ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.74.1
तयोस्तदासादितयो रणाग्रे
मुमोह सैन्यं हरियूथपानाम्।
सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो
न चापि किंचित् प्रतिपेदिरे ते ॥ ६.७४.१ ॥
ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਨੀਲ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ।
6.74.2
ततो विषण्णं समवेक्ष्य सर्वं
विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः।
उवाच शाखामृगराजवीरा-
नाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ॥ ६.७४.२ ॥
ਸਭ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
6.74.3
मा भैष्ट नास्त्यत्र विषादकालो
यदार्यपुत्रौ ह्यवशौ विषण्णौ।
स्वयंभुवो वाक्यमथोद्वहन्तौ
यत्सादिताविन्द्रजितास्त्रजालैः ॥ ६.७४.३ ॥
ਨਾ ਡਰੋ; ਏਥੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਆਰਿਆਪੁੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗੇ ਹਨ; ਸਵਯੰਭੂ ਦਾ ਵਚਨ ਧਾਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਹਨ।
6.74.4
तस्मै तु दत्तं परमास्त्रमेतत्
स्वयंभुवा ब्राह्मममोघवीर्यम्।
तन्मानयन्तौ युधि राजपुत्रौ
निपातितौ कोऽत्र विषादकालः ॥ ६.७४.४ ॥
ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ, ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਲ ਅਮੋਘ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦਿਆਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਡਿੱਗੇ; ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕੀ ਸਮਾਂ?
6.74.5
ब्राह्ममस्त्रं ततो धीमान् मानयित्वा तु मारुतिः।
विभीषणवचः श्रुत्वा हनूमानिदमब्रवीत् ॥ ६.७४.५ ॥
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਾਰੁਤੀ (ਹਨੂਮਾਨ) ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
6.74.6
अस्मिन्नस्त्रहते सैन्ये वानराणां तरस्विनाम्।
यो यो धारयते प्राणांस्तं तमाश्वासयावहे ॥ ६.७४.६ ॥
ਇਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਇਸ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਜੋ-ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ ਵਾਨਰ ਅਜੇ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਧੀਰਜ ਦੇਈਏ।
6.74.7
तावुभौ युगपद् वीरौ हनूमद्राक्षसोत्तमौ।
उल्काहस्तौ तदा रात्रौ रणशीर्षे विचेरतुः ॥ ६.७४.७ ॥
ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ—ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਭੀਸ਼ਣ—ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਣ-ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ।
6.74.8
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलिशिरोधरैः।
स्रवद्भिः क्षतजं गात्रैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः ॥ ६.७४.८ ॥
ਟੁੱਟੀਆਂ ਪੂਛਾਂ, ਬਾਹਾਂ, ਪੱਟਾਂ, ਪੈਰਾਂ, ਉਂਗਲਾਂ ਅਤੇ ਗਰਦਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਹੂ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.74.9
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृताम्।
शस्त्रैश्च पतितैर्दीप्तैर्ददृशाते वसुंधराम् ॥ ६.७४.९ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ।
6.74.10
सुग्रीवमङ्गदं नीलं शरभं गन्धमादनम्।
जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ॥ ६.७४.१० ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਅੰਗਦ, ਨੀਲ, ਸ਼ਰਭ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਜਾਂਬਵੰਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਵੇਗਦਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ (ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ)।
6.74.11
मैन्दं नलं ज्योतिर्मुखं द्विविदं चापि वानरम्।
विभीषणो हनूमांश्च ददृशाते हतान् रणे ॥ ६.७४.११ ॥
ਮੈਂਦ, ਨਲ, ਜਯੋਤਿਰਮੁਖ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਦ੍ਰਿਵਿਦ ਨੂੰ ਵੀ—ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੇਖੇ।
6.74.12
सप्तषष्टिर्हताः कोट्यो वानराणां तरस्विनाम्।
अह्नः पञ्चमशेषेण वल्लभेन स्वयंभुवः ॥ ६.७४.१२ ॥
ਸਵੈਂਭੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਾਹਟ ਕਰੋੜ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.74.13
सागरौघनिभं भीमं दृष्ट्वा बाणार्दितं बलम्।
मार्गते जाम्बवन्तं च हनूमान् सविभीषणः ॥ ६.७४.१३ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੈਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗੇ।
6.74.14
स्वभावजरया युक्तं वृद्धं शरशतैश्चितम्।
प्रजापतिसुतं वीरं शाम्यन्तमिव पावकम् ॥ ६.७४.१४ ॥
ਕੁਦਰਤੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਾਲੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ।
6.74.15
दृष्ट्वा समभिसंक्रम्य पौलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्।
कच्चिदार्य शरैस्तीक्ष्णैर्न प्राणा ध्वंसितास्तव ॥ ६.७४.१५ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਪੌਲਸਤਯ (ਵਿਭੀਸ਼ਣ) ਬੋਲਿਆ: "ਆਰਿਆ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਸ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਏ?"
