ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.73.1
ततो हतान् राक्षसपुङ्गवांस्तान्
देवान्तकादित्रिशिरोऽतिकायान्।
रक्षोगणास्तत्र हतावशिष्टा-
स्ते रावणाय त्वरिताः शशंसुः ॥ ६.७३.१ ॥
ସେଠାରେ ମରିଥିବା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ — ଦେବାନ୍ତକ, ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ ପ୍ରଭୃତି — ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ରାକ୍ଷସଗଣ ଶୀଘ୍ର ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ।
6.73.2
ततो हतांस्तान् सहसा निशम्य
राजा महाबाष्पपरिप्लुताक्षः।
पुत्रक्षयं भ्रातृवधं च घोरं
विचिन्त्य राजा विपुलं प्रदध्यौ ॥ ६.७३.२ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଖବର ହଠାତ୍ ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କ ଆଖି ମହା ଲୋତକରେ ଭରିଗଲା; ପୁତ୍ରନାଶ ଓ ଭାଇବଧର ଭୟଙ୍କର କଥା ଭାବି ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।
6.73.3
ततस्तु राजानमुदीक्ष्य दीनं
शोकार्णवे सम्परिपुप्लुवानम्।
रथर्षभो राक्षसराजसूनु-
स्तमिन्द्रजिद् वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७३.३ ॥
ସେତେବେଳେ ଦୀନ ହୋଇ ଶୋକସାଗରରେ ବୁଡ଼ୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସରାଜପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.73.4
न तात मोहं परिगन्तुमर्हसे
यत्रेन्द्रजिज्जीवति नैर्ऋतेश।
नेन्द्रारिबाणाभिहतो हि कश्चित्
प्राणान् समर्थः समरेऽभिपातुम् ॥ ६.७३.४ ॥
ହେ ତାତ, ମୋହରେ ପଡ଼ିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
6.73.5
पश्याद्य रामं सह लक्ष्मणेन
मद्बाणनिर्भिन्नविकीर्णदेहम्।
गतायुषं भूमितले शयानं
शितैः शरैराचितसर्वगात्रम् ॥ ६.७३.५ ॥
ଆଜି ଦେଖ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ମୋ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ଓ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ଦେହ ନେଇ, ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭରା।
6.73.6
इमां प्रतिज्ञां शृणु शक्रशत्रोः
सुनिश्चितां पौरुषदैवयुक्ताम्।
अद्यैव रामं सह लक्ष्मणेन
संतर्पयिष्यामि शरैरमोघैः ॥ ६.७३.६ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ କହିଲା: ପୌରୁଷ ଓ ଦୈବରେ ଯୁକ୍ତ ମୋର ଏହି ସୁନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ। ଆଜି ହିଁ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଅମୋଘ ବାଣରେ ତୃପ୍ତ କରିବି।
6.73.7
अद्येन्द्रवैवस्वतविष्णुरुद्र-
साध्याश्च वैश्वानरचन्द्रसूर्याः।
द्रक्ष्यन्ति मे विक्रममप्रमेयं
विष्णोरिवोग्रं बलियज्ञवाटे ॥ ६.७३.७ ॥
ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର, ବୈବସ୍ୱତ ଯମ, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଗଣ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋର ଅପ୍ରମେୟ ପରାକ୍ରମ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଗ୍ର ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
6.73.8
स एवमुक्त्वा त्रिदशेन्द्रशत्रु-
रापृच्छ्य राजानमदीनसत्त्वः।
समारुरोहानिलतुल्यवेगं
रथं खरश्रेष्ठसमाधियुक्तम् ॥ ६.७३.८ ॥
ଏହା କହି, ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ, ଅଦୀନ ସତ୍ତ୍ୱ, ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ପବନ ପରି ବେଗବାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଧଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା।
6.73.9
समास्थाय महातेजा रथं हरिरथोपमम्।
