ପ୍ରତିକାର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
6.71.43
तत् सैन्यं हरिवीराणां त्रासयामास राक्षसः।
मृगयूथमिव क्रुद्धो हरिर्यौवनदर्पितः ॥ ६.७१.४३ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସ ବାନରବୀରଙ୍କ ସେହି ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କଲା; ଯୌବନ ଦର୍ପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ସିଂହ ମୃଗଯୂଥକୁ ଯେପରି ଭୟଭୀତ କରେ ସେପରି।
6.71.44
स राक्षसेन्द्रो हरियूथमध्ये
नायुध्यमानं निजघान कंचित्।
उत्पत्य रामं स धनुःकलापी
सगर्वितं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७१.४४ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜ ବାନରସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରୁଥିବା କେତେକଙ୍କୁ ବଧ କଲା; ପରେ ଧନୁ-ତୂଣୀର ଧରି ରାମ ଉପରେ ଡେଇଁ ଗର୍ବରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
6.71.45
रथे स्थितोऽहं शरचापपाणि-
र्न प्राकृतं कंचन योधयामि।
यस्यास्ति शक्तिर्व्यवसाययुक्तो
ददातु मे शीघ्रमिहाद्य युद्धम् ॥ ६.७१.४५ ॥
ରଥ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇ, ହାତରେ ଶର-ଧନୁ ଧରି ମୁଁ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଯୋଦ୍ଧା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରେ ନାହିଁ; ଯାହାର ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଅଛି, ସେ ଆଜି ଏଠାରେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅନ୍ତୁ।
6.71.46
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
चुकोप सौमित्रिरमित्रहन्ता।
अमृष्यमाणश्च समुत्पपात
जग्राह चापं च ततः स्मयित्वा ॥ ६.७१.४६ ॥
ତା'ର ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ସୌମିତ୍ରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସହି ନ ପାରି ସେ ଉପରକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲେ, ପରେ ହସି ଧନୁ ଧରିଲେ।
6.71.47
क्रुद्धः सौमित्रिरुत्पत्य तूणादाक्षिप्य सायकम्।
पुरस्तादतिकायस्य विचकर्ष महद्धनुः ॥ ६.७१.४७ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ସୌମିତ୍ରି ଡେଇଁ ତୂଣୀରରୁ ଏକ ଶର ଟାଣି, ଅତିକାୟ ସମ୍ମୁଖରେ ବୃହତ ଧନୁ ଆକର୍ଷଣ କଲେ।
6.71.48
पूरयन् स महीं सर्वामाकाशं सागरं दिशः।
ज्याशब्दो लक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ ६.७१.४८ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଗୁଣର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସାଗର ଓ ଦିଗ ପୂରାଇ ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା।
6.71.49
सौमित्रेश्चापनिर्घोषं श्रुत्वा प्रतिभयं तदा।
विसिस्मिये महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥ ६.७१.४९ ॥
ସେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଧନୁର ଭୟଙ୍କର ଟଙ୍କାର ଶୁଣି ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ବଳବାନ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
6.71.50
तदातिकायः कुपितो दृष्ट्वा लक्ष्मणमुत्थितम्।
आदाय निशितं बाणमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.७१.५० ॥
ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ଅତିକାୟ ଉଠିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି ଏହି କଥା କହିଲା।
6.71.51
बालस्त्वमसि सौमित्रे विक्रमेष्वविचक्षणः।
गच्छ किं कालसंकाशं मां योधयितुमिच्छसि ॥ ६.७१.५१ ॥
ହେ ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର, ତୁମେ ବାଳକ; ବୀରତ୍ୱରେ ଅନଭିଜ୍ଞ। ଯାଅ; କାଳସଦୃଶ ମୋ ସହିତ କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
6.71.52
नहि मद्बाहुसृष्टानां बाणानां हिमवानपि।
सोढुमुत्सहते वेगमन्तरिक्षमथो मही ॥ ६.७१.५२ ॥
ମୋ ବାହୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବାଣର ବେଗ ହିମାଳୟ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବ ନାହିଁ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