6.74.16
विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवानृक्षपुङ्गवः।
कृच्छ्रादभ्युद्गिरन् वाक्यमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.७४.१६ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿੱਛਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਾਂਬਵਾਨ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
6.74.17
नैर्ऋतेन्द्र महावीर्य स्वरेण त्वाभिलक्षये।
विद्धगात्रः शितैर्बाणैर्न त्वां पश्यामि चक्षुषा ॥ ६.७४.१७ ॥
ਹੇ ਨੈਰਿਤੇਂਦਰ, ਹੇ ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
6.74.18
अञ्जना सुप्रजा येन मातरिश्वा च सुव्रत।
हनूमान् वानरश्रेष्ठः प्राणान् धारयते क्वचित् ॥ ६.७४.१८ ॥
ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅੰਜਨਾ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ ਜਿਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਉਹ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੂਮਾਨ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
6.74.19
श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यमुवाचेदं विभीषणः।
आर्यपुत्रावतिक्रम्य कस्मात् पृच्छसि मारुतिम् ॥ ६.७४.१९ ॥
ਜਾਂਬਵਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ— ਆਰਯਪੁੱਤਰਾਂ (ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਮਾਰੁਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ?
6.74.20
नैव राजनि सुग्रीवे नाङ्गदे नापि राघवे।
आर्य संदर्शितः स्नेहो यथा वायुसुते परः ॥ ६.७४.२० ॥
ਹੇ ਆਰਯ, ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਪ੍ਰਤੀ, ਅੰਗਦ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਂ ਰਾਘਵ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰਮ ਸਨੇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
6.74.21
विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवान् वाक्यमब्रवीत्।
शृणु नैर्ऋतशार्दूल यस्मात् पृच्छामि मारुतिम् ॥ ६.७४.२१ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਮਾਰੁਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
6.74.22
अस्मिञ्जीवति वीरे तु हतमप्यहतं बलम्।
हनूमत्युज्झितप्राणे जीवन्तोऽपि मृता वयम् ॥ ६.७४.२२ ॥
ਇਸ ਵੀਰ ਦੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੈਨਾ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰੀ ਗਈ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਤੇ, ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸੀਂ ਮੁਰਦੇ ਹਾਂ।
6.74.23
धरते मारुतिस्तात मारुतप्रतिमो यदि।
वैश्वानरसमो वीर्ये जीविताशा ततो भवेत् ॥ ६.७४.२३ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਜੇ ਮਾਰੁਤੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
6.74.24
ततो वृद्धमुपागम्य विनयेनाभ्यवादयत्।
गृह्य जाम्बवतः पादौ हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ६.७४.२४ ॥
ਫਿਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂਬਵਾਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
6.74.25
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं तदा विव्यथितेन्द्रियः।
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते स्मर्क्षपुङ्गवः ॥ ६.७४.२५ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜਾਂਬਵਾਨ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ।
6.74.26
ततोऽब्रवीन्महातेजा हनूमन्तं स जाम्बवान्।
आगच्छ हरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ॥ ६.७४.२६ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਆ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।"
6.74.27
नान्यो विक्रमपर्याप्तस्त्वमेषां परमः सखा।
त्वत्पराक्रमकालोऽयं नान्यं पश्यामि कञ्चन ॥ ६.७४.२७ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪਰਾਕਰਮੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
6.74.28
ऋक्षवानरवीराणामनीकानि प्रहर्षय।
विशल्यौ कुरु चाप्येतौ सादितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.७४.२८ ॥
