वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.75.1
ततोऽब्रवीन्महातेजाः सुग्रीवो वानरेश्वरः।
अर्थ्यं विज्ञापयंश्चापि हनूमन्तमिदं वचः ॥ ६.७५.१ ॥
तेव्हा महातेजस्वी वानरराज सुग्रीव हनुमानाला हे योग्य वचन बोलला आणि ते त्याला कळवले.
6.75.2
यतो हतः कुम्भकर्णः कुमाराश्च निषूदिताः।
नेदानीमुपनिर्हारं रावणो दातुमर्हति ॥ ६.७५.२ ॥
कुंभकर्ण मारला गेला आणि कुमारही नष्ट झाले; आता रावणाने खंडणी देणे योग्य आहे.
6.75.3
ये ये महाबलाः सन्ति लघवश्च प्लवंगमाः।
लङ्कामभिपतन्त्वाशु गृह्योल्काः प्लवगर्षभाः ॥ ६.७५.३ ॥
जे जे महाबली आणि चपळ वानर आहेत, ते श्रेष्ठ वानर मशाली घेऊन लवकर लंकेवर चालून जावोत.
6.75.4
ततोऽस्तं गत आदित्ये रौद्रे तस्मिन् निशामुखे।
लङ्कामभिमुखाः सोल्का जग्मुस्ते प्लवगर्षभाः ॥ ६.७५.४ ॥
मग सूर्य अस्ताला गेल्यावर त्या भयंकर रात्रीच्या आरंभी, मशालींसह ते श्रेष्ठ वानर लंकेकडे निघाले.
6.75.5
उल्काहस्तैर्हरिगणैः सर्वतः समभिद्रुताः।
आरक्षस्था विरूपाक्षाः सहसा विप्रदुद्रुवुः ॥ ६.७५.५ ॥
हातात मशाली घेतलेल्या वानरगणांनी सर्व बाजूंनी हल्ला केला; पहारा देणारे विरूपाक्ष राक्षस अचानक पळून गेले.
6.75.6
गोपुराट्टप्रतोलीषु चर्यासु विविधासु च।
प्रासादेषु च संहृष्टाः ससृजुस्ते हुताशनम् ॥ ६.७५.६ ॥
हर्षित होऊन त्यांनी नगरद्वारे, अट्टालिका, गल्या, विविध मार्ग आणि राजवाड्यांना आग लावली.
6.75.7
तेषां गृहसहस्राणि ददाह हुतभुक् तदा।
प्रासादाः पर्वताकाराः पतन्ति धरणीतले ॥ ६.७५.७ ॥
तेव्हा अग्नीने त्यांची हजारो घरे जाळली; पर्वतासारखे उंच महाल धरणीवर कोसळू लागले.
6.75.8
अगुरुर्दह्यते तत्र परं चैव सुचन्दनम्।
मौक्तिका मणयः स्निग्धा वज्रं चापि प्रवालकम् ॥ ६.७५.८ ॥
तेथे अगरू जळतो, आणि उत्तम चंदनही जळते; मोती, तेजस्वी मणी, हिरा आणि प्रवाळही जळत आहेत.
6.75.9
क्षौमं च दह्यते तत्र कौशेयं चापि शोभनम्।
आविकं विविधं चौर्णं काञ्चनं भाण्डमायुधम् ॥ ६.७५.९ ॥
तेथे क्षौम वस्त्र आणि सुंदर कौशेय (रेशमी वस्त्र) जळत आहे; विविध लोकरी वस्त्रे, सोन्याची भांडी आणि शस्त्रेही जळत आहेत.
6.75.10
नानाविकृतसंस्थानं वाजिभाण्डपरिच्छदम्।
गजग्रैवेयकक्ष्याश्च रथभाण्डांश्च संस्कृतान् ॥ ६.७५.१० ॥
विविध विकृत आकारांचे अश्वसाज, हत्तींचे गळ्यातील पट्टे व कमरबंद आणि सुसज्ज रथसामग्री जळत आहे.