6.71.53
सुखप्रसुप्तं कालाग्निं विबोधयितुमिच्छसि।
न्यस्य चापं निवर्तस्व प्राणान्न जहि मद्गतः ॥ ६.७१.५३ ॥
ସୁଖରେ ଶୋଉଥିବା କାଳାଗ୍ନିକୁ ଜଗାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଧନୁ ରଖି ଫେରିଯାଅ; ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ତୁମ ପ୍ରାଣ ହରାଅ ନାହିଁ।
6.71.54
अथवा त्वं प्रतिस्तब्धो न निवर्तितुमिच्छसि।
तिष्ठ प्राणान् परित्यज्य गमिष्यसि यमक्षयम् ॥ ६.७१.५४ ॥
ଅଥବା ତୁମେ ହଠୀ ହୋଇ ଫେରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନ କର, ତେବେ ଠିଆ ହୁଅ; ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମଲୋକ ଯିବ।
6.71.55
पश्य मे निशितान् बाणान् रिपुदर्पनिषूदनान्।
ईश्वरायुधसंकाशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ ६.७१.५५ ॥
ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ; ଶତ୍ରୁର ଦର୍ପ ବିନାଶକାରୀ, ଶିବଙ୍କ ଆୟୁଧ ସଦୃଶ, ତପ୍ତ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।
6.71.56
एष ते सर्पसंकाशो बाणः पास्यति शोणितम्।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम्।
इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धः शरं धनुषि संदधे ॥ ६.७१.५६ ॥
ଏହି ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ପ ସଦୃଶ ବାଣ; କ୍ରୁଦ୍ଧ ସିଂହ ଗଜରାଜର ରକ୍ତ ପିଏ ପରି, ଏହା ତୁମ ରକ୍ତ ପିଇବ। ଏହା କହି ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଧନୁରେ ବାଣ ଯୋଡ଼ିଲା।
6.71.57
श्रुत्वातिकायस्य वचः सरोषं
सगर्वितं संयति राजपुत्रः।
स संचुकोपातिबलो मनस्वी
उवाच वाक्यं च ततो महार्थम् ॥ ६.७१.५७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିକାୟଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଗର୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେହି ଅତିବଳଶାଳୀ ମନସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତା'ପରେ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.71.58
न वाक्यमात्रेण भवान् प्रधानो
न कत्थनात् सत्पुरुषा भवन्ति।
मयि स्थिते धन्विनि बाणपाणौ
निदर्शयस्वात्मबलं दुरात्मन् ॥ ६.७१.५८ ॥
କେବଳ ବାକ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ହୁଅ ନାହିଁ; ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସାରେ ସତ୍ପୁରୁଷ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଧନୁର୍ଧର ମୁଁ ହାତରେ ବାଣ ଧରି ଛିଡ଼ା ଅଛି; ହେ ଦୁରାତ୍ମା, ତୁମ ନିଜ ବଳ ଦେଖାଅ।
6.71.59
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ ६.७१.५९ ॥
ତୁମେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ; ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା ତୁମକୁ ଶୋଭେ ନାହିଁ। ଯିଏ ପୌରୁଷରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ହିଁ ଶୂର ବୋଲି ସ୍ମରଣ ହୁଏ।
6.71.60
सर्वायुधसमायुक्तो धन्वी त्वं रथमास्थितः।
शरैर्वा यदि वाप्यस्त्रैर्दर्शयस्व पराक्रमम् ॥ ६.७१.६० ॥
ସବୁ ଆୟୁଧରେ ସଜ୍ଜିତ ଧନୁର୍ଧର ତୁମେ ରଥରେ ଅଛ; ବାଣ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଅ।
6.71.61
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात् तालफलं यथा ॥ ६.७१.६१ ॥
ତେବେ ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବି, ଯେପରି ପବନ ସମୟରେ ପାଚିଥିବା ତାଳଫଳକୁ ବୃନ୍ତରୁ ଖସାଏ।
6.71.62
अद्य ते मामका बाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः।
पास्यन्ति रुधिरं गात्राद् बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ ६.७१.६२ ॥
ଆଜି ମୋ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରିତ ବାଣମାନେ ତୁମ ଶରୀରରୁ, ବାଣ-କ୍ଷତ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠୁଥିବା ରକ୍ତ ପାନ କରିବେ।
6.71.63
बालोऽयमिति विज्ञाय न चावज्ञातुमर्हसि।
बालो वा यदि वा वृद्धो मृत्युं जानीहि संयुगे ॥ ६.७१.६३ ॥
