వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.73.1
ततो हतान् राक्षसपुङ्गवांस्तान्
देवान्तकादित्रिशिरोऽतिकायान्।
रक्षोगणास्तत्र हतावशिष्टा-
स्ते रावणाय त्वरिताः शशंसुः ॥ ६.७३.१ ॥
అక్కడ చంపబడిన ఆ శ్రేష్ఠ రాక్షసులు—దేవాంతకుడు, త్రిశిరుడు, అతికాయుడు మొదలైనవారు—ఆ తర్వాత మిగిలిన రాక్షసులు త్వరగా రావణుని వద్దకు వెళ్లి తెలియజేశారు.
6.73.2
ततो हतांस्तान् सहसा निशम्य
राजा महाबाष्पपरिप्लुताक्षः।
पुत्रक्षयं भ्रातृवधं च घोरं
विचिन्त्य राजा विपुलं प्रदध्यौ ॥ ६.७३.२ ॥
ఆ చంపబడిన వారి సంగతిని అకస్మాత్తుగా విన్న రాజు కళ్ళు గొప్ప కన్నీళ్లతో నిండిపోయాయి; కుమారుల నాశనం, సోదరుల వధ అనే భయంకర విషయాన్ని తలచి రాజు తీవ్రంగా ఆలోచనలో మునిగాడు.
6.73.3
ततस्तु राजानमुदीक्ष्य दीनं
शोकार्णवे सम्परिपुप्लुवानम्।
रथर्षभो राक्षसराजसूनु-
स्तमिन्द्रजिद् वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७३.३ ॥
అప్పుడు దీనుడై శోకసముద్రంలో మునిగిపోతున్న రాజును చూసి, రథవీరులలో శ్రేష్ఠుడైన రాక్షసరాజ కుమారుడు ఇంద్రజిత్తు అతనితో ఈ మాట చెప్పాడు.
6.73.4
न तात मोहं परिगन्तुमर्हसे
यत्रेन्द्रजिज्जीवति नैर्ऋतेश।
नेन्द्रारिबाणाभिहतो हि कश्चित्
प्राणान् समर्थः समरेऽभिपातुम् ॥ ६.७३.४ ॥
తండ్రీ, మోహంలో పడటం నీకు తగదు; ఇంద్రజిత్తు బ్రతికి ఉన్నప్పుడు, రాక్షసేశ్వరా, ఇంద్రశత్రువు బాణాలతో కొట్టబడినవాడు ఎవ్వడూ యుద్ధంలో ప్రాణాలు తీయగల శక్తిని కలిగి ఉండడు.
6.73.5
पश्याद्य रामं सह लक्ष्मणेन
मद्बाणनिर्भिन्नविकीर्णदेहम्।
गतायुषं भूमितले शयानं
शितैः शरैराचितसर्वगात्रम् ॥ ६.७३.५ ॥
ఈ రోజు చూడు, రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి నా బాణాలతో ఛిద్రమైన శరీరంతో, ప్రాణం పోయి, పదునైన బాణాలతో నిండిన అవయవాలతో నేలపై పడి ఉండటాన్ని.
6.73.6
इमां प्रतिज्ञां शृणु शक्रशत्रोः
सुनिश्चितां पौरुषदैवयुक्ताम्।
अद्यैव रामं सह लक्ष्मणेन
संतर्पयिष्यामि शरैरमोघैः ॥ ६.७३.६ ॥
ఇంద్రశత్రువు ఇలా అన్నాడు: పౌరుషము, దైవము కలిసిన ఈ నా దృఢ ప్రతిజ్ఞను వినుము. ఈరోజే లక్ష్మణుడితో సహా రాముడిని వ్యర్థం కాని బాణాలతో తృప్తిపరుస్తాను.
6.73.7
अद्येन्द्रवैवस्वतविष्णुरुद्र-
साध्याश्च वैश्वानरचन्द्रसूर्याः।
द्रक्ष्यन्ति मे विक्रममप्रमेयं
विष्णोरिवोग्रं बलियज्ञवाटे ॥ ६.७३.७ ॥
ఈరోజు ఇంద్రుడు, వైవస్వతుడు, విష్ణువు, రుద్రుడు, సాధ్యులు, అగ్ని, చంద్రుడు, సూర్యుడు బలి యజ్ఞవాటికలో విష్ణువు భయంకర పరాక్రమాన్ని చూసినట్లే నా అపారమైన పరాక్రమాన్ని చూస్తారు.