जगाम सहसा तत्र यत्र युद्धमरिंदमः ॥ ६.७३.९ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରରଥ ସମାନ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା ସେଠାକୁ ଗଲା।
6.73.10
तं प्रस्थितं महात्मानमनुजग्मुर्महाबलाः।
संहर्षमाणा बहवो धनुःप्रवरपाणयः ॥ ६.७३.१० ॥
ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପଛେ ଅନେକ ମହାବଳୀ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହାତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ଧରି ଅନୁସରଣ କଲେ।
6.73.11
गजस्कन्धगताः केचित् केचित् परमवाजिभिः।
व्याघ्रवृश्चिकमार्जारखरोष्ट्रैश्च भुजङ्गमैः ॥ ६.७३.११ ॥
କେହି ହାତୀର କାନ୍ଧରେ, କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାରେ, ଆଉ କେହି ବାଘ, ବିଛା, ବିରାଳ, ଗଧ, ଓଟ ଓ ସାପ ଉପରେ ଥିଲେ।
6.73.12
वराहैः श्वापदैः सिंहैर्जम्बुकैः पर्वतोपमैः।
काकहंसमयूरैश्च राक्षसा भीमविक्रमाः ॥ ६.७३.१२ ॥
ଶୂକର, ହିଂସ୍ର ପଶୁ, ସିଂହ, ଶିଆଳ, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ପ୍ରାଣୀ, କାଉ, ରାଜହଂସ ଓ ମୟୂର ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସମାନେ।
6.73.13
प्रासपट्टिशनिस्त्रिंशपरश्वधगदाधराः।
भुशुण्डिमुद्गरायष्टिशतघ्नीपरिघायुधाः ॥ ६.७३.१३ ॥
ବର୍ଶା, ପଟ୍ଟିଶ, ଖଡ୍ଗ, କୁରା, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା; ଏବଂ ଭୁଶୁଣ୍ଡି, ମୁଦ୍ଗର, ଯଷ୍ଟି, ଶତଘ୍ନୀ, ପରିଘ ଆୟୁଧ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ।
6.73.14
स शङ्खनिनदैः पूर्णैर्भेरीणां चापि निःस्वनैः।
जगाम त्रिदशेन्द्रारिराजिं वेगेन वीर्यवान् ॥ ६.७३.१४ ॥
ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଓ ଭେରୀ ନିନାଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରାକ୍ରମୀ ସେ ବେଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେନା ଆଡ଼କୁ ଗଲା।
6.73.15
स शङ्खशशिवर्णेन छत्रेण रिपुसूदनः।
रराज प्रतिपूर्णेन नभश्चन्द्रमसा यथा ॥ ६.७३.१५ ॥
ଶଙ୍ଖ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛତ୍ର ତଳେ ଶତ୍ରୁସଂହାରକ ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା।
6.73.16
वीज्यमानस्ततो वीरो हैमैर्हेमविभूषणः।
चारुचामरमुख्यैश्च मुख्यः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.७३.१६ ॥
ଏବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ସେ ବୀରକୁ ସୁନାମୁଠିଆ ସୁନ୍ଦର ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଜ୍ଞାପିତ କରାଯାଉଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
6.73.17
स तु दृष्ट्वा विनिर्यान्तं बलेन महता वृतम्।
राक्षसाधिपतिः श्रीमान् रावणः पुत्रमब्रवीत् ॥ ६.७३.१७ ॥
କିନ୍ତୁ ମହାସେନାରେ ଘେରି ବାହାରି ଯାଉଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସାଧିପତି ଶ୍ରୀମାନ ରାବଣ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲା।
6.73.18
त्वमप्रतिरथः पुत्र त्वया वै वासवो जितः।
किं पुनर्मानुषं धृष्यं निहनिष्यसि राघवम् ॥ ६.७३.१८ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅପ୍ରତିରଥ; ତୁମେ ହିଁ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲ। ତେବେ ସେଇ ଦୁଃସାହସୀ ମନୁଷ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବଧ କରିବ।
6.73.19
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रत्यगृह्णान्महाशिषः।
ततस्त्विन्द्रजिता लङ्का सूर्यप्रतिमतेजसा ॥ ६.७३.१९ ॥
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବାରୁ ସେ ମହା ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲା। ତା'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କା...