ਰਿੱਛਾਂ ਤੇ ਵਾਨਰ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ; ਜ਼ਖਮੀ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।
6.74.29
गत्वा परममध्वानमुपर्युपरि सागरम्।
हिमवन्तं नगश्रेष्ठं हनूमन् गन्तुमर्हसि ॥ ६.७४.२९ ॥
ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਉੱਡ ਕੇ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.74.30
ततः काञ्चनमत्युच्चमृषभं पर्वतोत्तमम्।
कैलासशिखरं चात्र द्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ॥ ६.७४.३० ॥
ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਰਿਸ਼ਭ ਨਾਮ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੀ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ।
6.74.31
तयोः शिखरयोर्मध्ये प्रदीप्तमतुलप्रभम्।
सर्वौषधियुतं वीर द्रक्ष्यस्योषधिपर्वतम् ॥ ६.७४.३१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਔਸ਼ਧੀ ਪਰਬਤ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਹੇ ਵੀਰ।
6.74.32
तस्य वानरशार्दूल चतस्रो मूर्ध्नि सम्भवाः।
द्रक्ष्यस्योषधयो दीप्ता दीपयन्तीर्दिशो दश ॥ ६.७४.३२ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਉੱਗੀਆਂ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਚਾਰ ਤੇਜਸਵੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ।
6.74.33
मृतसञ्जीवनीं चैव विशल्यकरणीमपि।
सुवर्णकरणीं चैव संधानीं च महौषधीम् ॥ ६.७४.३३ ॥
ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ, ਵਿਸ਼ਲਿਆਕਰਣੀ, ਸੁਵਰਣਕਰਣੀ ਅਤੇ ਸੰਧਾਨੀ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂ-ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ।
6.74.34
ताः सर्वा हनुमन् गृह्य क्षिप्रमागन्तुमर्हसि।
आश्वासय हरीन् प्राणैर्योज्य गन्धवहात्मज ॥ ६.७४.३४ ॥
ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਉਹ ਸਭ ਲੈ ਕੇ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦੇ।
6.74.35
श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः।
आपूर्यत बलोद्धर्षैर्वायुवेगैरिवार्णवः ॥ ६.७४.३५ ॥
ਜਾਮਵੰਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਬਲ ਦੇ ਉਛਾਲ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
6.74.36
स पर्वततटाग्रस्थः पीडयन् पर्वतोत्तमम्।
हनूमान् दृश्यते वीरो द्वितीय इव पर्वतः ॥ ६.७४.३६ ॥
ਪਰਬਤ ਦੇ ਸਿਖਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ ਦੂਜੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ।
6.74.37
हरिपादविनिर्भग्नो निषसाद स पर्वतः।
न शशाक तदात्मानं वोढुं भृशनिपीडितः ॥ ६.७४.३७ ॥
ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਉਹ ਪਰਬਤ ਧੱਸ ਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।
6.74.38
तस्य पेतुर्नगा भूमौ हरिवेगाच्च जज्वलुः।
शृङ्गाणि च व्यकीर्यन्त पीडितस्य हनूमता ॥ ६.७४.३८ ॥
ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਬਲ ਉੱਠੇ; ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਏ ਗਏ ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਖਿੱਲਰ ਗਈਆਂ।
6.74.39
तस्मिन् सम्पीड्यमाने तु भग्नद्रुमशिलातले।
न शेकुर्वानराः स्थातुं घूर्णमाने नगोत्तमे ॥ ६.७४.३९ ॥
ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਦੇ ਦਬਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਾਂ ਟੁੱਟਣ ਤੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਤੇ ਵਾਨਰ ਖੜ੍ਹੇ ਵੀ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ।
6.74.40
सा घूर्णितमहाद्वारा प्रभग्नगृहगोपुरा।
लङ्का त्रासाकुला रात्रौ प्रनृत्तेवाभवत् तदा ॥ ६.७४.४० ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਿੱਲ ਗਏ, ਘਰ ਤੇ ਗੋਪੁਰ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਲੰਕਾ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈ।
6.74.41
पृथिवीधरसंकाशो निपीड्य पृथिवीधरम्।
पृथिवीं क्षोभयामास सार्णवां मारुतात्मजः ॥ ६.७४.४१ ॥
ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਉਸ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
6.74.42
आरुरोह तदा तस्माद्धरिर्मलयपर्वतम्।