6.73.8
स एवमुक्त्वा त्रिदशेन्द्रशत्रु-
रापृच्छ्य राजानमदीनसत्त्वः।
समारुरोहानिलतुल्यवेगं
रथं खरश्रेष्ठसमाधियुक्तम् ॥ ६.७३.८ ॥
ఇలా చెప్పి, ఇంద్రశత్రువు, దీనత్వం లేని ధైర్యం కలవాడు, రాజు దగ్గర సెలవు తీసుకుని, గాలి వేగంతో, మేలైన గాడిదలు పూన్చిన రథమెక్కాడు.
6.73.9
समास्थाय महातेजा रथं हरिरथोपमम्।
जगाम सहसा तत्र यत्र युद्धमरिंदमः ॥ ६.७३.९ ॥
మహాతేజస్వి, శత్రువులను అణచువాడు, ఇంద్రరథంతో సమానమైన రథమెక్కి, యుద్ధం జరుగుతున్న చోటికి వెంటనే వెళ్లాడు.
6.73.10
तं प्रस्थितं महात्मानमनुजग्मुर्महाबलाः।
संहर्षमाणा बहवो धनुःप्रवरपाणयः ॥ ६.७३.१० ॥
బయలుదేరిన ఆ మహాత్ముని వెనుక అనేకమంది మహాబలులు, ఆనందంతో, చేతుల్లో ఉత్తమ ధనుస్సులు ధరించి అనుసరించారు.
6.73.11
गजस्कन्धगताः केचित् केचित् परमवाजिभिः।
व्याघ्रवृश्चिकमार्जारखरोष्ट्रैश्च भुजङ्गमैः ॥ ६.७३.११ ॥
కొందరు ఏనుగు భుజాలపై, కొందరు ఉత్తమ గుర్రాలపై, కొందరు పులులు, తేళ్లు, పిల్లులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, పాములపై ఉన్నారు.
6.73.12
वराहैः श्वापदैः सिंहैर्जम्बुकैः पर्वतोपमैः।
काकहंसमयूरैश्च राक्षसा भीमविक्रमाः ॥ ६.७३.१२ ॥
పందులు, క్రూర మృగాలు, సింహాలు, నక్కలు, పర్వతాల వంటి జీవులు, కాకులు, హంసలు, నెమళ్ళు వీటిపై ఎక్కిన భయంకర పరాక్రమం గల రాక్షసులు.
6.73.13
प्रासपट्टिशनिस्त्रिंशपरश्वधगदाधराः।
भुशुण्डिमुद्गरायष्टिशतघ्नीपरिघायुधाः ॥ ६.७३.१३ ॥
ఈటెలు, పట్టిశాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్ళు, గదలు ధరించినవారు; భుశుండి, ముద్గరాలు, కర్రలు, శతఘ్ని, పరిఘ ఆయుధాలు కలవారు.
6.73.14
स शङ्खनिनदैः पूर्णैर्भेरीणां चापि निःस्वनैः।
जगाम त्रिदशेन्द्रारिराजिं वेगेन वीर्यवान् ॥ ६.७३.१४ ॥
శంఖ ధ్వనులు, భేరుల నినాదాలతో నిండి ఉండగా, పరాక్రమశాలి అయిన అతడు వేగంగా ఇంద్రశత్రువుల సేన వైపు వెళ్ళాడు.
6.73.15
स शङ्खशशिवर्णेन छत्रेण रिपुसूदनः।
रराज प्रतिपूर्णेन नभश्चन्द्रमसा यथा ॥ ६.७३.१५ ॥
శంఖం, చంద్రుడి వంటి తెల్లని పూర్ణ ఛత్రంతో శత్రుసంహారకుడు ఆకాశంలో పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశించాడు.
6.73.16
वीज्यमानस्ततो वीरो हैमैर्हेमविभूषणः।
चारुचामरमुख्यैश्च मुख्यः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.७३.१६ ॥
అప్పుడు బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆ వీరుడు, బంగారు మూటల అందమైన చామరాలతో వీవబడ్డాడు; అతడు ధనుర్ధారులలో ఉత్తముడు.
6.73.17
स तु दृष्ट्वा विनिर्यान्तं बलेन महता वृतम्।
राक्षसाधिपतिः श्रीमान् रावणः पुत्रमब्रवीत् ॥ ६.७३.१७ ॥
అయితే మహాసేనతో చుట్టుముట్టబడి బయలుదేరుతున్న అతడిని చూసి, రాక్షసాధిపతి శ్రీమంతుడైన రావణుడు తన కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
6.73.18
त्वमप्रतिरथः पुत्र त्वया वै वासवो जितः।
किं पुनर्मानुषं धृष्यं निहनिष्यसि राघवम् ॥ ६.७३.१८ ॥
కుమారా, నీవు సాటిలేని రథికుడవు; నీవే వాసవుడిని (ఇంద్రుడిని) జయించావు. అలాంటప్పుడు ధైర్యంగా ఎదిరించే ఆ మానవుడు రాఘవుడిని నీవు తప్పక సంహరిస్తావు.
