વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.74.1
तयोस्तदासादितयो रणाग्रे
मुमोह सैन्यं हरियूथपानाम्।
सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो
न चापि किंचित् प्रतिपेदिरे ते ॥ ६.७४.१ ॥
યુદ્ધના મોખરે તે બંને ઘાયલ થતાં વાનર-યૂથપતિઓનું સૈન્ય મોહિત થઈ ગયું; સુગ્રીવ, નીલ, અંગદ અને જાંબવાન કંઈ સમજી ન શક્યા.
6.74.2
ततो विषण्णं समवेक्ष्य सर्वं
विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः।
उवाच शाखामृगराजवीरा-
नाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ॥ ६.७४.२ ॥
સૌને વિષાદમાં જોઈ બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ વિભીષણે અનુપમ વચનોથી વાનરરાજના વીરોને આશ્વાસન આપતાં કહ્યું.
6.74.3
मा भैष्ट नास्त्यत्र विषादकालो
यदार्यपुत्रौ ह्यवशौ विषण्णौ।
स्वयंभुवो वाक्यमथोद्वहन्तौ
यत्सादिताविन्द्रजितास्त्रजालैः ॥ ६.७४.३ ॥
ડરશો નહીં; અહીં વિષાદનો સમય નથી. આર્યપુત્રો બંને ખરેખર લાચાર બનીને વિષાદ પામ્યા છે, કારણ કે સ્વયંભૂનું વચન ધારણ કરીને ઇન્દ્રજિતના અસ્ત્રજાળથી તેઓ ઘવાયા છે.
6.74.4
तस्मै तु दत्तं परमास्त्रमेतत्
स्वयंभुवा ब्राह्मममोघवीर्यम्।
तन्मानयन्तौ युधि राजपुत्रौ
निपातितौ कोऽत्र विषादकालः ॥ ६.७४.४ ॥
સ્વયંભૂએ તેમને આ પરમ અસ્ત્ર, બ્રહ્માસ્ત્ર આપ્યું હતું, જેનું પરાક્રમ અમોઘ છે. તેનું સન્માન કરતાં યુદ્ધમાં એ રાજકુમારો પડ્યા; તો અહીં વિષાદનો શો સમય?
6.74.5
ब्राह्ममस्त्रं ततो धीमान् मानयित्वा तु मारुतिः।
विभीषणवचः श्रुत्वा हनूमानिदमब्रवीत् ॥ ६.७४.५ ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાન મારુતિ (હનુમાન) બ્રહ્માસ્ત્રનું સન્માન કરીને, વિભીષણના વચન સાંભળીને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
6.74.6
अस्मिन्नस्त्रहते सैन्ये वानराणां तरस्विनाम्।
यो यो धारयते प्राणांस्तं तमाश्वासयावहे ॥ ६.७४.६ ॥
આ અસ્ત્રથી હણાયેલી આ વાનરસેનામાં જે જે તેજસ્વી વાનરો હજી પ્રાણ ધારણ કરી રહ્યા છે, તે દરેકને આપણે બંને આશ્વાસન આપીએ.
6.74.7
तावुभौ युगपद् वीरौ हनूमद्राक्षसोत्तमौ।
उल्काहस्तौ तदा रात्रौ रणशीर्षे विचेरतुः ॥ ६.७४.७ ॥
ત્યારે તે બંને વીરો—હનુમાન અને રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ વિભીષણ—હાથમાં ઉલ્કાઓ લઈને રાત્રે રણમોરચાના આગળના ભાગે સાથે વિચરવા લાગ્યા.
6.74.8
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलिशिरोधरैः।
स्रवद्भिः क्षतजं गात्रैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः ॥ ६.७४.८ ॥
તૂટેલી પૂંછડીઓ, હાથ, સાથળ, પગ, આંગળીઓ અને ગળાવાળા દેહોમાંથી ચોતરફ લોહી વહી રહ્યું હતું.
6.74.9
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृताम्।
शस्त्रैश्च पतितैर्दीप्तैर्ददृशाते वसुंधराम् ॥ ६.७४.९ ॥
પર્વત જેવા પડેલા વાનરોથી અને પડેલા ચમકતા શસ્ત્રોથી ઢંકાયેલી ધરતી તે બંનેએ જોઈ.
6.74.10
सुग्रीवमङ्गदं नीलं शरभं गन्धमादनम्।
जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ॥ ६.७४.१० ॥
સુગ્રીવ, અંગદ, નીલ, શરભ, ગંધમાદન, જાંબવાન, સુષેણ અને વેગદર્શીને પણ (તેમણે જોયા).