मेरुमन्दरसंकाशं नानाप्रस्रवणाकुलम् ॥ ६.७४.४२ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਉੱਥੋਂ ਮੇਰੂ-ਮੰਦਰ ਵਰਗੇ, ਅਨੇਕ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਲਯ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
6.74.43
नानाद्रुमलताकीर्णं विकासिकमलोत्पलम्।
सेवितं देवगन्धर्वैः षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ॥ ६.७४.४३ ॥
ਉਹ ਪਰਬਤ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਖਿੜੇ ਕੰਵਲਾਂ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕੰਵਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸੇਵਿਤ, ਅਤੇ ਸੱਠ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਸੀ।
6.74.44
विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम्।
नानामृगगणाकीर्णं बहुकन्दरशोभितम् ॥ ६.७४.४४ ॥
ਉਹ ਪਰਬਤ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਮੁਨੀ-ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸੇਵਿਤ, ਅਨੇਕ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ।
6.74.45
सर्वानाकुलयंस्तत्र यक्षगन्धर्वकिन्नरान्।
हनूमान् मेघसंकाशो ववृधे मारुतात्मजः ॥ ६.७४.४५ ॥
ਉੱਥੇ ਯੱਖਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਘ ਵਰਗਾ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
6.74.46
पद्भ्यां तु शैलमापीड्य वडवामुखवन्मुखम्।
विवृत्योग्रं ननादोच्चैस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ ६.७४.४६ ॥
ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਵਡਵਾਮੁਖ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਗਰਜਿਆ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ।
6.74.47
तस्य नानद्यमानस्य श्रुत्वा निनदमुत्तमम्।
लङ्कास्था राक्षसव्याघ्रा न शेकुः स्पन्दितुं क्वचित् ॥ ६.७४.४७ ॥
ਉਸ ਦੀ ਗਰਜਣ ਦੀ ਉੱਤਮ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਵਿਆਘ੍ਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਿਲ ਨਾ ਸਕੇ।
6.74.48
नमस्कृत्वा समुद्राय मारुतिर्भीमविक्रमः।
राघवार्थे परं कर्म समीहत परंतपः ॥ ६.७४.४८ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਮਾਰੁਤੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਘਵ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
6.74.49
स पुच्छमुद्यम्य भुजङ्गकल्पं
विनम्य पृष्ठं श्रवणे निकुच्य।
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभ-
मापुप्लुवे व्योम्नि स चण्डवेगः ॥ ६.७४.४९ ॥
ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਪੂਛ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪਿੱਠ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਕੰਨ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਵੜਵਾਮੁਖ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਿਆ।
6.74.50
स वृक्षखण्डांस्तरसा जहार
शैलान् शिलाः प्राकृतवानरांश्च।
बाहूरुवेगोद्गतसम्प्रणुन्ना-
स्ते क्षीणवेगाः सलिले निपेतुः ॥ ६.७४.५० ॥
ਉਸਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਪਰਬਤ, ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਸੁੱਟੇ ਜਾ ਕੇ, ਵੇਗ ਘਟਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.74.51
स तौ प्रसार्योरगभोगकल्पौ
भुजौ भुजंगारिनिकाशवीर्यः।
जगाम शैलं नगराजमग्र्यं
दिशः प्रकर्षन्निव वायुसूनुः ॥ ६.७४.५१ ॥
ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਗਰੁੜ ਵਰਗਾ ਵੀਰਜ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਵਨਪੁੱਤਰ, ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਪਸਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤਰਾਜ ਵੱਲ ਗਿਆ।
6.74.52
स सागरं घूर्णितवीचिमालं
तदम्भसा भ्रामितसर्वसत्त्वम्।
समीक्षमाणः सहसा जगाम
चक्रं यथा विष्णुकराग्रमुक्तम् ॥ ६.७४.५२ ॥
ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ, ਜਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
6.74.53
स पर्वतान् पक्षिगणान् सरांसि
नदीस्तटाकानि पुरोत्तमानि।
स्फीताञ्जनांस्तानपि सम्प्रवीक्ष्य
जगाम वेगात् पितृतुल्यवेगः ॥ ६.७४.५३ ॥
ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਉੱਤਮ ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੇਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ।