6.73.19
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रत्यगृह्णान्महाशिषः।
ततस्त्विन्द्रजिता लङ्का सूर्यप्रतिमतेजसा ॥ ६.७३.१९ ॥
రాక్షసేంద్రుడు ఇలా చెప్పగా అతడు గొప్ప ఆశీర్వచనాలను స్వీకరించాడు. అప్పుడు సూర్యతేజస్సు గల ఇంద్రజిత్తు ద్వారా లంక...
6.73.20
रराजाप्रतिवीर्येण द्यौरिवार्केण भास्वता।
स सम्प्राप्य महातेजा युद्धभूमिमरिंदमः ॥ ६.७३.२० ॥
అప్రతిమ పరాక్రమంతో అతడు ప్రకాశించే సూర్యునితో ఆకాశం ప్రకాశించినట్లు ప్రకాశించాడు. మహాతేజస్వి, శత్రునాశకుడైన అతడు యుద్ధభూమికి చేరుకున్నాడు.
6.73.21
स्थापयामास रक्षांसि रथं प्रति समन्ततः।
ततस्तु हुतभोक्तारं हुतभुक्सदृशप्रभः ॥ ६.७३.२१ ॥
అతడు రథం చుట్టూ రాక్షసులను నిలిపాడు. తరువాత అగ్నితో సమానమైన కాంతి గల అతడు హోమాన్ని స్వీకరించే అగ్నిని...
6.73.22
जुहुवे राक्षसश्रेष्ठो विधिवन्मन्त्रसत्तमैः।
स हविर्लाजसत्कारैर्माल्यगन्धपुरस्कृतैः ॥ ६.७३.२२ ॥
రాక్షసోత్తముడు విధిప్రకారం శ్రేష్ఠమైన మంత్రాలతో హోమం చేశాడు. అతడు హవిస్సు, లాజలు, సత్కారాలు, పూలమాలలు, సుగంధాలతో...
6.73.23
जुहुवे पावकं तत्र राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः ॥ ६.७३.२३ ॥
అక్కడ ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసేంద్రుడు అగ్నిలో హోమం చేశాడు—ఆయుధాలు, బాణాల రెక్కలు, సమిధలు, తరువాత బిభీతక కర్రలు.
6.73.24
लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा।
स तत्राग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः ॥ ६.७३.२४ ॥
ఎరుపు వస్త్రాలను, నల్ల ఇనుముతో చేసిన స్రువాన్ని కూడా తీసుకొని, అక్కడ అగ్నిని చుట్టూ పరచి, శరపత్రాలతో, తోమరాలతో.
6.73.25
छागस्य कृष्णवर्णस्य गलं जग्राह जीवतः।
सकृदेव समिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः ॥ ६.७३.२५ ॥
నల్లని వర్ణంగల మేక గొంతును బ్రతికి ఉండగానే పట్టుకున్నాడు; ఒక్కసారే మండిన, పొగలేని, మహా జ్వాలల అగ్నిలో.
6.73.26
बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं यान्यदर्शयन्।
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तकाञ्चनसंनिभः ॥ ६.७३.२६ ॥
విజయాన్ని సూచించిన ఆ సంకేతాలు కనిపించాయి; ప్రదక్షిణంగా సుడులు తిరిగే జ్వాలతో, కాల్చిన బంగారంలా మెరుస్తూ.
6.73.27
हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः।
सोऽस्त्रमाहारयामास ब्राह्ममस्त्रविशारदः ॥ ६.७३.२७ ॥
ఆ హవిస్సును అగ్ని స్వయంగా లేచి స్వీకరించాడు; అప్పుడు అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు బ్రాహ్మాస్త్రాన్ని ఆహ్వానించాడు.
6.73.28
धनुश्चात्मरथं चैव सर्वं तत्राभ्यमन्त्रयत्।
तस्मिन्नाहूयमानेऽस्त्रे हूयमाने च पावके।
सार्कग्रहेन्दुनक्षत्रं वितत्रास नभस्थलम् ॥ ६.७३.२८ ॥
అక్కడ అతడు విల్లును, తన రథాన్ని, అన్నింటినీ మంత్రాలతో అభిమంత్రించాడు; అస్త్రాన్ని ఆహ్వానిస్తూ అగ్నిలో ఆహుతి వేస్తున్నప్పుడు, సూర్యగ్రహ-చంద్ర-నక్షత్రాలతో ఆకాశం కంపించింది.