6.75.11
तनुत्राणि च योधानां हस्त्यश्वानां च वर्म च।
खड्गा धनूंषि ज्याबाणास्तोमराङ्कुशशक्तयः ॥ ६.७५.११ ॥
योद्ध्यांची चिलखते, हत्ती व घोड्यांची कवचेही; तलवारी, धनुष्ये, प्रत्यंचा व बाण, तोमर, अंकुश व शक्ती (भाले) जळत आहेत.
6.75.12
रोमजं वालजं चर्म व्याघ्रजं चाण्डजं बहु।
मुक्तामणिविचित्रांश्च प्रासादांश्च समन्ततः ॥ ६.७५.१२ ॥
केसांचे, शेपटीच्या केसांचे, वाघाच्या कातडीचे व पक्ष्यांच्या कातडीचे अनेक चर्मासन आणि मोती-मण्यांनी विचित्र सजवलेले महाल चोहीकडे जळत आहेत.
6.75.13
विविधानस्त्रसंघातानग्निर्दहति तत्र वै।
नानाविधान् गृहांश्चित्रान् ददाह हुतभुक् तदा ॥ ६.७५.१३ ॥
तेथे अग्नीने विविध अस्त्रांचे समूह जाळले. तेव्हा हुतभुक् अग्नीने नाना प्रकारची सुंदर घरे जाळली.
6.75.14
आवासान् राक्षसानां च सर्वेषां गृहगृध्नुनाम्।
हेमचित्रतनुत्राणां स्रग्भाण्डाम्बरधारिणाम् ॥ ६.७५.१४ ॥
राक्षसांची सर्व निवासस्थाने; स्वतःच्या घरांवर प्रेम करणारे, सोनेरी विचित्र चिलखत घातलेले, माळा, पात्रे व वस्त्रे धारण केलेले.
6.75.15
सीधुपानचलाक्षाणां मदविह्वलगामिनाम्।
कान्तालम्बितवस्त्राणां शत्रुसंजातमन्युनाम् ॥ ६.७५.१५ ॥
मद्यपानाने चंचल डोळे असलेले, मदाने डगमगत चालणारे, प्रियपत्नींनी धरलेली वस्त्रे असलेले, शत्रूवर संताप उत्पन्न झालेले.
6.75.16
गदाशूलासिहस्तानां खादतां पिबतामपि।
शयनेषु महार्हेषु प्रसुप्तानां प्रियैः सह ॥ ६.७५.१६ ॥
हातात गदा, शूळ, तलवार धरलेले; खाणारे व पिणारे; मौल्यवान शय्यांवर प्रियांसह झोपलेले.
6.75.17
त्रस्तानां गच्छतां तूर्णं पुत्रानादाय सर्वतः।
तेषां शतसहस्राणि तदा लङ्कानिवासिनाम् ॥ ६.७५.१७ ॥
घाबरून लवकर मुलांना घेऊन सर्वत्र धावणाऱ्या त्यांच्यापैकी लंकेतील रहिवाशांचे शेकडो हजारो.
6.75.18
अदहत् पावकस्तत्र जज्वाल च पुनः पुनः।
सारवन्ति महार्हाणि गम्भीरगुणवन्ति च ॥ ६.७५.१८ ॥
तेथे अग्नीने त्यांना जाळले आणि वारंवार पेटला. सारयुक्त, मौल्यवान, गंभीर गुणांनी युक्त वस्तूही (जळाल्या).
6.75.19
हेमचन्द्रार्धचन्द्राणि चन्द्रशालोन्नतानि च।
तत्र चित्रगवाक्षाणि साधिष्ठानानि सर्वशः ॥ ६.७५.१९ ॥
सोन्याचे अर्धचंद्राकार अलंकार आणि उंच चंद्रशाला तेथे होत्या; विचित्र खिडक्या आणि त्यांचे पाया सर्वत्र होते.
6.75.20
मणिविद्रुमचित्राणि स्पृशन्तीव दिवाकरम्।
क्रौञ्चबर्हिणवीणानां भूषणानां च निःस्वनैः ॥ ६.७५.२० ॥
मणी आणि प्रवाळांनी नटलेली ती सूर्याला स्पर्श करत असल्यासारखी होती; क्रौंच, मोर, वीणा आणि अलंकारांच्या ध्वनींनी ती निनादत होती.
