వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.76.1
प्रवृत्ते संकुले तस्मिन् घोरे वीरजनक्षये।
अङ्गदः कम्पनं वीरमाससाद रणोत्सुकः ॥ ६.७६.१ ॥
ఆ భయంకరమైన, గందరగోళమైన యుద్ధంలో వీరులు నశిస్తున్న సమయంలో, యుద్ధోత్సాహంతో ఉన్న అంగదుడు వీరుడైన కంపనుని ఎదుర్కొన్నాడు.
6.76.2
आहूय सोऽङ्गदं कोपात् ताडयामास वेगितः।
गदया कम्पनः पूर्वं स चचाल भृशाहतः ॥ ६.७६.२ ॥
కోపంతో అంగదుని పిలిచి, వేగంగా కంపనుడు గదతో అతనిని కొట్టాడు; మొదట తీవ్రంగా గాయపడి అతడే తూలిపోయాడు.
6.76.3
स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी चिक्षेप शिखरं गिरेः।
अर्दितश्च प्रहारेण कम्पनः पतितो भुवि ॥ ६.७६.३ ॥
స్పృహ తిరిగి పొందిన ఆ తేజస్వి పర్వత శిఖరాన్ని విసిరాడు; దెబ్బతో బాధపడిన కంపనుడు నేలపై పడిపోయాడు.
6.76.4
ततस्तु कम्पनं दृष्ट्वा शोणिताक्षो हतं रणे।
रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रं तत्राङ्गदमभीतवत् ॥ ६.७६.४ ॥
అప్పుడు యుద్ధంలో కంపనుడు చంపబడ్డాడని చూసిన శోణితాక్షుడు రథంపై వేగంగా నిర్భయంగా అంగదుని వైపు దూసుకొచ్చాడు.
6.76.5
सोऽङ्गदं निशितैर्बाणैस्तदा विव्याध वेगितः।
शरीरदारणैस्तीक्ष्णैः कालाग्निसमविग्रहैः ॥ ६.७६.५ ॥
అప్పుడు అతడు వేగంగా అంగదుడిని పదునైన బాణాలతో గుచ్చాడు; అవి శరీరాన్ని చీల్చేవి, తీక్ష్ణమైనవి, కాలాగ్నితో సమానమైన రూపం కలవి.
6.76.6
क्षुरक्षुरप्रनाराचैर्वत्सदन्तैः शिलीमुखैः।
कर्णिशल्यविपाठैश्च बहुभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.७६.६ ॥
క్షురం, క్షురప్రం, నారాచం, వత్సదంతం, శిలీముఖం, కర్ణి, శల్యం, విపాఠం అనే అనేక పదునైన బాణాలతో (అతడు అతనిని గుచ్చుతూనే ఉన్నాడు).
6.76.7
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रः प्रतापवान्।
धनुरुग्रं रथं बाणान् ममर्द तरसा बली ॥ ६.७६.७ ॥
బాణాలతో శరీరమంతా గాయపడిన అంగదుడు, వాలి పరాక్రమవంతుడైన కుమారుడు, బలంతో ఆ భయంకరమైన విల్లును, రథాన్ని, బాణాలను వేగంగా నుజ్జునుజ్జు చేశాడు.
6.76.8
शोणिताक्षस्ततः क्षिप्रमसिचर्म समाददे।
उत्पपात तदा क्रुद्धो वेगवानविचारयन् ॥ ६.७६.८ ॥
అప్పుడు శోణితాక్షుడు వెంటనే ఖడ్గాన్ని, డాలును చేతపట్టి, కోపంతో, వేగంగా, ఆలోచించకుండా ఎగిరిపడ్డాడు.
6.76.9
तं क्षिप्रतरमाप्लुत्य परामृश्याङ्गदो बली।
करेण तस्य तं खड्गं समाच्छिद्य ननाद च ॥ ६.७६.९ ॥
బలవంతుడైన అంగదుడు అతనిపైకి వేగంగా దూకి, పట్టుకుని, చేతితో అతని ఖడ్గాన్ని పూర్తిగా ఖండించి గర్జించాడు.
6.76.10
तस्यांसफलके खड्गं निजघान ततोऽङ्गदः।
यज्ञोपवीतवच्चैनं चिच्छेद कपिकुञ्जरः ॥ ६.७६.१० ॥
అప్పుడు అంగదుడు అతని భుజ కవచంపై ఖడ్గంతో కొట్టాడు; వానరుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ఆ అంగదుడు యజ్ఞోపవీతంలా అతడిని ఖండించాడు.