6.73.29
स पावकं पावकदीप्ततेजा
हुत्वा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः।
सचापबाणासिरथाश्वसूतः
खेऽन्तर्दधेऽऽत्मानमचिन्त्यवीर्यः ॥ ६.७३.२९ ॥
అగ్నిలా ప్రకాశించే తేజస్సు గలవాడు, ఇంద్రునితో సమానమైన ప్రభావం గలవాడు, అగ్నిలో ఆహుతి వేసి, విల్లు, బాణాలు, ఖడ్గం, రథం, గుర్రాలు, సారథితో సహా, అచింత్య పరాక్రమంతో ఆకాశంలో అదృశ్యమయ్యాడు.
6.73.30
ततो हयरथाकीर्णं पताकाध्वजशोभितम्।
निर्ययौ राक्षसबलं नर्दमानं युयुत्सया ॥ ६.७३.३० ॥
అప్పుడు గుర్రాలు, రథాలతో నిండి, పతాకలు ధ్వజాలతో అలంకృతమైన రాక్షస సైన్యం యుద్ధ కాంక్షతో గర్జిస్తూ బయలుదేరింది.
6.73.31
ते शरैर्बहुभिश्चित्रैस्तीक्ष्णवेगैरलंकृतैः।
तोमरैरङ्कुशैश्चापि वानराञ्जघ्नुराहवे ॥ ६.७३.३१ ॥
వారు అనేక విచిత్రమైన, పదునైన వేగం గల, అలంకృతమైన బాణాలతోను, తోమరాలతోను, అంకుశాలతోను యుద్ధంలో వానరులను కొట్టారు.
6.73.32
रावणिस्तु सुसंक्रुद्धस्तान् निरीक्ष्य निशाचरान्।
हृष्टा भवन्तो युध्यन्तु वानराणां जिघांसया ॥ ६.७३.३२ ॥
కానీ రావణి (ఇంద్రజిత్) అత్యంత కోపంతో ఆ రాక్షసులను చూసి, "మీరు సంతోషంగా వానరులను చంపే కోరికతో యుద్ధం చేయండి" అన్నాడు.
6.73.33
ततस्ते राक्षसाः सर्वे गर्जन्तो जयकांक्षिणः।
अभ्यवर्षंस्ततो घोरं वानरान् शरवृष्टिभिः ॥ ६.७३.३३ ॥
అప్పుడు విజయాన్ని కోరుకుంటూ గర్జిస్తున్న రాక్షసులంతా, భయంకరమైన బాణవర్షంతో వానరులపై కురిపించారు.
6.73.34
स तु नालीकनाराचैर्गदाभिर्मुसलैरपि।
रक्षोभिः संवृतः संख्ये वानरान् विचकर्ष ह ॥ ६.७३.३४ ॥
అతడు రాక్షసులచే చుట్టుముట్టబడి, యుద్ధంలో నాళీకాలు, నారాచాలు, గదలు, ముసలాలతో వానరులను లాగివేశాడు.
6.73.35
ते वध्यमानाः समरे वानराः पादपायुधाः।
अभ्यवर्षन्त सहसा रावणिं शैलपादपैः ॥ ६.७३.३५ ॥
యుద్ధంలో కొట్టబడుతున్న, వృక్షాలనే ఆయుధాలుగా కలిగిన వానరులు అకస్మాత్తుగా రావణిపై పర్వతాలతో, వృక్షాలతో వర్షం కురిపించారు.
6.73.36
इन्द्रजित् तु तदा क्रुद्धो महातेजा महाबलः।
वानराणां शरीराणि व्यधमद् रावणात्मजः ॥ ६.७३.३६ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి, మహాబలుడు అయిన రావణ పుత్రుడు ఇంద్రజిత్ కోపంతో వానరుల శరీరాలను చితకగొట్టాడు.
6.73.37
शरेणैकेन च हरीन् नव पञ्च च सप्त च।
बिभेद समरे क्रुद्धो राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥ ६.७३.३७ ॥
కోపంతో యుద్ధంలో ఒకే బాణంతో తొమ్మిది, ఐదు, ఏడు వానరులను గుచ్చాడు; రాక్షసులను సంతోషపెడుతూ.
6.73.38
स शरैः सूर्यसंकाशैः शातकुम्भविभूषणैः।
वानरान् समरे वीरः प्रममाथ सुदुर्जयः ॥ ६.७३.३८ ॥
ఆ వీరుడు, జయించరానివాడు, సూర్యసమాన కాంతి గల బంగారు అలంకారాల బాణాలతో యుద్ధంలో వానరులను నాశనం చేశాడు.
