ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.73.1
ततो हतान् राक्षसपुङ्गवांस्तान्
देवान्तकादित्रिशिरोऽतिकायान्।
रक्षोगणास्तत्र हतावशिष्टा-
स्ते रावणाय त्वरिताः शशंसुः ॥ ६.७३.१ ॥
ਉੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ — ਦੇਵਾਂਤਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਅਤਿਕਾਇ ਆਦਿ — ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ।
6.73.2
ततो हतांस्तान् सहसा निशम्य
राजा महाबाष्पपरिप्लुताक्षः।
पुत्रक्षयं भ्रातृवधं च घोरं
विचिन्त्य राजा विपुलं प्रदध्यौ ॥ ६.७३.२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਚਾਨਕ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ ਸੋਚ ਕੇ ਰਾਜਾ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
6.73.3
ततस्तु राजानमुदीक्ष्य दीनं
शोकार्णवे सम्परिपुप्लुवानम्।
रथर्षभो राक्षसराजसूनु-
स्तमिन्द्रजिद् वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७३.३ ॥
ਤਦ ਦੀਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.73.4
न तात मोहं परिगन्तुमर्हसे
यत्रेन्द्रजिज्जीवति नैर्ऋतेश।
नेन्द्रारिबाणाभिहतो हि कश्चित्
प्राणान् समर्थः समरेऽभिपातुम् ॥ ६.७३.४ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੇਸ਼ਵਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.73.5
पश्याद्य रामं सह लक्ष्मणेन
मद्बाणनिर्भिन्नविकीर्णदेहम्।
गतायुषं भूमितले शयानं
शितैः शरैराचितसर्वगात्रम् ॥ ६.७३.५ ॥
ਅੱਜ ਵੇਖ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਗਵਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਭਰੇ ਹੋਏ।
6.73.6
इमां प्रतिज्ञां शृणु शक्रशत्रोः
सुनिश्चितां पौरुषदैवयुक्ताम्।
अद्यैव रामं सह लक्ष्मणेन
संतर्पयिष्यामि शरैरमोघैः ॥ ६.७३.६ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਖਾਰਥ ਅਤੇ ਦੈਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਪੱਕੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੁਣੋ। ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਮੋਘ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।
6.73.7
अद्येन्द्रवैवस्वतविष्णुरुद्र-
साध्याश्च वैश्वानरचन्द्रसूर्याः।
द्रक्ष्यन्ति मे विक्रममप्रमेयं
विष्णोरिवोग्रं बलियज्ञवाटे ॥ ६.७३.७ ॥
ਅੱਜ ਇੰਦਰ, ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦਰ, ਸਾਧਯ, ਅਗਨੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੇਰਾ ਅਪਾਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲੀ ਦੇ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
6.73.8
स एवमुक्त्वा त्रिदशेन्द्रशत्रु-
रापृच्छ्य राजानमदीनसत्त्वः।
समारुरोहानिलतुल्यवेगं
रथं खरश्रेष्ठसमाधियुक्तम् ॥ ६.७३.८ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਅਦੀਨ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ, ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਮ ਖੱਚਰਾਂ ਜੁੜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।
6.73.9
समास्थाय महातेजा रथं हरिरथोपमम्।
जगाम सहसा तत्र यत्र युद्धमरिंदमः ॥ ६.७३.९ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਵਰਗੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਯੁੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.73.10
तं प्रस्थितं महात्मानमनुजग्मुर्महाबलाः।
संहर्षमाणा बहवो धनुःप्रवरपाणयः ॥ ६.७३.१० ॥
ਤੁਰੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਬਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਪਏ।
6.73.11
गजस्कन्धगताः केचित् केचित् परमवाजिभिः।
व्याघ्रवृश्चिकमार्जारखरोष्ट्रैश्च भुजङ्गमैः ॥ ६.७३.११ ॥
ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਬਾਘ, ਬਿੱਛੂ, ਬਿੱਲੀ, ਖੋਤੇ, ਊਂਟ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ।
6.73.12
वराहैः श्वापदैः सिंहैर्जम्बुकैः पर्वतोपमैः।
काकहंसमयूरैश्च राक्षसा भीमविक्रमाः ॥ ६.७३.१२ ॥
ਸੂਰ, ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ, ਸ਼ੇਰ, ਗਿੱਦੜ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਜੀਵ, ਕਾਂ, ਹੰਸ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ।
6.73.13
प्रासपट्टिशनिस्त्रिंशपरश्वधगदाधराः।
भुशुण्डिमुद्गरायष्टिशतघ्नीपरिघायुधाः ॥ ६.७३.१३ ॥
ਨੇਜ਼ੇ, ਪੱਟਿਸ਼, ਤਲਵਾਰ, ਕੁਹਾੜੇ, ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ, ਮੁਗਦਰ, ਡੰਡੇ, ਸ਼ਤਘਨੀ, ਪਰਿਘ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ।
6.73.14
स शङ्खनिनदैः पूर्णैर्भेरीणां चापि निःस्वनैः।
जगाम त्रिदशेन्द्रारिराजिं वेगेन वीर्यवान् ॥ ६.७३.१४ ॥
ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ, ਬਲਵਾਨ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ-ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।
6.73.15
स शङ्खशशिवर्णेन छत्रेण रिपुसूदनः।
रराज प्रतिपूर्णेन नभश्चन्द्रमसा यथा ॥ ६.७३.१५ ॥
ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਪੂਰਨ ਛਤਰ ਹੇਠ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
6.73.16
वीज्यमानस्ततो वीरो हैमैर्हेमविभूषणः।
चारुचामरमुख्यैश्च मुख्यः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.७३.१६ ॥
ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਠਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝੱਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।
6.73.17
स तु दृष्ट्वा विनिर्यान्तं बलेन महता वृतम्।
राक्षसाधिपतिः श्रीमान् रावणः पुत्रमब्रवीत् ॥ ६.७३.१७ ॥
ਪਰ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.73.18
त्वमप्रतिरथः पुत्र त्वया वै वासवो जितः।
किं पुनर्मानुषं धृष्यं निहनिष्यसि राघवम् ॥ ६.७३.१८ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਢੀਠ ਮਨੁੱਖ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ।
6.73.19
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रत्यगृह्णान्महाशिषः।
ततस्त्विन्द्रजिता लङ्का सूर्यप्रतिमतेजसा ॥ ६.७३.१९ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੁਆਰਾ ਲੰਕਾ...
6.73.20
रराजाप्रतिवीर्येण द्यौरिवार्केण भास्वता।
स सम्प्राप्य महातेजा युद्धभूमिमरिंदमः ॥ ६.७३.२० ॥
ਅਤੁੱਲ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
6.73.21
स्थापयामास रक्षांसि रथं प्रति समन्ततः।
ततस्तु हुतभोक्तारं हुतभुक्सदृशप्रभः ॥ ६.७३.२१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਹਵਨ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ...
6.73.22
जुहुवे राक्षसश्रेष्ठो विधिवन्मन्त्रसत्तमैः।
स हविर्लाजसत्कारैर्माल्यगन्धपुरस्कृतैः ॥ ६.७३.२२ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਵਿ, ਲਾਜਾ, ਸਤਕਾਰ, ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ...
