รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.71.1
स्वबलं व्यथितं दृष्ट्वा तुमुलं लोमहर्षणम्।
भ्रातॄंश्च निहतान् दृष्ट्वा शक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ ६.७१.१ ॥
เมื่อเห็นกองทัพของตนเองถูกโจมตีอย่างวุ่นวายจนขนลุกซู่ และเห็นพี่น้องซึ่งมีความกล้าหาญเทียมพระอินทร์ถูกสังหาร
6.71.2
पितृव्यौ चापि संदृश्य समरे संनिपातितौ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ राक्षसोत्तमौ ॥ ६.७१.२ ॥
เมื่อเห็นอาทั้งสองถูกฟาดล้มลงในสนามรบ และเห็นพี่น้องสองตนผู้เป็นยอดของรากษสซึ่งคลั่งและเมามันในการรบ
6.71.3
चुकोप च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि।
अतिकायोऽद्रिसंकाशो देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३ ॥
อติกายะผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่และได้รับพรจากพระพรหม โกรธขึ้นมาในการรบ เขาดุจภูเขา ผู้ทำลายความหยิ่งผยองของเทพและทานพ
6.71.4
स भास्करसहस्रस्य संघातमिव भास्वरम्।
रथमारुह्य शक्रारिरभिदुद्राव वानरान् ॥ ६.७१.४ ॥
เขาขึ้นรถศึกที่ส่องแสงดุจกลุ่มดวงอาทิตย์นับพันดวง แล้วพุ่งเข้าใส่พวกวานร ศัตรูของพระอินทร์ผู้นั้น
6.71.5
स विस्फार्य तदा चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः।
नाम संश्रावयामास ननाद च महास्वनम् ॥ ६.७१.५ ॥
จากนั้นเขาผู้สวมมงกุฎและตุ้มหูขัดเงา ง้างคันธนูขึ้น ให้ประกาศนามของตน แล้วคำรามด้วยเสียงอันดัง
6.71.6
तेन सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च।
ज्याशब्देन च भीमेन त्रासयामास वानरान् ॥ ६.७१.६ ॥
ด้วยเสียงคำรามดุจสิงห์นั้น ด้วยการประกาศนามของตน และด้วยเสียงสายธนูอันน่าสะพรึง เขาทำให้พวกวานรหวาดกลัว
6.71.7
ते दृष्ट्वा देहमाहात्म्यं कुम्भकर्णोऽयमुत्थितः।
भयार्ता वानराः सर्वे संश्रयन्ते परस्परम् ॥ ६.७१.७ ॥
เมื่อเห็นความยิ่งใหญ่ของร่างกายเขา และคิดว่า “กุมภกรรณลุกขึ้นแล้ว” พวกวานรทั้งหมดซึ่งหวาดกลัวจึงพึ่งพากันและกัน
6.71.8
ते तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे।
भयाद् वानरयोधास्ते विद्रवन्ति ततस्ततः ॥ ६.७१.८ ॥
เมื่อเห็นร่างของเขา ดุจร่างของพระวิษณุในการก้าวสามก้าว พวกนักรบวานรเหล่านั้นก็หนีกระจัดกระจายไปด้วยความกลัว
6.71.9
तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः।
शरण्यं शरणं जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ ६.७१.९ ॥
พวกวานรผู้จิตใจสับสนเหล่านั้น เข้าไปใกล้อติกายะแล้ว ได้ไปขอที่พึ่งกับพระรามผู้เป็นพี่ชายของพระลักษมณ์ ผู้ให้ที่พึ่งในการรบ
6.71.10
ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम्।
ददर्श धन्विनं दूराद् गर्जन्तं कालमेघवत् ॥ ६.७१.१० ॥
ครั้งนั้นพระรามผู้สืบเชื้อสายกากุตสถ์ เห็นอติกายะยืนอยู่บนรถศึกแต่ไกล ดุจภูเขา ถือธนู คำรามดุจเมฆดำแห่งความตาย
6.71.11
स तं दृष्ट्वा महाकायं राघवस्तु सुविस्मितः।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ ६.७१.११ ॥
พระราฆวะเห็นร่างยิ่งใหญ่นั้นแล้วก็ประหลาดพระทัยยิ่งนัก ทรงปลอบโยนพวกวานร แล้วตรัสกับพระวิภีษณะ
6.71.12
कोऽसौ पर्वतसंकाशो धनुष्मान् हरिलोचनः।
युक्ते हयसहस्रेण विशाले स्यन्दने स्थितः ॥ ६.७१.१२ ॥
ผู้นั้นเป็นใครกันหนอ ดุจภูเขา ถือธนู มีดวงตาสีทอง ยืนอยู่บนรถศึกกว้างใหญ่ที่เทียมด้วยม้านับพันตัว
6.71.13
य एष निशितैः शूलैः सुतीक्ष्णैः प्रासतोमरैः।
अर्चिष्मद्भिर्वृतो भाति भूतैरिव महेश्वरः ॥ ६.७१.१३ ॥
ผู้นี้ซึ่งถูกล้อมด้วยหอกแหลมคม ด้วยหลาวและทวนอันคมยิ่ง ด้วยอาวุธที่ลุกโพลง เขาส่องแสงดุจพระมเหศวรที่ถูกล้อมด้วยภูตผี
6.71.14
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्य एषोऽभिविराजते।
आवृतो रथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिव तोयदः ॥ ६.७१.१४ ॥
ผู้นี้ซึ่งส่องแสงรุ่งโรจน์ดุจลิ้นของความตาย ถูกล้อมด้วยหอกรถศึก เขาส่องแสงดุจเมฆฝนที่ถูกห่อหุ้มด้วยสายฟ้า
6.71.15
धनूंषि चास्य सज्जानि हेमपृष्ठानि सर्वशः।
शोभयन्ति रथश्रेष्ठं शक्रचापमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.१५ ॥
คันธนูทั้งหลายของเขาที่ขึงสายแล้วและมีสันทองคำ ประดับรถศึกอันเลิศประเสริฐ ดุจรุ้งที่ประดับท้องฟ้า