6.75.21
नादितान्यचलाभानि वेश्मान्यग्निर्ददाह सः।
ज्वलनेन परीतानि तोरणानि चकाशिरे ॥ ६.७५.२१ ॥
पर्वतांसारखी निनादणारी घरे त्या अग्नीने जाळली; ज्वालांनी वेढलेली तोरणे चमकली.
6.75.22
विद्युद्भिरिव नद्धानि मेघजालानि घर्मगे।
ज्वलनेन परीतानि गृहाणि प्रचकाशिरे ॥ ६.७५.२२ ॥
उन्हाळ्यात विजांनी बांधलेल्या मेघसमूहांप्रमाणे, ज्वालांनी वेढलेली घरे चमकली.
6.75.23
दावाग्निदीप्तानि यथा शिखराणि महागिरेः।
विमानेषु प्रसुप्ताश्च दह्यमाना वराङ्गनाः ॥ ६.७५.२३ ॥
महापर्वताची शिखरे वणव्याने पेटावीत तसे, विमानांमध्ये झोपलेल्या श्रेष्ठ स्त्रिया जळत होत्या.
6.75.24
त्यक्ताभरणसंयोगा हाहेत्युच्चैर्विचुक्रुशुः।
तत्र चाग्निपरीतानि निपेतुर्भवनान्यपि ॥ ६.७५.२४ ॥
दागिने उतरवून "हाय! हाय!" असे मोठ्याने त्या ओरडल्या; आणि अग्नीने वेढलेली भवनेही कोसळली.
6.75.25
वज्रिवज्रहतानीव शिखराणि महागिरेः।
तानि निर्दह्यमानानि दूरतः प्रचकाशिरे ॥ ६.७५.२५ ॥
इंद्राच्या वज्राने आहत झालेल्या महापर्वताच्या शिखरांप्रमाणे, जळत असलेली ती दुरून चमकली.
6.75.26
हिमवच्छिखराणीव दह्यमानानि सर्वशः।
हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्च ज्वालाप्रज्वलितैरपि ॥ ६.७५.२६ ॥
हिमालयाच्या शिखरांप्रमाणे सर्वत्र जळत होती; जळणाऱ्या महालांची शिखरेही ज्वालांनी पेटली होती.
6.75.27
रात्रौ सा दृश्यते लङ्का पुष्पितैरिव किंशुकैः।
हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तैर्मुक्तैश्च तुरगैरपि।
बभूव लङ्का लोकान्ते भ्रान्तग्राह इवार्णवः ॥ ६.७५.२७ ॥
रात्री ती लंका फुललेल्या किंशुक वृक्षांसारखी दिसत होती; माहुतांनी सोडलेल्या हत्ती व घोड्यांमुळे ती प्रलयकाळी गोंधळलेल्या मगरींच्या समुद्रासारखी झाली.
6.75.28
अश्वं मुक्तं गजो दृष्ट्वा क्वचिद् भीतोऽपसर्पति।
भीतो भीतं गजं दृष्ट्वा क्वचिदश्वो निवर्तते ॥ ६.७५.२८ ॥
सुटलेला घोडा पाहून हत्ती कुठे तरी घाबरून मागे सरतो; घाबरलेला हत्ती पाहून कुठे तरी घोडा परततो.
6.75.29
लङ्कायां दह्यमानायां शुशुभे च महोदधिः।
छायासंसक्तसलिलो लोहितोद इवार्णवः ॥ ६.७५.२९ ॥
लंका जळत असताना महासागर उजळून निघाला; त्याचे पाणी छायांनी वेढलेले होते, जणू लाल पाण्याचा समुद्र.
6.75.30
सा बभूव मुहूर्तेन हरिभिर्दीपिता पुरी।
लोकस्यास्य क्षये घोरे प्रदीप्तेव वसुन्धरा ॥ ६.७५.३० ॥
क्षणार्धात ती नगरी वानरांनी पेटवली; या जगाच्या भयंकर प्रलयात पेटलेल्या पृथ्वीप्रमाणे.