6.73.23
जुहुवे पावकं तत्र राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः ॥ ६.७३.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸੇਂਦਰ ਨੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ — ਸ਼ਸਤਰ, ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਖੰਭ, ਸਮਿਧਾਂ, ਫਿਰ ਬਿਭੀਤਕ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ।
6.73.24
लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा।
स तत्राग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः ॥ ६.७३.२४ ॥
ਲਾਲ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਰੁਵ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਚੁਫੇਰੇ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਬਾਣਾਂ ਅਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਸਮੇਤ।
6.73.25
छागस्य कृष्णवर्णस्य गलं जग्राह जीवतः।
सकृदेव समिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः ॥ ६.७३.२५ ॥
ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਗਲਾ ਉਸਨੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਫੜ ਲਿਆ; ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਬਲੇ ਹੋਏ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ।
6.73.26
बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं यान्यदर्शयन्।
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तकाञ्चनसंनिभः ॥ ६.७३.२६ ॥
ਜਿੱਤ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜਦੀ ਲਾਟ ਵਾਲਾ, ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ।
6.73.27
हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः।
सोऽस्त्रमाहारयामास ब्राह्ममस्त्रविशारदः ॥ ६.७३.२७ ॥
ਉਹ ਹਵਿ ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਪ ਉੱਠ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
6.73.28
धनुश्चात्मरथं चैव सर्वं तत्राभ्यमन्त्रयत्।
तस्मिन्नाहूयमानेऽस्त्रे हूयमाने च पावके।
सार्कग्रहेन्दुनक्षत्रं वितत्रास नभस्थलम् ॥ ६.७३.२८ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਧਨੁਸ਼, ਆਪਣਾ ਰੱਥ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ।
6.73.29
स पावकं पावकदीप्ततेजा
हुत्वा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः।
सचापबाणासिरथाश्वसूतः
खेऽन्तर्दधेऽऽत्मानमचिन्त्यवीर्यः ॥ ६.७३.२९ ॥
ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ, ਤਲਵਾਰ, ਰੱਥ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ, ਅਚਿੰਤ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
6.73.30
ततो हयरथाकीर्णं पताकाध्वजशोभितम्।
निर्ययौ राक्षसबलं नर्दमानं युयुत्सया ॥ ६.७३.३० ॥
ਫਿਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਤੇ ਧੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਗਰਜਦੀ ਹੋਈ ਨਿਕਲੀ।
6.73.31
ते शरैर्बहुभिश्चित्रैस्तीक्ष्णवेगैरलंकृतैः।
तोमरैरङ्कुशैश्चापि वानराञ्जघ्नुराहवे ॥ ६.७३.३१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ, ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਬਾਣਾਂ, ਤੋਮਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.73.32
रावणिस्तु सुसंक्रुद्धस्तान् निरीक्ष्य निशाचरान्।
हृष्टा भवन्तो युध्यन्तु वानराणां जिघांसया ॥ ६.७३.३२ ॥
ਪਰ ਰਾਵਣੀ (ਇੰਦਰਜੀਤ) ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੋ।"
6.73.33
ततस्ते राक्षसाः सर्वे गर्जन्तो जयकांक्षिणः।
अभ्यवर्षंस्ततो घोरं वानरान् शरवृष्टिभिः ॥ ६.७३.३३ ॥
ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.73.34
स तु नालीकनाराचैर्गदाभिर्मुसलैरपि।
रक्षोभिः संवृतः संख्ये वानरान् विचकर्ष ह ॥ ६.७३.३४ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਲੀਕ ਤੇ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੂਸਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।
6.73.35
ते वध्यमानाः समरे वानराः पादपायुधाः।
अभ्यवर्षन्त सहसा रावणिं शैलपादपैः ॥ ६.७३.३५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਅਚਾਨਕ ਰਾਵਣੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.73.36
इन्द्रजित् तु तदा क्रुद्धो महातेजा महाबलः।
वानराणां शरीराणि व्यधमद् रावणात्मजः ॥ ६.७३.३६ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
6.73.37
शरेणैकेन च हरीन् नव पञ्च च सप्त च।