6.71.16
य एष रक्षःशार्दूलो रणभूमिं विराजयन्।
अभ्येति रथिनां श्रेष्ठो रथेनादित्यवर्चसा ॥ ६.७१.१६ ॥
ผู้นี้ เสือในหมู่รากษส ทำให้สนามรบสว่างไสว เข้ามาบนรถศึกที่รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์ เป็นผู้ยอดเยี่ยมที่สุดในหมู่นักรบรถศึก
6.71.17
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेन राहुणाभिविराजते।
सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ ६.७१.१७ ॥
ตั้งอยู่บนยอดธงดุจราหู เขาส่องสว่าง ทำให้ทิศทั้งสิบสว่างไสวด้วยลูกศรที่เปล่งแสงดุจรังสีของดวงอาทิตย์
6.71.18
त्रिनतं मेघनिर्ह्रादं हेमपृष्ठमलंकृतम्।
शतक्रतुधनुःप्रख्यं धनुश्चास्य विराजते ॥ ६.७१.१८ ॥
คันธนูของเขาโค้งงอสามตอน คำรามดุจเมฆ มีสันทองคำประดับ เหมือนคันธนูของพระอินทร์ ส่องแสงอยู่
6.71.19
सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षो महारथः।
चतुःसादिसमायुक्तो मेघस्तनितनिःस्वनः ॥ ६.७१.१९ ॥
รถศึกยิ่งใหญ่นั้น พร้อมทั้งธง ทั้งธงปลาย และทั้งเพลารถ เทียมด้วยม้าสี่ตัว คำรามด้วยเสียงดุจเมฆฟ้าคะนอง
6.71.20
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणास्य रथमास्थिताः।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ ६.७१.२० ॥
บนรถศึกนั้นมีกระบอกลูกศรยี่สิบ สิบ และแปดกระบอกตั้งอยู่ มีคันธนูน่าสะพรึงและสายธนูสีทองอมน้ำตาล
6.71.21
द्वौ च खड्गौ च पार्श्वस्थौ प्रदीप्तौ पार्श्वशोभितौ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौ व्यक्तहस्तदशायतौ ॥ ६.७१.२१ ॥
ดาบสองเล่มลุกโชนอยู่ข้างกาย ประดับกายให้งดงามยิ่ง ด้ามและฝักยาวสี่ศอก แต่ละเล่มยาวสิบศอกตามที่เห็นได้ชัด
6.71.22
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसंनिभः।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ ६.७१.२२ ॥
มั่นคงและหนักแน่น มีสายคาดคอสีแดง ดูเหมือนภูเขาใหญ่ ปากอ้ากว้างดังปากแห่งความตาย ดุจพระอาทิตย์ที่ประทับอยู่บนก้อนเมฆ
6.71.23
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते।
शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ ६.७१.२३ ॥
แขนทั้งสองพันด้วยกำไลทอง เขาจึงรุ่งโรจน์ ดุจหิมาลัย ยอดเขาอันเลิศ ที่มียอดสูงสองยอด
6.71.24
कुण्डलाभ्यामुभाभ्यां च भाति वक्त्रं सुभीषणम्।
पुनर्वस्वन्तरगतं परिपूर्णो निशाकरः ॥ ६.७१.२४ ॥
ทั้งสองหูมีตุ้มหูประดับ ใบหน้าอันน่าหวาดหวั่นยิ่งนักก็สว่างไสว ดุจพระจันทร์เต็มดวงที่เคลื่อนมาอยู่ท่ามกลางดาวปุนรวสุ
6.71.25
आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्।
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः ॥ ६.७१.२५ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าถึงยักษ์ผู้เลิศนี้ เมื่อวานรทั้งปวงเห็นเขาแล้ว ต่างตกใจกลัวหนีกระจัดกระจายไปทุกทิศ
6.71.26
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा।
आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः ॥ ६.७१.२६ ॥
เมื่อพระรามผู้เป็นราชกุมารมีพระเดชานุภาพหาประมาณมิได้ทรงถาม พระวิภีษณะผู้มีเดชรุ่งเรืองจึงกล่าวถึงเขาแด่พระราฆพ
6.71.27
दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः।
भीमकर्मा महात्मा हि रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.७१.२७ ॥
ท้าวทศกรรฐ์ผู้มีเดชรุ่งเรือง เป็นน้องชายของท้าววัศรวณ เป็นพระราชาผู้ยิ่งใหญ่ มีการกระทำอันน่าหวาดหวั่น เป็นจอมแห่งยักษ์ คือท้าวราวณะ
6.71.28
तस्यासीद् वीर्यवान् पुत्रो रावणप्रतिमो बले।
वृद्धसेवी श्रुतिधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः ॥ ६.७१.२८ ॥
ท้าวราวณะมีโอรสผู้กล้าหาญ มีกำลังเทียบเท่าท้าวราวณะ เป็นผู้รับใช้ผู้เฒ่า ทรงจดจำสิ่งที่ได้ฟังมา และเป็นยอดแห่งผู้รู้อาวุธทั้งปวง
6.71.29
अश्वपृष्ठे नागपृष्ठे खड्गे धनुषि कर्षणे।
भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च सम्मतः ॥ ६.७१.२९ ॥
ทั้งบนหลังม้า บนหลังช้าง ในการใช้ดาบและธนู ในการดึงสายธนู ในศิลปะการแยกฝ่าย การประนีประนอม การให้ทาน การวางนโยบาย และการปรึกษาหารือ เขาเป็นที่นับถือ
6.71.30
यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया।
तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः ॥ ६.७१.३० ॥
ลงกาไม่หวาดหวั่นเมื่ออาศัยแขนของเขา เขาผู้นี้เป็นโอรสของธันยมาลินี เป็นที่รู้จักกันในนามอติกายะ
6.71.31
एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना।
अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः ॥ ६.७१.३१ ॥
เพราะเขาได้บูชาพระพรหมด้วยตบะของผู้มีจิตสำรวมตน จึงได้รับอาวุธ และศัตรูทั้งหลายก็พ่ายแพ้
6.71.32
सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयंभुवा।
एतच्च कवचं दिव्यं रथश्च रविभास्वरः ॥ ६.७१.३२ ॥
พระสวยัมภูประทานความไม่อาจถูกทำร้ายจากเทพและอสูรแก่เขา นี่คือเกราะทิพย์ และรถศึกที่รุ่งโรจน์ดุจพระอาทิตย์
6.71.33
एतेन शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः।
रक्षितानि च रक्षांसि यक्षाश्चापि निषूदिताः ॥ ६.७१.३३ ॥
ด้วยสิ่งเหล่านี้ เทพและทานพนับร้อยครั้งก็พ่ายแพ้ เขาคุ้มครองพวกรากษส และยักษ์ทั้งหลายก็ถูกสังหารเช่นกัน
6.71.34
वज्रं विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमता।
पाशः सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा ॥ ६.७१.३४ ॥
ผู้มีปัญญาผู้นั้นยับยั้งสายฟ้าของพระอินทร์ด้วยลูกศร และในการรบก็ขับไล่บ่วงของเจ้าแห่งสายน้ำได้เช่นกัน
6.71.35
एषोऽतिकायो बलवान् राक्षसानामथर्षभः।
स रावणसुतो धीमान् देवदानवदर्पहा ॥ ६.७१.३५ ॥
อติกายะผู้นี้มีกำลังมาก เป็นวัวตัวผู้ที่เลิศที่สุดในหมู่รากษส เขาเป็นโอรสผู้ฉลาดของท้าวราวณะ เป็นผู้ทำลายความเย่อหยิ่งของเทพและทานพ
6.71.36
तदस्मिन् क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव।
पुरा वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः ॥ ६.७१.३६ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ขอจงพยายามต่อสู้กับเขาโดยเร็ว ก่อนที่เขาจะทำให้กองทัพวานรพินาศด้วยลูกศรของเขา
6.71.37
ततोऽतिकायो बलवान् प्रविश्य हरिवाहिनीम्।
विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः ॥ ६.७१.३७ ॥
ครั้นแล้ว อติกายะผู้มีกำลังมากได้เข้าไปในกองทัพวานร ดึงสายธนูให้ตึงเต็มที่ และคำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.71.38
तं भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम्।
अभिपेतुर्महात्मानः प्रधाना ये वनौकसः ॥ ६.७१.३८ ॥
เมื่อเห็นเขาซึ่งมีรูปร่างน่าสะพรึงกลัวยืนอยู่บนรถศึก เป็นยอดนักรบรถศึก บรรดาวานรผู้ยิ่งใหญ่ซึ่งเป็นหัวหน้าอาศัยในป่าก็พุ่งเข้าใส่เขา
6.71.39
कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च युगपत् समभिद्रवन् ॥ ६.७१.३९ ॥
กุมุทะ ทวิวิทะ ไมนทะ นิละ และศรภะ พากันโจมตีพร้อมกันทีเดียว ทั้งด้วยต้นไม้และยอดเขา
6.71.40
तेषां वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः कनकभूषणैः।
अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः ॥ ६.७१.४० ॥
อติกายะผู้มีเดชรุ่งโรจน์ ยอดแห่งผู้เชี่ยวชาญอาวุธ ได้ตัดต้นไม้และภูเขาของพวกเขาด้วยลูกศรประดับทอง
6.71.41
तांश्चैव सर्वान् स हरीन् शरैः सर्वायसैर्बली।
विव्याधाभिमुखान् संख्ये भीमकायो निशाचरः ॥ ६.७१.४१ ॥
ราชาแห่งรากษสผู้มีร่างกายมหึมาและเข้มแข็ง ได้ใช้ลูกศรที่ทำด้วยเหล็กทั้งสิ้น แทงลิงทั้งหมดที่เผชิญหน้ากับตนในการรบ
6.71.42
तेऽर्दिता बाणवर्षेण भिन्नगात्राः पराजिताः।
न शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महाहवे ॥ ६.७१.४२ ॥
ลิงเหล่านั้นถูกห่าฝนลูกศรเบียดเบียน ร่างกายถูกแทงทะลุ ถูกเอาชนะ จึงไม่อาจโต้ตอบอติกายะได้ในมหาสงครามนั้น
6.71.43
तत् सैन्यं हरिवीराणां त्रासयामास राक्षसः।
मृगयूथमिव क्रुद्धो हरिर्यौवनदर्पितः ॥ ६.७१.४३ ॥
รากษสได้สร้างความหวาดกลัวแก่กองทัพของวีรลิงเหล่านั้น ดุจสิงโตที่โกรธจัดและลำพองด้วยความทะนงในวัยหนุ่ม ย่อมทำให้ฝูงกวางหวาดหวั่น
6.71.44
स राक्षसेन्द्रो हरियूथमध्ये
नायुध्यमानं निजघान कंचित्।
उत्पत्य रामं स धनुःकलापी
सगर्वितं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७१.४४ ॥
รากษสเจ้าผู้นั้นได้สังหารลิงบางตัวที่ไม่ได้ต่อสู้ ท่ามกลางกองทัพลิง แล้วกระโดดขึ้นไปหาพระราม ถือธนูและถุงลูกศร กล่าวถ้อยคำนี้อย่างทะนงตน