6.74.11
मैन्दं नलं ज्योतिर्मुखं द्विविदं चापि वानरम्।
विभीषणो हनूमांश्च ददृशाते हतान् रणे ॥ ६.७४.११ ॥
મૈંદ, નલ, જ્યોતિર્મુખ અને વાનર દ્વિવિદને પણ—વિભીષણ અને હનુમાને યુદ્ધમાં હણાયેલા જોયા.
6.74.12
सप्तषष्टिर्हताः कोट्यो वानराणां तरस्विनाम्।
अह्नः पञ्चमशेषेण वल्लभेन स्वयंभुवः ॥ ६.७४.१२ ॥
સ્વયંભૂના પ્રિય દિવસનો પાંચમો ભાગ બાકી હતો ત્યારે, વેગવાન વાનરોમાંથી સડસઠ કરોડ માર્યા ગયા.
6.74.13
सागरौघनिभं भीमं दृष्ट्वा बाणार्दितं बलम्।
मार्गते जाम्बवन्तं च हनूमान् सविभीषणः ॥ ६.७४.१३ ॥
સમુદ્રના મોજાં જેવી ભયંકર, બાણોથી પીડિત સેના જોઈને હનુમાન વિભીષણ સાથે જાંબવાનને શોધવા લાગ્યા.
6.74.14
स्वभावजरया युक्तं वृद्धं शरशतैश्चितम्।
प्रजापतिसुतं वीरं शाम्यन्तमिव पावकम् ॥ ६.७४.१४ ॥
સ્વાભાવિક વૃદ્ધાવસ્થાથી યુક્ત, સેંકડો બાણોથી ઢંકાયેલા, પ્રજાપતિના પુત્ર તે વીરને, શાંત થતા અગ્નિ જેવા તેમણે જોયા.
6.74.15
दृष्ट्वा समभिसंक्रम्य पौलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्।
कच्चिदार्य शरैस्तीक्ष्णैर्न प्राणा ध्वंसितास्तव ॥ ६.७४.१५ ॥
તેમને જોઈને નજીક જઈને પૌલસ્ત્ય (વિભીષણ) બોલ્યા: "આર્ય, તીક્ષ્ણ બાણોથી તમારા પ્રાણ નાશ પામ્યા નથી ને?"
6.74.16
विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवानृक्षपुङ्गवः।
कृच्छ्रादभ्युद्गिरन् वाक्यमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.७४.१६ ॥
વિભીષણના વચન સાંભળીને ઋક્ષશ્રેષ્ઠ જાંબવાને મુશ્કેલીથી આ વાક્ય કહ્યું.
6.74.17
नैर्ऋतेन्द्र महावीर्य स्वरेण त्वाभिलक्षये।
विद्धगात्रः शितैर्बाणैर्न त्वां पश्यामि चक्षुषा ॥ ६.७४.१७ ॥
હે નૈર્ઋતેન્દ્ર, હે મહાપરાક્રમી, તારા અવાજથી જ હું તને ઓળખું છું; તીક્ષ્ણ બાણોથી મારું શરીર વીંધાયેલું હોવાથી આંખોથી તને જોઈ શકતો નથી.
6.74.18
अञ्जना सुप्रजा येन मातरिश्वा च सुव्रत।
हनूमान् वानरश्रेष्ठः प्राणान् धारयते क्वचित् ॥ ६.७४.१८ ॥
સારા પુત્રને જન્મ આપનાર અંજના અને વાયુદેવ માતરિશ્વા જેના માતાપિતા છે, હે સુવ્રત, તે વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન ક્યાંક પ્રાણ ધારણ કરી રહ્યા છે કે?
6.74.19
श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यमुवाचेदं विभीषणः।
आर्यपुत्रावतिक्रम्य कस्मात् पृच्छसि मारुतिम् ॥ ६.७४.१९ ॥
જાંબવાનના વચન સાંભળીને વિભીષણે કહ્યું — આર્યપુત્રો (રામ-લક્ષ્મણ)ને છોડીને તું મારુતિ વિશે કેમ પૂછે છે?
6.74.20
नैव राजनि सुग्रीवे नाङ्गदे नापि राघवे।
आर्य संदर्शितः स्नेहो यथा वायुसुते परः ॥ ६.७४.२० ॥
હે આર્ય, રાજા સુગ્રીવ પ્રત્યે, અંગદ પ્રત્યે કે રાઘવ પ્રત્યે પણ વાયુપુત્ર પ્રત્યે દર્શાવાયો હતો તેવો પરમ સ્નેહ દર્શાવાયો નથી.