6.75.31
नारीजनस्य धूमेन व्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः।
स्वनो ज्वलनतप्तस्य शुश्रुवे शतयोजनम् ॥ ६.७५.३१ ॥
धुराने व्यापलेल्या, मोठ्याने आक्रोश करणाऱ्या स्त्रियांचा, अग्नीने तापलेल्या (नगरीचा) ध्वनी शंभर योजनांपर्यंत ऐकू आला.
6.75.32
प्रदग्धकायानपरान् राक्षसान् निर्गतान् बहिः।
सहसा ह्युत्पतन्ति स्म हरयोऽथ युयुत्सवः ॥ ६.७५.३२ ॥
शरीर जळालेले इतर राक्षस बाहेर पडले; तेव्हा युद्धेच्छु वानर अचानक त्यांच्यावर झेपावले.
6.75.33
उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निःस्वनम्।
दिशो दश समुद्रं च पृथिवीं च व्यनादयत् ॥ ६.७५.३३ ॥
वानरांचा गर्जनाध्वनी आणि राक्षसांचा आवाज दहा दिशा, समुद्र आणि पृथ्वी दुमदुमून गेले.
6.75.34
विशल्यौ च महात्मानौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
असम्भ्रान्तौ जगृहतुस्ते उभे धनुषी वरे ॥ ६.७५.३४ ॥
जखमांपासून मुक्त असलेल्या त्या दोन महात्म्या राम आणि लक्ष्मणांनी निर्धास्तपणे आपली दोन श्रेष्ठ धनुष्ये हाती घेतली.
6.75.35
ततो विस्फारयामास रामश्च धनुरुत्तमम्।
बभूव तुमुलः शब्दो राक्षसानां भयावहः ॥ ६.७५.३५ ॥
मग रामाने आपल्या उत्तम धनुष्याची दोरी ओढून टणत्कार केला; राक्षसांना भय वाटेल असा प्रचंड आवाज झाला.
6.75.36
अशोभत तदा रामो धनुर्विस्फारयन् महत्।
भगवानिव संक्रुद्धो भवो वेदमयं धनुः ॥ ६.७५.३६ ॥
तेव्हा राम आपले महान धनुष्य ताणताना असा शोभला, जसे क्रुद्ध भगवान भव (शिव) वेदमय धनुष्य धारण करून शोभतात.
6.75.37
उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निःस्वनम्।
ज्याशब्दस्तावुभौ शब्दावति रामस्य शुश्रुवे ॥ ६.७५.३७ ॥
वानरांचा गजर आणि राक्षसांची गर्जना ऐकू आली; परंतु रामाच्या धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा शब्द त्या दोन्ही आवाजांना मागे टाकून ऐकू आला.
6.75.38
वानरोद्घुष्टघोषश्च राक्षसानां च निःस्वनः।
ज्याशब्दश्चापि रामस्य त्रयं व्याप दिशो दश ॥ ६.७५.३८ ॥
वानरांचा घोष, राक्षसांची गर्जना आणि रामाच्या धनुष्याचा टणत्कार — हे तिन्ही आवाज दहा दिशा व्यापून राहिले.
6.75.39
तस्य कार्मुकनिर्मुक्तैः शरैस्तत्पुरगोपुरम्।
कैलासशृङ्गप्रतिमं विकीर्णमभवद् भुवि ॥ ६.७५.३९ ॥
त्याच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी कैलासशिखरासारखा तो नगरद्वाराचा गोपुर भूमीवर विखुरला.
6.75.40
ततो रामशरान् दृष्ट्वा विमानेषु गृहेषु च।
संनाहो राक्षसेन्द्राणां तुमुलः समपद्यत ॥ ६.७५.४० ॥
मग रामाचे बाण विमानांत आणि घरांत पाहून राक्षसराजांची तयारी भयंकर गडबडीने सुरू झाली.
6.75.41
तेषां संनह्यमानानां सिंहनादं च कुर्वताम्।
शर्वरी राक्षसेन्द्राणां रौद्रीव समपद्यत ॥ ६.७५.४१ ॥
स्वतःला सज्ज करून सिंहनाद करणाऱ्या त्या राक्षसराजांसाठी ती रात्र जणू भयंकर झाली.