ଏ ବାଳକ ବୋଲି ଜାଣି ତୁମେ ଅବଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଳକ ହେଉ କି ବୃଦ୍ଧ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜାଣ।
6.71.64
बालेन विष्णुना लोकास्त्रयः क्रान्तास्त्रिविक्रमैः।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत् परमार्थवत्।
अतिकायः प्रचुक्रोध बाणं चोत्तममाददे ॥ ६.७१.६४ ॥
ବାଳକ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପାଦରେ ତିନି ଲୋକ ମାପିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସେହି ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଅତିକାୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ବାଣ ଧରିଲା।
6.71.65
ततो विद्याधरा भूता देवा दैत्या महर्षयः।
गुह्यकाश्च महात्मानस्तद् युद्धं द्रष्टुमागमन् ॥ ६.७१.६५ ॥
ତେବେ ବିଦ୍ୟାଧର, ଭୂତ, ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ, ମହର୍ଷି, ଗୁହ୍ୟକ ଓ ମହାତ୍ମାମାନେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
6.71.66
ततोऽतिकायः कुपितश्चापमारोप्य सायकम्।
लक्ष्मणाय प्रचिक्षेप संक्षिपन्निव चाम्बरम् ॥ ६.७१.६६ ॥
ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ଅତିକାୟ ଧନୁରେ ବାଣ ଯୋଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଯେନ ସଙ୍କୋଚ କରୁଥିବା ପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଡ଼କୁ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.71.67
तमापतन्तं निशितं शरमाशीविषोपमम्।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.७१.६७ ॥
ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଷଧର ସାପ ପରି ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣକୁ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ।
6.71.68
तं निकृत्तं शरं दृष्ट्वा कृत्तभोगमिवोरगम्।
अतिकायो भृशं क्रुद्धः पञ्च बाणान् समादधे ॥ ६.७१.६८ ॥
ସେହି କଟାଯାଇଥିବା ବାଣକୁ ଦେଖି, କୁଣ୍ଡଳୀ କଟା ସାପ ପରି, ଅତିକାୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପାଞ୍ଚୋଟି ବାଣ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ିଲେ।
6.71.69
तान् शरान् सम्प्रचिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद भरतानुजः ॥ ६.७१.६९ ॥
ସେହି ନିଶାଚର ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା; କିନ୍ତୁ ଭରତଙ୍କ ଅନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ।
6.71.70
स तान् छित्त्वा शितैर्बाणैर्लक्ष्मणः परवीरहा।
आददे निशितं बाणं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६.७१.७० ॥
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟି ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ତେଜରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉଠାଇଲେ।
6.71.71
तमादाय धनुःश्रेष्ठे योजयामास लक्ष्मणः।
विचकर्ष च वेगेन विससर्ज च सायकम् ॥ ६.७१.७१ ॥
ସେହି ବାଣକୁ ଉଠାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ି, ବେଗରେ ଟାଣି ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.71.72
पूर्णायतविसृष्टेन शरेण नतपर्वणा।
ललाटे राक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ॥ ६.७१.७२ ॥
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଛାଡ଼ିଥିବା, ବଙ୍କା ଗଣ୍ଠିଯୁକ୍ତ ବାଣରେ ସେହି ବୀର ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ କପାଳରେ ଆଘାତ କଲେ।
6.71.73
स ललाटे शरो मग्नस्तस्य भीमस्य रक्षसः।
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाचले ॥ ६.७१.७३ ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସର ଲଲାଟରେ ବିନ୍ଧା ବାଣଟି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଦେଖାଗଲା, ପର୍ବତ ଉପରେ ମହାସର୍ପ ପରି।
6.71.74
राक्षसः प्रचकम्पेऽथ लक्ष्मणेषु प्रपीडितः।