बिभेद समरे क्रुद्धो राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥ ६.७३.३७ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨੌਂ, ਪੰਜ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ।
6.73.38
स शरैः सूर्यसंकाशैः शातकुम्भविभूषणैः।
वानरान् समरे वीरः प्रममाथ सुदुर्जयः ॥ ६.७३.३८ ॥
ਉਹ ਵੀਰ, ਅਜਿੱਤ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
6.73.39
ते भिन्नगात्राः समरे वानराः शरपीडिताः।
पेतुर्मथितसंकल्पाः सुरैरिव महासुराः ॥ ६.७३.३९ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਫਟੇ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸੰਕਲਪ ਟੁੱਟੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰੇ ਮਹਾਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.73.40
ते तपन्तमिवादित्यं घोरैर्बाणगभस्तिभिः।
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः संयुगे वानरर्षभाः ॥ ६.७३.४० ॥
ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ-ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵੱਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ।
6.73.41
ततस्तु वानराः सर्वे भिन्नदेहा विचेतसः।
व्यथिता विद्रवन्ति स्म रुधिरेण समुक्षिताः ॥ ६.७३.४१ ॥
ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਫਟੇ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆਏ, ਦੁਖੀ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਭੱਜ ਗਏ।
6.73.42
रामस्यार्थे पराक्रम्य वानरास्त्यक्तजीविताः।
नर्दन्तस्तेऽनिवृत्तास्तु समरे सशिलायुधाः ॥ ६.७३.४२ ॥
ਰਾਮ ਲਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ, ਜਾਨ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਾਨਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟੇ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
6.73.43
ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च शिलाभिश्च प्लवंगमाः।
अभ्यवर्षन्त समरे रावणिं समवस्थिताः ॥ ६.७३.४३ ॥
ਉਹ ਵਾਨਰ ਰੁੱਖਾਂ, ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਵਣਿ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੇ।
6.73.44
तं द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत्।
व्यपोहत महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥ ६.७३.४४ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸ੍ਵੀ, ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣਿ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।
6.73.45
ततः पावकसंकाशैः शरैराशीविषोपमैः।
वानराणामनीकानि बिभेद समरे प्रभुः ॥ ६.७३.४५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.73.46
अष्टादशशरैस्तीक्ष्णैः स विद्ध्वा गन्धमादनम्।
विव्याध नवभिश्चैव नलं दूरादवस्थितम् ॥ ६.७३.४६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਅਠਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੇ ਨਲ ਨੂੰ ਨੌਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.73.47
सप्तभिस्तु महावीर्यो मैन्दं मर्मविदारणैः।
पञ्चभिर्विशिखैश्चैव गजं विव्याध संयुगे ॥ ६.७३.४७ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂਦ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਗਜ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.73.48
जाम्बवन्तं तु दशभिर्नीलं त्रिंशद्भिरेव च।
सुग्रीवमृषभं चैव सोऽङ्गदं द्विविदं तथा ॥ ६.७३.४८ ॥
ਉਸਨੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲ ਨੂੰ ਤੀਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ, ਰਿਸ਼ਭ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.73.49
घोरैर्दत्तवरैस्तीक्ष्णैर्निष्प्राणानकरोत् तदा।
अन्यानपि तथा मुख्यान् वानरान् बहुभिः शरैः ॥ ६.७३.४९ ॥
ਭਿਆਨਕ, ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ (ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ)।
6.73.50
अर्दयामास संक्रुद्धः कालाग्निरिव मूर्च्छितः।
स शरैः सूर्यसंकाशैः सुमुक्तैः शीघ्रगामिभिः ॥ ६.७३.५० ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਦਹਿਕਦਾ ਉਹ (ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ) ਪੀੜਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਤੇਜ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ (ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ)।
6.73.51
वानराणामनीकानि निर्ममन्थ महारणे।
आकुलां वानरीं सेनां शरजालेन पीडिताम् ॥ ६.७३.५१ ॥
ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮਥ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵਿਆਕੁਲ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ (ਉਸਨੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ)।
6.73.52
हृष्टः स परया प्रीत्या ददर्श क्षतजोक्षिताम्।
पुनरेव महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥ ६.७३.५२ ॥
ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ (ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ) ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰ (ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ)।
6.73.53
संसृज्य बाणवर्षं च शस्त्रवर्षं च दारुणम्।
ममर्द वानरानीकं परितस्त्विन्द्रजिद् बली ॥ ६.७३.५३ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਬਲਵਾਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਸਲ ਦਿੱਤਾ।
6.73.54
स्वसैन्यमुत्सृज्य समेत्य तूर्णं
महाहवे वानरवाहिनीषु।
अदृश्यमानः शरजालमुग्रं
ववर्ष नीलाम्बुधरो यथाम्बु ॥ ६.७३.५४ ॥
ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਕੇ, ਅਦਿੱਖ ਰਹਿ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਰਸਾਇਆ।
6.73.55
ते शक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा
मायाहता विस्वरमुन्नदन्तः।
रणे निपेतुर्हरयोऽद्रिकल्पा
यथेन्द्रवज्राभिहता नगेन्द्राः ॥ ६.७३.५५ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਰਜਦੇ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਹਣੇ ਮਹਾਪਰਬਤ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
6.73.56
ते केवलं संददृशुः शिताग्रान्
बाणान् रणे वानरवाहिनीषु।
मायाविगूढं च सुरेन्द्रशत्रुं
न चात्र तं राक्षसमप्यपश्यन् ॥ ६.७३.५६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਤਿੱਖੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਹੀ ਵੇਖੇ; ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਸੁਰੇਂਦਰ-ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
6.73.57
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
सर्वा दिशो बाणगणैः शिताग्रैः।
प्रच्छादयामास रविप्रकाशै-
र्विदारयामास च वानरेन्द्रान् ॥ ६.७३.५७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਤਿੱਖੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਢਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
6.73.58
स शूलनिस्त्रिंशपरश्वधानि
व्याविद्धदीप्तानलसप्रभाणि।
सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानि
ववर्ष तीव्रं प्लवगेन्द्रसैन्ये ॥ ६.७३.५८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੇ ਵਰਸਾਏ; ਘੁਮਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਚਿੰਗਿਆੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਵਾਨਰ-ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.73.59
ततो ज्वलनसंकाशैर्बाणैर्वानरयूथपाः।
ताडिताः शक्रजिद्बाणैः प्रफुल्ला इव किंशुकाः ॥ ६.७३.५९ ॥
ਤਦ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਢਾਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ।
6.73.60
तेऽन्योन्यमभिसर्पन्तो निनदन्तश्च विस्वरम्।
राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्ना निपेतुर्वानरर्षभाः ॥ ६.७३.६० ॥
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਝਪਟਦੇ, ਕਰਕਸ਼ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਉਹ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.73.61
उदीक्षमाणा गगनं केचिन्नेत्रेषु ताडिताः।
शरैर्विविशुरन्योन्यं पेतुश्च जगतीतले ॥ ६.७३.६१ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਜੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.73.62
हनूमन्तं च सुग्रीवमङ्गदं गन्धमादनम्।
जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ॥ ६.७३.६२ ॥
ਹਨੂੰਮਾਨ, ਸੁਗਰੀਵ, ਅੰਗਦ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਜਾਮਵੰਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਵੇਗਦਰਸ਼ੀ ਵੀ (ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ)।
6.73.63
मैन्दं च द्विविदं नीलं गवाक्षं गवयं तथा।
केसरिं हरिलोमानं विद्युद्दंष्ट्रं च वानरम् ॥ ६.७३.६३ ॥