6.74.54
आदित्यपथमाश्रित्य जगाम स गतश्रमः।
हनूमांस्त्वरितो वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः ॥ ६.७४.५४ ॥
ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.74.55
जवेन महता युक्तो मारुतिर्वातरंहसा।
जगाम हरिशार्दूलो दिशः शब्देन नादयन् ॥ ६.७४.५५ ॥
ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਮਾਰੁਤੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.74.56
स्मरञ्जाम्बवतो वाक्यं मारुतिर्भीमविक्रमः।
ददर्श सहसा चापि हिमवन्तं महाकपिः ॥ ६.७४.५६ ॥
ਜਾਂਬਵਾਨ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਮਾਰੁਤੀ ਮਹਾਕਪੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹਿਮਵਾਨ ਪਰਬਤ ਵੇਖਿਆ।
6.74.57
नानाप्रस्रवणोपेतं बहुकन्दरनिर्झरम्।
श्वेताभ्रचयसंकाशैः शिखरैश्चारुदर्शनैः।
शोभितं विविधैर्वृक्षैरगमत् पर्वतोत्तमम् ॥ ६.७४.५७ ॥
ਅਨੇਕਾਂ ਚਸ਼ਮਿਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਉਹ ਗਏ।
6.74.58
स तं समासाद्य महानगेन्द्र-
मतिप्रवृद्धोत्तमहेमशृङ्गम्।
ददर्श पुण्यानि महाश्रमाणि
सुरर्षिसङ्घोत्तमसेवितानि ॥ ६.७४.५८ ॥
ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ, ਉੱਤਮ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤਰਾਜ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੇ ਗਏ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖੇ।
6.74.59
स ब्रह्मकोशं रजतालयं च
शक्रालयं रुद्रशरप्रमोक्षम्।
हयाननं ब्रह्मशिरश्च दीप्तं
ददर्श वैवस्वतकिंकरांश्च ॥ ६.७४.५९ ॥
ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਲਯ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਬਾਣ ਦਾ ਛੁੱਟਣਾ, ਚਮਕਦਾ ਹਯਾਨਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਕਿੰਕਰ ਵੇਖੇ।
6.74.60
वह्न्यालयं वैश्रवणालयं च
सूर्यप्रभं सूर्यनिबन्धनं च।
ब्रह्मालयं शङ्करकार्मुकं च
ददर्श नाभिं च वसुन्धरायाः ॥ ६.७४.६० ॥
ਉਸਨੇ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਲਯ, ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਆਲਯ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਬੰਧਨ-ਸਥਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਆਲਯ, ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵੇਖੀ।
6.74.61
कैलासमग्र्यं हिमवच्छिलां च
तं वै वृषं काञ्चनशैलमग्र्यम्।
प्रदीप्तसर्वौषधिसम्प्रदीप्तं
ददर्श सर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ॥ ६.७४.६१ ॥
ਉਸਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੈਲਾਸ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ, ਉਸ ਬਲਦ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸਰਵੌਸ਼ਧੀ ਪਰਬਤਰਾਜ ਵੇਖਿਆ।
6.74.62
स तं समीक्ष्यानलराशिदीप्तं
विसिस्मिये वासवदूतसूनुः।
आप्लुत्य तं चौषधिपर्वतेन्द्रं
तत्रौषधीनां विचयं चकार ॥ ६.७४.६२ ॥
ਅਗਨੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਸਵ ਦੇ ਦੂਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਬੂਟੀ-ਪਰਬਤਰਾਜ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
6.74.63
स योजनसहस्राणि समतीत्य महाकपिः।
दिव्यौषधिधरं शैलं व्यचरन्मारुतात्मजः ॥ ६.७४.६३ ॥
ਉਹ ਮਹਾ-ਕਪੀ, ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਲੰਘ ਕੇ ਦਿਵਯ ਬੂਟੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ।
6.74.64
महौषध्यस्ततः सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे।
विज्ञायार्थिनमायान्तं ततो जग्मुरदर्शनम् ॥ ६.७४.६४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਾ-ਬੂਟੀਆਂ, ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ।
6.74.65
स ता महात्मा हनुमानपश्यं-
श्चुकोप रोषाच्च भृशं ननाद।
अमृष्यमाणोऽग्निसमानचक्षु-
र्महीधरेन्द्रं तमुवाच वाक्यम् ॥ ६.७४.६५ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਗਰਜੇ। ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਬਤਰਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.74.66
किमेतदेवं सुविनिश्चितं ते
यद् राघवे नासि कृतानुकम्पः।
पश्याद्य मद्बाहुबलाभिभूतो
