వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.74.1
तयोस्तदासादितयो रणाग्रे
मुमोह सैन्यं हरियूथपानाम्।
सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो
न चापि किंचित् प्रतिपेदिरे ते ॥ ६.७४.१ ॥
యుద్ధ ముందు భాగంలో వారిద్దరూ కూలిన తర్వాత, వానర యూథపుల సైన్యం మోహంలో పడింది; సుగ్రీవుడు, నీలుడు, అంగదుడు, జాంబవంతుడు ఏమీ తెలుసుకోలేకపోయారు.
6.74.2
ततो विषण्णं समवेक्ष्य सर्वं
विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः।
उवाच शाखामृगराजवीरा-
नाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ॥ ६.७४.२ ॥
అందరూ విషాదంలో ఉండటం చూసి, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన విభీషణుడు అసమానమైన మాటలతో వానర రాజ వీరులను ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు.
6.74.3
मा भैष्ट नास्त्यत्र विषादकालो
यदार्यपुत्रौ ह्यवशौ विषण्णौ।
स्वयंभुवो वाक्यमथोद्वहन्तौ
यत्सादिताविन्द्रजितास्त्रजालैः ॥ ६.७४.३ ॥
భయపడకండి; ఇది విషాదానికి సమయం కాదు. ఆర్యపుత్రులిద్దరూ నిజంగా నిస్సహాయులై కుంగిపోయారు; స్వయంభువు వాక్కును ధరించినవారై ఇంద్రజిత్తు అస్త్రజాలంతో కూలారు.
6.74.4
तस्मै तु दत्तं परमास्त्रमेतत्
स्वयंभुवा ब्राह्मममोघवीर्यम्।
तन्मानयन्तौ युधि राजपुत्रौ
निपातितौ कोऽत्र विषादकालः ॥ ६.७४.४ ॥
స్వయంభువు వారికి ఈ పరమాస్త్రమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ఇచ్చాడు; దాని శక్తి వ్యర్థం కాదు. దానిని గౌరవిస్తూ యుద్ధంలో ఆ రాజకుమారులు కూలారు; ఇక్కడ విషాదానికి సమయమేముంది?
6.74.5
ब्राह्ममस्त्रं ततो धीमान् मानयित्वा तु मारुतिः।
विभीषणवचः श्रुत्वा हनूमानिदमब्रवीत् ॥ ६.७४.५ ॥
అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన మారుతి (హనుమంతుడు) బ్రహ్మాస్త్రాన్ని గౌరవించి, విభీషణుని మాటలు విని ఇలా అన్నాడు.
6.74.6
अस्मिन्नस्त्रहते सैन्ये वानराणां तरस्विनाम्।
यो यो धारयते प्राणांस्तं तमाश्वासयावहे ॥ ६.७४.६ ॥
ఈ అస్త్రంతో హతమైన ఈ వానర సైన్యంలో ప్రాణాలతో ఉన్న ప్రతి తేజస్వి వానరుడినీ మనమిద్దరం ఓదార్చుదాం.
6.74.7
तावुभौ युगपद् वीरौ हनूमद्राक्षसोत्तमौ।
उल्काहस्तौ तदा रात्रौ रणशीर्षे विचेरतुः ॥ ६.७४.७ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు వీరులు—హనుమంతుడు, రాక్షసోత్తముడైన విభీషణుడు—చేతుల్లో ఉల్కలు పట్టుకుని రాత్రి యుద్ధరంగం ముందు భాగంలో కలిసి సంచరించారు.
6.74.8
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलिशिरोधरैः।
स्रवद्भिः क्षतजं गात्रैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः ॥ ६.७४.८ ॥
తెగిపోయిన తోకలు, చేతులు, తొడలు, పాదాలు, వేళ్లు, మెడలతో, శరీరాల నుండి అన్ని వైపులా రక్తం స్రవిస్తూ ఉంది.
6.74.9
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृताम्।
शस्त्रैश्च पतितैर्दीप्तैर्ददृशाते वसुंधराम् ॥ ६.७४.९ ॥
పర్వతాకారులైన వానరులు పడి ఉండటంతో, పడి ఉన్న ప్రకాశించే ఆయుధాలతో కప్పబడిన భూమిని వారిద్దరూ చూశారు.
6.74.10
सुग्रीवमङ्गदं नीलं शरभं गन्धमादनम्।
जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ॥ ६.७४.१० ॥
సుగ్రీవుడిని, అంగదుడిని, నీలుడిని, శరభుడిని, గంధమాదనుడిని, జాంబవంతుడిని, సుషేణుడిని, వేగదర్శిని కూడా (వారు చూశారు).