ਮੈਂਦ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਨੀਲ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਕੇਸਰੀ, ਹਰਿਲੋਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਊਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਨਾਮਕ ਵਾਨਰ ਵੀ (ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ)।
6.73.64
सूर्याननं ज्योतिर्मुखं तथा दधिमुखं हरिम्।
पावकाक्षं नलं चैव कुमुदं चैव वानरम् ॥ ६.७३.६४ ॥
ਸੂਰਿਆਨਨ, ਜੋਤਿਰਮੁਖ ਅਤੇ ਦਧਿਮੁਖ, ਹਰੀ, ਪਾਵਕਾਕਸ਼, ਨਲ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਨਾਮਕ ਵਾਨਰ ਵੀ (ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ)।
6.73.65
प्रासैः शूलैः शितैर्बाणैरिन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः।
विव्याध हरिशार्दूलान् सर्वांस्तान् राक्षसोत्तमः ॥ ६.७३.६५ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤਰਿਤ ਨੇਜ਼ਿਆਂ, ਸ਼ੂਲਾਂ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਾਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸ।
6.73.66
स वै गदाभिर्हरियूथमुख्यान्
निर्भिद्य बाणैस्तपनीयवर्णैः।
ववर्ष रामं शरवृष्टिजालैः
सलक्ष्मणं भास्कररश्मिकल्पैः ॥ ६.७३.६६ ॥
ਉਸਨੇ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਰੰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਦਾ ਜਾਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਾਇਆ।
6.73.67
स बाणवर्षैरभिवृष्यमाणो
धारानिपातानिव तानचिन्त्य।
समीक्षमाणः परमाद्भुतश्री-
रामस्तदा लक्ष्मणमित्युवाच ॥ ६.७३.६७ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਗਿਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ।
6.73.68
असौ पुनर्लक्ष्मण राक्षसेन्द्रो
ब्रह्मास्त्रमाश्रित्य सुरेन्द्रशत्रुः।
निपातयित्वा हरिसैन्यमस्मान्-
शितैः शरैरर्दयति प्रसक्तम् ॥ ६.७३.६८ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ! ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ, ਦੇਵੇਂਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਡੇਗ ਕੇ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪੀੜਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.73.69
स्वयंभुवा दत्तवरो महात्मा
समाहितोऽन्तर्हितभीमकायः।
कथं नु शक्यो युधि नष्टदेहो
निहन्तुमद्येन्द्रजिदुद्यतास्त्रः ॥ ६.७३.६९ ॥
ਸਵੈਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਮਹਾਤਮਾ, ਇਕਾਗਰ, ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਲੁਕਾਏ ਹੋਏ, ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੂੰ, ਸਰੀਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਅੱਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
6.73.70
मन्ये स्वयंभूर्भगवानचिन्त्य-
स्तस्यैतदस्त्रं प्रभवश्च योऽस्य।
बाणावपातं त्वमिहाद्य धीमन्
मया सहाव्यग्रमनाः सहस्व ॥ ६.७३.७० ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਣਵਰਖਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈ।
6.73.71
प्रच्छादयत्येष हि राक्षसेन्द्रः
सर्वा दिशः सायकवृष्टिजालैः।
एतच्च सर्वं पतिताग्र्यशूरं
न भ्राजते वानरराजसैन्यम् ॥ ६.७३.७१ ॥
ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਢੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਗਰਲੇ ਸੂਰਮੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਹੁਣ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
6.73.72
आवां तु दृष्ट्वा पतितौ विसंज्ञौ
निवृत्तयुद्धौ हतहर्षरोषौ।
ध्रुवं प्रवेक्ष्यत्यमरारिवास-
मसौ समासाद्य रणाग्र्यलक्ष्मीम् ॥ ६.७३.७२ ॥
ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗੇ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਰੋਕ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਗੁਆ ਕੇ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਵੇਗਾ।
6.73.73
ततस्तु ताविन्द्रजितोऽस्त्रजालै-
र्बभूवतुस्तत्र तदा विशस्तौ।
स चापि तौ तत्र विषादयित्वा
ननाद हर्षाद् युधि राक्षसेन्द्रः ॥ ६.७३.७३ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਥੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੁਖੀ ਕਰਕੇ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ।
6.73.74
ततस्तदा वानरसैन्यमेवं
रामं च संख्ये सह लक्ष्मणेन।
विषादयित्वा सहसा विवेश
पुरीं दशग्रीवभुजाभिगुप्ताम्।
संस्तूयमानः स तु यातुधानैः
पित्रे च सर्वं हृषितोऽभ्युवाच ॥ ६.७३.७४ ॥
ਫਿਰ ਬਾਂਦਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਤਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ।