ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.76.1
प्रवृत्ते संकुले तस्मिन् घोरे वीरजनक्षये।
अङ्गदः कम्पनं वीरमाससाद रणोत्सुकः ॥ ६.७६.१ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਅੰਗਦ ਵੀਰ ਕੰਪਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।
6.76.2
आहूय सोऽङ्गदं कोपात् ताडयामास वेगितः।
गदया कम्पनः पूर्वं स चचाल भृशाहतः ॥ ६.७६.२ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰ ਕੇ, ਕੰਪਨ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਦਾ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸੱਟ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਡਗਮਗਾ ਗਿਆ।
6.76.3
स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी चिक्षेप शिखरं गिरेः।
अर्दितश्च प्रहारेण कम्पनः पतितो भुवि ॥ ६.७६.३ ॥
ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਪਰਬਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਖਰ ਸੁੱਟਿਆ; ਵਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੰਪਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.76.4
ततस्तु कम्पनं दृष्ट्वा शोणिताक्षो हतं रणे।
रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रं तत्राङ्गदमभीतवत् ॥ ६.७६.४ ॥
ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍ਸ਼ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਅੰਗਦ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
6.76.5
सोऽङ्गदं निशितैर्बाणैस्तदा विव्याध वेगितः।
शरीरदारणैस्तीक्ष्णैः कालाग्निसमविग्रहैः ॥ ६.७६.५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ।
6.76.6
क्षुरक्षुरप्रनाराचैर्वत्सदन्तैः शिलीमुखैः।
कर्णिशल्यविपाठैश्च बहुभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.७६.६ ॥
ਖੁਰ, ਖੁਰਪ੍ਰ, ਨਾਰਾਚ, ਵਤਸਦੰਤ, ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ, ਕਰਣੀ, ਸ਼ਲਯ ਅਤੇ ਵਿਪਾਠ ਨਾਮਕ ਅਨੇਕ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ (ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ)।
6.76.7
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रः प्रतापवान्।
धनुरुग्रं रथं बाणान् ममर्द तरसा बली ॥ ६.७६.७ ॥
ਸਰੀਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅੰਗਦ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪੁੱਤਰ, ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼, ਰਥ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.76.8
शोणिताक्षस्ततः क्षिप्रमसिचर्म समाददे।
उत्पपात तदा क्रुद्धो वेगवानविचारयन् ॥ ६.७६.८ ॥
ਤਦ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਚੁੱਕ ਲਈ; ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਉਹ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਠਿਆ।
6.76.9
तं क्षिप्रतरमाप्लुत्य परामृश्याङ्गदो बली।
करेण तस्य तं खड्गं समाच्छिद्य ननाद च ॥ ६.७६.९ ॥
ਬਲਵਾਨ ਅੰਗਦ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਕੇ, ਫੜ ਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗਰਜਿਆ।
6.76.10
तस्यांसफलके खड्गं निजघान ततोऽङ्गदः।
यज्ञोपवीतवच्चैनं चिच्छेद कपिकुञ्जरः ॥ ६.७६.१० ॥
ਫਿਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੋਢੇ ਵਾਲੀ ਢਾਲ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਕਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਨੇਊ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.76.11
तं प्रगृह्य महाखड्गं विनद्य च पुनः पुनः।
वालिपुत्रोऽभिदुद्राव रणशीर्षे परानरीन् ॥ ६.७६.११ ॥
ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
6.76.12
प्रजङ्घसहितो वीरो यूपाक्षस्तु ततो बली।
रथेनाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम् ॥ ६.७६.१२ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਜੰਘ ਸਮੇਤ ਵੀਰ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਯੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
6.76.13
आयसीं तु गदां गृह्य स वीरः कनकाङ्गदः।
शोणिताक्षः समाश्वस्य तमेवानुपपात ह ॥ ६.७६.१३ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ ਪਹਿਨੇ ਉਸ ਵੀਰ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ, ਸੰਭਲ ਕੇ ਉਸੇ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
6.76.14
प्रजङ्घस्तु महावीरो यूपाक्षसहितो बली।
गदयाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम् ॥ ६.७६.१४ ॥
ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਜੰਘ ਯੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਬਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
6.76.15
तयोर्मध्ये कपिश्रेष्ठः शोणिताक्षप्रजङ्घयोः।
विशाखयोर्मध्यगतः पूर्णचन्द्र इवाबभौ ॥ ६.७६.१५ ॥
ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜੰਘ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
6.76.16
अङ्गदं परिरक्षन्तौ मैन्दो द्विविद एव च।
तस्य तस्थतुरभ्याशे परस्परदिदृक्षया ॥ ६.७६.१६ ॥
ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂਦ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
6.76.17
अभिपेतुर्महाकायाः प्रतियत्ता महाबलाः।
राक्षसा वानरान् रोषादसिबाणगदाधराः ॥ ६.७६.१७ ॥
ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ, ਤੀਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
6.76.18
त्रयाणां वानरेन्द्राणां त्रिभी राक्षसपुंगवैः।
संसक्तानां महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम् ॥ ६.७६.१८ ॥
ਤਿੰਨ ਵਾਨਰੇਂਦਰ ਤਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
6.76.19
ते तु वृक्षान् समादाय सम्प्रचिक्षिपुराहवे।
खड्गेन प्रतिचिक्षेप तान् प्रजङ्घो महाबलः ॥ ६.७६.१९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ; ਪਰ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਜੰਘ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.76.20
रथानश्वान् द्रुमाञ्छैलान् प्रतिचिक्षिपुराहवे।
शरौघैः प्रतिचिच्छेद तान् यूपाक्षो महाबलः ॥ ६.७६.२० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਥ, ਘੋੜੇ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ; ਪਰ ਮਹਾਬਲੀ ਯੂਪਾਕਸ਼ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ।
6.76.21
सृष्टान् द्विविदमैन्दाभ्यां द्रुमानुत्पाट्य वीर्यवान्।
बभञ्ज गदया मध्ये शोणिताक्षः प्रतापवान् ॥ ६.७६.२१ ॥
ਦਵਿਵਿਦ ਅਤੇ ਮੈਂਦ ਦੇ ਸੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕਸ਼ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
6.76.22
उद्यम्य विपुलं खड्गं परमर्मविदारणम्।
प्रजङ्घो वालिपुत्राय अभिदुद्राव वेगितः ॥ ६.७६.२२ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪ੍ਰਜੰਘ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
6.76.23
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा वानरेन्द्रो महाबलः।
आजघानाश्वकर्णेन द्रुमेणातिबलस्तदा ॥ ६.७६.२३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਉਦੋਂ ਅਸ਼ਵਕਰਣ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.76.24
बाहुं चास्य सनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना।
वालिपुत्रस्य घातेन स पपात क्षितावसिः ॥ ६.७६.२४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
6.76.25
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ खड्गं मुसलसंनिभम्।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ॥ ६.७६.२५ ॥
ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਮੂਸਲ ਵਰਗੀ ਉਸ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਈ।
6.76.26
स ललाटे महावीर्यमङ्गदं वानरर्षभम्।
आजघान महातेजाः स मुहूर्तं चचाल ह ॥ ६.७६.२६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਮਹਾਪਰਾਕਰਮੀ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਗਦ ਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਡੋਲ ਗਿਆ।
6.76.27
स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी वालिपुत्रः प्रतापवान्।
प्रजङ्घस्य शिरः कायात् पातयामास मुष्टिना ॥ ६.७६.२७ ॥
ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਪਾ ਕੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵਾਲੀਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜੰਘ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਢ ਸੁੱਟਿਆ।
6.76.28
स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षः पितृव्ये निहते रणे।
अवरुह्य रथात् क्षिप्रं क्षीणेषुः खड्गमाददे ॥ ६.७६.२८ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਚਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਯੂਪਾਕ੍ਸ਼, ਤੀਰ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ’ਤੇ, ਝਟਪਟ ਰੱਥੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ।
6.76.29
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य यूपाक्षं द्विविदस्त्वरन्।
आजघानोरसि क्रुद्धो जग्राह च बलाद् बली ॥ ६.७६.२९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਝਪਟਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦਵਿਵਿਦ ਝਟਪਟ ਯੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
6.76.30
गृहीतं भ्रातरं दृष्ट्वा शोणिताक्षो महाबलः।
आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदं ततः ॥ ६.७६.३० ॥
ਭਰਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਫਿਰ ਦਵਿਵਿਦ ਦੀ ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.76.31
स ततोऽभिहतस्तेन चचाल च महाबलः।
उद्यतां च पुनस्तस्य जहार द्विविदो गदाम् ॥ ६.७६.३१ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਡੋਲ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦਵਿਵਿਦ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਗਦਾ ਮੁੜ ਖੋਹ ਲਈ।
6.76.32
एतस्मिन्नन्तरे मैन्दो द्विविदाभ्याशमागमत्।
यूपाक्षं ताडयामास तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.७६.३२ ॥
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਂਦ ਦਵਿਵਿਦ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਬਲਵਾਨ ਮੈਂਦ ਨੇ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਯੂਪਾਕਸ਼ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.76.33
तौ शोणिताक्षयूपाक्षौ प्लवंगाभ्यां तरस्विनौ।
चक्रतुः समरे तीव्रमाकर्षोत्पाटनं भृशम् ॥ ६.७६.३३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਯੂਪਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਖਾੜਨ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਟੱਕਰ ਲਈ।
6.76.34
द्विविदः शोणिताक्षं तु विददार नखैर्मुखे।
निष्पिपेष स वीर्येण क्षितावाविध्य वीर्यवान् ॥ ६.७६.३४ ॥
ਦਵਿਵਿਦ ਨੇ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕਸ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਗਾਹ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਦਿੱਤਾ।
6.76.35
यूपाक्षमभिसंक्रुद्धो मैन्दो वानरपुङ्गवः।
पीडयामास बाहुभ्यां पपात स हतः क्षितौ ॥ ६.७६.३५ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੈਂਦ ਨੇ ਯੂਪਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ; ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.76.36
हतप्रवीरा व्यथिता राक्षसेन्द्रचमूस्तथा।
जगामाभिमुखी सा तु कुम्भकर्णात्मजो यतः ॥ ६.७६.३६ ॥
ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉਸ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
6.76.37
आपतन्तीं च वेगेन कुम्भस्तां सान्त्वयच्चमूम्।
अथोत्कृष्टं महावीर्यैर्लब्धलक्षैः प्लवंगमैः ॥ ६.७६.३७ ॥
ਵੇਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁੰਭ ਨੇ ਰੋਕਿਆ। ਤਦ ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ (ਬਾਣ ਚਲਾਏ)।
6.76.38
निपातितमहावीरां दृष्ट्वा रक्षश्चमूं तदा।
कुम्भः प्रचक्रे तेजस्वी रणे कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.७६.३८ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਹਾਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਜਸਵੀ ਕੁੰਭ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
6.76.39
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः प्रगृह्य सुसमाहितः।
मुमोचाशीविषप्रख्याञ्छरान् देहविदारणान् ॥ ६.७६.३९ ॥
ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੂਰੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.76.40
तस्य तच्छुशुभे भूयः सशरं धनुरुत्तमम्।
विद्युदैरावतार्चिष्मद्द्वितीयेन्द्रधनुर्यथा ॥ ६.७६.४० ॥
ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਤੀਰ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਦੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ।
6.76.41
आकर्णकृष्टमुक्तेन जघान द्विविदं तदा।
तेन हाटकपुङ्खेन पत्रिणा पत्रवाससा ॥ ६.७६.४१ ॥
ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਵਿਵਿਦ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.76.42
सहसाभिहतस्तेन विप्रमुक्तपदः स्फुरन्।
निपपात त्रिकूटाभो विह्वलन् प्लवगोत्तमः ॥ ६.७६.४२ ॥
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਅਚਾਨਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.76.43
मैन्दस्तु भ्रातरं तत्र भग्नं दृष्ट्वा महाहवे।
अभिदुद्राव वेगेन प्रगृह्य विपुलां शिलाम् ॥ ६.७६.४३ ॥
ਪਰ ਮੈਂਦ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝਪਟ ਮਾਰੀ।
6.76.44
तां शिलां तु प्रचिक्षेप राक्षसाय महाबलः।
बिभेद तां शिलां कुम्भः प्रसन्नैः पञ्चभिः शरैः ॥ ६.७६.४४ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਉਹ ਚੱਟਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ; ਪਰ ਕੁੰਭ ਨੇ ਪੰਜ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.76.45
संधाय चान्यं सुमुखं शरमाशीविषोपमम्।
आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदाग्रजम् ॥ ६.७६.४५ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸੁਮੁਖ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ।
6.76.46
स तु तेन प्रहारेण मैन्दो वानरयूथपः।
मर्मण्यभिहतस्तेन पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ ६.७६.४६ ॥
ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਮੈਂਦ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸੱਟ ਖਾ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.76.47
अङ्गदो मातुलौ दृष्ट्वा मथितौ तु महाबलौ।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥ ६.७६.४७ ॥
ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾਈ ਖੜ੍ਹੇ ਕੁੰਭ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝਪਟ ਮਾਰੀ।
6.76.48
तमापतन्तं विव्याध कुम्भः पञ्चभिरायसैः।
त्रिभिश्चान्यैः शितैर्बाणैर्मातंगमिव तोमरैः।
सोऽङ्गदं बहुभिर्बाणैः कुम्भो विव्याध वीर्यवान् ॥ ६.७६.४८ ॥
ਉਸ ਵੱਲ ਝਪਟਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕੁੰਭ ਨੇ ਪੰਜ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕੁੰਭ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.76.49
अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कनकभूषणैः।
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रो न कम्पते ॥ ६.७६.४९ ॥
ਕੁੰਦ ਨਾ ਹੋਈਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਲੀਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਕੰਬਿਆ ਨਹੀਂ।
6.76.50
शिलापादपवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि ववर्ष ह।
स प्रचिच्छेद तान् सर्वान् बिभेद च पुनः शिलाः ॥ ६.७६.५० ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੱਥਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
6.76.51
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमान् वालिपुत्रसमीरितान्।
आपतन्तं च सम्प्रेक्ष्य कुम्भो वानरयूथपम् ॥ ६.७६.५१ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਕੁੰਭ, ਵਾਲੀਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਧਾਉਂਦੇ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.76.52
भ्रुवौ विव्याध बाणाभ्यामुल्काभ्यामिव कुञ्जरम्।
तस्य सुस्राव रुधिरं पिहिते चास्य लोचने ॥ ६.७६.५२ ॥
ਦੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਬਲਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ। ਉਸ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।
6.76.53
अङ्गदः पाणिना नेत्रे पिधाय रुधिरोक्षिते।
सालमासन्नमेकेन परिजग्राह पाणिना ॥ ६.७६.५३ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਢਕ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।
6.76.54
सम्पीड्योरसि सस्कन्धं करेणाभिनिवेश्य च।
किंचिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथ महारणे ॥ ६.७६.५४ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ, ਮੋਢੇ ਸਮੇਤ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕ ਕੇ, ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ।