6.76.11
तं प्रगृह्य महाखड्गं विनद्य च पुनः पुनः।
वालिपुत्रोऽभिदुद्राव रणशीर्षे परानरीन् ॥ ६.७६.११ ॥
ఆ మహా ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, మళ్ళీ మళ్ళీ గర్జిస్తూ, వాలి కుమారుడు యుద్ధ ముందుభాగంలో శత్రువులపై విరుచుకుపడ్డాడు.
6.76.12
प्रजङ्घसहितो वीरो यूपाक्षस्तु ततो बली।
रथेनाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम् ॥ ६.७६.१२ ॥
అప్పుడు ప్రజంఘునితో కలిసి వీరుడు, బలవంతుడైన యూపాక్షుడు కోపంతో రథమెక్కి, మహాబలుడైన వాలి కుమారుని వైపు దూసుకెళ్ళాడు.
6.76.13
आयसीं तु गदां गृह्य स वीरः कनकाङ्गदः।
शोणिताक्षः समाश्वस्य तमेवानुपपात ह ॥ ६.७६.१३ ॥
బంగారు భుజకీర్తులు ధరించిన ఆ వీరుడు శోణితాక్షుడు ఇనుప గదను చేపట్టి, తేరుకొని అతడి మీదికే దూకాడు.
6.76.14
प्रजङ्घस्तु महावीरो यूपाक्षसहितो बली।
गदयाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम् ॥ ६.७६.१४ ॥
మహావీరుడైన ప్రజంఘుడు, యూపాక్షునితో కలిసి బలవంతుడై, కోపంతో గదతో వాలి కుమారుడైన మహాబలుని మీదికి దూసుకెళ్లాడు.
6.76.15
तयोर्मध्ये कपिश्रेष्ठः शोणिताक्षप्रजङ्घयोः।
विशाखयोर्मध्यगतः पूर्णचन्द्र इवाबभौ ॥ ६.७६.१५ ॥
శోణితాక్షుడు, ప్రజంఘుల మధ్య ఉన్న కపిశ్రేష్ఠుడు రెండు విశాఖ నక్షత్రాల నడుమ ఉన్న పూర్ణచంద్రునిలా ప్రకాశించాడు.
6.76.16
अङ्गदं परिरक्षन्तौ मैन्दो द्विविद एव च।
तस्य तस्थतुरभ्याशे परस्परदिदृक्षया ॥ ६.७६.१६ ॥
అంగదుని రక్షిస్తూ మైందుడు, ద్వివిదుడు కూడా అతని సమీపంలో ఒకరినొకరు చూడాలనే కోరికతో నిలిచారు.
6.76.17
अभिपेतुर्महाकायाः प्रतियत्ता महाबलाः।
राक्षसा वानरान् रोषादसिबाणगदाधराः ॥ ६.७६.१७ ॥
మహాకాయులూ మహాబలులైన రాక్షసులు సిద్ధమై, కోపంతో కత్తులు, బాణాలు, గదలు ధరించి వానరుల మీద విరుచుకుపడ్డారు.
6.76.18
त्रयाणां वानरेन्द्राणां त्रिभी राक्षसपुंगवैः।
संसक्तानां महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम् ॥ ६.७६.१८ ॥
ముగ్గురు వానరేంద్రులు ముగ్గురు శ్రేష్ఠ రాక్షసులతో తలపడగా, ఒళ్లు జలదరించే మహా యుద్ధం జరిగింది.
6.76.19
ते तु वृक्षान् समादाय सम्प्रचिक्षिपुराहवे।
खड्गेन प्रतिचिक्षेप तान् प्रजङ्घो महाबलः ॥ ६.७६.१९ ॥
వారు చెట్లను పెకిలించి యుద్ధంలో వారిపై విసిరారు; కానీ మహాబలుడైన ప్రజంఘుడు ఖడ్గంతో వాటిని తిరిగి విసిరాడు.
6.76.20
रथानश्वान् द्रुमाञ्छैलान् प्रतिचिक्षिपुराहवे।
शरौघैः प्रतिचिच्छेद तान् यूपाक्षो महाबलः ॥ ६.७६.२० ॥
వారు యుద్ధంలో రథాలను, గుర్రాలను, చెట్లను, పర్వతాలను వారిపై విసిరారు; మహాబలుడైన యూపాక్షుడు బాణాల వర్షంతో వాటిని ఛేదించాడు.
6.76.21
सृष्टान् द्विविदमैन्दाभ्यां द्रुमानुत्पाट्य वीर्यवान्।
बभञ्ज गदया मध्ये शोणिताक्षः प्रतापवान् ॥ ६.७६.२१ ॥
ద్వివిద, మైందులు విసిరిన చెట్లను పెకిలించి, పరాక్రమవంతుడైన శోణితాక్షుడు గదతో వాటిని మధ్యలో విరిచాడు.
6.76.22
उद्यम्य विपुलं खड्गं परमर्मविदारणम्।
प्रजङ्घो वालिपुत्राय अभिदुद्राव वेगितः ॥ ६.७६.२२ ॥
శత్రువుల మర్మస్థానాలను చీల్చే పెద్ద ఖడ్గాన్ని ఎత్తి, ప్రజంఘుడు వేగంగా వాలిపుత్రుని వైపు దూసుకొచ్చాడు.
6.76.23
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा वानरेन्द्रो महाबलः।
आजघानाश्वकर्णेन द्रुमेणातिबलस्तदा ॥ ६.७६.२३ ॥
అతడు సమీపించడం చూసి, మహాబలుడైన వానరరాజు అప్పుడు అశ్వకర్ణ వృక్షంతో అతనిపై దెబ్బ కొట్టాడు.
6.76.24
बाहुं चास्य सनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना।
वालिपुत्रस्य घातेन स पपात क्षितावसिः ॥ ६.७६.२४ ॥
అతడు అతని ఖడ్గం పట్టిన భుజంపై పిడికిలితో కొట్టాడు; వాలిపుత్రుని దెబ్బకు ఖడ్గం నేలపై పడిపోయింది.
6.76.25
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ खड्गं मुसलसंनिभम्।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ॥ ६.७६.२५ ॥
నేలపై పడిపోయిన, రోకలి వంటి ఆ ఖడ్గాన్ని చూసి మహాబలుడు వజ్రసమానమైన తన ముష్టిని వెనక్కి లాగాడు.
6.76.26
स ललाटे महावीर्यमङ्गदं वानरर्षभम्।
आजघान महातेजाः स मुहूर्तं चचाल ह ॥ ६.७६.२६ ॥
ఆ మహాతేజస్వి మహాపరాక్రమశాలి, వానరశ్రేష్ఠుడైన అంగదుని నుదుటిపై కొట్టాడు; అతడు ఒక్క క్షణం తూలిపోయాడు.
6.76.27
स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी वालिपुत्रः प्रतापवान्।
प्रजङ्घस्य शिरः कायात् पातयामास मुष्टिना ॥ ६.७६.२७ ॥
స్పృహ తిరిగి పొందిన తేజస్వి, ప్రతాపవంతుడైన వాలిపుత్రుడు ముష్టితో ప్రజంఘుని తలను శరీరం నుండి నేలకు రాలేలా చేశాడు.
6.76.28
स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षः पितृव्ये निहते रणे।
अवरुह्य रथात् क्षिप्रं क्षीणेषुः खड्गमाददे ॥ ६.७६.२८ ॥
యుద్ధంలో పినతండ్రి చంపబడగా కన్నీళ్ల నిండిన కళ్లతో యూపాక్షుడు, బాణాలు తీరిపోయి, వేగంగా రథం దిగి ఖడ్గాన్ని చేపట్టాడు.
6.76.29
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य यूपाक्षं द्विविदस्त्वरन्।
आजघानोरसि क्रुद्धो जग्राह च बलाद् बली ॥ ६.७६.२९ ॥
అతడు దూకి రావడం చూసిన ద్వివిదుడు, యూపాక్షుని వైపు వేగంగా వెళ్లి, కోపంతో అతని రొమ్మున కొట్టి, బలంగా అతన్ని పట్టుకున్నాడు.
6.76.30
गृहीतं भ्रातरं दृष्ट्वा शोणिताक्षो महाबलः।
आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदं ततः ॥ ६.७६.३० ॥
తమ్ముడు పట్టుబడటం చూసిన మహాబలుడు, మహాతేజస్వి శోణితాక్షుడు, అప్పుడు ద్వివిదుని రొమ్మున కొట్టాడు.