6.73.39
ते भिन्नगात्राः समरे वानराः शरपीडिताः।
पेतुर्मथितसंकल्पाः सुरैरिव महासुराः ॥ ६.७३.३९ ॥
యుద్ధంలో శరీరాలు చీలి, బాణాలతో బాధపడి, సంకల్పం భగ్నమైన ఆ వానరులు దేవతలచే ఓడిన మహాసురుల వలె కూలిపోయారు.
6.73.40
ते तपन्तमिवादित्यं घोरैर्बाणगभस्तिभिः।
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः संयुगे वानरर्षभाः ॥ ६.७३.४० ॥
భయంకర బాణ-కిరణాలతో మండుతున్న సూర్యునిలా ఉన్న అతని వైపు కోపోద్రిక్తులైన వానర-శ్రేష్ఠులు యుద్ధంలో దూకారు.
6.73.41
ततस्तु वानराः सर्वे भिन्नदेहा विचेतसः।
व्यथिता विद्रवन्ति स्म रुधिरेण समुक्षिताः ॥ ६.७३.४१ ॥
అప్పుడు శరీరాలు చీలి, స్పృహ కోల్పోయి, బాధపడిన వానరులందరూ రక్తంతో తడిసి పారిపోయారు.
6.73.42
रामस्यार्थे पराक्रम्य वानरास्त्यक्तजीविताः।
नर्दन्तस्तेऽनिवृत्तास्तु समरे सशिलायुधाः ॥ ६.७३.४२ ॥
రాముని కోసం పరాక్రమించి, ప్రాణాలపై ఆశ వదిలి, గర్జిస్తూ ఆ వానరులు యుద్ధంలో వెనుదిరగక, రాళ్లు ఆయుధాలు చేతబట్టి నిలిచారు.
6.73.43
ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च शिलाभिश्च प्लवंगमाः।
अभ्यवर्षन्त समरे रावणिं समवस्थिताः ॥ ६.७३.४३ ॥
ఆ వానరులు చెట్లతో, పర్వత శిఖరాలతో, రాళ్లతో యుద్ధంలో స్థిరంగా నిలిచి రావణిపై వర్షంలా కురిపించారు.
6.73.44
तं द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत्।
व्यपोहत महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥ ६.७३.४४ ॥
మహాతేజస్వి, యుద్ధ విజేత రావణి, చెట్లు రాళ్ల ఆ ప్రాణహర భారీ వర్షాన్ని తప్పించి వెనక్కి నెట్టాడు.
6.73.45
ततः पावकसंकाशैः शरैराशीविषोपमैः।
वानराणामनीकानि बिभेद समरे प्रभुः ॥ ६.७३.४५ ॥
అప్పుడు ఆ ప్రభువు అగ్నిసమానమైన, విషసర్పాల వంటి బాణాలతో యుద్ధంలో వానర సేనలను చీల్చాడు.
6.73.46
अष्टादशशरैस्तीक्ष्णैः स विद्ध्वा गन्धमादनम्।
विव्याध नवभिश्चैव नलं दूरादवस्थितम् ॥ ६.७३.४६ ॥
అతడు పదునైన పద్దెనిమిది బాణాలతో గంధమాదనుని కొట్టి, దూరంగా నిలిచిన నలుని తొమ్మిది బాణాలతో గాయపరిచాడు.
6.73.47
सप्तभिस्तु महावीर्यो मैन्दं मर्मविदारणैः।
पञ्चभिर्विशिखैश्चैव गजं विव्याध संयुगे ॥ ६.७३.४७ ॥
ఆ మహావీరుడు మర్మస్థానాలను చీల్చే ఏడు బాణాలతో మైందుని, ఐదు బాణాలతో గజుని యుద్ధంలో గాయపరిచాడు.
6.73.48
जाम्बवन्तं तु दशभिर्नीलं त्रिंशद्भिरेव च।
सुग्रीवमृषभं चैव सोऽङ्गदं द्विविदं तथा ॥ ६.७३.४८ ॥
అతడు జాంబవంతుడిని పది బాణాలతోనూ, నీలుడిని ముప్పై బాణాలతోనూ కొట్టాడు. సుగ్రీవుడిని, ఋషభుడిని, అంగదుడిని, ద్వివిదుడిని కూడా అలాగే కొట్టాడు.