6.71.45
रथे स्थितोऽहं शरचापपाणि-
र्न प्राकृतं कंचन योधयामि।
यस्यास्ति शक्तिर्व्यवसाययुक्तो
ददातु मे शीघ्रमिहाद्य युद्धम् ॥ ६.७१.४५ ॥
ข้าอยู่บนรถรบ ถือธนูและลูกศรในมือ ข้าไม่ต่อสู้กับบุรุษสามัญผู้ใดเลย ผู้ใดมีกำลังและความมุ่งมั่น ขอให้ผู้นั้นมาประมือกับข้าที่นี่ โดยเร็ว ในวันนี้
6.71.46
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
चुकोप सौमित्रिरमित्रहन्ता।
अमृष्यमाणश्च समुत्पपात
जग्राह चापं च ततः स्मयित्वा ॥ ६.७१.४६ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเขา สเมาตริผู้สังหารศัตรูก็โกรธขึ้นมา ทนไม่ได้ จึงกระโดดขึ้น แล้วยิ้มและคว้าธนูขึ้นมา
6.71.47
क्रुद्धः सौमित्रिरुत्पत्य तूणादाक्षिप्य सायकम्।
पुरस्तादतिकायस्य विचकर्ष महद्धनुः ॥ ६.७१.४७ ॥
สเมาตริผู้โกรธจัดกระโดดขึ้น หยิบลูกศรจากถุง แล้วดึงธนูอันใหญ่โตไว้ต่อหน้าอติกายะ
6.71.48
पूरयन् स महीं सर्वामाकाशं सागरं दिशः।
ज्याशब्दो लक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ ६.७१.४८ ॥
เสียงสายธนูอันดุดันของพระลักษมณ์ดังกึกก้องไปทั่วแผ่นดิน ท้องฟ้า มหาสมุทร และทุกทิศ ทำให้บรรดารากษสที่ท่องราตรีหวาดกลัว
6.71.49
सौमित्रेश्चापनिर्घोषं श्रुत्वा प्रतिभयं तदा।
विसिस्मिये महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥ ६.७१.४९ ॥
เมื่อได้ยินเสียงสายธนูอันน่าสะพรึงกลัวของพระลักษมณ์ ราชบุตรแห่งราชาของรากษส ผู้มีกำลังและรัศมีอันยิ่งใหญ่ ก็ตกตะลึง
6.71.50
तदातिकायः कुपितो दृष्ट्वा लक्ष्मणमुत्थितम्।
आदाय निशितं बाणमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.७१.५० ॥
ครั้งนั้น อติกายะผู้โกรธเคือง เห็นพระลักษมณ์ยืนขึ้น จึงหยิบลูกศรคมกล้าขึ้นมา แล้วกล่าวถ้อยคำนี้
6.71.51
बालस्त्वमसि सौमित्रे विक्रमेष्वविचक्षणः।
गच्छ किं कालसंकाशं मां योधयितुमिच्छसि ॥ ६.७१.५१ ॥
ท่านยังเป็นเด็กนะ โอ้ สเมาตริบุตร ยังไม่ชำนาญในการแสดงความกล้าหาญ จงไปเสียเถิด เหตุใดท่านจึงปรารถนาจะต่อสู้กับข้า ผู้ประดุจมัจจุราชเช่นนี้
6.71.52
नहि मद्बाहुसृष्टानां बाणानां हिमवानपि।
सोढुमुत्सहते वेगमन्तरिक्षमथो मही ॥ ६.७१.५२ ॥
แม้หิมาลัยก็ไม่อาจทนแรงของลูกศรที่ยิงจากแขนของข้าได้ ท้องฟ้าก็เช่นกัน และแผ่นดินก็เช่นกัน
6.71.53
सुखप्रसुप्तं कालाग्निं विबोधयितुमिच्छसि।
न्यस्य चापं निवर्तस्व प्राणान्न जहि मद्गतः ॥ ६.७१.५३ ॥
ท่านปรารถนาจะปลุกไฟแห่งความตายที่กำลังหลับใหลอย่างสงบ จงวางธนูลงเสียแล้วหันกลับไป อย่าได้สูญเสียชีวิตเพราะมาเผชิญหน้ากับข้า
6.71.54
अथवा त्वं प्रतिस्तब्धो न निवर्तितुमिच्छसि।
तिष्ठ प्राणान् परित्यज्य गमिष्यसि यमक्षयम् ॥ ६.७१.५४ ॥
หรือหากท่านดื้อรั้นและไม่ปรารถนาจะหันกลับไป ก็จงยืนอยู่ตรงนี้เถิด ท่านจะต้องสละชีวิต แล้วไปสู่ที่อยู่ของยมราช
6.71.55
पश्य मे निशितान् बाणान् रिपुदर्पनिषूदनान्।
ईश्वरायुधसंकाशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ ६.७१.५५ ॥
จงดูลูกศรคมกล้าของข้า ผู้ทำลายความทะนงของศัตรู ดุจอาวุธของพระอีศวร ประดับด้วยทองคำที่หลอมแดง
6.71.56
एष ते सर्पसंकाशो बाणः पास्यति शोणितम्।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम्।
इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धः शरं धनुषि संदधे ॥ ६.७१.५६ ॥
นี่คือลูกศรดุจงูสำหรับท่าน มันจะดื่มโลหิตของท่าน ดุจสิงโตที่โกรธจัดดื่มโลหิตของราชาแห่งช้าง เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว อติกายะผู้โกรธจัดก็วางลูกศรลงบนสาย
6.71.57
श्रुत्वातिकायस्य वचः सरोषं
सगर्वितं संयति राजपुत्रः।
स संचुकोपातिबलो मनस्वी
उवाच वाक्यं च ततो महार्थम् ॥ ६.७१.५७ ॥
ราชบุตรผู้มีกำลังมากและมีจิตใจสูงส่ง ได้ฟังถ้อยคำของอติกายะที่เต็มไปด้วยความโกรธและความทะนงในการรบ ก็โกรธขึ้นมา แล้วกล่าวถ้อยคำอันมีความหมายลึกซึ้งนี้
6.71.58
न वाक्यमात्रेण भवान् प्रधानो
न कत्थनात् सत्पुरुषा भवन्ति।
मयि स्थिते धन्विनि बाणपाणौ
निदर्शयस्वात्मबलं दुरात्मन् ॥ ६.७१.५८ ॥
ท่านไม่ได้เป็นผู้เด่นกว่าด้วยเพียงถ้อยคำ คนดีก็ไม่ได้เป็นคนดีด้วยการคุยโม้ เมื่อข้ายืนอยู่ตรงนี้ ถือธนูและลูกศรในมือ จงแสดงกำลังของตนออกมาเถิด เจ้าคนชั่วร้าย