रुद्रबाणहतं घोरं यथा त्रिपुरगोपुरम् ॥ ६.७१.७४ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ରାକ୍ଷସ କମ୍ପିଉଠିଲା, ରୁଦ୍ରବାଣରେ ହତ ତ୍ରିପୁରର ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱାର ପରି।
6.71.75
चिन्तयामास चाश्वास्य विमृश्य च महाबलः।
साधु बाणनिपातेन श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः ॥ ६.७१.७५ ॥
ମହାବଳୀ ସେ ରାକ୍ଷସ ଚିନ୍ତା କଲା, ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି ବିଚାର କଲା—"ସାଧୁ! ବାଣର ଆଘାତରେ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଶତ୍ରୁ।"
6.71.76
विधायैवं विदार्यास्यं नियम्य च महाभुजौ।
स रथोपस्थमास्थाय रथेन प्रचचार ह ॥ ६.७१.७६ ॥
ଏପରି ସ୍ଥିର କରି, ମୁଖ ଖୋଲି, ଦୁଇ ମହାବାହୁକୁ ସଂଯତ କରି ସେ ରଥାସନରେ ଚଢ଼ି ରଥରେ ବିଚରଣ କଲା।
6.71.77
एवं त्रीन् पञ्च सप्तेति सायकान् राक्षसर्षभः।
आददे संदधे चापि विचकर्षोत्ससर्ज च ॥ ६.७१.७७ ॥
ଏପରି ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ତିନି, ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତଟି ବାଣ ନେଲା, ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ିଲା, ଟାଣିଲା ଓ ଛାଡ଼ିଲା।
6.71.78
ते बाणाः कालसंकाशा राक्षसेन्द्रधनुश्च्युताः।
हेमपुङ्खा रविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.७८ ॥
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ କାଳ ସଦୃଶ ଥିଲା; ସୁନା ପଖାବିଶିଷ୍ଟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଯେପରି ଆକାଶକୁ ଜାଳିଦେଉଥିଲେ।
6.71.79
ततस्तान् राक्षसोत्सृष्टान् शरौघान् राघवानुजः।
असम्भ्रान्तः प्रचिच्छेद निशितैर्बहुभिः शरैः ॥ ६.७१.७९ ॥
ତା'ପରେ ରାଘବଙ୍କ ଅନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାକ୍ଷସ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିବା ସେହି ବାଣବର୍ଷାକୁ ବିଚଳିତ ନ ହୋଇ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଛେଦନ କଲେ।
6.71.80
तान् शरान् युधि सम्प्रेक्ष्य निकृत्तान् रावणात्मजः।
चुकोप त्रिदशेन्द्रारिर्जग्राह निशितं शरम् ॥ ६.७१.८० ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ କଟା ଯାଇଥିବା ଦେଖି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ରାବଣପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରିଲେ।
6.71.81
स संधाय महातेजास्तं बाणं सहसोत्सृजत्।
तेन सौमित्रिमायान्तमाजघान स्तनान्तरे ॥ ६.७१.८१ ॥
ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ସେ ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ି ହଠାତ୍ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଏବଂ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ଆଘାତ କଲେ।
6.71.82
अतिकायेन सौमित्रिस्ताडितो युधि वक्षसि।
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ॥ ६.७१.८२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିକାୟଙ୍କ ଆଘାତରେ ବକ୍ଷରେ ବିଦ୍ଧ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ଶରୀରରୁ, ମତ୍ତ ହାତୀରୁ ମଦ ଝରିବା ପରି, ପ୍ରବଳ ରକ୍ତ ଝରିଲା।
6.71.83
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः।
जग्राह च शरं तीक्ष्णमस्त्रेणापि समाददे ॥ ६.७१.८३ ॥
ସେହି ସମର୍ଥ ପୁରୁଷ ତୁରନ୍ତ ନିଜକୁ ବାଣମୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ସଜ୍ଜିତ କଲେ।
6.71.84
आग्नेयेन तदास्त्रेण योजयामास सायकम्।
स जज्वाल तदा बाणो धनुष्यस्य महात्मनः ॥ ६.७१.८४ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବାଣ ଯୋଡ଼ିଲେ; ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଧନୁରେ ସେହି ବାଣ ତେବେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା।
6.71.85
अतिकायोऽतितेजस्वी रौद्रमस्त्रं समाददे।
तेन बाणं भुजङ्गाभं हेमपुङ्खमयोजयत् ॥ ६.७१.८५ ॥
ଅତିକାୟ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସର୍ପସଦୃଶ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଙ୍ଖଯୁକ୍ତ ବାଣ ଯୋଜନା କଲେ।