6.73.49
घोरैर्दत्तवरैस्तीक्ष्णैर्निष्प्राणानकरोत् तदा।
अन्यानपि तथा मुख्यान् वानरान् बहुभिः शरैः ॥ ६.७३.४९ ॥
భయంకరమైన, వరంగా పొందిన పదునైన బాణాలతో అతడు అప్పుడు (వారిని) ప్రాణరహితులుగా చేశాడు. అలాగే ఇతర ముఖ్య వానరులను కూడా అనేక బాణాలతో (ప్రాణరహితులుగా చేశాడు).
6.73.50
अर्दयामास संक्रुद्धः कालाग्निरिव मूर्च्छितः।
स शरैः सूर्यसंकाशैः सुमुक्तैः शीघ्रगामिभिः ॥ ६.७३.५० ॥
కోపంతో నిండి, కాలాగ్నిలా ప్రజ్వలిస్తూ అతడు (వానరులను) బాధించాడు. సూర్యునిలా ప్రకాశించే, చక్కగా వదలబడిన, వేగంగా సాగే బాణాలతో (బాధించాడు).
6.73.51
वानराणामनीकानि निर्ममन्थ महारणे।
आकुलां वानरीं सेनां शरजालेन पीडिताम् ॥ ६.७३.५१ ॥
ఆ మహాయుద్ధంలో అతడు వానరుల సేనాదళాలను చిందరవందర చేశాడు. బాణాల జాలంతో బాధించబడిన, కలతచెందిన వానర సైన్యాన్ని (అతడు నలిపివేశాడు).
6.73.52
हृष्टः स परया प्रीत्या ददर्श क्षतजोक्षिताम्।
पुनरेव महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥ ६.७३.५२ ॥
అత్యంత సంతోషంతో అతడు (ఆ సేనను) రక్తంతో తడిసినదిగా చూశాడు. రాక్షసరాజు కుమారుడైన ఆ మహాతేజస్వి, బలవంతుడు మళ్ళీ (దానిని చూసి హర్షించాడు).
6.73.53
संसृज्य बाणवर्षं च शस्त्रवर्षं च दारुणम्।
ममर्द वानरानीकं परितस्त्विन्द्रजिद् बली ॥ ६.७३.५३ ॥
బాణ వర్షాన్ని, భయంకరమైన ఆయుధ వర్షాన్ని కురిపిస్తూ, బలవంతుడైన ఇంద్రజిత్ వానర సైన్యాన్ని నలువైపులా నలిపివేశాడు.
6.73.54
स्वसैन्यमुत्सृज्य समेत्य तूर्णं
महाहवे वानरवाहिनीषु।
अदृश्यमानः शरजालमुग्रं
ववर्ष नीलाम्बुधरो यथाम्बु ॥ ६.७३.५४ ॥
తన సైన్యాన్ని విడిచి వేగంగా మహాయుద్ధంలో వానర సేనల మధ్యకు వెళ్లి, కనిపించకుండా ఉండి, నీలమేఘం నీటిని కురిపించినట్లు భయంకరమైన బాణ జాలాన్ని కురిపించాడు.
6.73.55
ते शक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा
मायाहता विस्वरमुन्नदन्तः।
रणे निपेतुर्हरयोऽद्रिकल्पा
यथेन्द्रवज्राभिहता नगेन्द्राः ॥ ६.७३.५५ ॥
ఇంద్రజిత్తు బాణాలతో దేహాలు ఛిద్రమై, మాయతో కొట్టబడి, భయంకరంగా గర్జిస్తూ, పర్వతాల వంటి వానరులు ఇంద్రవజ్రంతో కొట్టబడిన గొప్ప పర్వతాల వలె రణంలో పడిపోయారు.
6.73.56
ते केवलं संददृशुः शिताग्रान्
बाणान् रणे वानरवाहिनीषु।
मायाविगूढं च सुरेन्द्रशत्रुं
न चात्र तं राक्षसमप्यपश्यन् ॥ ६.७३.५६ ॥
వారు రణంలో వానర సేనల మధ్య పదునైన కొనలు గల బాణాలను మాత్రమే చూడగలిగారు; మాయలో దాగిన సురేంద్రశత్రువును, ఆ రాక్షసుడిని కూడా వారు చూడలేకపోయారు.
6.73.57
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
सर्वा दिशो बाणगणैः शिताग्रैः।
प्रच्छादयामास रविप्रकाशै-
र्विदारयामास च वानरेन्द्रान् ॥ ६.७३.५७ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి సూర్యకాంతి వంటి పదునైన కొనల బాణ సమూహాలతో అన్ని దిక్కులను కప్పివేసి, వానర వీరులను ఛేదించాడు.