6.74.11
मैन्दं नलं ज्योतिर्मुखं द्विविदं चापि वानरम्।
विभीषणो हनूमांश्च ददृशाते हतान् रणे ॥ ६.७४.११ ॥
మైందుడు, నలుడు, జ్యోతిర్ముఖుడు, వానరుడు ద్వివిదుడు కూడా—విభీషణుడు, హనుమంతుడు రణంలో హతులై ఉండటం చూశారు.
6.74.12
सप्तषष्टिर्हताः कोट्यो वानराणां तरस्विनाम्।
अह्नः पञ्चमशेषेण वल्लभेन स्वयंभुवः ॥ ६.७४.१२ ॥
స్వయంభువుడి ప్రియమైన పగటి ఐదవ భాగం మిగిలి ఉండగా, వేగవంతులైన వానరులలో అరవై ఏడు కోట్లమంది హతులయ్యారు.
6.74.13
सागरौघनिभं भीमं दृष्ट्वा बाणार्दितं बलम्।
मार्गते जाम्बवन्तं च हनूमान् सविभीषणः ॥ ६.७४.१३ ॥
సముద్ర ప్రవాహంలా భయంకరమైన, బాణాలతో పీడితమైన సేనను చూసి, హనుమంతుడు విభీషణునితో కలిసి జాంబవంతుని వెతికాడు.
6.74.14
स्वभावजरया युक्तं वृद्धं शरशतैश्चितम्।
प्रजापतिसुतं वीरं शाम्यन्तमिव पावकम् ॥ ६.७४.१४ ॥
సహజ వృద్ధాప్యంతో కూడినవాడై, వందలాది బాణాలతో కప్పబడి, ప్రజాపతి కుమారుడైన ఆ వీరుడు ఆరిపోతున్న అగ్నిలా ఉండటం చూశారు.
6.74.15
दृष्ट्वा समभिसंक्रम्य पौलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्।
कच्चिदार्य शरैस्तीक्ष्णैर्न प्राणा ध्वंसितास्तव ॥ ६.७४.१५ ॥
అతన్ని చూసి దగ్గరకు వెళ్లి పౌలస్త్యుడు (విభీషణుడు) ఇలా అన్నాడు: "ఆర్యా, పదునైన బాణాలతో మీ ప్రాణాలు నాశనం కాలేదు కదా?"
6.74.16
विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवानृक्षपुङ्गवः।
कृच्छ्रादभ्युद्गिरन् वाक्यमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.७४.१६ ॥
విభీషణుని మాటలు విని ఋక్షశ్రేష్ఠుడైన జాంబవంతుడు కష్టంగా ఈ మాట అన్నాడు.
6.74.17
नैर्ऋतेन्द्र महावीर्य स्वरेण त्वाभिलक्षये।
विद्धगात्रः शितैर्बाणैर्न त्वां पश्यामि चक्षुषा ॥ ६.७४.१७ ॥
నైరృతేంద్రా, మహాపరాక్రమశాలీ, నీ స్వరంతోనే నిన్ను గుర్తిస్తున్నాను; పదునైన బాణాలతో నా శరీరం గాయపడినందున కళ్లతో నిన్ను చూడలేకున్నాను.
6.74.18
अञ्जना सुप्रजा येन मातरिश्वा च सुव्रत।
हनूमान् वानरश्रेष्ठः प्राणान् धारयते क्वचित् ॥ ६.७४.१८ ॥
మంచి కుమారుడిని ప్రసాదించిన అంజన, వాయుదేవుడైన మాతరిశ్వ ఎవరి తల్లిదండ్రులో, ఓ సువ్రతా, ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు హనుమంతుడు ఎక్కడైనా ప్రాణాలు నిలుపుకుంటున్నాడా?
6.74.19
श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यमुवाचेदं विभीषणः।
आर्यपुत्रावतिक्रम्य कस्मात् पृच्छसि मारुतिम् ॥ ६.७४.१९ ॥
జాంబవంతుని మాటలు విని విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: ఆర్యపుత్రులను (రామలక్ష్మణులను) విడిచిపెట్టి, మారుతిని గురించి ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
6.74.20
नैव राजनि सुग्रीवे नाङ्गदे नापि राघवे।
आर्य संदर्शितः स्नेहो यथा वायुसुते परः ॥ ६.७४.२० ॥
ఓ ఆర్యా, రాజు సుగ్రీవునిపైన, అంగదునిపైన, రాఘవునిపైన కూడా వాయుపుత్రునిపై చూపబడిన పరమ స్నేహం చూపబడలేదు.