6.71.59
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ ६.७१.५९ ॥
ท่านควรแสดงตนด้วยการกระทำ ไม่ควรคุยโม้ ผู้ที่ประกอบด้วยความกล้าหาญของบุรุษ นั่นแหละจึงถือกันว่าเป็นวีรบุรุษ
6.71.60
सर्वायुधसमायुक्तो धन्वी त्वं रथमास्थितः।
शरैर्वा यदि वाप्यस्त्रैर्दर्शयस्व पराक्रमम् ॥ ६.७१.६० ॥
ท่านพร้อมด้วยอาวุธทุกชนิด เป็นนักธนู ขึ้นนั่งบนรถรบแล้ว จงแสดงความกล้าหาญออกมาด้วยลูกศรหรือด้วยอาวุธทิพย์เถิด
6.71.61
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात् तालफलं यथा ॥ ६.७१.६१ ॥
จากนั้นข้าจะใช้ลูกศรคมตัดศีรษะของเจ้า เหมือนลมพัดผลตาลที่สุกตามฤดูกาลให้หลุดจากขั้ว
6.71.62
अद्य ते मामका बाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः।
पास्यन्ति रुधिरं गात्राद् बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ ६.७१.६२ ॥
วันนี้ลูกศรของข้า ซึ่งประดับด้วยทองที่ถูกเผาจนแดง จะดื่มโลหิตที่พุ่งออกมาจากร่างของเจ้า จากช่องแผลที่ลูกศรเจาะไว้
6.71.63
बालोऽयमिति विज्ञाय न चावज्ञातुमर्हसि।
बालो वा यदि वा वृद्धो मृत्युं जानीहि संयुगे ॥ ६.७१.६३ ॥
เจ้าไม่ควรดูหมิ่นเขา เพราะรู้ว่าเขาเป็นเพียงหนุ่มน้อย ไม่ว่าจะหนุ่มหรือแก่ ในการรบ จงรู้ไว้ว่าความตายมาถึงแล้ว
6.71.64
बालेन विष्णुना लोकास्त्रयः क्रान्तास्त्रिविक्रमैः।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत् परमार्थवत्।
अतिकायः प्रचुक्रोध बाणं चोत्तममाददे ॥ ६.७१.६४ ॥
พระวิษณุในร่างเด็กหนุ่มได้ก้าวข้ามสามโลกด้วยสามก้าว เมื่ออติกายะได้ฟังถ้อยคำของพระลักษมณ์ที่มีเหตุผลและเปี่ยมด้วยความจริง เขาก็โกรธยิ่งนัก และหยิบลูกศรอันวิเศษขึ้นมา
6.71.65
ततो विद्याधरा भूता देवा दैत्या महर्षयः।
गुह्यकाश्च महात्मानस्तद् युद्धं द्रष्टुमागमन् ॥ ६.७१.६५ ॥
ครั้นนั้น วิทยาธร ภูตะ เทพ ไทตยะ มหาฤๅษี กุหยกะ และผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ทั้งหลาย ต่างมาดูการรบนั้น
6.71.66
ततोऽतिकायः कुपितश्चापमारोप्य सायकम्।
लक्ष्मणाय प्रचिक्षेप संक्षिपन्निव चाम्बरम् ॥ ६.७१.६६ ॥
จากนั้นอติกายะผู้โกรธแค้นได้ใส่ลูกศรเข้าคันธนู แล้วยิงไปยังพระลักษมณ์ ราวกับจะบีบท้องฟ้าให้แคบลง
6.71.67
तमापतन्तं निशितं शरमाशीविषोपमम्।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.७१.६७ ॥
พระลักษมณ์ ผู้ปราบวีรบุรุษของข้าศึก ได้ตัดลูกศรคมที่พุ่งเข้าหาตน ซึ่งเหมือนงูพิษ ด้วยลูกศรหัวจันทร์เสี้ยว
6.71.68
तं निकृत्तं शरं दृष्ट्वा कृत्तभोगमिवोरगम्।
अतिकायो भृशं क्रुद्धः पञ्च बाणान् समादधे ॥ ६.७१.६८ ॥
อติกายะเห็นลูกศรนั้นถูกตัดขาด เหมือนงูที่ถูกตัดขดลำตัว ก็โกรธยิ่งนัก และใส่ลูกศรห้าดอกเข้าคันธนู
6.71.69
तान् शरान् सम्प्रचिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद भरतानुजः ॥ ६.७१.६९ ॥
ยักษ์ผู้เที่ยวไปในราตรีได้ยิงลูกศรเหล่านั้นไปยังพระลักษมณ์ แต่พระลักษมณ์ น้องชายของพระภรต ได้ตัดลูกศรเหล่านั้นด้วยลูกศรคมของตน ก่อนที่มันจะไปถึงตน
6.71.70
स तान् छित्त्वा शितैर्बाणैर्लक्ष्मणः परवीरहा।
आददे निशितं बाणं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६.७१.७० ॥
พระลักษมณ์ ผู้ปราบวีรบุรุษของข้าศึก ตัดลูกศรเหล่านั้นด้วยลูกศรคมแล้ว จึงหยิบลูกศรคมอีกดอกหนึ่งขึ้นมา ซึ่งดูเหมือนลุกโชนด้วยรัศมีของมันเอง
6.71.71
तमादाय धनुःश्रेष्ठे योजयामास लक्ष्मणः।
विचकर्ष च वेगेन विससर्ज च सायकम् ॥ ६.७१.७१ ॥
พระลักษมณ์หยิบลูกศรนั้นขึ้นมา ใส่เข้ากับคันธนูอันวิเศษที่สุด แล้วดึงสายด้วยแรงกล้า และปล่อยลูกศรออกไป
6.71.72
पूर्णायतविसृष्टेन शरेण नतपर्वणा।
ललाटे राक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ॥ ६.७१.७२ ॥
ด้วยลูกศรที่ยิงออกจากคันธนูที่ดึงเต็มกำลัง มีข้อปล้องโค้งงอ วีรบุรุษผู้ทรงพลังนั้นได้ยิงถูกหน้าผากของยักษ์ผู้ประเสริฐที่สุด
6.71.73
स ललाटे शरो मग्नस्तस्य भीमस्य रक्षसः।
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाचले ॥ ६.७१.७३ ॥
ลูกศรนั้นปักลึกอยู่ที่หน้าผากของยักษ์ผู้น่าสะพรึงกลัวนั้น ถูกเห็นว่าเปื้อนโลหิต เหมือนงูใหญ่บนภูเขา