6.74.21
विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवान् वाक्यमब्रवीत्।
शृणु नैर्ऋतशार्दूल यस्मात् पृच्छामि मारुतिम् ॥ ६.७४.२१ ॥
વિભીષણના વચન સાંભળીને જાંબવાન બોલ્યા — સાંભળ, હે નૈર્ઋતશાર્દૂલ, એટલા માટે જ હું મારુતિ વિશે પૂછું છું.
6.74.22
अस्मिञ्जीवति वीरे तु हतमप्यहतं बलम्।
हनूमत्युज्झितप्राणे जीवन्तोऽपि मृता वयम् ॥ ६.७४.२२ ॥
આ વીર જીવિત હોય ત્યારે, હણાયેલું સૈન્ય પણ અહતની જેમ છે; હનુમાને પ્રાણ છોડ્યા પછી, જીવતા હોવા છતાં આપણે મૃત છીએ.
6.74.23
धरते मारुतिस्तात मारुतप्रतिमो यदि।
वैश्वानरसमो वीर्ये जीविताशा ततो भवेत् ॥ ६.७४.२३ ॥
હે તાત, જો મારુતિ જીવિત હોય, જે વાયુ સમાન અને પરાક્રમમાં અગ્નિ સમાન છે, તો ત્યારે જીવનની આશા થઈ શકે.
6.74.24
ततो वृद्धमुपागम्य विनयेनाभ्यवादयत्।
गृह्य जाम्बवतः पादौ हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ६.७४.२४ ॥
ત્યારે વૃદ્ધ જાંબવાન પાસે જઈને વાયુપુત્ર હનુમાને વિનયપૂર્વક તેમના ચરણ પકડીને પ્રણામ કર્યા.
6.74.25
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं तदा विव्यथितेन्द्रियः।
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते स्मर्क्षपुङ्गवः ॥ ६.७४.२५ ॥
હનુમાનના શબ્દો સાંભળીને ઋક્ષશ્રેષ્ઠ જાંબવાનની ઇન્દ્રિયો વિચલિત થઈ; તેમણે પોતાને ફરી જન્મેલો માન્યો.
6.74.26
ततोऽब्रवीन्महातेजा हनूमन्तं स जाम्बवान्।
आगच्छ हरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ॥ ६.७४.२६ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી જાંબવાન હનુમાનને બોલ્યા: "આવ, હે વાનરશાર્દૂલ, વાનરોનું રક્ષણ કરવું એ તારી ફરજ છે."
6.74.27
नान्यो विक्रमपर्याप्तस्त्वमेषां परमः सखा।
त्वत्पराक्रमकालोऽयं नान्यं पश्यामि कञ्चन ॥ ६.७४.२७ ॥
આમનામાં તારા જેવો પરાક્રમી બીજો કોઈ નથી; તું જ એમનો પરમ મિત્ર છે. આ તારા પરાક્રમનો સમય છે; મને બીજું કોઈ દેખાતું નથી.
6.74.28
ऋक्षवानरवीराणामनीकानि प्रहर्षय।
विशल्यौ कुरु चाप्येतौ सादितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.७४.२८ ॥
ઋક્ષ અને વાનર વીરોની સેનાઓને હર્ષિત કર; ઘાયલ રામ-લક્ષ્મણને બાણમુક્ત કર.
6.74.29
गत्वा परममध्वानमुपर्युपरि सागरम्।
हिमवन्तं नगश्रेष्ठं हनूमन् गन्तुमर्हसि ॥ ६.७४.२९ ॥
હે હનુમાન, તારે અતિ દૂરનો માર્ગ કાપીને, સમુદ્રની ઉપર ઉપર ઊડીને, પર્વતશ્રેષ્ઠ હિમાલય સુધી જવું જોઈએ.
6.74.30
ततः काञ्चनमत्युच्चमृषभं पर्वतोत्तमम्।
कैलासशिखरं चात्र द्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ॥ ६.७४.३० ॥
પછી સોના જેવો, અત્યંત ઊંચો ઋષભ નામનો શ્રેષ્ઠ પર્વત અને ત્યાં કૈલાસનું શિખર પણ તું જોશે, હે શત્રુસંહારક.
6.74.31
तयोः शिखरयोर्मध्ये प्रदीप्तमतुलप्रभम्।
सर्वौषधियुतं वीर द्रक्ष्यस्योषधिपर्वतम् ॥ ६.७४.३१ ॥
તે બે શિખરોની વચ્ચે, અતુલ્ય પ્રભાથી ઝળહળતો, સર્વ ઔષધિઓથી યુક્ત ઔષધિ પર્વત તું જોશે, હે વીર.