6.71.86
तदस्त्रं ज्वलितं घोरं लक्ष्मणः शरमाहितम्।
अतिकायाय चिक्षेप कालदण्डमिवान्तकः ॥ ६.७१.८६ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ବାଣ ଅତିକାୟ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ତକ କାଳଦଣ୍ଡ ନିକ୍ଷେପ କରେ।
6.71.87
आग्नेयास्त्राभिसंयुक्तं दृष्ट्वा बाणं निशाचरः।
उत्ससर्ज तदा बाणं रौद्रं सूर्यास्त्रयोजितम् ॥ ६.७१.८७ ॥
ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ବାଣ ଦେଖି ନିଶାଚର ତତ୍ପରେ ସୂର୍ୟାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.71.88
तावुभावम्बरे बाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः।
तेजसा सम्प्रदीप्ताग्रौ क्रुद्धाविव भुजङ्गमौ ॥ ६.७१.८८ ॥
ଆକାଶରେ ସେହି ଦୁଇ ବାଣ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ରଭାଗ ସହିତ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ସର୍ପ ପରି।
6.71.89
तावन्योन्यं विनिर्दह्य पेततुः पृथिवीतले ॥ ६.७१.८९ ॥
ସେମାନେ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଗ୍ଧ କରି ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଲେ।
6.71.90
निरर्चिषौ भस्मकृतौ न भ्राजेते शरोत्तमौ।
तावुभौ दीप्यमानौ स्म न भ्राजेते महीतले ॥ ६.७१.९० ॥
ଶିଖାହୀନ, ଭସ୍ମୀଭୂତ ସେହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଆଉ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ପୂର୍ବରୁ ଜଳୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ପୃଥିବୀରେ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
6.71.91
ततोऽतिकायः संक्रुद्धस्त्वाष्ट्रमैषीकमुत्सृजत्।
ततश्चिच्छेद सौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेण वीर्यवान् ॥ ६.७१.९१ ॥
ଏବେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଅତିକାୟ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲା। ତା'ପରେ ବୀର ସୌମିତ୍ରି ଐନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାକୁ ଛେଦନ କଲେ।
6.71.92
ऐषीकं निहतं दृष्ट्वा कुमारो रावणात्मजः।
याम्येनास्त्रेण संक्रुद्धो योजयामास सायकम् ॥ ६.७१.९२ ॥
ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର ବିନଷ୍ଟ ହେବାର ଦେଖି ରାବଣପୁତ୍ର କୁମାର କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଯମାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏକ ବାଣ ଯୋଜନା କଲା।
6.71.93
ततस्तदस्त्रं चिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
वायव्येन तदस्त्रेण निजघान स लक्ष्मणः ॥ ६.७१.९३ ॥
ତା'ପରେ ସେଇ ନିଶାଚର ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାୟବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାକୁ ବଧ କଲେ।
6.71.94
अथैनं शरधाराभिर्धाराभिरिव तोयदः।
अभ्यवर्षत संक्रुद्धो लक्ष्मणो रावणात्मजम् ॥ ६.७१.९४ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣପୁତ୍ର ଉପରେ ମେଘ ଯେପରି ଜଳଧାରା ବର୍ଷାଏ ସେପରି ବାଣଧାରା ବର୍ଷାଇଲେ।
6.71.95
तेऽतिकायं समासाद्य कवचे वज्रभूषिते।
भग्नाग्रशल्याः सहसा पेतुर्बाणा महीतले ॥ ६.७१.९५ ॥
ସେହି ବାଣମାନେ ଅତିକାୟ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ବଜ୍ରଭୂଷିତ କବଚରେ ଆଘାତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମୁନ ଓ ଶଲ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
6.71.96
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अभ्यवर्षत बाणानां सहस्रेण महायशाः ॥ ६.७१.९६ ॥
ସେହି ବ୍ୟର୍ଥ ବାଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଶତ୍ରୁବୀରହନ୍ତା ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହଜାରେ ବାଣ ବର୍ଷାଇଲେ।
6.71.97
स वृष्यमाणो बाणौघैरतिकायो महाबलः।
अवध्यकवचः संख्ये राक्षसो नैव विव्यथे ॥ ६.७१.९७ ॥