6.71.74
राक्षसः प्रचकम्पेऽथ लक्ष्मणेषु प्रपीडितः।
रुद्रबाणहतं घोरं यथा त्रिपुरगोपुरम् ॥ ६.७१.७४ ॥
ยักษ์นั้นถูกลูกศรของพระลักษมณ์เบียดเบียนอย่างหนัก จึงสั่นสะท้าน เหมือนประตูเมืองไตรปุระอันน่าสะพรึงกลัว ที่ถูกลูกศรของพระรุทรยิงถูก
6.71.75
चिन्तयामास चाश्वास्य विमृश्य च महाबलः।
साधु बाणनिपातेन श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः ॥ ६.७१.७५ ॥
ยักษ์ผู้ทรงพลังนั้นได้ตั้งสติและครุ่นคิด แล้วคิดว่า "ดีแล้ว เจ้าเป็นศัตรูที่น่าชื่นชมของข้า จากการที่ลูกศรของเจ้าพุ่งเข้าถูกข้า"
6.71.76
विधायैवं विदार्यास्यं नियम्य च महाभुजौ।
स रथोपस्थमास्थाय रथेन प्रचचार ह ॥ ६.७१.७६ ॥
เมื่อตัดสินใจเช่นนั้นแล้ว ยักษ์ผู้มีแขนใหญ่นั้นอ้าปาก เกร็งแขนทั้งสองให้มั่น แล้วขึ้นยืนบนแท่นรถ และเคลื่อนรถไปมา
6.71.77
एवं त्रीन् पञ्च सप्तेति सायकान् राक्षसर्षभः।
आददे संदधे चापि विचकर्षोत्ससर्ज च ॥ ६.७१.७७ ॥
ยักษ์ผู้ประเสริฐในหมู่รากษสจึงหยิบลูกศรทีละสาม ห้า และเจ็ดดอก ใส่เข้ากับคันธนู ดึงสาย และปล่อยออกไป
6.71.78
ते बाणाः कालसंकाशा राक्षसेन्द्रधनुश्च्युताः।
हेमपुङ्खा रविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ॥ ६.७१.७८ ॥
ลูกศรเหล่านั้นเหมือนความตาย ถูกปล่อยออกจากคันธนูของเจ้ายักษ์ มีปลายทองและส่องแสงเหมือนดวงอาทิตย์ ทำให้ท้องฟ้าดูลุกโชนไปทั้งผืน
6.71.79
ततस्तान् राक्षसोत्सृष्टान् शरौघान् राघवानुजः।
असम्भ्रान्तः प्रचिच्छेद निशितैर्बहुभिः शरैः ॥ ६.७१.७९ ॥
จากนั้น พระลักษมณ์ น้องชายของพระราฆวะ ไม่หวั่นไหว ได้ตัดฝูงลูกศรที่ยักษ์ปล่อยมานั้น ด้วยลูกศรคมจำนวนมาก
6.71.80
तान् शरान् युधि सम्प्रेक्ष्य निकृत्तान् रावणात्मजः।
चुकोप त्रिदशेन्द्रारिर्जग्राह निशितं शरम् ॥ ६.७१.८० ॥
โอรสของท้าวราวณะ ผู้เป็นศัตรูของเจ้าแห่งเทพทั้งสาม เมื่อเห็นลูกศรเหล่านั้นถูกตัดขาดในการรบ ก็โกรธยิ่งนัก และหยิบลูกศรคมขึ้นมา
6.71.81
स संधाय महातेजास्तं बाणं सहसोत्सृजत्।
तेन सौमित्रिमायान्तमाजघान स्तनान्तरे ॥ ६.७१.८१ ॥
ผู้มีพลานุภาพยิ่งนั้นสอดลูกศรเข้าที่คันธนูแล้วปล่อยออกไปทันที ลูกศรนั้นพุ่งไปถูกพระสุมิตราบุตรผู้กำลังเข้ามา ตรงกลางอก
6.71.82
अतिकायेन सौमित्रिस्ताडितो युधि वक्षसि।
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ॥ ६.७१.८२ ॥
พระสุมิตราถูกอติกายะยิงที่อกในการรบ โลหิตไหลออกมาอย่างรุนแรง ดุจช้างตกมันที่มีน้ำมันไหลออกมา
6.71.83
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः।
जग्राह च शरं तीक्ष्णमस्त्रेणापि समाददे ॥ ६.७१.८३ ॥
ผู้ยิ่งใหญ่นั้นดึงลูกศรออกจากตนเองทันที แล้วหยิบลูกศรคมขึ้นมา และร่ายคาถาอาวุธเข้าไปด้วย
6.71.84
आग्नेयेन तदास्त्रेण योजयामास सायकम्।
स जज्वाल तदा बाणो धनुष्यस्य महात्मनः ॥ ६.७१.८४ ॥
จากนั้นจึงสอดลูกศรเข้ากับอาคเนยาสตระ ลูกศรของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นจึงลุกโพลงขึ้นบนคันธนู
6.71.85
अतिकायोऽतितेजस्वी रौद्रमस्त्रं समाददे।
तेन बाणं भुजङ्गाभं हेमपुङ्खमयोजयत् ॥ ६.७१.८५ ॥
อติกายะผู้มีรัศมีเจิดจ้าอย่างยิ่งหยิบอาวุธอันดุร้ายขึ้นมา แล้วใช้มันสอดลูกศรที่ดุจงูเข้ากับคันธนู ลูกศรนั้นมีปลายทองคำ
6.71.86
तदस्त्रं ज्वलितं घोरं लक्ष्मणः शरमाहितम्।
अतिकायाय चिक्षेप कालदण्डमिवान्तकः ॥ ६.७१.८६ ॥
พระลักษมณ์ปล่อยลูกศรที่ลุกโชนและน่ากลัว อาวุธนั้นติดอยู่กับลูกศร ยิงไปยังอติกายะ ดุจพระยมปล่อยไม้กระบองแห่งความตาย
6.71.87
आग्नेयास्त्राभिसंयुक्तं दृष्ट्वा बाणं निशाचरः।
उत्ससर्ज तदा बाणं रौद्रं सूर्यास्त्रयोजितम् ॥ ६.७१.८७ ॥
เมื่อยักษ์ผู้ท่องราตรีเห็นลูกศรที่ผสมด้วยอาคเนยาสตระ เขาจึงปล่อยลูกศรอันดุร้ายที่ผสมด้วยสูรยาสตระ
6.71.88
तावुभावम्बरे बाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः।
तेजसा सम्प्रदीप्ताग्रौ क्रुद्धाविव भुजङ्गमौ ॥ ६.७१.८८ ॥
ลูกศรทั้งสองพุ่งชนกันกลางท้องฟ้า ปลายของมันลุกโชนด้วยรัศมี ดุจงูสองตัวที่โกรธจัด
6.71.89
तावन्योन्यं विनिर्दह्य पेततुः पृथिवीतले ॥ ६.७१.८९ ॥
ลูกศรทั้งสองเผาผลาญกันและกันจนสิ้น แล้วตกลงสู่พื้นโลก
6.71.90
निरर्चिषौ भस्मकृतौ न भ्राजेते शरोत्तमौ।