6.74.32
तस्य वानरशार्दूल चतस्रो मूर्ध्नि सम्भवाः।
द्रक्ष्यस्योषधयो दीप्ता दीपयन्तीर्दिशो दश ॥ ६.७४.३२ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તેના શિખર પર ઊગેલી, દસ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતી ચાર તેજસ્વી ઔષધિઓ તું જોશે.
6.74.33
मृतसञ्जीवनीं चैव विशल्यकरणीमपि।
सुवर्णकरणीं चैव संधानीं च महौषधीम् ॥ ६.७४.३३ ॥
મૃતસંજીવની, વિશલ્યકરણી, સુવર્ણકરણી અને સંધાની એ મહાઔષધિઓ પણ.
6.74.34
ताः सर्वा हनुमन् गृह्य क्षिप्रमागन्तुमर्हसि।
आश्वासय हरीन् प्राणैर्योज्य गन्धवहात्मज ॥ ६.७४.३४ ॥
હે હનુમાન, તે બધી લઈને ઝડપથી પાછા આવવું જોઈએ; હે વાયુપુત્ર, વાનરોને પ્રાણથી જોડીને આશ્વસ્ત કરો.
6.74.35
श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः।
आपूर्यत बलोद्धर्षैर्वायुवेगैरिवार्णवः ॥ ६.७४.३५ ॥
જાંબવાનના વચન સાંભળીને વાયુપુત્ર હનુમાન, પવનના વેગથી સમુદ્ર ઉછળે તેમ બળના ઉત્સાહથી ભરાઈ ગયા.
6.74.36
स पर्वततटाग्रस्थः पीडयन् पर्वतोत्तमम्।
हनूमान् दृश्यते वीरो द्वितीय इव पर्वतः ॥ ६.७४.३६ ॥
પર્વતના શિખર-કિનારે ઊભા રહીને એ શ્રેષ્ઠ પર્વતને દબાવતા વીર હનુમાન બીજા પર્વત જેવા દેખાયા.
6.74.37
हरिपादविनिर्भग्नो निषसाद स पर्वतः।
न शशाक तदात्मानं वोढुं भृशनिपीडितः ॥ ६.७४.३७ ॥
વાનરના પગથી ભાંગેલો એ પર્વત બેસી પડ્યો; અત્યંત પીડાઈને તે પોતાને પણ ઉપાડી ન શક્યો.
6.74.38
तस्य पेतुर्नगा भूमौ हरिवेगाच्च जज्वलुः।
शृङ्गाणि च व्यकीर्यन्त पीडितस्य हनूमता ॥ ६.७४.३८ ॥
એ પર્વતનાં વૃક્ષો હનુમાનના વેગથી ભૂમિ પર પડ્યાં અને સળગી ઊઠ્યાં; હનુમાન દ્વારા પીડાયેલા એ પર્વતનાં શિખરો વેરાઈ ગયાં.
6.74.39
तस्मिन् सम्पीड्यमाने तु भग्नद्रुमशिलातले।
न शेकुर्वानराः स्थातुं घूर्णमाने नगोत्तमे ॥ ६.७४.३९ ॥
એ શ્રેષ્ઠ પર્વત દબાતાં, વૃક્ષો અને શિલાતળ ભાંગતાં, તે ડગમગ થતાં વાનરો ઊભા પણ રહી શક્યા નહીં.
6.74.40
सा घूर्णितमहाद्वारा प्रभग्नगृहगोपुरा।
लङ्का त्रासाकुला रात्रौ प्रनृत्तेवाभवत् तदा ॥ ६.७४.४० ॥
ત્યારે રાત્રે, જેનાં મોટાં દ્વાર હલી ગયાં, ઘર અને ગોપુર ભાંગી પડ્યાં, તે લંકા ભયથી વ્યાકુળ થઈને જાણે નાચવા લાગી.
6.74.41
पृथिवीधरसंकाशो निपीड्य पृथिवीधरम्।
पृथिवीं क्षोभयामास सार्णवां मारुतात्मजः ॥ ६.७४.४१ ॥
પર્વત જેવા એ પવનપુત્રે એ પર્વતને દબાવીને સમુદ્રો સહિત પૃથ્વીને હલાવી મૂકી.
6.74.42
आरुरोह तदा तस्माद्धरिर्मलयपर्वतम्।
मेरुमन्दरसंकाशं नानाप्रस्रवणाकुलम् ॥ ६.७४.४२ ॥
ત્યારે તે વાનર ત્યાંથી મેરુ-મંદર સમાન, અનેક ઝરણાંઓથી ભરેલા મલય પર્વત પર ચઢ્યો.