विकीर्णमात्मानमथो नगेन्द्र ॥ ६.७४.६६ ॥
ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਪੱਕਾ ਠਾਣਿਆ ਹੈ, ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਦਇਆ ਨਹੀਂ? ਹੁਣ ਵੇਖ, ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਪਰਬਤਰਾਜ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਖਿੰਡ ਜਾਵੇਂਗਾ।
6.74.67
स तस्य शृङ्गं सनगं सनागं
सकाञ्चनं धातुसहस्रजुष्टम्।
विकीर्णकूटं ज्वलिताग्रसानुं
प्रगृह्य वेगात् सहसोन्ममाथ ॥ ६.७४.६७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਖਿੰਡੀਆਂ ਟੀਸੀਆਂ ਅਤੇ ਬਲਦੀ ਸਿਖਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਪੁੱਟ ਲਿਆ।
6.74.68
स तं समुत्पाट्य खमुत्पपात
वित्रास्य लोकान् ससुरासुरेन्द्रान्।
संस्तूयमानः खचरैरनेकै-
र्जगाम वेगाद् गरुडोग्रवेगः ॥ ६.७४.६८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ, ਅਨੇਕ ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰ ਪਿਆ।
6.74.69
स भास्कराध्वानमनुप्रपन्न-
स्तं भास्कराभं शिखरं प्रगृह्य।
बभौ तदा भास्करसंनिकाशो
रवेः समीपे प्रतिभास्कराभः ॥ ६.७४.६९ ॥
ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਉਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਆ।
6.74.70
स तेन शैलेन भृशं रराज
शैलोपमो गन्धवहात्मजस्तु।
सहस्रधारेण सपावकेन
चक्रेण खे विष्णुरिवार्पितेन ॥ ६.७४.७० ॥
ਉਸ ਪਰਬਤ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਾ; ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਅੱਗ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ.
6.74.71
तं वानराः प्रेक्ष्य तदा विनेदुः
स तानपि प्रेक्ष्य मुदा ननाद।
तेषां समुत्कृष्टरवं निशम्य
लङ्कालया भीमतरं विनेदुः ॥ ६.७४.७१ ॥
ਤਦ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਰਜ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਾਸੀ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਜੇ।
6.74.72
ततो महात्मा निपपात तस्मिन्
शैलोत्तमे वानरसैन्यमध्ये।
हर्युत्तमेभ्यः शिरसाभिवाद्य
विभीषणं तत्र च सस्वजे सः ॥ ६.७४.७२ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਬਾਂਦਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰਿਆ; ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਗਲ ਲਗਾਇਆ।
6.74.73
तावप्युभौ मानुषराजपुत्रौ
तं गन्धमाघ्राय महौषधीनाम्।
बभूवतुस्तत्र तदा विशल्या-
वुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ॥ ६.७४.७३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੀਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰ-ਵੀਰ ਵੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
6.74.74
सर्वे विशल्या विरुजाः क्षणेन
हरिप्रवीराश्च हताश्च ये स्युः।
गन्धेन तासां प्रवरौषधीनां
सुप्ता निशान्तेष्विव सम्प्रबुद्धाः ॥ ६.७४.७४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ-ਵੀਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤੀਰ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪੀੜ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਜੋ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਉਹ ਵੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜਾਗਣ ਵਾਂਗ ਜਾਗ ਪਏ।
6.74.75
यदाप्रभृति लङ्कायां युध्यन्ते हरिराक्षसाः।
तदाप्रभृति मानार्थमाज्ञया रावणस्य च ॥ ६.७४.७५ ॥
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਾਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ
6.74.76
ये हन्यन्ते रणे तत्र राक्षसाः कपिकुञ्जरैः।
हता हतास्तु क्षिप्यन्ते सर्व एव तु सागरे ॥ ६.७४.७६ ॥
ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਪਿਕੁੰਜਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰਦਾ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
6.74.77
ततो हरिर्गन्धवहात्मजस्तु
तमोषधीशैलमुदग्रवेगः।
निनाय वेगाद्धिमवन्तमेव
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.७४.७७ ॥
ਤਦ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਔਸ਼ਧੀ-ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