ବାଣର ଧାରାରେ ବର୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତିକାୟ ନାମକ ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସ, ଯାହାର କବଚ ଅଭେଦ୍ୟ ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଟିକିଏ ବି ବ୍ୟଥିତ ହେଲା ନାହିଁ।
6.71.98
शरं चाशीविषाकारं लक्ष्मणाय व्यपासृजत्।
स तेन विद्धः सौमित्रिर्मर्मदेशे शरेण ह ॥ ६.७१.९८ ॥
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ବିଷଧର ସାପ ପରି ଏକ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା। ସେହି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆହତ ହେଲେ।
6.71.99
मुहूर्तमात्रं निःसंज्ञो ह्यभवच्छत्रुतापनः।
ततः संज्ञामुपालभ्य चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ ६.७१.९९ ॥
ଶତ୍ରୁତାପନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ଷଣେ ପାଇଁ ସଂଜ୍ଞାହୀନ ହେଲେ। ପରେ ଚେତନା ଫେରି ପାଇ ଚାରି ଉତ୍ତମ ବାଣରେ।
6.71.100
निजघान हयान् संख्ये सारथिं च महाबलः।
ध्वजस्योन्मथनं कृत्वा शरवर्षैररिंदमः ॥ ६.७१.१०० ॥
ମହାବଳୀ ସେହି ଶତ୍ରୁଦମନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ସାରଥିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ବାଣ ବର୍ଷଣରେ ଧ୍ୱଜକୁ ଉପାଡ଼ି ପକାଇଲେ।
6.71.101
असम्भ्रान्तः स सौमित्रिस्तान् शरानभिलक्षितान्।
मुमोच लक्ष्मणो बाणान् वधार्थं तस्य रक्षसः ॥ ६.७१.१०१ ॥
ଅବିଚଳିତ ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.71.102
न शशाक रुजं कर्तुं युधि तस्य नरोत्तमः।
अथैनमभ्युपागम्य वायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ ६.७१.१०२ ॥
ନରୋତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାକୁ କୌଣସି ଆଘାତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ବାୟୁଦେବ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.71.103
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्यकवचावृतः।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा।
अवध्य एष ह्यन्येषामस्त्राणां कवची बली ॥ ६.७१.१०३ ॥
ଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର ପାଇଛି, ଅବଧ୍ୟ କବଚରେ ଆବୃତ। ବ୍ରାହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ହିଁ ଏହାକୁ ବିଦ୍ଧ କର; ନହେଲେ ଏ ମରିବ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଏ ଅବଧ୍ୟ; କବଚଧାରୀ ଓ ବଳବାନ।
6.71.104
ततस्तु वायोर्वचनं निशम्य
सौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः।
समादधे बाणमथोग्रवेगं
तद्ब्राह्ममस्त्रं सहसा नियुज्य ॥ ६.७१.१०४ ॥
ତା'ପରେ ବାୟୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ ସୌମିତ୍ରି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବ୍ରାହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଯୋଡ଼ି ଭୀଷଣ ବେଗର ବାଣ ସଜାଇଲେ।
6.71.105
तस्मिन् वरास्त्रे तु नियुज्यमाने
सौमित्रिणा बाणवरे शिताग्रे।
दिशश्च चन्द्रार्कमहाग्रहाश्च
नभश्च तत्रास ररास चोर्वी ॥ ६.७१.१०५ ॥
ସୌମିତ୍ରି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ର ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ଯୋଡ଼ିବା ବେଳେ, ଦିଗ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମହାଗ୍ରହ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଗର୍ଜିଲେ।
6.71.106
तं ब्रह्मणोऽस्त्रेण नियुज्य चापे
शरं सपुङ्खं यमदूतकल्पम्।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्य तस्य
ससर्ज बाणं युधि वज्रकल्पम् ॥ ६.७१.१०६ ॥
ସୌମିତ୍ରି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ, ଯମଦୂତ ସଦୃଶ ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ସେହି ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ ପୁତ୍ର ଉପରେ ବଜ୍ର ସମାନ ସେ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.71.107
तं लक्ष्मणोत्सृष्टविवृद्धवेगं
समापतन्तं श्वसनोग्रवेगम्।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खं