6.74.43
नानाद्रुमलताकीर्णं विकासिकमलोत्पलम्।
सेवितं देवगन्धर्वैः षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ॥ ६.७४.४३ ॥
તે પર્વત અનેક વૃક્ષો અને વેલાઓથી ઢંકાયેલો, ખીલેલાં કમળ અને ઉત્પલોથી યુક્ત, દેવ-ગંધર્વોથી સેવિત અને સાઠ યોજન ઊંચો હતો.
6.74.44
विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम्।
नानामृगगणाकीर्णं बहुकन्दरशोभितम् ॥ ६.७४.४४ ॥
તે પર્વત વિદ્યાધરો, મુનિગણો અને અપ્સરાઓથી સેવિત, અનેક મૃગોના ટોળાંથી ભરેલો અને અનેક ગુફાઓથી શોભિત હતો.
6.74.45
सर्वानाकुलयंस्तत्र यक्षगन्धर्वकिन्नरान्।
हनूमान् मेघसंकाशो ववृधे मारुतात्मजः ॥ ६.७४.४५ ॥
ત્યાં યક્ષ, ગંધર્વ, કિંનરો સૌને વિહ્વળ કરતા, મેઘ સમાન મારુતિપુત્ર હનુમાન વધવા લાગ્યા.
6.74.46
पद्भ्यां तु शैलमापीड्य वडवामुखवन्मुखम्।
विवृत्योग्रं ननादोच्चैस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ ६.७४.४६ ॥
પગ વડે પર્વતને દબાવી, વડવામુખ અગ્નિ સમાન ઉગ્ર મુખ ખોલી, ઊંચા સ્વરે ગર્જના કરી રાક્ષસોને ત્રાસ આપ્યો.
6.74.47
तस्य नानद्यमानस्य श्रुत्वा निनदमुत्तमम्।
लङ्कास्था राक्षसव्याघ्रा न शेकुः स्पन्दितुं क्वचित् ॥ ६.७४.४७ ॥
તેની એ ઉત્તમ ગર્જના સાંભળીને લંકામાં વસતા રાક્ષસ-વ્યાઘ્રો ક્યાંય હલી ન શક્યા.
6.74.48
नमस्कृत्वा समुद्राय मारुतिर्भीमविक्रमः।
राघवार्थे परं कर्म समीहत परंतपः ॥ ६.७४.४८ ॥
સમુદ્રને નમસ્કાર કરીને ભીમ પરાક્રમી મારુતિ, શત્રુઓને તપાવનાર, રાઘવ માટે મહાન કાર્ય આરંભ્યું.
6.74.49
स पुच्छमुद्यम्य भुजङ्गकल्पं
विनम्य पृष्ठं श्रवणे निकुच्य।
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभ-
मापुप्लुवे व्योम्नि स चण्डवेगः ॥ ६.७४.४९ ॥
સર્પ જેવી પૂંછડી ઊંચી કરીને, પીઠ વાળીને, કાન સંકોચીને, વડવામુખ અગ્નિ જેવું મોં ખોલીને તે પ્રચંડ વેગથી આકાશમાં કૂદ્યો.
6.74.50
स वृक्षखण्डांस्तरसा जहार
शैलान् शिलाः प्राकृतवानरांश्च।
बाहूरुवेगोद्गतसम्प्रणुन्ना-
स्ते क्षीणवेगाः सलिले निपेतुः ॥ ६.७४.५० ॥
તેણે વૃક્ષના ટુકડા, પર્વતો, શિલાઓ અને સામાન્ય વાનરોને બળપૂર્વક ઉપાડ્યા; તેઓ ભુજા અને જાંઘના વેગથી ઊછળી, વેગ ઘટતાં પાણીમાં પડ્યા.
6.74.51
स तौ प्रसार्योरगभोगकल्पौ
भुजौ भुजंगारिनिकाशवीर्यः।
जगाम शैलं नगराजमग्र्यं
दिशः प्रकर्षन्निव वायुसूनुः ॥ ६.७४.५१ ॥
સર્પોના શત્રુ ગરુડ સમાન પરાક્રમી તે વાયુપુત્ર, સર્પકુંડળી જેવા બે ભુજો ફેલાવીને, જાણે દિશાઓને ખેંચતા હોય તેમ શ્રેષ્ઠ પર્વતરાજ તરફ ગયો.