6.73.20
रराजाप्रतिवीर्येण द्यौरिवार्केण भास्वता।
स सम्प्राप्य महातेजा युद्धभूमिमरिंदमः ॥ ६.७३.२० ॥
ଅପ୍ରତିମ ପରାକ୍ରମରେ ସେ ଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଶୋଭାଦାୟୀ ହେଲା ପରି ଶୋଭିଲା। ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ସେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
6.73.21
स्थापयामास रक्षांसि रथं प्रति समन्ततः।
ततस्तु हुतभोक्तारं हुतभुक्सदृशप्रभः ॥ ६.७३.२१ ॥
ସେ ରଥ ଚାରିପଟେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ରଖିଲା। ତା'ପରେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ପ୍ରଭାବିଶିଷ୍ଟ ସେ ହୁତଭୋକ୍ତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ...
6.73.22
जुहुवे राक्षसश्रेष्ठो विधिवन्मन्त्रसत्तमैः।
स हविर्लाजसत्कारैर्माल्यगन्धपुरस्कृतैः ॥ ६.७३.२२ ॥
ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧିମତେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କଲା। ସେ ହବି, ଲାଜା, ସତ୍କାର, ମାଲ୍ୟ ଓ ଗନ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରି...
6.73.23
जुहुवे पावकं तत्र राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः ॥ ६.७३.२३ ॥
ସେଠାରେ ପ୍ରତାପୀ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କଲା — ଅସ୍ତ୍ର, ଶରର ପତ୍ର, ସମିଧ, ତା'ପରେ ବିଭୀତକ କାଠ।
6.73.24
लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा।
स तत्राग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः ॥ ६.७३.२४ ॥
ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ଓ କଳା ଲୁହାର ସ୍ରୁବ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଚାରିପାଖେ ବିସ୍ତାରି, ଶରପତ୍ର ଓ ତୋମର ସହିତ।
6.73.25
छागस्य कृष्णवर्णस्य गलं जग्राह जीवतः।
सकृदेव समिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः ॥ ६.७३.२५ ॥
କଳା ରଙ୍ଗର ଛେଳିର ଗଳା ସେ ଜୀବିତ ଥାଉଁ ଧରିଲା; ଥରେ ହିଁ ପ୍ରଜ୍ବଳିତ, ଧୂଆଁହୀନ, ମହାଶିଖା ଅଗ୍ନିରେ।
6.73.26
बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं यान्यदर्शयन्।
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तकाञ्चनसंनिभः ॥ ६.७३.२६ ॥
ବିଜୟ ଦେଖାଉଥିବା ସେହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା; ପ୍ରଦକ୍ଷିଣରେ ଘୂରୁଥିବା ଶିଖା, ତପ୍ତ ସୁନା ସଦୃଶ।
6.73.27
हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः।
सोऽस्त्रमाहारयामास ब्राह्ममस्त्रविशारदः ॥ ६.७३.२७ ॥
ସେ ହବିଷ୍ୟ ଅଗ୍ନି ନିଜେ ଉଠି ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତା'ପରେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲା।
6.73.28
धनुश्चात्मरथं चैव सर्वं तत्राभ्यमन्त्रयत्।
तस्मिन्नाहूयमानेऽस्त्रे हूयमाने च पावके।
सार्कग्रहेन्दुनक्षत्रं वितत्रास नभस्थलम् ॥ ६.७३.२८ ॥
ସେଠାରେ ସେ ଧନୁ, ନିଜ ରଥ ଓ ସବୁକିଛିକୁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କଲା; ଅସ୍ତ୍ର ଆହ୍ୱାନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଆକାଶ କମ୍ପିଗଲା।
6.73.29
स पावकं पावकदीप्ततेजा
हुत्वा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः।
सचापबाणासिरथाश्वसूतः
खेऽन्तर्दधेऽऽत्मानमचिन्त्यवीर्यः ॥ ६.७३.२९ ॥
ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ, ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରି, ଧନୁ, ବାଣ, ଖଡ୍ଗ, ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲା।
6.73.30
ततो हयरथाकीर्णं पताकाध्वजशोभितम्।
निर्ययौ राक्षसबलं नर्दमानं युयुत्सया ॥ ६.७३.३० ॥
ତା'ପରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛାରେ ଗର୍ଜନ କରି ବାହାରି ଆସିଲା।
6.73.31