6.75.42
आदिष्टा वानरेन्द्रास्ते सुग्रीवेण महात्मना।
आसन्नं द्वारमासाद्य युध्यध्वं च प्लवंगमाः ॥ ६.७५.४२ ॥
महात्मा सुग्रीवाने आज्ञा दिलेल्या हे वानरश्रेष्ठांनो! जवळच्या दारापाशी जाऊन युद्ध करा, हे उड्या मारणाऱ्या वानरांनो!
6.75.43
यश्च वो वितथं कुर्यात् तत्र तत्राप्युपस्थितः।
स हन्तव्योऽभिसम्प्लुत्य राजशासनदूषकः ॥ ६.७५.४३ ॥
तुमच्यापैकी जो कोणी खोटेपणाने वागेल, जिथे कुठे असेल तिथे राजाज्ञेचा भंग करेल, त्याला झेप घेऊन ठार मारावे.
6.75.44
तेषु वानरमुख्येषु दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु।
स्थितेषु द्वारमाश्रित्य रावणं क्रोध आविशत् ॥ ६.७५.४४ ॥
द्वारावर उभ्या असलेल्या त्या प्रमुख वानरांना, ज्यांच्या हातात पेटत्या मशाली होत्या, पाहून रावणाच्या मनात क्रोध संचारला.
6.75.45
तस्य जृम्भितविक्षेपाद् व्यामिश्रा वै दिशो दश।
रूपवानिव रुद्रस्य मन्युर्गात्रेष्वदृश्यत ॥ ६.७५.४५ ॥
त्याच्या जांभई आणि हालचालींमुळे दहाही दिशा जणू गोंधळून गेल्या; रुद्राच्या रूपासारखा क्रोध त्याच्या अवयवांतून प्रकट झाला.
6.75.46
स कुम्भं च निकुम्भं च कुम्भकर्णात्मजावुभौ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो राक्षसैर्बहुभिः सह ॥ ६.७५.४६ ॥
संतप्त झालेल्या त्याने कुंभ आणि निकुंभ — कुंभकर्णाच्या दोन पुत्रांना — पुष्कळ राक्षसांसह पाठवले.
6.75.47
यूपाक्षः शोणिताक्षश्च प्रजङ्घः कम्पनस्तथा।
निर्ययुः कौम्भकर्णिभ्यां सह रावणशासनात् ॥ ६.७५.४७ ॥
यूपाक्ष, शोणिताक्ष, प्रजंघ आणि कंपन हेही रावणाच्या आज्ञेने कुंभकर्णाच्या पुत्रांसह निघाले.
6.75.48
शशास चैव तान् सर्वान् राक्षसान् स महाबलान्।
राक्षसा गच्छताद्यैव सिंहनादं च नादयन् ॥ ६.७५.४८ ॥
त्याने त्या सर्व महाबली राक्षसांना आज्ञा केली — 'हे राक्षसहो, आताच जा; सिंहगर्जना करीत पुढे चला.'
6.75.49
ततस्तु चोदितास्तेन राक्षसा ज्वलितायुधाः।
लङ्काया निर्ययुर्वीराः प्रणदन्तः पुनः पुनः ॥ ६.७५.४९ ॥
तेव्हा त्याच्याकडून प्रेरित झालेले, प्रज्वलित शस्त्रे धारण केलेले ते वीर राक्षस वारंवार गर्जना करत लंकेतून बाहेर पडले.
6.75.50
रक्षसां भूषणस्थाभिर्भाभिः स्वाभिश्च सर्वशः।
चक्रुस्ते सप्रभं व्योम हरयश्चाग्निभिः सह ॥ ६.७५.५० ॥
राक्षसांच्या अलंकारांच्या प्रभेने आणि स्वतःच्या तेजाने त्यांनी सर्वत्र आकाश प्रकाशमान केले; वानरांनीही अग्नींसह आकाश तेजाने उजळून टाकले.
6.75.51
तत्र ताराधिपस्याभा ताराणां भा तथैव च।
तयोराभरणाभा च ज्वलिता द्यामभासयत् ॥ ६.७५.५१ ॥
तेथे चंद्राची प्रभा, ताऱ्यांचा प्रकाश आणि त्या दोन्हींच्या अलंकारांची प्रज्वलित कांती यांनी आकाश उजळून निघाले.
6.75.52
चन्द्राभा भूषणाभा च ग्रहाणां ज्वलतां च भा।
हरिराक्षससैन्यानि भ्राजयामास सर्वतः ॥ ६.७५.५२ ॥
चंद्राची प्रभा, अलंकारांची कांती आणि प्रज्वलित ग्रहांचा प्रकाश यांनी वानर व राक्षसांची सेना सर्वत्र उजळून निघाली.
6.75.53
तत्र चार्धप्रदीप्तानां गृहाणां सागरः पुनः।
भाभिः संसक्तसलिलश्चलोर्मिः शुशुभेऽधिकम् ॥ ६.७५.५३ ॥
तेथे अर्धवट पेटलेल्या घरांच्या प्रकाशाने समुद्र पुन्हा अधिकच चमकला; त्याचे पाणी त्या प्रकाशात मिसळून चंचल लाटांनी झळकले.
6.75.54
पताकाध्वजसंयुक्तमुत्तमासिपरश्वधम्।
भीमाश्वरथमातङ्गं नानापत्तिसमाकुलम् ॥ ६.७५.५४ ॥
पताका व ध्वजांनी युक्त, उत्तम तलवारी व परशूंनी सज्ज, भयंकर घोडे, रथ व हत्तींनी भरलेली, विविध पायदळांनी गजबजलेली.
6.75.55
दीप्तशूलगदाखड्गप्रासतोमरकार्मुकम्।
तद् राक्षसबलं भीमं घोरविक्रमपौरुषम् ॥ ६.७५.५५ ॥
चमकणारे शूळ, गदा, तलवारी, प्रास, तोमर आणि धनुष्य धारण केलेले ते राक्षससैन्य भयंकर होते, त्याचा पराक्रम आणि पौरुष घोर होता.
6.75.56
ददृशे ज्वलितप्रासं किङ्किणीशतनादितम्।
हेमजालाचितभुजं व्यावेष्टितपरश्वधम् ॥ ६.७५.५६ ॥
जळणारे प्रास धारण केलेले, शेकडो लहान घंटांच्या नादाने निनादणारे, सोन्याच्या जाळ्यांनी सजलेले बाहू आणि गुंडाळलेल्या परशू असलेले ते सैन्य दिसले.
6.75.57
व्याघूर्णितमहाशस्त्रं बाणसंसक्तकार्मुकम्।
गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ॥ ६.७५.५७ ॥
मोठी शस्त्रे फिरत असलेले, बाण जोडलेली धनुष्ये असलेले, गंध, माळा आणि मधाच्या शिडकाव्याने सुगंधित झालेला महान वारा वाहणारे ते सैन्य.
6.75.58
घोरं शूरजनाकीर्णं महाम्बुधरनिःस्वनम्।
तद् दृष्ट्वा बलमायातं राक्षसानां दुरासदम् ॥ ६.७५.५८ ॥
ते भयंकर होते, शूर लोकांनी भरलेले होते, महामेघाच्या गर्जनेसारखे गर्जणारे होते. राक्षसांचे ते दुर्जय सैन्य येताना पाहून—
6.75.59
संचचाल प्लवंगानां बलमुच्चैर्ननाद च।
जवेनाप्लुत्य च पुनस्तद् बलं रक्षसां महत् ॥ ६.७५.५९ ॥
वानरांचे सैन्य हलले आणि मोठ्याने गर्जले; वेगाने उडी घेऊन पुन्हा त्या राक्षसांच्या महासैन्यावर ते तुटून पडले.
6.75.60
अभ्ययात् प्रत्यरिबलं पतंगा इव पावकम्।
तेषां भुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि ॥ ६.७५.६० ॥
ते शत्रूसैन्याकडे धावले, जसे पतंग अग्नीकडे धावतात. त्यांच्या बाहूंच्या स्पर्शाने घासून चकाकलेले परिघ आणि वज्र—
6.75.61
राक्षसानां बलं श्रेष्ठं भूयः परमशोभत।
तत्रोन्मत्ता इवोत्पेतुर्हरयोऽथ युयुत्सवः ॥ ६.७५.६१ ॥
राक्षसांचे श्रेष्ठ सैन्य पुन्हा अत्यंत शोभू लागले. तेथे युद्धाची इच्छा असलेले वानर उन्मत्तासारखे उसळून उठले.