6.74.52
स सागरं घूर्णितवीचिमालं
तदम्भसा भ्रामितसर्वसत्त्वम्।
समीक्षमाणः सहसा जगाम
चक्रं यथा विष्णुकराग्रमुक्तम् ॥ ६.७४.५२ ॥
મોજાંની માળા ફેરવતા, જળથી સર્વ જીવોને ભમાવતા સાગરને જોતાં તે અચાનક વિષ્ણુના હાથના અગ્રભાગથી છૂટેલા ચક્રની જેમ આગળ વધ્યો.
6.74.53
स पर्वतान् पक्षिगणान् सरांसि
नदीस्तटाकानि पुरोत्तमानि।
स्फीताञ्जनांस्तानपि सम्प्रवीक्ष्य
जगाम वेगात् पितृतुल्यवेगः ॥ ६.७४.५३ ॥
તેઓ પર્વતો, પક્ષીઓના ટોળાં, સરોવરો, નદીઓ, તળાવો, ઉત્તમ નગરો અને સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલાં તે સ્થાનોને બરાબર જોતા, પિતાના વેગ સમાન વેગથી આગળ વધ્યા.
6.74.54
आदित्यपथमाश्रित्य जगाम स गतश्रमः।
हनूमांस्त्वरितो वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः ॥ ६.७४.५४ ॥
સૂર્યમાર્ગનો આશ્રય લઈને, થાક વિના, પિતા સમાન પરાક્રમવાળા વીર હનુમાન ઝડપથી આગળ વધ્યા.
6.74.55
जवेन महता युक्तो मारुतिर्वातरंहसा।
जगाम हरिशार्दूलो दिशः शब्देन नादयन् ॥ ६.७४.५५ ॥
મહાન વેગથી યુક્ત, વાયુ સમાન ગતિવાળા મારુતિ, વાનરોમાં સિંહ સમાન હનુમાન, પોતાના અવાજથી દિશાઓને ગુંજાવતા આગળ વધ્યા.
6.74.56
स्मरञ्जाम्बवतो वाक्यं मारुतिर्भीमविक्रमः।
ददर्श सहसा चापि हिमवन्तं महाकपिः ॥ ६.७४.५६ ॥
જાંબવાનના વચનોને સ્મરતા, ભયંકર પરાક્રમી મારુતિ મહાકપિ હનુમાને અચાનક હિમવાન પર્વતને જોયો.
6.74.57
नानाप्रस्रवणोपेतं बहुकन्दरनिर्झरम्।
श्वेताभ्रचयसंकाशैः शिखरैश्चारुदर्शनैः।
शोभितं विविधैर्वृक्षैरगमत् पर्वतोत्तमम् ॥ ६.७४.५७ ॥
અનેક ઝરણાં, અનેક ગુફાઓ અને ઝરાઓવાળા, સફેદ મેઘસમૂહ જેવાં સુંદર શિખરોથી અને વિવિધ વૃક્ષોથી શોભતા એ ઉત્તમ પર્વત તરફ તેઓ ગયા.
6.74.58
स तं समासाद्य महानगेन्द्र-
मतिप्रवृद्धोत्तमहेमशृङ्गम्।
ददर्श पुण्यानि महाश्रमाणि
सुरर्षिसङ्घोत्तमसेवितानि ॥ ६.७४.५८ ॥
અતિ ઊંચા, ઉત્તમ સુવર્ણ જેવાં શિખરોવાળા એ મહાન પર્વતરાજ પાસે પહોંચીને, દેવો અને ઋષિસમૂહોથી સેવાયેલા પવિત્ર મહાઆશ્રમો તેમણે જોયા.
6.74.59
स ब्रह्मकोशं रजतालयं च
शक्रालयं रुद्रशरप्रमोक्षम्।
हयाननं ब्रह्मशिरश्च दीप्तं
ददर्श वैवस्वतकिंकरांश्च ॥ ६.७४.५९ ॥
તેણે બ્રહ્માનો ખજાનો, ચાંદીનું નિવાસસ્થાન, ઇન્દ્રનું આલય, રુદ્રના બાણનો મોક્ષ, પ્રકાશતો હયાનન, બ્રહ્માનું શિર અને વૈવસ્વતના કિંકરો જોયા.
6.74.60
वह्न्यालयं वैश्रवणालयं च
सूर्यप्रभं सूर्यनिबन्धनं च।
ब्रह्मालयं शङ्करकार्मुकं च
ददर्श नाभिं च वसुन्धरायाः ॥ ६.७४.६० ॥
તેણે અગ્નિનું આલય, કુબેરનું આલય, સૂર્યની પ્રભા, સૂર્યનું બંધનસ્થાન, બ્રહ્માનું આલય, શંકરનું ધનુષ્ય અને પૃથ્વીની નાભિ જોઈ.