6.73.58
स शूलनिस्त्रिंशपरश्वधानि
व्याविद्धदीप्तानलसप्रभाणि।
सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानि
ववर्ष तीव्रं प्लवगेन्द्रसैन्ये ॥ ६.७३.५८ ॥
అతడు శూలాలు, కత్తులు, గండ్రగొడ్డళ్లు కురిపించాడు; అవి త్రిప్పబడినప్పుడు మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాయి, నిప్పురవ్వలతో ప్రజ్వలిస్తున్న అగ్నుల్లా ఉన్నాయి; వానర సేనపై తీవ్రంగా వర్షించాడు.
6.73.59
ततो ज्वलनसंकाशैर्बाणैर्वानरयूथपाः।
ताडिताः शक्रजिद्बाणैः प्रफुल्ला इव किंशुकाः ॥ ६.७३.५९ ॥
అప్పుడు ఇంద్రజిత్తు బాణాలచే తాకబడిన వానర యూథపతులు, వికసించిన కింశుక వృక్షాల వలె కనిపించారు.
6.73.60
तेऽन्योन्यमभिसर्पन्तो निनदन्तश्च विस्वरम्।
राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्ना निपेतुर्वानरर्षभाः ॥ ६.७३.६० ॥
ఒకరినొకరు సమీపిస్తూ, కర్కశంగా గర్జిస్తూ ఉన్న ఆ వానర వృషభులు రాక్షస ప్రభువుల అస్త్రాలచే చీల్చబడి పడిపోయారు.
6.73.61
उदीक्षमाणा गगनं केचिन्नेत्रेषु ताडिताः।
शरैर्विविशुरन्योन्यं पेतुश्च जगतीतले ॥ ६.७३.६१ ॥
ఆకాశం వైపు చూస్తున్న కొందరు వానరులు కళ్లలో బాణాలచే తాకబడి, ఒకరిపై ఒకరు పడి భూమిపై కూలిపోయారు.
6.73.62
हनूमन्तं च सुग्रीवमङ्गदं गन्धमादनम्।
जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ॥ ६.७३.६२ ॥
హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, గంధమాదనుడు, జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి కూడా (బాణాలచే తాకబడ్డారు).
6.73.63
मैन्दं च द्विविदं नीलं गवाक्षं गवयं तथा।
केसरिं हरिलोमानं विद्युद्दंष्ट्रं च वानरम् ॥ ६.७३.६३ ॥
మైందుడు, ద్వివిదుడు, నీలుడు, గవాక్షుడు, గవయుడు, కేసరి, హరిలోముడు, విద్యుద్దంష్ట్రుడు అనే వానరులు కూడా (తాకబడ్డారు).
6.73.64
सूर्याननं ज्योतिर्मुखं तथा दधिमुखं हरिम्।
पावकाक्षं नलं चैव कुमुदं चैव वानरम् ॥ ६.७३.६४ ॥
సూర్యాననుడు, జ్యోతిర్ముఖుడు, దధిముఖుడు, హరి, పావకాక్షుడు, నలుడు, కుముదుడు అనే వానరులు కూడా (తాకబడ్డారు).
6.73.65
प्रासैः शूलैः शितैर्बाणैरिन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः।
विव्याध हरिशार्दूलान् सर्वांस्तान् राक्षसोत्तमः ॥ ६.७३.६५ ॥
ఇంద్రజిత్తు మంత్రసంయుక్తమైన ఈటెలు, శూలాలు, వాడి బాణాలతో ఆ వానర సింహులందరినీ గుచ్చాడు, ఆ ఉత్తమ రాక్షసుడు.
6.73.66
स वै गदाभिर्हरियूथमुख्यान्
निर्भिद्य बाणैस्तपनीयवर्णैः।
ववर्ष रामं शरवृष्टिजालैः
सलक्ष्मणं भास्कररश्मिकल्पैः ॥ ६.७३.६६ ॥
అతడు గదలతో వానర యూథ ప్రముఖులను చీల్చి, బంగారు వర్ణపు బాణాలతో సూర్యకిరణాల వంటి బాణవర్షాన్ని రాముడిపైన, లక్ష్మణుడిపైన కురిపించాడు.
6.73.67
स बाणवर्षैरभिवृष्यमाणो
धारानिपातानिव तानचिन्त्य।
समीक्षमाणः परमाद्भुतश्री-
रामस्तदा लक्ष्मणमित्युवाच ॥ ६.७३.६७ ॥
బాణవర్షంతో ముంచెత్తబడుతూ, వాటిని వర్షధారలవలె లెక్కచేయక, పరమాద్భుత శోభగల రాముడు అప్పుడు లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు.