6.75.62
तरुशैलैरभिघ्नन्तो मुष्टिभिश्च निशाचरान्।
तथैवापततां तेषां हरीणां निशितैः शरैः ॥ ६.७५.६२ ॥
वृक्ष आणि दगडांनी, मुठींनी निशाचरांना प्रहार करत, त्याचप्रमाणे धावून येणाऱ्या त्या वानरांवर तीक्ष्ण बाणांनी (राक्षस प्रहार करत होते).
6.75.63
शिरांसि सहसा जह्रू राक्षसा भीमविक्रमाः।
दशनैर्हतकर्णाश्च मुष्टिभिर्भिन्नमस्तकाः।
शिलाप्रहारभग्नाङ्गा विचेरुस्तत्र राक्षसाः ॥ ६.७५.६३ ॥
भयंकर पराक्रमी राक्षसांची डोकी अचानक तुटली. दातांनी कान तुटले; मुठींनी डोकी फुटली. दगडांच्या प्रहाराने अवयव मोडलेले राक्षस तेथे भटकू लागले.
6.75.64
तथैवाप्यपरे तेषां कपीनामसिभिः शितैः।
प्रवरानभितो जघ्नुर्घोररूपा निशाचराः ॥ ६.७५.६४ ॥
त्याचप्रमाणे त्यांच्यापैकी इतर भयंकर रूपाच्या निशाचरांनी तीक्ष्ण तलवारींनी वानरांतील श्रेष्ठ वीरांना चहूबाजूंनी प्रहार केला.
6.75.65
घ्नन्तमन्यं जघानान्यः पातयन्तमपातयत्।
गर्हमाणं जगर्हान्यो दशन्तमपरोऽदशत् ॥ ६.७५.६५ ॥
एकाने मारणाऱ्याला दुसऱ्याने मारले; पाडणाऱ्याला दुसऱ्याने पाडले. निंदा करणाऱ्याची दुसऱ्याने निंदा केली; चावणाऱ्याला दुसऱ्याने चावले.
6.75.66
देहीत्यन्यो ददात्यन्यो ददामीत्यपरः पुनः।
किं क्लेशयसि तिष्ठेति तत्रान्योन्यं बभाषिरे ॥ ६.७५.६६ ॥
एकाने 'दे' म्हटले, दुसऱ्याने दिले; पुन्हा आणखी एकजण 'मी देतो' म्हणाला. 'मला का त्रास देतोस? थांब!' असे तेथे ते एकमेकांना म्हणू लागले.
6.75.67
विप्रलम्भितशस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम्।
समुद्यतमहाप्रासं मुष्टिशूलासिकुन्तलम् ॥ ६.७५.६७ ॥
शस्त्रे गोंधळली, कवच आणि आयुधे टाकली गेली, मोठे भाले उगारले गेले, आणि मुठी, त्रिशूळ, तलवारी व कुंत (युद्धात वापरले गेले).
6.75.68
प्रावर्तत महारौद्रं युद्धं वानररक्षसाम्।
वानरान् दश सप्तेति राक्षसा जघ्नुराहवे ॥ ६.७५.६८ ॥
वानर आणि राक्षस यांच्यात अत्यंत भयानक युद्ध सुरू झाले. राक्षसांनी युद्धात सतरा वानरांना ठार केले.
6.75.69
राक्षसान् दश सप्तेति वानराश्चाभ्यपातयन्।
विप्रलम्भितवस्त्रं च विमुक्तकवचध्वजम्।
बलं राक्षसमालम्ब्य वानराः पर्यवारयन् ॥ ६.७५.६९ ॥
वानरांनीही राक्षसांपैकी सतरा जणांना पाडले. वस्त्रे विस्कटली, कवच आणि ध्वज टाकले गेले; वानरांनी राक्षससेनेला धरून वेढा घातला.