तदातिकायः समरे ददर्श ॥ ६.७१.१०७ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିବା, ବଢ଼ିଥିବା ବେଗର, ପବନ ପରି ଉଗ୍ର ବେଗରେ ଆସୁଥିବା, ଗରୁଡ଼ ଓ ବଜ୍ର ସମାନ ଉତ୍ତମ ବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ସେହି ବାଣକୁ ତେବେ ଅତିକାୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିଲା।
6.71.108
तं प्रेक्षमाणः सहसातिकायो
जघान बाणैर्निशितैरनेकैः।
स सायकस्तस्य सुपर्णवेग-
स्तथातिवेगेन जगाम पार्श्वम् ॥ ६.७१.१०८ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଅତିକାୟ ହଠାତ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅନେକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଗରୁଡ଼ର ବେଗ ଥିବା ସେହି ବାଣ ଏତେ ବେଗରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲା।
6.71.109
तमागतं प्रेक्ष्य तदातिकायो
बाणं प्रदीप्तान्तककालकल्पम्।
जघान शक्त्यृष्टिगदाकुठारैः
शूलैः शरैश्चाप्यविपन्नचेष्टः ॥ ६.७१.१०९ ॥
ଜ୍ୱଳନ୍ତ କାଳ ଓ ଅନ୍ତକ ପରି ଆସୁଥିବା ସେହି ବାଣକୁ ଦେଖି ଅତିକାୟ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ଗଦା, କୁଠାର, ଶୂଳ ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.71.110
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणि
मोघानि कृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः।
प्रगृह्य तस्यैव किरीटजुष्टं
तदातिकायस्य शिरो जहार ॥ ६.७१.११० ॥
ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିର ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରି ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ ସେହି ବାଣ କିରୀଟଧାରୀ ଅତିକାୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ହିଁ ନେଇ ଗଲା।
6.71.111
तच्छिरः सशिरस्त्राणं लक्ष्मणेषुप्रमर्दितम्।
पपात सहसा भूमौ शृङ्गं हिमवतो यथा ॥ ६.७१.१११ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେହି ମୁଣ୍ଡ, ଶିରସ୍ତ୍ରାଣ ସହିତ, ହିମାଳୟ ଶିଖର ପରି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
6.71.112
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा विक्षिप्ताम्बरभूषणम्।
बभूवुर्व्यथिताः सर्वे हतशेषा निशाचराः ॥ ६.७१.११२ ॥
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଖି ବଞ୍ଚିଥିବା ସମସ୍ତ ନିଶାଚର ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।
6.71.113
ते विषण्णमुखा दीनाः प्रहारजनितश्रमाः।
विनेदुरुच्चैर्बहवः सहसा विस्वरैः स्वरैः ॥ ६.७१.११३ ॥
ବିଷଣ୍ଣ ମୁଖ, ଦୀନ, ଆଘାତରେ ଶ୍ରାନ୍ତ ସେହି ଅନେକ ନିଶାଚର ହଠାତ୍ ବିକଟ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କଲେ।
6.71.114
ततस्तत्परितं याता निरपेक्षा निशाचराः।
पुरीमभिमुखा भीता द्रवन्तो नायके हते ॥ ६.७१.११४ ॥
ତା'ପରେ ନାୟକ ନିହତ ହେବାରୁ ଭୀତ ନିଶାଚରମାନେ କିଛି ଗ୍ରାହ୍ୟ ନ କରି ନଗରୀ ଦିଗରେ ପଳାଇ ସବୁଦିଗକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଗଲେ।
6.71.115
प्रहर्षयुक्ता बहवस्तु वानराः
प्रफुल्लपद्मप्रतिमाननास्तदा।
अपूजयँल्लक्ष्मणमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले दुरासदे ॥ ६.७१.११५ ॥
ସେତେବେଳେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁ ବାନର, ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ପରି ମୁଖସହ, ଭୀମବଳୀ ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁ ନିହତ ହେଲେ ପ୍ରିୟଭାଗୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
6.71.116
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पं
युधि विनिपात्य स लक्ष्मणः प्रहृष्टः।
त्वरितमथ तदा स रामपार्श्वं
कपिनिवहैश्च सुपूजितो जगाम ॥ ६.७१.११६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ବଳଶାଳୀ, ଅତି ବିଶାଳ ଶରୀରଧାରୀ, ମେଘ ପରି ସେ (ରାକ୍ଷସ)ଙ୍କୁ ପାତିତ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ବାନର ଦଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।