ते शरैर्बहुभिश्चित्रैस्तीक्ष्णवेगैरलंकृतैः।
तोमरैरङ्कुशैश्चापि वानराञ्जघ्नुराहवे ॥ ६.७३.३१ ॥
ସେମାନେ ଅନେକ ବିଚିତ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବେଗ ଥିବା, ଅଳଙ୍କୃତ ବାଣ, ତୋମର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.73.32
रावणिस्तु सुसंक्रुद्धस्तान् निरीक्ष्य निशाचरान्।
हृष्टा भवन्तो युध्यन्तु वानराणां जिघांसया ॥ ६.७३.३२ ॥
କିନ୍ତୁ ରାବଣି (ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ) ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେହି ନିଶାଚରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲା, "ତୁମେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।"
6.73.33
ततस्ते राक्षसाः सर्वे गर्जन्तो जयकांक्षिणः।
अभ्यवर्षंस्ततो घोरं वानरान् शरवृष्टिभिः ॥ ६.७३.३३ ॥
ତା'ପରେ ବିଜୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଗର୍ଜନ କରି ଭୟଙ୍କର ବାଣବର୍ଷା ବାନରମାନଙ୍କ ଉପରେ କଲେ।
6.73.34
स तु नालीकनाराचैर्गदाभिर्मुसलैरपि।
रक्षोभिः संवृतः संख्ये वानरान् विचकर्ष ह ॥ ६.७३.३४ ॥
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାଳୀକ ଓ ନାରାଚ ବାଣ, ଗଦା ଓ ମୁଷଳ ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଲା।
6.73.35
ते वध्यमानाः समरे वानराः पादपायुधाः।
अभ्यवर्षन्त सहसा रावणिं शैलपादपैः ॥ ६.७३.३५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହେଉଥିବା, ଗଛକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିବା ବାନରମାନେ ହଠାତ୍ ରାବଣି ଉପରେ ପର୍ବତ ଓ ଗଛର ବର୍ଷା କଲେ।
6.73.36
इन्द्रजित् तु तदा क्रुद्धो महातेजा महाबलः।
वानराणां शरीराणि व्यधमद् रावणात्मजः ॥ ६.७३.३६ ॥
ସେତେବେଳେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ମହାବଳୀ ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ କ୍ରୋଧରେ ବାନରମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
6.73.37
शरेणैकेन च हरीन् नव पञ्च च सप्त च।
बिभेद समरे क्रुद्धो राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥ ६.७३.३७ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ନଅ, ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ ବାନରଙ୍କୁ ବିନ୍ଧିଲେ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି।
6.73.38
स शरैः सूर्यसंकाशैः शातकुम्भविभूषणैः।
वानरान् समरे वीरः प्रममाथ सुदुर्जयः ॥ ६.७३.३८ ॥
ସେହି ବୀର, ଦୁର୍ଜୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ।
6.73.39
ते भिन्नगात्राः समरे वानराः शरपीडिताः।
पेतुर्मथितसंकल्पाः सुरैरिव महासुराः ॥ ६.७३.३९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରୀର ଛିନ୍ନ, ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ, ସଂକଳ୍ପ ଭଗ୍ନ ସେହି ବାନରମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ମହାସୁରଙ୍କ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ।
6.73.40
ते तपन्तमिवादित्यं घोरैर्बाणगभस्तिभिः।
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः संयुगे वानरर्षभाः ॥ ६.७३.४० ॥
ଭୟଙ୍କର ବାଣ-କିରଣରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ବାନର-ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧାଇଁଲେ।
6.73.41
ततस्तु वानराः सर्वे भिन्नदेहा विचेतसः।
व्यथिता विद्रवन्ति स्म रुधिरेण समुक्षिताः ॥ ६.७३.४१ ॥
ତେବେ ଶରୀର ଛିନ୍ନ, ଚେତନାହୀନ, ଦୁଃଖିତ ସବୁ ବାନର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ପଳାଇଲେ।
6.73.42
रामस्यार्थे पराक्रम्य वानरास्त्यक्तजीविताः।
नर्दन्तस्तेऽनिवृत्तास्तु समरे सशिलायुधाः ॥ ६.७३.४२ ॥