तावुभौ दीप्यमानौ स्म न भ्राजेते महीतले ॥ ६.७१.९० ॥
ลูกศรอันเลิศทั้งสองไม่มีเปลวไฟอีกต่อไป กลายเป็นเถ้าถ่าน ไม่ส่องแสงอีก ทั้งสองที่เคยลุกโชนอยู่บนพื้นโลกก็ไม่ส่องแสงอีกต่อไป
6.71.91
ततोऽतिकायः संक्रुद्धस्त्वाष्ट्रमैषीकमुत्सृजत्।
ततश्चिच्छेद सौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेण वीर्यवान् ॥ ६.७१.९१ ॥
ครั้นนั้น อติกายะผู้มีร่างใหญ่โตและโกรธจัด จึงปล่อยอาวุธไตวัษฏระ ไอษีกะออกไป ลำดับนั้น พระสาวมิตริผู้ทรงพลัง ได้ตัดอาวุธนั้นด้วยอาวุธไอนทระ
6.71.92
ऐषीकं निहतं दृष्ट्वा कुमारो रावणात्मजः।
याम्येनास्त्रेण संक्रुद्धो योजयामास सायकम् ॥ ६.७१.९२ ॥
เมื่อกุมารบุตรของทศกัณฐ์เห็นไอษีกะถูกทำลาย จึงโกรธจัดและสอดลูกศรที่ร่ายด้วยยามยะ
6.71.93
ततस्तदस्त्रं चिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः।
वायव्येन तदस्त्रेण निजघान स लक्ष्मणः ॥ ६.७१.९३ ॥
จากนั้นยักษ์ผู้ท่องราตรีจึงปล่อยอาวุธนั้นใส่พระลักษมณ์ แต่พระลักษมณ์ทำลายมันด้วยวายวยะ
6.71.94
अथैनं शरधाराभिर्धाराभिरिव तोयदः।
अभ्यवर्षत संक्रुद्धो लक्ष्मणो रावणात्मजम् ॥ ६.७१.९४ ॥
จากนั้นพระลักษมณ์ผู้โกรธจัดจึงระดมลูกศรลงใส่บุตรของทศกัณฐ์ ดุจเมฆฝนที่หลั่งสายน้ำลงมา
6.71.95
तेऽतिकायं समासाद्य कवचे वज्रभूषिते।
भग्नाग्रशल्याः सहसा पेतुर्बाणा महीतले ॥ ६.७१.९५ ॥
ลูกศรเหล่านั้นไปถึงอติกายะ กระทบเกราะที่ประดับด้วยเพชร ปลายและเงี่ยงของมันหักทันที แล้วตกลงสู่พื้นดิน
6.71.96
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अभ्यवर्षत बाणानां सहस्रेण महायशाः ॥ ६.७१.९६ ॥
พระลักษมณ์ ผู้สังหารวีรบุรุษของฝ่ายศัตรู ผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ เห็นลูกศรเหล่านั้นไร้ผล จึงระดมลูกศรนับพันลงไป
6.71.97
स वृष्यमाणो बाणौघैरतिकायो महाबलः।
अवध्यकवचः संख्ये राक्षसो नैव विव्यथे ॥ ६.७१.९७ ॥
แม้จะถูกลูกศรนับไม่ถ้วนถาโถมใส่ อติกายะยักษ์ผู้มีร่างกายใหญ่โตและกำลังมหาศาล ผู้มีเกราะที่ไม่อาจเจาะทะลุได้ ก็มิได้หวั่นไหวแม้แต่น้อยในการรบ
6.71.98
शरं चाशीविषाकारं लक्ष्मणाय व्यपासृजत्।
स तेन विद्धः सौमित्रिर्मर्मदेशे शरेण ह ॥ ६.७१.९८ ॥
เขาปล่อยลูกศรที่มีรูปร่างดุจงูพิษใส่พระลักษมณ์ พระสุมิตราถูกลูกศรนั้นยิงเข้าที่จุดสำคัญ
6.71.99
मुहूर्तमात्रं निःसंज्ञो ह्यभवच्छत्रुतापनः।
ततः संज्ञामुपालभ्य चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ ६.७१.९९ ॥
พระลักษมณ์ผู้ทำให้ศัตรูหวาดหวั่นหมดสติไปชั่วครู่ จากนั้นจึงได้สติกลับคืนมา แล้วใช้ลูกศรอันเลิศสี่ดอก
6.71.100
निजघान हयान् संख्ये सारथिं च महाबलः।
ध्वजस्योन्मथनं कृत्वा शरवर्षैररिंदमः ॥ ६.७१.१०० ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลและผู้ทำลายศัตรูนั้นสังหารม้าและสารถีในการรบ และด้วยฝนลูกศรเขาก็โค่นธงลงได้
6.71.101
असम्भ्रान्तः स सौमित्रिस्तान् शरानभिलक्षितान्।
मुमोच लक्ष्मणो बाणान् वधार्थं तस्य रक्षसः ॥ ६.७१.१०१ ॥
ลักษมณ์ บุตรของสุมิตรา ไม่หวั่นไหวเลย จึงยิงศรที่เล็งไว้แล้วนั้นเพื่อสังหารรากษสนั้น
6.71.102
न शशाक रुजं कर्तुं युधि तस्य नरोत्तमः।
अथैनमभ्युपागम्य वायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ ६.७१.१०२ ॥
ลักษมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ไม่อาจทำให้เขาบาดเจ็บในการรบได้ ลมพระวายุจึงเข้ามาหาและกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
6.71.103
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्यकवचावृतः।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा।
अवध्य एष ह्यन्येषामस्त्राणां कवची बली ॥ ६.७१.१०३ ॥
ผู้นี้ได้รับพรจากพระพรหม และมีเกราะที่ไม่อาจทำลายได้หุ้มตัวอยู่ จงยิงเขาด้วยพรหมาสตร์ เขาจะถูกสังหารได้ด้วยวิธีนั้นเท่านั้น มิใช่วิธีอื่น ต่อศัสตราอื่นทั้งหลายเขาไม่อาจถูกทำร้ายได้ เขามีเกราะและมีกำลังมาก
6.71.104
ततस्तु वायोर्वचनं निशम्य
सौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः।
समादधे बाणमथोग्रवेगं
तद्ब्राह्ममस्त्रं सहसा नियुज्य ॥ ६.७१.१०४ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของพระวายุแล้ว ลักษมณ์ บุตรของสุมิตรา ผู้มีพลังเทียบเท่าพระอินทร์ ก็ประจำพรหมาสตร์ลงบนคันศรในทันที และยิงลูกศรที่มีความเร็วรุนแรง