6.76.55
तमिन्द्रकेतुप्रतिमं वृक्षं मन्दरसंनिभम्।
समुत्सृजत वेगेन मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ ६.७६.५५ ॥
ਇੰਦਰਧ੍ਵਜ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ।
6.76.56
स चिच्छेद शितैर्बाणैः सप्तभिः कायभेदनैः।
अङ्गदो विव्यथेऽभीक्ष्णं स पपात मुमोह च ॥ ६.७६.५६ ॥
ਉਸਨੇ ਤਿੱਖੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
6.76.57
अङ्गदं पतितं दृष्ट्वा सीदन्तमिव सागरे।
दुरासदं हरिश्रेष्ठा राघवाय न्यवेदयन् ॥ ६.७६.५७ ॥
ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਵਾਂਗ ਢਹਿੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅਜੇਯ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
6.76.58
रामस्तु व्यथितं श्रुत्वा वालिपुत्रं महाहवे।
व्यादिदेश हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ॥ ६.७६.५८ ॥
ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਦੇ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਮਵੰਤ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
6.76.59
ते तु वानरशार्दूलाः श्रुत्वा रामस्य शासनम्।
अभिपेतुः सुसंक्रुद्धाः कुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥ ६.७६.५९ ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੇ ਕੁੰਭ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
6.76.60
ततो द्रुमशिलाहस्ताः कोपसंरक्तलोचनाः।
रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदं वानरर्षभाः ॥ ६.७६.६० ॥
ਫਿਰ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਝਪਟੇ।
6.76.61
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः।
कुम्भकर्णात्मजं वीरं क्रुद्धाः समभिदुद्रुवुः ॥ ६.७६.६१ ॥
ਜਾਮਵਾਨ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਵੇਗਦਰਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦਾ ਵਾਨਰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਇਕੱਠੇ ਦੌੜ ਪਏ।
6.76.62
समीक्ष्यापततस्तांस्तु वानरेन्द्रान् महाबलान्।
आववार शरौघेण नगेनेव जलाशयम् ॥ ६.७६.६२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਝੀਲ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
6.76.63
तस्य बाणपथं प्राप्य न शेकुरपि वीक्षितुम्।
वानरेन्द्रा महात्मानो वेलामिव महोदधिः ॥ ६.७६.६३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰ ਸਰਦਾਰ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਵੀ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
6.76.64
तांस्तु दृष्ट्वा हरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान्।
अङ्गदं पृष्ठतः कृत्वा भ्रातृजं प्लवगेश्वरः ॥ ६.७६.६४ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਲਿਆ।
6.76.65
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णात्मजं रणे।
शैलसानुचरं नागं वेगवानिव केसरी ॥ ६.७६.६५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੁਗਰੀਵ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਵੇਗਵਾਨ ਸ਼ੇਰ ਝਪਟਦਾ ਹੈ।
6.76.66
उत्पाट्य च महावृक्षानश्वकर्णादिकान् बहून्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षांश्चिक्षेप स महाकपिः ॥ ६.७६.६६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਅਸ਼ਵਕਰਣ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸੁੱਟੇ।
6.76.67
तां छादयन्तीमाकाशं वृक्षवृष्टिं दुरासदाम्।
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमांश्चिच्छेद स्वशरैः शितैः ॥ ६.७६.६७ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਕਦੀ ਹੋਈ, ਰੋਕਣੀ ਔਖੀ ਉਸ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.76.68
अभिलक्ष्येण तीव्रेण कुम्भेन निशितैः शरैः।
आचितास्ते द्रुमा रेजुर्यथा घोराः शतघ्नयः।
द्रुमवर्षं तु तद् भिन्नं दृष्ट्वा कुम्भेन वीर्यवान् ॥ ६.७६.६८ ॥
ਕੁੰਭ ਦੇ ਤੀਬਰ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਾ ਖੁੰਝਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਉਹ ਰੁੱਖ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਤਘਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ; ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਹ ਵਰਖਾ ਟੁੱਟੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕੁੰਭ।