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇ, ପ୍ରାଣର ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଗର୍ଜନ କରି ସେହି ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଲେ ନାହିଁ, ଶିଳା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଠିଆ ହେଲେ।
6.73.43
ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च शिलाभिश्च प्लवंगमाः।
अभ्यवर्षन्त समरे रावणिं समवस्थिताः ॥ ६.७३.४३ ॥
ସେହି ବାନରମାନେ ଗଛ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ଶିଳାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଠିଆ ହୋଇ ରାବଣି ଉପରେ ବର୍ଷା ପରି ବର୍ଷଣ କଲେ।
6.73.44
तं द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत्।
व्यपोहत महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥ ६.७३.४४ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଯୁଦ୍ଧବିଜୟୀ ରାବଣି ଗଛ ଓ ଶିଳାର ସେହି ପ୍ରାଣହରା ମହାବର୍ଷଣକୁ ଦୂରକୁ ଠେଲିଦେଲେ।
6.73.45
ततः पावकसंकाशैः शरैराशीविषोपमैः।
वानराणामनीकानि बिभेद समरे प्रभुः ॥ ६.७३.४५ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ପ୍ରଭୁ ଅଗ୍ନିସମ ଓ ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରସେନାକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.73.46
अष्टादशशरैस्तीक्ष्णैः स विद्ध्वा गन्धमादनम्।
विव्याध नवभिश्चैव नलं दूरादवस्थितम् ॥ ६.७३.४६ ॥
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଠର ବାଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଦୂରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ ନଅ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.73.47
सप्तभिस्तु महावीर्यो मैन्दं मर्मविदारणैः।
पञ्चभिर्विशिखैश्चैव गजं विव्याध संयुगे ॥ ६.७३.४७ ॥
ସେ ମହାବଳୀ ମର୍ମଭେଦୀ ସାତ ବାଣରେ ମୈନ୍ଦଙ୍କୁ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ବାଣରେ ଗଜଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.73.48
जाम्बवन्तं तु दशभिर्नीलं त्रिंशद्भिरेव च।
सुग्रीवमृषभं चैव सोऽङ्गदं द्विविदं तथा ॥ ६.७३.४८ ॥
ସେ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଦଶ ବାଣରେ ଓ ନୀଳଙ୍କୁ ତିରିଶ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା। ସୁଗ୍ରୀବ, ଋଷଭ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବିଦ୍ଧ କଲା।
6.73.49
घोरैर्दत्तवरैस्तीक्ष्णैर्निष्प्राणानकरोत् तदा।
अन्यानपि तथा मुख्यान् वानरान् बहुभिः शरैः ॥ ६.७३.४९ ॥
ଭୟଙ୍କର, ବରରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ କଲା। ଅନ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ବାନରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅନେକ ବାଣରେ (ନିଷ୍ପ୍ରାଣ କଲା)।
6.73.50
अर्दयामास संक्रुद्धः कालाग्निरिव मूर्च्छितः।
स शरैः सूर्यसंकाशैः सुमुक्तैः शीघ्रगामिभिः ॥ ६.७३.५० ॥
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ଜଳି ସେ (ବାନରମାନଙ୍କୁ) ପୀଡ଼ିତ କଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନିକ୍ଷିପ୍ତ, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ବାଣରେ (ପୀଡ଼ିତ କଲା)।
6.73.51
वानराणामनीकानि निर्ममन्थ महारणे।
आकुलां वानरीं सेनां शरजालेन पीडिताम् ॥ ६.७३.५१ ॥
ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ସେନାଦଳକୁ ମନ୍ଥନ କଲା। ବାଣଜାଲରେ ପୀଡ଼ିତ, ଆକୁଳ ବାନରସେନାକୁ (ସେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲା)।
6.73.52
हृष्टः स परया प्रीत्या ददर्श क्षतजोक्षिताम्।
पुनरेव महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥ ६.७३.५२ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ସେ (ସେହି ସେନାକୁ) ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ଦେଖିଲା। ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ବଳବାନ ପୁତ୍ର ପୁନଶ୍ଚ (ତାହା ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହେଲା)।
6.73.53
संसृज्य बाणवर्षं च शस्त्रवर्षं च दारुणम्।
ममर्द वानरानीकं परितस्त्विन्द्रजिद् बली ॥ ६.७३.५३ ॥
ବାଣବର୍ଷା ଓ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରି ବଳବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଚାରିଆଡ଼ୁ ବାନରସେନାକୁ ମର୍ଦନ କଲା।
6.73.54
स्वसैन्यमुत्सृज्य समेत्य तूर्णं
महाहवे वानरवाहिनीषु।
अदृश्यमानः शरजालमुग्रं
ववर्ष नीलाम्बुधरो यथाम्बु ॥ ६.७३.५४ ॥
ନିଜ ସେନା ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର ସେନାଙ୍କ ମଧ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି, ନୀଳ ମେଘ ଜଳ ବର୍ଷାଇବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଶରଜାଲ ବର୍ଷାଇଲା।
6.73.55
ते शक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा
मायाहता विस्वरमुन्नदन्तः।
रणे निपेतुर्हरयोऽद्रिकल्पा
यथेन्द्रवज्राभिहता नगेन्द्राः ॥ ६.७३.५५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବାଣରେ ଶରୀର ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ, ମାୟାରେ ଆହତ, ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜୁଥିବା ପର୍ବତସମ ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେପରି ପଡ଼ିଲେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରରେ ଆହତ ମହାପର୍ବତ ପଡ଼େ।
6.73.56
ते केवलं संददृशुः शिताग्रान्
बाणान् रणे वानरवाहिनीषु।
मायाविगूढं च सुरेन्द्रशत्रुं
न चात्र तं राक्षसमप्यपश्यन् ॥ ६.७३.५६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ କେବଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ବାଣ ଦେଖିଲେ; ମାୟାରେ ଲୁଚିଥିବା ସୁରେନ୍ଦ୍ର-ଶତ୍ରୁ ଓ ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ସେମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
6.73.57
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
सर्वा दिशो बाणगणैः शिताग्रैः।
प्रच्छादयामास रविप्रकाशै-
र्विदारयामास च वानरेन्द्रान् ॥ ६.७३.५७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସାଧିପତି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ର ବାଣଗଣରେ ସବୁ ଦିଗ ଢାଙ୍କି ଦେଲା ଏବଂ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ବିଦାରଣ କଲା।
6.73.58
स शूलनिस्त्रिंशपरश्वधानि
व्याविद्धदीप्तानलसप्रभाणि।
सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानि
ववर्ष तीव्रं प्लवगेन्द्रसैन्ये ॥ ६.७३.५८ ॥
ସେ ଶୂଳ, ଖଡ୍ଗ ଓ ପରଶୁ ବର୍ଷାଇଲା; ଘୂରାଯାଇଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଝଲସୁଥିଲା, ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିଲା; ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ତୀବ୍ର ବର୍ଷା କଲା।
6.73.59
ततो ज्वलनसंकाशैर्बाणैर्वानरयूथपाः।
ताडिताः शक्रजिद्बाणैः प्रफुल्ला इव किंशुकाः ॥ ६.७३.५९ ॥
ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ବାଣରେ ଆହତ ବାନର ଯୂଥପତିମାନେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷ ପରି ଦେଖାଗଲେ ।
6.73.60
तेऽन्योन्यमभिसर्पन्तो निनदन्तश्च विस्वरम्।
राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्ना निपेतुर्वानरर्षभाः ॥ ६.७३.६० ॥
ପରସ୍ପର ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ, କର୍କଶ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରୁ କରୁ ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ ।