6.74.61
कैलासमग्र्यं हिमवच्छिलां च
तं वै वृषं काञ्चनशैलमग्र्यम्।
प्रदीप्तसर्वौषधिसम्प्रदीप्तं
ददर्श सर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ॥ ६.७४.६१ ॥
તેણે શ્રેષ્ઠ કૈલાસ, હિમાલયની શિલા, તે વૃષભ, શ્રેષ્ઠ સ્વર્ણપર્વત અને સર્વ ઔષધિઓથી પ્રકાશતો સર્વૌષધિપર્વતેન્દ્ર જોયો.
6.74.62
स तं समीक्ष्यानलराशिदीप्तं
विसिस्मिये वासवदूतसूनुः।
आप्लुत्य तं चौषधिपर्वतेन्द्रं
तत्रौषधीनां विचयं चकार ॥ ६.७४.६२ ॥
અગ્નિરાશિ જેવો પ્રકાશતો તેને જોઈને વાસવના દૂતનો પુત્ર વિસ્મિત થયો. તે ઔષધિપર્વતેન્દ્ર પર કૂદીને ત્યાં ઔષધિઓની શોધ કરી.
6.74.63
स योजनसहस्राणि समतीत्य महाकपिः।
दिव्यौषधिधरं शैलं व्यचरन्मारुतात्मजः ॥ ६.७४.६३ ॥
તે મહાવાનર, વાયુપુત્ર, હજારો યોજન વટાવીને દિવ્ય ઔષધિઓ ધારણ કરતા તે પર્વત પર વિચરવા લાગ્યા.
6.74.64
महौषध्यस्ततः सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे।
विज्ञायार्थिनमायान्तं ततो जग्मुरदर्शनम् ॥ ६.७४.६४ ॥
પછી તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પરની સર્વ મહૌષધિઓ, અર્થી આવી રહ્યો છે એમ જાણીને, અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
6.74.65
स ता महात्मा हनुमानपश्यं-
श्चुकोप रोषाच्च भृशं ननाद।
अमृष्यमाणोऽग्निसमानचक्षु-
र्महीधरेन्द्रं तमुवाच वाक्यम् ॥ ६.७४.६५ ॥
મહાત્મા હનુમાને તેમને જોયા; ક્રોધથી અત્યંત ગર્જના કરી. સહન ન કરી શકતાં, અગ્નિ સમાન નેત્રોવાળા તેમણે તે પર્વતરાજને આ વચન કહ્યું.
6.74.66
किमेतदेवं सुविनिश्चितं ते
यद् राघवे नासि कृतानुकम्पः।
पश्याद्य मद्बाहुबलाभिभूतो
विकीर्णमात्मानमथो नगेन्द्र ॥ ६.७४.६६ ॥
આવું તે કેમ પાકું ધાર્યું, રાઘવ પર તને કરુણા નથી? હવે જો, મારા બાહુબળથી પરાજિત થઈને, હે પર્વતરાજ, તું પોતે જ વિખેરાઈ જઈશ.
6.74.67
स तस्य शृङ्गं सनगं सनागं
सकाञ्चनं धातुसहस्रजुष्टम्।
विकीर्णकूटं ज्वलिताग्रसानुं
प्रगृह्य वेगात् सहसोन्ममाथ ॥ ६.७४.६७ ॥
તેણે તે પર્વતનું શિખર, જે વૃક્ષો, નાગો અને સોનાથી યુક્ત, હજારો ધાતુઓથી ભરેલું, વિખરાયેલા શિખરો અને સળગતી ટોચવાળું હતું, તેને વેગથી પકડીને એકદમ ઉખેડી નાખ્યું.
6.74.68
स तं समुत्पाट्य खमुत्पपात
वित्रास्य लोकान् ससुरासुरेन्द्रान्।
संस्तूयमानः खचरैरनेकै-
र्जगाम वेगाद् गरुडोग्रवेगः ॥ ६.७४.६८ ॥
તેને ઉખેડીને તે આકાશમાં ઊડ્યો. દેવ અને અસુરેન્દ્રો સહિતના લોકોને ભયભીત કરતો, અનેક આકાશચારીઓથી સ્તુતિ પામતો, ગરુડ સમાન ઉગ્ર વેગથી તે ચાલ્યો ગયો.
6.74.69
स भास्कराध्वानमनुप्रपन्न-
स्तं भास्कराभं शिखरं प्रगृह्य।
बभौ तदा भास्करसंनिकाशो
रवेः समीपे प्रतिभास्कराभः ॥ ६.७४.६९ ॥
સૂર્યમાર્ગમાં પ્રવેશીને, સૂર્ય સમાન ચમકતા તે શિખરને પકડીને, ત્યારે તે સૂર્ય જેવો ઝળહળ્યો; સૂર્યની સમીપ જાણે બીજો સૂર્ય પ્રકાશ્યો.
6.74.70
स तेन शैलेन भृशं रराज
शैलोपमो गन्धवहात्मजस्तु।
सहस्रधारेण सपावकेन
चक्रेण खे विष्णुरिवार्पितेन ॥ ६.७४.७० ॥
તે પર્વત સાથે તે અત્યંત શોભ્યો; પર્વત જેવો વાયુપુત્ર, આકાશમાં ફેંકાયેલા અગ્નિસહિત સહસ્રધાર ચક્ર સાથે વિષ્ણુની જેમ.
6.74.71
तं वानराः प्रेक्ष्य तदा विनेदुः
स तानपि प्रेक्ष्य मुदा ननाद।
तेषां समुत्कृष्टरवं निशम्य
लङ्कालया भीमतरं विनेदुः ॥ ६.७४.७१ ॥
ત્યારે વાનરોએ તેને જોઈને ગર્જના કરી; તે પણ તેમને જોઈને આનંદથી ગર્જ્યો. તેમનો ઉચ્ચ અવાજ સાંભળીને લંકાવાસીઓ વધુ ભયંકર રીતે ગર્જ્યા.
6.74.72
ततो महात्मा निपपात तस्मिन्
शैलोत्तमे वानरसैन्यमध्ये।
हर्युत्तमेभ्यः शिरसाभिवाद्य
विभीषणं तत्र च सस्वजे सः ॥ ६.७४.७२ ॥
પછી તે મહાત્મા તે ઉત્તમ પર્વત પર, વાનરસેનાની વચ્ચે ઉતર્યો; શ્રેષ્ઠ વાનરોને મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરી, ત્યાં વિભીષણને આલિંગન આપ્યું.
6.74.73
तावप्युभौ मानुषराजपुत्रौ
तं गन्धमाघ्राय महौषधीनाम्।
बभूवतुस्तत्र तदा विशल्या-
वुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ॥ ६.७४.७३ ॥
તે મહૌષધિઓની સુગંધ સૂંઘીને, માનવ રાજકુમાર બંને પણ ત્યાં તે જ ક્ષણે બાણરહિત થયા; અન્ય શ્રેષ્ઠ વાનરવીરો પણ ઊભા થઈ ગયા.
6.74.74
सर्वे विशल्या विरुजाः क्षणेन
हरिप्रवीराश्च हताश्च ये स्युः।
गन्धेन तासां प्रवरौषधीनां
सुप्ता निशान्तेष्विव सम्प्रबुद्धाः ॥ ६.७४.७४ ॥
તે શ્રેષ્ઠ ઔષધિઓની સુગંધથી, બધા વાનરવીરો ક્ષણમાં બાણરહિત અને પીડારહિત થયા; જેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા તેઓ પણ રાતના અંતે સૂતેલા લોકો જાગે તેમ જાગી ઊઠ્યા.
6.74.75
यदाप्रभृति लङ्कायां युध्यन्ते हरिराक्षसाः।
तदाप्रभृति मानार्थमाज्ञया रावणस्य च ॥ ६.७४.७५ ॥
જ્યારથી લંકામાં વાનરો અને રાક્ષસો યુદ્ધ કરવા લાગ્યા, ત્યારથી રાવણની આજ્ઞાથી માનની રક્ષા માટે
6.74.76
ये हन्यन्ते रणे तत्र राक्षसाः कपिकुञ्जरैः।
हता हतास्तु क्षिप्यन्ते सर्व एव तु सागरे ॥ ६.७४.७६ ॥
ત્યાં યુદ્ધમાં કપિકુંજરો દ્વારા માર્યા ગયેલા રાક્ષસોને સૌને મૃત અવસ્થામાં જ સમુદ્રમાં ફેંકવામાં આવતા
6.74.77
ततो हरिर्गन्धवहात्मजस्तु
तमोषधीशैलमुदग्रवेगः।
निनाय वेगाद्धिमवन्तमेव
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.७४.७७ ॥
ત્યારે વાયુપુત્ર તે વાનરે અતિ વેગથી તે ઔષધિ-પર્વતને હિમાલય સુધી લઈ જઈને ફરી રામ પાસે આવી પહોંચ્યો