6.76.69
वानराधिपतिः श्रीमान् महासत्त्वो न विव्यथे।
स विध्यमानः सहसा सहमानस्तु ताञ्छरान् ॥ ६.७६.६९ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਸੱਤਵ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੀੜਤ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਅਚਾਨਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।
6.76.70
कुम्भस्य धनुराक्षिप्य बभञ्जेन्द्रधनुःप्रभम्।
अवप्लुत्य ततः शीघ्रं कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.७६.७० ॥
ਕੁੰਭ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਖੋਹ ਕੇ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਛੇਤੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤਿ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ।
6.76.71
अब्रवीत् कुपितः कुम्भं भग्नशृङ्गमिव द्विपम्।
निकुम्भाग्रज वीर्यं ते बाणवेगं तदद्भुतम् ॥ ६.७६.७१ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ; "ਨਿਕੁੰਭ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਤੇਰਾ ਉਹ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਵੇਗ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।"
6.76.72
संनतिश्च प्रभावश्च तव वा रावणस्य वा।
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुबेरवरुणोपम ॥ ६.७६.७२ ॥
ਤੇਰੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ — ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਬਲੀ, ਵ੍ਰਿਤਰਹੰਤਾ (ਇੰਦਰ), ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਮਾਨ।
6.76.73
एकस्त्वमनुजातोऽसि पितरं बलवत्तरम्।
त्वामेवैकं महाबाहुं शूलहस्तमरिंदमम् ॥ ६.७६.७३ ॥
ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
6.76.74
त्रिदशा नातिवर्तन्ते जितेन्द्रियमिवाधयः।
विक्रमस्व महाबुद्धे कर्माणि मम पश्य च ॥ ६.७६.७४ ॥
ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਣਗੇ। ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਪਰਾਕਰਮ ਦਿਖਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵੀ ਵੇਖ।
6.76.75
वरदानात् पितृव्यस्ते सहते देवदानवान्।
कुम्भकर्णस्तु वीर्येण सहते च सुरासुरान् ॥ ६.७६.७५ ॥
ਵਰਦਾਨ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾ ਚਾਚਾ ਦੇਵ-ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ; ਕੁੰਭਕਰਣ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਸੁਰ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ।
6.76.76
धनुषीन्द्रजितस्तुल्यः प्रतापे रावणस्य च।
त्वमद्य रक्षसां लोके श्रेष्ठोऽसि बलवीर्यतः ॥ ६.७६.७६ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ।
6.76.77
महाविमर्दं समरे मया सह तवाद्भुतम्।
अद्य भूतानि पश्यन्तु शक्रशम्बरयोरिव ॥ ६.७६.७७ ॥
ਅੱਜ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਟਕਰਾਅ ਹੋਵੇ; ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਣ।
6.76.78
कृतमप्रतिमं कर्म दर्शितं चास्त्रकौशलम्।
पतिता हरिवीराश्च त्वयैते भीमविक्रमाः ॥ ६.७६.७८ ॥
ਤੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਕੌਸ਼ਲ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਇਹ ਹਰਿਵੀਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹਨ।
6.76.79
उपालम्भभयाच्चैव नासि वीर मया हतः।
कृतकर्मपरिश्रान्तो विश्रान्तः पश्य मे बलम् ॥ ६.७६.७९ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਆਰਾਮ ਕਰ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਬਲ ਵੇਖ।
6.76.80
तेन सुग्रीववाक्येन सावमानेन मानितः।
अग्नेराज्यहुतस्येव तेजस्तस्याभ्यवर्धत ॥ ६.७६.८० ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਉਸ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਚਨ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ, ਘਿਓ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸਦਾ ਤੇਜ ਵਧ ਗਿਆ।
6.76.81
ततः कुम्भस्तु सुग्रीवं बाहुभ्यां जगृहे तदा।
गजाविवातीतमदौ निःश्वसन्तौ मुहुर्मुहुः ॥ ६.७६.८१ ॥
ਤਦ ਕੁੰਭ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ; ਮਦ ਉਤਰ ਚੁੱਕੇ ਦੋ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ।
6.76.82
अन्योन्यगात्रग्रथितौ घर्षन्तावितरेतरम्।
सधूमां मुखतो ज्वालां विसृजन्तौ परिश्रमात् ॥ ६.७६.८२ ॥
ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਥੇ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਗੜਦੇ ਹੋਏ, ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮੂੰਹੋਂ ਧੂੰਏਂ ਸਮੇਤ ਲਾਟਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ।
6.76.83
तयोः पादाभिघाताच्च निमग्ना चाभवन्मही।
व्याघूर्णिततरङ्गश्च चुक्षुभे वरुणालयः ॥ ६.७६.८३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਧਸ ਗਈ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ।
6.76.84
ततः कुम्भं समुत्क्षिप्य सुग्रीवो लवणाम्भसि।
पातयामास वेगेन दर्शयन्नुदधेस्तलम् ॥ ६.७६.८४ ॥
ਫਿਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਲ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
6.76.85
ततः कुम्भनिपातेन जलराशिः समुत्थितः।
विन्ध्यमन्दरसंकाशो विससर्प समन्ततः ॥ ६.७६.८५ ॥
ਫਿਰ ਘੜੇ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਉੱਠੀ; ਵਿੰਧਿਆ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ।
6.76.86
ततः कुम्भः समुत्पत्य सुग्रीवमभिपात्य च।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.७६.८६ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੁੰਭ ਨੇ ਉੱਛਲ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।
6.76.87
तस्य वर्म च पुस्फोट संजज्ञे चापि शोणितम्।
तस्य मुष्टिर्महावेगः प्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ॥ ६.७६.८७ ॥
ਉਸ ਦਾ ਕਵਚ ਫਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੀ ਮੁੱਠੀ ਨੇ ਵੀ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਜਵਾਬੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.76.88
तस्य वेगेन तत्रासीत् तेजः प्रज्वलितं महत्।
वज्रनिष्पेषसंजाता ज्वाला मेरोर्यथा गिरेः ॥ ६.७६.८८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਲਦਾ ਤੇਜ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਚੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਲਾਟ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗੀ ਸੀ।
6.76.89
स तत्राभिहतस्तेन सुग्रीवो वानरर्षभः।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ॥ ६.७६.८९ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਈ।
6.76.90
अर्चिःसहस्रविकचरविमण्डलवर्चसम्।
स मुष्टिं पातयामास कुम्भस्योरसि वीर्यवान् ॥ ६.७६.९० ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਮੁੱਠੀ ਉਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨੇ ਕੁੰਭ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰੀ।
6.76.91
स तु तेन प्रहारेण विह्वलो भृशपीडितः।
निपपात तदा कुम्भो गतार्चिरिव पावकः ॥ ६.७६.९१ ॥
ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਿਤ ਅਤੇ ਵਿਹਵਲ ਹੋਇਆ ਕੁੰਭ, ਲਾਟ ਬੁਝੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.76.92
मुष्टिनाभिहतस्तेन निपपाताशु राक्षसः।
लोहिताङ्ग इवाकाशाद् दीप्तरश्मिर्यदृच्छया ॥ ६.७६.९२ ॥
ਉਸ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਛੇਤੀ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਲਾਲ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ।
6.76.93
कुम्भस्य पततो रूपं भग्नस्योरसि मुष्टिना।
बभौ रुद्राभिपन्नस्य यथा रूपं गवां पतेः ॥ ६.७६.९३ ॥
ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਕੁੰਭ ਦਾ ਰੂਪ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾਏ ਗੋਪਤੀ (ਬਲਦ) ਵਰਗਾ ਦਿਸਿਆ।
6.76.94
तस्मिन् हते भीमपराक्रमेण
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
मही सशैला सवना चचाल
भयं च रक्षांस्यधिकं विवेश ॥ ६.७६.९४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਦ ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਬਣਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਗਈ; ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਡਰ ਸਮਾ ਗਿਆ।