6.73.61
उदीक्षमाणा गगनं केचिन्नेत्रेषु ताडिताः।
शरैर्विविशुरन्योन्यं पेतुश्च जगतीतले ॥ ६.७३.६१ ॥
ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଚାହୁଁଥିବା କେତେକ ବାନର ଆଖିରେ ବାଣରେ ଆହତ ହେଲେ; କେହି କେହି ପରସ୍ପରଠାରେ ଧକ୍କା ଖାଇ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କେହି କେହି ଧରଣୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
6.73.62
हनूमन्तं च सुग्रीवमङ्गदं गन्धमादनम्।
जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ॥ ६.७३.६२ ॥
ହନୁମାନ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଷେଣ ଓ ବେଗଦର୍ଶୀ ମଧ୍ୟ (ବାଣରେ ଆହତ ହେଲେ) ।
6.73.63
मैन्दं च द्विविदं नीलं गवाक्षं गवयं तथा।
केसरिं हरिलोमानं विद्युद्दंष्ट्रं च वानरम् ॥ ६.७३.६३ ॥
ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ନୀଳ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଏବଂ କେଶରୀ, ହରିଲୋମାନ ଓ ବିଦ୍ୟୁଦ୍ଦଂଷ୍ଟ୍ର ନାମକ ବାନର ମଧ୍ୟ (ଆହତ ହେଲେ) ।
6.73.64
सूर्याननं ज्योतिर्मुखं तथा दधिमुखं हरिम्।
पावकाक्षं नलं चैव कुमुदं चैव वानरम् ॥ ६.७३.६४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟାନନ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୁଖ ଓ ଦଧିମୁଖ, ହରି, ପାବକାକ୍ଷ, ନଳ ଏବଂ କୁମୁଦ ନାମକ ବାନର ମଧ୍ୟ (ଆହତ ହେଲେ) ।
6.73.65
प्रासैः शूलैः शितैर्बाणैरिन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः।
विव्याध हरिशार्दूलान् सर्वांस्तान् राक्षसोत्तमः ॥ ६.७३.६५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ବର୍ଛା, ଶୂଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବାନରଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ବିନ୍ଧିଲା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ।
6.73.66
स वै गदाभिर्हरियूथमुख्यान्
निर्भिद्य बाणैस्तपनीयवर्णैः।
ववर्ष रामं शरवृष्टिजालैः
सलक्ष्मणं भास्कररश्मिकल्पैः ॥ ६.७३.६६ ॥
ସେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବାନରଯୂଥପତିମାନଙ୍କୁ ଭେଦି, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ବାଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମିସଦୃଶ ବାଣବର୍ଷାର ଜାଲ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷଣ କଲା।
6.73.67
स बाणवर्षैरभिवृष्यमाणो
धारानिपातानिव तानचिन्त्य।
समीक्षमाणः परमाद्भुतश्री-
रामस्तदा लक्ष्मणमित्युवाच ॥ ६.७३.६७ ॥
ବାଣବର୍ଷାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଷାଧାରା ପରି ଗଣନା ନ କରି, ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ରାମ ସେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
6.73.68
असौ पुनर्लक्ष्मण राक्षसेन्द्रो
ब्रह्मास्त्रमाश्रित्य सुरेन्द्रशत्रुः।
निपातयित्वा हरिसैन्यमस्मान्-
शितैः शरैरर्दयति प्रसक्तम् ॥ ६.७३.६८ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜ, ଦେବେନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବାନରସେନାକୁ ପାତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆମକୁ ନିରନ୍ତର ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।
6.73.69
स्वयंभुवा दत्तवरो महात्मा
समाहितोऽन्तर्हितभीमकायः।
कथं नु शक्यो युधि नष्टदेहो
निहन्तुमद्येन्द्रजिदुद्यतास्त्रः ॥ ६.७३.६९ ॥
ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପ୍ରାପ୍ତ, ମହାତ୍ମା, ସମାହିତ, ଭୟଙ୍କର ଶରୀର ଲୁଚାଇଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତକୁ, ଶରୀର ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବାବେଳେ, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ବଧ କରାଯାଇପାରିବ?