6.71.105
तस्मिन् वरास्त्रे तु नियुज्यमाने
सौमित्रिणा बाणवरे शिताग्रे।
दिशश्च चन्द्रार्कमहाग्रहाश्च
नभश्च तत्रास ररास चोर्वी ॥ ६.७१.१०५ ॥
เมื่อบุตรของสุมิตราประจำอาวุธอันประเสริฐนั้นลงบนลูกศรอันวิเศษที่มีปลายคมแล้ว ทิศทั้งหลาย ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และดาวเคราะห์ใหญ่ท้องฟ้า และแผ่นดินก็สะท้านและคำรามกึกก้อง
6.71.106
तं ब्रह्मणोऽस्त्रेण नियुज्य चापे
शरं सपुङ्खं यमदूतकल्पम्।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्य तस्य
ससर्ज बाणं युधि वज्रकल्पम् ॥ ६.७१.१०६ ॥
ลักษมณ์ประจำลูกศรที่ผสานกับพรหมาสตร์ มีขนนกปลาย เหมือนผู้ส่งสารของพระยม ลงบนคันศร แล้วในการรบก็ปล่อยลูกศรนั้นออกไป ดุจสายฟ้า พุ่งไปยังบุตรของศัตรูแห่งพระอินทร์
6.71.107
तं लक्ष्मणोत्सृष्टविवृद्धवेगं
समापतन्तं श्वसनोग्रवेगम्।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खं
तदातिकायः समरे ददर्श ॥ ६.७१.१०७ ॥
อติกายะเห็นลูกศรที่ลักษมณ์ปล่อยออกมา ความเร็วของมันเพิ่มขึ้นอย่างมาก พุ่งเข้ามาด้วยความรุนแรงดุจลม มีขนนกอันงดงามและยอดเยี่ยมดุจขนของพญาครุฑและสายฟ้า
6.71.108
तं प्रेक्षमाणः सहसातिकायो
जघान बाणैर्निशितैरनेकैः।
स सायकस्तस्य सुपर्णवेग-
स्तथातिवेगेन जगाम पार्श्वम् ॥ ६.७१.१०८ ॥
อติกายะเห็นลูกศรนั้นแล้วก็ทันใด จึงยิงลูกศรคมนับไม่ถ้วนใส่มัน ลูกศรนั้นมีความเร็วดุจพญาครุฑ พุ่งไปเฉียดข้างลำตัวของเขาด้วยความเร็วยิ่ง
6.71.109
तमागतं प्रेक्ष्य तदातिकायो
बाणं प्रदीप्तान्तककालकल्पम्।
जघान शक्त्यृष्टिगदाकुठारैः
शूलैः शरैश्चाप्यविपन्नचेष्टः ॥ ६.७१.१०९ ॥
เมื่ออติกายะเห็นลูกศรนั้นพุ่งเข้ามา ซึ่งดุจกาลและมัจจุราชที่ลุกโพลง เขาซึ่งยังมิได้เสียความสามารถ จึงทำลายมันด้วยหอก หลาว กระบอง ขวาน ตรีศูล และลูกศรทั้งหลาย
6.71.110
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणि
मोघानि कृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः।
प्रगृह्य तस्यैव किरीटजुष्टं
तदातिकायस्य शिरो जहार ॥ ६.७१.११० ॥
ลูกศรที่ลุกโชนดุจไฟนั้นทำให้อาวุธอันมีรูปลักษณ์น่าอัศจรรย์เหล่านั้นไร้ผล แล้วคาบเอาศีรษะของอติกายะเองซึ่งยังสวมมงกุฎอยู่ไป
6.71.111
तच्छिरः सशिरस्त्राणं लक्ष्मणेषुप्रमर्दितम्।
पपात सहसा भूमौ शृङ्गं हिमवतो यथा ॥ ६.७१.१११ ॥
ศีรษะนั้นพร้อมด้วยหมวกเกราะ ถูกลูกศรของลักษมณ์บดขยี้ ร่วงลงสู่พื้นดินในทันใด ดุจยอดเขาหิมาลัย
6.71.112
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा विक्षिप्ताम्बरभूषणम्।
बभूवुर्व्यथिताः सर्वे हतशेषा निशाचराः ॥ ६.७१.११२ ॥
เมื่อเห็นเขาล้มลงกับพื้น เครื่องนุ่งห่มและเครื่องประดับกระจัดกระจาย ฝูงนิศาจรที่เหลือรอดอยู่ทั้งหมดก็เกิดความทุกข์ระทม
6.71.113
ते विषण्णमुखा दीनाः प्रहारजनितश्रमाः।
विनेदुरुच्चैर्बहवः सहसा विस्वरैः स्वरैः ॥ ६.७१.११३ ॥
นิศาจรเหล่านั้นหน้าตาหม่นหมอง ทุกข์ยากและอ่อนล้าจากการถูกโจมตี หลายตนก็ร้องคร่ำครวญดังลั่นด้วยเสียงแหลมไม่เป็นทำนองทันที
6.71.114
ततस्तत्परितं याता निरपेक्षा निशाचराः।
पुरीमभिमुखा भीता द्रवन्तो नायके हते ॥ ६.७१.११४ ॥
เมื่อหัวหน้าของตนถูกสังหาร นิศาจรที่ไม่สนใจสิ่งใดอีกต่อไปก็หวาดกลัว หนีมุ่งไปยังเมือง กระจายหนีไปทุกทิศ
6.71.115
प्रहर्षयुक्ता बहवस्तु वानराः
प्रफुल्लपद्मप्रतिमाननास्तदा।
अपूजयँल्लक्ष्मणमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले दुरासदे ॥ ६.७१.११५ ॥
ฝ่ายวานรจำนวนมากเต็มไปด้วยความยินดี มีใบหน้าดุจบัวบานสะพรั่ง ต่างให้เกียรติลักษมณ์ผู้เป็นผู้รับส่วนแห่งสิ่งอันเป็นที่รัก เมื่อศัตรูผู้มีพลังน่าสะพรึงและเข้าใกล้ยากนั้นถูกสังหารแล้ว
6.71.116
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पं
युधि विनिपात्य स लक्ष्मणः प्रहृष्टः।
त्वरितमथ तदा स रामपार्श्वं
कपिनिवहैश्च सुपूजितो जगाम ॥ ६.७१.११६ ॥
ลักษมณ์ผู้ปลาบปลื้มยิ่ง หลังจากปราบอติกายะผู้มีพลังมหาศาล มีร่างกายใหญ่โตดุจก้อนเมฆได้ในการรบแล้ว จึงรีบไปยังข้างกายของพระราม ได้รับการสรรเสริญอย่างยิ่งจากฝูงวานร