6.73.68
असौ पुनर्लक्ष्मण राक्षसेन्द्रो
ब्रह्मास्त्रमाश्रित्य सुरेन्द्रशत्रुः।
निपातयित्वा हरिसैन्यमस्मान्-
शितैः शरैरर्दयति प्रसक्तम् ॥ ६.७३.६८ ॥
లక్ష్మణా! ఆ రాక్షసేంద్రుడు, దేవేంద్రుని శత్రువు, బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ఆశ్రయించి, వానర సైన్యాన్ని కూల్చి, మమ్మల్ని వాడి బాణాలతో నిరంతరం బాధిస్తున్నాడు.
6.73.69
स्वयंभुवा दत्तवरो महात्मा
समाहितोऽन्तर्हितभीमकायः।
कथं नु शक्यो युधि नष्टदेहो
निहन्तुमद्येन्द्रजिदुद्यतास्त्रः ॥ ६.७३.६९ ॥
స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ వరం పొందిన, మహాత్ముడు, ఏకాగ్రుడు, భయంకర శరీరం కనబడకుండా దాచుకున్న, ఆయుధాలు ఎత్తిన ఇంద్రజిత్తును, శరీరం కనబడని స్థితిలో, నేడు యుద్ధంలో ఎలా చంపగలం?
6.73.70
मन्ये स्वयंभूर्भगवानचिन्त्य-
स्तस्यैतदस्त्रं प्रभवश्च योऽस्य।
बाणावपातं त्वमिहाद्य धीमन्
मया सहाव्यग्रमनाः सहस्व ॥ ६.७३.७० ॥
ఈ అస్త్రమూ దాని మూలమూ అచింత్యుడైన భగవంతుడు స్వయంభువు (బ్రహ్మ) అని నేను భావిస్తున్నాను. బుద్ధిమంతుడా, ఇక్కడ నాతో కలిసి చలించని మనసుతో ఈ బాణవర్షాన్ని సహించు.
6.73.71
प्रच्छादयत्येष हि राक्षसेन्द्रः
सर्वा दिशः सायकवृष्टिजालैः।
एतच्च सर्वं पतिताग्र्यशूरं
न भ्राजते वानरराजसैन्यम् ॥ ६.७३.७१ ॥
ఈ రాక్షసరాజు బాణవర్షపు వలలతో అన్ని దిక్కులను కప్పివేస్తున్నాడు. ముందుండే వీరులు పడిపోయిన వానరరాజు సైన్యం మొత్తం ఇప్పుడు ప్రకాశించడం లేదు.
6.73.72
आवां तु दृष्ट्वा पतितौ विसंज्ञौ
निवृत्तयुद्धौ हतहर्षरोषौ।
ध्रुवं प्रवेक्ष्यत्यमरारिवास-
मसौ समासाद्य रणाग्र्यलक्ष्मीम् ॥ ६.७३.७२ ॥
మేమిద్దరం పడి స్పృహ కోల్పోవడం చూసి, యుద్ధం ఆగిపోయి, హర్షరోషాలు నశించి, అతడు నిశ్చయంగా దేవశత్రువుల నివాసంలో ప్రవేశిస్తాడు, యుద్ధంలోని శ్రేష్ఠ శోభను పొందుతాడు.
6.73.73
ततस्तु ताविन्द्रजितोऽस्त्रजालै-
र्बभूवतुस्तत्र तदा विशस्तौ।
स चापि तौ तत्र विषादयित्वा
ननाद हर्षाद् युधि राक्षसेन्द्रः ॥ ६.७३.७३ ॥
అప్పుడు ఇంద్రజిత్తు అస్త్రజాలాలతో ఆ ఇద్దరూ అక్కడ గాయపడ్డారు. వారిని అక్కడ దుఃఖింపజేసిన తరువాత రాక్షసరాజు యుద్ధంలో సంతోషంతో గర్జించాడు.
6.73.74
ततस्तदा वानरसैन्यमेवं
रामं च संख्ये सह लक्ष्मणेन।
विषादयित्वा सहसा विवेश
पुरीं दशग्रीवभुजाभिगुप्ताम्।
संस्तूयमानः स तु यातुधानैः
पित्रे च सर्वं हृषितोऽभ्युवाच ॥ ६.७३.७४ ॥
అప్పుడు వానర సేనను, యుద్ధంలో లక్ష్మణునితో కూడిన రాముని ఈ విధంగా కృంగదీసి, దశగ్రీవుని (రావణుని) భుజాలచే రక్షింపబడిన నగరంలోనికి అకస్మాత్తుగా ప్రవేశించాడు. రాక్షసులచే స్తుతించబడినవాడై, సంతోషంతో తండ్రికి అంతా చెప్పాడు.