6.73.70
मन्ये स्वयंभूर्भगवानचिन्त्य-
स्तस्यैतदस्त्रं प्रभवश्च योऽस्य।
बाणावपातं त्वमिहाद्य धीमन्
मया सहाव्यग्रमनाः सहस्व ॥ ६.७३.७० ॥
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କର ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠାରେ ମୋ ସହିତ ଅସ୍ଥିରତାହୀନ ମନରେ ଏହି ବାଣବର୍ଷା ସହ୍ୟ କର।
6.73.71
प्रच्छादयत्येष हि राक्षसेन्द्रः
सर्वा दिशः सायकवृष्टिजालैः।
एतच्च सर्वं पतिताग्र्यशूरं
न भ्राजते वानरराजसैन्यम् ॥ ६.७३.७१ ॥
ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜ ବାଣବର୍ଷାର ଜାଲରେ ସବୁ ଦିଗ ଘୋଡ଼ାଉଛି। ଅଗ୍ରଣୀ ବୀରମାନେ ପଡ଼ିଯିବାରୁ ବାନରରାଜଙ୍କ ଏହି ସମଗ୍ର ସେନା ଏବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
6.73.72
आवां तु दृष्ट्वा पतितौ विसंज्ञौ
निवृत्तयुद्धौ हतहर्षरोषौ।
ध्रुवं प्रवेक्ष्यत्यमरारिवास-
मसौ समासाद्य रणाग्र्यलक्ष्मीम् ॥ ६.७३.७२ ॥
ଆମେ ଦୁଇଜଣ ପଡ଼ି ଅଚେତନ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ହର୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧ ହରାଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
6.73.73
ततस्तु ताविन्द्रजितोऽस्त्रजालै-
र्बभूवतुस्तत्र तदा विशस्तौ।
स चापि तौ तत्र विषादयित्वा
ननाद हर्षाद् युधि राक्षसेन्द्रः ॥ ६.७३.७३ ॥
ତା'ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଜାଳରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ସେଠାରେ ଆହତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦୁଃଖିତ କରି ରାକ୍ଷସରାଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ହର୍ଷରେ ଗର୍ଜନ କଲା।
6.73.74
ततस्तदा वानरसैन्यमेवं
रामं च संख्ये सह लक्ष्मणेन।
विषादयित्वा सहसा विवेश
पुरीं दशग्रीवभुजाभिगुप्ताम्।
संस्तूयमानः स तु यातुधानैः
पित्रे च सर्वं हृषितोऽभ्युवाच ॥ ६.७३.७४ ॥
ଏପରି ଭାବରେ ବାନର ସେନା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ନିରାଶ କରି, ସେ ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ)ଙ୍କ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ନଗରୀରେ ହଠାତ୍ ପ୍ରବେଶ କଲା। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପିତାଙ୍କୁ ସବୁ କହିଲା।