6.74.21
विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवान् वाक्यमब्रवीत्।
शृणु नैर्ऋतशार्दूल यस्मात् पृच्छामि मारुतिम् ॥ ६.७४.२१ ॥
విభీషణుని మాటలు విని జాంబవంతుడు ఇలా అన్నాడు: విను, రాక్షసులలో శార్దూలమా, అందుకే నేను మారుతిని గురించి అడుగుతున్నాను.
6.74.22
अस्मिञ्जीवति वीरे तु हतमप्यहतं बलम्।
हनूमत्युज्झितप्राणे जीवन्तोऽपि मृता वयम् ॥ ६.७४.२२ ॥
ఈ వీరుడు బ్రతికి ఉన్నప్పుడు, చంపబడిన సైన్యమూ చంపబడనట్లే; హనుమంతుడు ప్రాణాలు విడిచితే, బ్రతికి ఉన్నా మనం చచ్చినట్లే.
6.74.23
धरते मारुतिस्तात मारुतप्रतिमो यदि।
वैश्वानरसमो वीर्ये जीविताशा ततो भवेत् ॥ ६.७४.२३ ॥
ఓ తాతా, మారుతి బ్రతికి ఉంటే, వాయువుతో సమానుడైన, పరాక్రమంలో అగ్నితో సమానుడైన అతడు ఉంటే, అప్పుడు జీవితాశ ఉంటుంది.
6.74.24
ततो वृद्धमुपागम्य विनयेनाभ्यवादयत्।
गृह्य जाम्बवतः पादौ हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ६.७४.२४ ॥
అప్పుడు వృద్ధుడైన జాంబవంతుని వద్దకు వెళ్లి, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు వినయంతో ఆయన పాదాలు పట్టుకుని నమస్కరించాడు.
6.74.25
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं तदा विव्यथितेन्द्रियः।
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते स्मर्क्षपुङ्गवः ॥ ६.७४.२५ ॥
హనుమంతుని మాటలు విని ఋక్షరాజు జాంబవంతుడు మనసు కలత చెందాడు; తాను మళ్ళీ జన్మించినట్లు భావించాడు.
6.74.26
ततोऽब्रवीन्महातेजा हनूमन्तं स जाम्बवान्।
आगच्छ हरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ॥ ६.७४.२६ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి జాంబవంతుడు హనుమంతునితో ఇలా అన్నాడు: "రా, వానరశార్దూలా, వానరులను రక్షించడం నీ బాధ్యత."
6.74.27
नान्यो विक्रमपर्याप्तस्त्वमेषां परमः सखा।
त्वत्पराक्रमकालोऽयं नान्यं पश्यामि कञ्चन ॥ ६.७४.२७ ॥
వీరిలో నీలా పరాక్రమంలో సమర్థుడు మరొకడు లేడు; నీవే వీరికి పరమ మిత్రుడవు. ఇది నీ పరాక్రమ సమయం; మరెవరినీ నేను చూడటం లేదు.
6.74.28
ऋक्षवानरवीराणामनीकानि प्रहर्षय।
विशल्यौ कुरु चाप्येतौ सादितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.७४.२८ ॥
ఋక్ష, వానర వీరుల సేనలను ఆనందింపజేయి; గాయపడిన రామలక్ష్మణులను బాణ రహితులుగా చేయి.
6.74.29
गत्वा परममध्वानमुपर्युपरि सागरम्।
हिमवन्तं नगश्रेष्ठं हनूमन् गन्तुमर्हसि ॥ ६.७४.२९ ॥
హనుమంతుడా, అత్యంత దూర మార్గాన్ని దాటి, సముద్రం మీదుగా పైపైకి ఎగిరి, పర్వతరాజైన హిమాలయానికి నీవు వెళ్లాలి.
6.74.30
ततः काञ्चनमत्युच्चमृषभं पर्वतोत्तमम्।
कैलासशिखरं चात्र द्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ॥ ६.७४.३० ॥
అప్పుడు బంగారువర్ణం, అత్యంత ఎత్తైన ఋషభం అనే శ్రేష్ఠ పర్వతాన్ని, అక్కడ కైలాస శిఖరాన్ని కూడా నీవు చూస్తావు, శత్రుసంహారకా.
6.74.31
तयोः शिखरयोर्मध्ये प्रदीप्तमतुलप्रभम्।
सर्वौषधियुतं वीर द्रक्ष्यस्योषधिपर्वतम् ॥ ६.७४.३१ ॥
ఆ రెండు శిఖరాల మధ్య, సాటిలేని కాంతితో ప్రకాశించే, సమస్త ఓషధులతో కూడిన ఓషధి పర్వతాన్ని నీవు చూస్తావు, వీరా.
6.74.32
तस्य वानरशार्दूल चतस्रो मूर्ध्नि सम्भवाः।
द्रक्ष्यस्योषधयो दीप्ता दीपयन्तीर्दिशो दश ॥ ६.७४.३२ ॥
వానరశ్రేష్ఠా, దాని శిఖరం మీద పుట్టిన, పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేసే నాలుగు దీప్తిమంతమైన ఓషధులను నీవు చూస్తావు.
6.74.33
मृतसञ्जीवनीं चैव विशल्यकरणीमपि।
सुवर्णकरणीं चैव संधानीं च महौषधीम् ॥ ६.७४.३३ ॥
మృతసంజీవని, విశల్యకరణి, సువర్ణకరణి, సంధాని అనే మహౌషధులను కూడా.
6.74.34
ताः सर्वा हनुमन् गृह्य क्षिप्रमागन्तुमर्हसि।
आश्वासय हरीन् प्राणैर्योज्य गन्धवहात्मज ॥ ६.७४.३४ ॥
హనుమా, వాటన్నింటినీ తీసుకుని త్వరగా తిరిగిరా; వాయుపుత్రా, వానరులను ప్రాణాలతో కలిపి ఊరడించు.
6.74.35
श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः।
आपूर्यत बलोद्धर्षैर्वायुवेगैरिवार्णवः ॥ ६.७४.३५ ॥
జాంబవంతుని మాటలు విని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు గాలివేగంతో సముద్రం పొంగినట్లు బలోత్సాహంతో నిండిపోయాడు.
6.74.36
स पर्वततटाग्रस्थः पीडयन् पर्वतोत्तमम्।
हनूमान् दृश्यते वीरो द्वितीय इव पर्वतः ॥ ६.७४.३६ ॥
పర్వత శిఖర అంచున నిలిచి ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతాన్ని అదుముతూ ఉన్న వీరుడు హనుమంతుడు రెండవ పర్వతంలా కనిపించాడు.
6.74.37
हरिपादविनिर्भग्नो निषसाद स पर्वतः।
न शशाक तदात्मानं वोढुं भृशनिपीडितः ॥ ६.७४.३७ ॥
వానరుని పాదాలతో విరిగిపోయిన ఆ పర్వతం కుంగిపోయింది; తీవ్రంగా నలిగిపోయి అది తనను తాను కూడా మోయలేకపోయింది.
6.74.38
तस्य पेतुर्नगा भूमौ हरिवेगाच्च जज्वलुः।
शृङ्गाणि च व्यकीर्यन्त पीडितस्य हनूमता ॥ ६.७४.३८ ॥
ఆ పర్వతపు వృక్షాలు హనుమంతుని వేగానికి నేలపై పడి మండిపోయాయి; హనుమంతునిచే పీడించబడిన ఆ పర్వత శిఖరాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి.
6.74.39
तस्मिन् सम्पीड्यमाने तु भग्नद्रुमशिलातले।
न शेकुर्वानराः स्थातुं घूर्णमाने नगोत्तमे ॥ ६.७४.३९ ॥
ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతం నొక్కబడి, చెట్లు రాతి తలాలు విరిగి, తిరుగుతూ కంపించగా, వానరులు నిలబడలేకపోయారు.
6.74.40
सा घूर्णितमहाद्वारा प्रभग्नगृहगोपुरा।
लङ्का त्रासाकुला रात्रौ प्रनृत्तेवाभवत् तदा ॥ ६.७४.४० ॥
అప్పుడు రాత్రివేళ, మహాద్వారాలు కదిలి, గృహాలు గోపురాలు విరిగిపోయి, లంక భయంతో నిండి నాట్యం చేస్తున్నట్లు అయ్యింది.
6.74.41
पृथिवीधरसंकाशो निपीड्य पृथिवीधरम्।
पृथिवीं क्षोभयामास सार्णवां मारुतात्मजः ॥ ६.७४.४१ ॥
పర్వతంలా ఉన్న ఆ వాయుపుత్రుడు ఆ పర్వతాన్ని నొక్కి, సముద్రాలతో కూడిన భూమిని కంపింపజేశాడు.
6.74.42
आरुरोह तदा तस्माद्धरिर्मलयपर्वतम्।
मेरुमन्दरसंकाशं नानाप्रस्रवणाकुलम् ॥ ६.७४.४२ ॥
అప్పుడా వానరుడు అక్కడి నుండి మేరు మందరాల వంటి, అనేక జలపాతాలతో నిండిన మలయ పర్వతాన్ని ఎక్కాడు.
6.74.43
नानाद्रुमलताकीर्णं विकासिकमलोत्पलम्।
सेवितं देवगन्धर्वैः षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ॥ ६.७४.४३ ॥
ఆ పర్వతం అనేక చెట్లు, లతలతో నిండి, వికసించిన తామరలు, కలువలతో ఉండి, దేవగంధర్వులచే సేవించబడి, అరవై యోజనాల ఎత్తుతో ఉంది.
6.74.44
विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम्।
नानामृगगणाकीर्णं बहुकन्दरशोभितम् ॥ ६.७४.४४ ॥
ఆ పర్వతం విద్యాధరులు, మునిగణాలు, అప్సరసలచే సేవించబడి, అనేక మృగసమూహాలతో నిండి, అనేక గుహలతో శోభిస్తూ ఉంది.
6.74.45
सर्वानाकुलयंस्तत्र यक्षगन्धर्वकिन्नरान्।
हनूमान् मेघसंकाशो ववृधे मारुतात्मजः ॥ ६.७४.४५ ॥
అక్కడ యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులందరినీ కలవరపరుస్తూ, మేఘంలా మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు పెరిగాడు.
6.74.46
पद्भ्यां तु शैलमापीड्य वडवामुखवन्मुखम्।
विवृत्योग्रं ननादोच्चैस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ ६.७४.४६ ॥
పాదాలతో పర్వతాన్ని అదిమి, వడబాగ్ని ముఖంలా భయంకరమైన నోరు తెరిచి, ఉగ్రంగా గట్టిగా గర్జించి రాక్షసులను భయపెట్టాడు.
6.74.47
तस्य नानद्यमानस्य श्रुत्वा निनदमुत्तमम्।
लङ्कास्था राक्षसव्याघ्रा न शेकुः स्पन्दितुं क्वचित् ॥ ६.७४.४७ ॥
అతడు గర్జిస్తున్న ఆ ఉత్తమ ధ్వనిని విని, లంకలో నివసించే రాక్షస వ్యాఘ్రులు ఎక్కడా కదలలేకపోయారు.
6.74.48
नमस्कृत्वा समुद्राय मारुतिर्भीमविक्रमः।
राघवार्थे परं कर्म समीहत परंतपः ॥ ६.७४.४८ ॥
సముద్రానికి నమస్కరించి, భీకర పరాక్రమశాలి మారుతి, శత్రువులను దహించేవాడు, రాఘవుని కోసం గొప్ప కార్యాన్ని చేపట్టాడు.
6.74.49
स पुच्छमुद्यम्य भुजङ्गकल्पं
विनम्य पृष्ठं श्रवणे निकुच्य।
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभ-
मापुप्लुवे व्योम्नि स चण्डवेगः ॥ ६.७४.४९ ॥
పామును పోలిన తోకను పైకి ఎత్తి, వెన్నును వంచి, చెవులను ముడిచి, వడబాముఖ అగ్నిలా నోరు తెరచి, ప్రచండ వేగంతో అతడు ఆకాశంలోకి దూకాడు.
6.74.50
स वृक्षखण्डांस्तरसा जहार
शैलान् शिलाः प्राकृतवानरांश्च।
बाहूरुवेगोद्गतसम्प्रणुन्ना-
स्ते क्षीणवेगाः सलिले निपेतुः ॥ ६.७४.५० ॥
అతడు చెట్ల ముక్కలను, పర్వతాలను, రాళ్లను, సామాన్య వానరులను బలంగా ఎత్తుకున్నాడు; అవి భుజాలు, తొడల వేగంతో పైకి విసిరివేయబడి, వేగం తగ్గి నీటిలో పడిపోయాయి.
6.74.51
स तौ प्रसार्योरगभोगकल्पौ
भुजौ भुजंगारिनिकाशवीर्यः।
जगाम शैलं नगराजमग्र्यं
दिशः प्रकर्षन्निव वायुसूनुः ॥ ६.७४.५१ ॥
పాములకు శత్రువైన గరుడునితో సమానమైన పరాక్రమం గల ఆ వాయుపుత్రుడు, సర్పాల చుట్టల్లా ఉన్న తన రెండు భుజాలను చాచి, దిశలను లాగినట్లుగా, శ్రేష్ఠమైన పర్వతరాజు వైపు వెళ్ళాడు.
6.74.52
स सागरं घूर्णितवीचिमालं
तदम्भसा भ्रामितसर्वसत्त्वम्।
समीक्षमाणः सहसा जगाम
चक्रं यथा विष्णुकराग्रमुक्तम् ॥ ६.७४.५२ ॥
అలల మాలలు తిరుగుతూ, నీటితో సమస్త ప్రాణులు కలతచెందిన సముద్రాన్ని చూస్తూ, విష్ణువు చేతి అగ్రభాగం నుండి విడిచిన చక్రంలా అతడు వెంటనే ముందుకు సాగాడు.
6.74.53
स पर्वतान् पक्षिगणान् सरांसि
नदीस्तटाकानि पुरोत्तमानि।
स्फीताञ्जनांस्तानपि सम्प्रवीक्ष्य
जगाम वेगात् पितृतुल्यवेगः ॥ ६.७४.५३ ॥
ఆయన పర్వతాలను, పక్షిగణాలను, సరస్సులను, నదులను, చెరువులను, ఉత్తమ నగరాలను, సంపన్న జనులతో నిండిన ఆ ప్రదేశాలను చక్కగా చూస్తూ, తండ్రి వేగంతో సమానమైన వేగంతో వేగంగా ముందుకు సాగిపోయాడు.
6.74.54
आदित्यपथमाश्रित्य जगाम स गतश्रमः।
हनूमांस्त्वरितो वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः ॥ ६.७४.५४ ॥
ఆదిత్యమార్గాన్ని ఆశ్రయించి, అలసట లేనివాడై, తండ్రికి సమానమైన పరాక్రమం గల వీరుడు హనుమంతుడు త్వరగా ముందుకు సాగాడు.
6.74.55
जवेन महता युक्तो मारुतिर्वातरंहसा।
जगाम हरिशार्दूलो दिशः शब्देन नादयन् ॥ ६.७४.५५ ॥
గొప్ప వేగంతో, వాయువేగంతో కూడిన మారుతి, వానరశ్రేష్ఠుడు హనుమంతుడు, తన గర్జనతో దిక్కులను ప్రతిధ్వనింపజేస్తూ ముందుకు సాగాడు.
6.74.56
स्मरञ्जाम्बवतो वाक्यं मारुतिर्भीमविक्रमः।
ददर्श सहसा चापि हिमवन्तं महाकपिः ॥ ६.७४.५६ ॥
జాంబవంతుని మాటలను స్మరిస్తూ, భయంకర పరాక్రమం గల మారుతి మహాకపి హనుమంతుడు అకస్మాత్తుగా హిమవంతాన్ని చూశాడు.
6.74.57
नानाप्रस्रवणोपेतं बहुकन्दरनिर्झरम्।
श्वेताभ्रचयसंकाशैः शिखरैश्चारुदर्शनैः।
शोभितं विविधैर्वृक्षैरगमत् पर्वतोत्तमम् ॥ ६.७४.५७ ॥
అనేక ఊటలతో, అనేక గుహలు, జలపాతాలతో కూడినది, తెల్లని మేఘసమూహాల వంటి అందమైన శిఖరాలతో, వివిధ వృక్షాలతో శోభిల్లే ఆ ఉత్తమ పర్వతానికి ఆయన వెళ్ళాడు.
6.74.58
स तं समासाद्य महानगेन्द्र-
मतिप्रवृद्धोत्तमहेमशृङ्गम्।
ददर्श पुण्यानि महाश्रमाणि
सुरर्षिसङ्घोत्तमसेवितानि ॥ ६.७४.५८ ॥
అతి ఉన్నతమైన, ఉత్తమ బంగారు శిఖరాలు గల ఆ మహాపర్వతరాజును చేరి, దేవతలు, ఋషిగణాలు సేవించే పుణ్యమైన మహాశ్రమాలను ఆయన చూశాడు.
6.74.59
स ब्रह्मकोशं रजतालयं च
शक्रालयं रुद्रशरप्रमोक्षम्।
हयाननं ब्रह्मशिरश्च दीप्तं
ददर्श वैवस्वतकिंकरांश्च ॥ ६.७४.५९ ॥
అతడు బ్రహ్మ నిధిని, వెండి నివాసాన్ని, ఇంద్రుని ఆలయాన్ని, రుద్రుని బాణ విముక్తిని, ప్రకాశించే హయాననుని, బ్రహ్మ శిరస్సును, వైవస్వతుని కింకరులను చూశాడు.
6.74.60
वह्न्यालयं वैश्रवणालयं च
सूर्यप्रभं सूर्यनिबन्धनं च।
ब्रह्मालयं शङ्करकार्मुकं च
ददर्श नाभिं च वसुन्धरायाः ॥ ६.७४.६० ॥
అతడు అగ్ని నివాసాన్ని, కుబేరుని నివాసాన్ని, సూర్యుని కాంతిని, సూర్యుడు కట్టబడిన స్థానాన్ని, బ్రహ్మ నివాసాన్ని, శంకరుని ధనుస్సును, భూమి నాభిని చూశాడు.
6.74.61
कैलासमग्र्यं हिमवच्छिलां च
तं वै वृषं काञ्चनशैलमग्र्यम्।
प्रदीप्तसर्वौषधिसम्प्रदीप्तं
ददर्श सर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ॥ ६.७४.६१ ॥
అతడు శ్రేష్ఠమైన కైలాసాన్ని, హిమవత్ శిలను, ఆ వృషభాన్ని, శ్రేష్ఠమైన బంగారు పర్వతాన్ని, అన్ని ఓషధులతో ప్రకాశించే ఓషధి పర్వతరాజును చూశాడు.
6.74.62
स तं समीक्ष्यानलराशिदीप्तं
विसिस्मिये वासवदूतसूनुः।
आप्लुत्य तं चौषधिपर्वतेन्द्रं
तत्रौषधीनां विचयं चकार ॥ ६.७४.६२ ॥
అగ్ని రాశిలా ప్రకాశించే దానిని చూసి వాసవుని దూత కుమారుడు విస్మయం చెందాడు. ఆ ఓషధి పర్వతరాజుపై దూకి అక్కడ ఓషధులను వెతికాడు.
6.74.63
स योजनसहस्राणि समतीत्य महाकपिः।
दिव्यौषधिधरं शैलं व्यचरन्मारुतात्मजः ॥ ६.७४.६३ ॥
ఆ మహా వానరుడు, వాయుపుత్రుడు, వేల యోజనాలు దాటి దివ్య ఓషధులను ధరించిన ఆ పర్వతంపై సంచరించాడు.
6.74.64
महौषध्यस्ततः सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे।
विज्ञायार्थिनमायान्तं ततो जग्मुरदर्शनम् ॥ ६.७४.६४ ॥
అప్పుడు ఆ ఉత్తమ పర్వతంపై ఉన్న మహౌషధులన్నీ, ప్రయోజనార్థి వస్తున్నాడని తెలిసి, అదృశ్యమయ్యాయి.
6.74.65
स ता महात्मा हनुमानपश्यं-
श्चुकोप रोषाच्च भृशं ननाद।
अमृष्यमाणोऽग्निसमानचक्षु-
र्महीधरेन्द्रं तमुवाच वाक्यम् ॥ ६.७४.६५ ॥
మహాత్ముడైన హనుమంతుడు వాటిని చూశాడు; కోపంతో గట్టిగా గర్జించాడు. సహించలేక, అగ్ని వంటి కళ్లతో ఆ పర్వతరాజుతో ఈ మాట అన్నాడు.
6.74.66
किमेतदेवं सुविनिश्चितं ते
यद् राघवे नासि कृतानुकम्पः।
पश्याद्य मद्बाहुबलाभिभूतो
विकीर्णमात्मानमथो नगेन्द्र ॥ ६.७४.६६ ॥
ఎందుకు ఇలా గట్టిగా నిశ్చయించుకున్నావు, రాఘవుని పట్ల నీకు దయ లేకుండా? ఇప్పుడు చూడు, నా బాహుబలానికి లొంగి, పర్వతరాజా, నీవు చెదిరిపోతావు.
6.74.67
स तस्य शृङ्गं सनगं सनागं
सकाञ्चनं धातुसहस्रजुष्टम्।
विकीर्णकूटं ज्वलिताग्रसानुं
प्रगृह्य वेगात् सहसोन्ममाथ ॥ ६.७४.६७ ॥
అతడు ఆ పర్వత శిఖరాన్ని, చెట్లు, నాగులు, బంగారంతో కూడినదీ, వేలకొద్దీ ఖనిజాలతో నిండినదీ, చెదరిన కొండ శిఖరాలు, మండుతున్న అగ్రభాగం కలదీ అయినదాన్ని వేగంగా పట్టుకొని, తక్షణమే పెకిలించాడు.
6.74.68
स तं समुत्पाट्य खमुत्पपात
वित्रास्य लोकान् ससुरासुरेन्द्रान्।
संस्तूयमानः खचरैरनेकै-
र्जगाम वेगाद् गरुडोग्रवेगः ॥ ६.७४.६८ ॥
దానిని పెకిలించి అతడు ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. దేవ, అసుర ఇంద్రులతో సహా లోకాలను భయపెడుతూ, అనేక ఆకాశచారులచే స్తుతించబడుతూ, గరుడునిలా భయంకర వేగంతో వేగంగా వెళ్లాడు.
6.74.69
स भास्कराध्वानमनुप्रपन्न-
स्तं भास्कराभं शिखरं प्रगृह्य।
बभौ तदा भास्करसंनिकाशो
रवेः समीपे प्रतिभास्कराभः ॥ ६.७४.६९ ॥
సూర్యమార్గంలో ప్రవేశించి, సూర్యుని వంటి ఆ శిఖరాన్ని పట్టుకొని, అప్పుడు అతడు సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు; సూర్యుని దగ్గర మరో సూర్యునిలా మెరిసాడు.
6.74.70
स तेन शैलेन भृशं रराज
शैलोपमो गन्धवहात्मजस्तु।
सहस्रधारेण सपावकेन
चक्रेण खे विष्णुरिवार्पितेन ॥ ६.७४.७० ॥
ఆ పర్వతంతో అతడు అత్యంత ప్రకాశించాడు; పర్వతం వంటి వాయుపుత్రుడు, ఆకాశంలో విసరబడిన అగ్నితో కూడిన వేయి అంచుల చక్రంతో విష్ణువులా.
6.74.71
तं वानराः प्रेक्ष्य तदा विनेदुः
स तानपि प्रेक्ष्य मुदा ननाद।
तेषां समुत्कृष्टरवं निशम्य
लङ्कालया भीमतरं विनेदुः ॥ ६.७४.७१ ॥
అప్పుడు వానరులు అతడిని చూసి గర్జించారు; అతడు కూడా వారిని చూసి ఆనందంతో గర్జించాడు. వారి గట్టి ధ్వనిని విని, లంకా నివాసులు మరింత భయంకరంగా గర్జించారు.
6.74.72
ततो महात्मा निपपात तस्मिन्
शैलोत्तमे वानरसैन्यमध्ये।
हर्युत्तमेभ्यः शिरसाभिवाद्य
विभीषणं तत्र च सस्वजे सः ॥ ६.७४.७२ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు ఆ ఉత్తమ పర్వతంపై, వానర సేన మధ్యలో దిగాడు; శ్రేష్ఠ వానరులకు శిరసువంచి నమస్కరించి, అక్కడ విభీషణుని కౌగిలించుకున్నాడు.
6.74.73
तावप्युभौ मानुषराजपुत्रौ
तं गन्धमाघ्राय महौषधीनाम्।
बभूवतुस्तत्र तदा विशल्या-
वुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ॥ ६.७४.७३ ॥
ఆ మహౌషధుల సువాసనను పీల్చి, ఆ ఇద్దరు మానవ రాజకుమారులు కూడా అప్పుడే అక్కడ బాణరహితులయ్యారు; ఇతర శ్రేష్ఠ వానరవీరులు కూడా లేచి నిలబడ్డారు.
6.74.74
सर्वे विशल्या विरुजाः क्षणेन
हरिप्रवीराश्च हताश्च ये स्युः।
गन्धेन तासां प्रवरौषधीनां
सुप्ता निशान्तेष्विव सम्प्रबुद्धाः ॥ ६.७४.७४ ॥
ఆ శ్రేష్ఠ ఓషధుల సువాసనతో, వానర వీరులందరూ క్షణంలో బాణరహితులూ బాధారహితులూ అయ్యారు; చనిపోయినవారు కూడా రాత్రి చివరన నిద్రనుండి లేచినట్లు మేల్కొన్నారు.
6.74.75
यदाप्रभृति लङ्कायां युध्यन्ते हरिराक्षसाः।
तदाप्रभृति मानार्थमाज्ञया रावणस्य च ॥ ६.७४.७५ ॥
ఎప్పటినుండి లంకలో వానరులు, రాక్షసులు యుద్ధం చేయడం మొదలుపెట్టారో, అప్పటినుండి రావణుని ఆజ్ఞ ప్రకారం గౌరవం కోసం
6.74.76
ये हन्यन्ते रणे तत्र राक्षसाः कपिकुञ्जरैः।
हता हतास्तु क्षिप्यन्ते सर्व एव तु सागरे ॥ ६.७४.७६ ॥
అక్కడ యుద్ధంలో వానర-గజాలచేత చంపబడిన రాక్షసులు అందరూ చనిపోయినవారినే సముద్రంలో పడవేయబడ్డారు
6.74.77
ततो हरिर्गन्धवहात्मजस्तु
तमोषधीशैलमुदग्रवेगः।
निनाय वेगाद्धिमवन्तमेव
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.७४.७७ ॥
అప్పుడు వాయుపుత్రుడైన ఆ వానరుడు అత్యంత వేగంతో ఆ ఓషధి పర్వతాన్ని హిమవంతం వరకు తీసుకువెళ్లి, తిరిగి రాముని వద్దకు వచ్చాడు