6.76.31
स ततोऽभिहतस्तेन चचाल च महाबलः।
उद्यतां च पुनस्तस्य जहार द्विविदो गदाम् ॥ ६.७६.३१ ॥
అతని దెబ్బతో ఆ మహాబలుడు తూలిపోయాడు; అప్పుడు ద్వివిదుడు అతని పైకెత్తిన గదను మళ్లీ లాగుకున్నాడు.
6.76.32
एतस्मिन्नन्तरे मैन्दो द्विविदाभ्याशमागमत्।
यूपाक्षं ताडयामास तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.७६.३२ ॥
ఈ లోపు మైందుడు ద్వివిదుని దగ్గరకు వచ్చి, పరాక్రమవంతుడై అరచేతితో యూపాక్షుని వక్షస్థలంపై కొట్టాడు.
6.76.33
तौ शोणिताक्षयूपाक्षौ प्लवंगाभ्यां तरस्विनौ।
चक्रतुः समरे तीव्रमाकर्षोत्पाटनं भृशम् ॥ ६.७६.३३ ॥
ఆ రెండు వానరులు యుద్ధంలో వేగంగా శోణితాక్షుడిని, యూపాక్షుడిని లాగుతూ, పెకలిస్తూ తీవ్రంగా పోరాడారు.
6.76.34
द्विविदः शोणिताक्षं तु विददार नखैर्मुखे।
निष्पिपेष स वीर्येण क्षितावाविध्य वीर्यवान् ॥ ६.७६.३४ ॥
ద్వివిదుడు శోణితాక్షుని ముఖాన్ని గోళ్లతో చీల్చాడు; ఆ పరాక్రమి అతడిని విసిరి నేలపై బలంగా నలిపాడు.
6.76.35
यूपाक्षमभिसंक्रुद्धो मैन्दो वानरपुङ्गवः।
पीडयामास बाहुभ्यां पपात स हतः क्षितौ ॥ ६.७६.३५ ॥
అత్యంత కోపంతో వానరోత్తముడైన మైందుడు యూపాక్షుని రెండు బాహువులతో నొక్కాడు; అతడు హతుడై నేలపై పడిపోయాడు.
6.76.36
हतप्रवीरा व्यथिता राक्षसेन्द्रचमूस्तथा।
जगामाभिमुखी सा तु कुम्भकर्णात्मजो यतः ॥ ६.७६.३६ ॥
వీరులు హతులవడంతో వ్యథ చెందిన రాక్షసేంద్రుని సేన, కుంభకర్ణుని కుమారుడు ఉన్న వైపు ముఖం తిప్పింది.
6.76.37
आपतन्तीं च वेगेन कुम्भस्तां सान्त्वयच्चमूम्।
अथोत्कृष्टं महावीर्यैर्लब्धलक्षैः प्लवंगमैः ॥ ६.७६.३७ ॥
వేగంగా ముందుకు దూసుకువస్తున్న ఆ సేనను కుంభుడు ఆపాడు. అప్పుడు మహాపరాక్రమ వానరులు గురి చూసి (బాణాలను) ఎక్కుపెట్టారు.
6.76.38
निपातितमहावीरां दृष्ट्वा रक्षश्चमूं तदा।
कुम्भः प्रचक्रे तेजस्वी रणे कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.७६.३८ ॥
రాక్షస సేనలోని మహావీరులు నేలకూలడం చూసి, తేజస్వి అయిన కుంభుడు యుద్ధంలో అత్యంత దుష్కరమైన కార్యాన్ని చేశాడు.
6.76.39
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः प्रगृह्य सुसमाहितः।
मुमोचाशीविषप्रख्याञ्छरान् देहविदारणान् ॥ ६.७६.३९ ॥
విలుకాండ్రలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు ధనుస్సును పట్టి, పూర్ణ ఏకాగ్రతతో విషసర్పాల వంటి, దేహాలను చీల్చే బాణాలను విడిచాడు.
6.76.40
तस्य तच्छुशुभे भूयः सशरं धनुरुत्तमम्।
विद्युदैरावतार्चिष्मद्द्वितीयेन्द्रधनुर्यथा ॥ ६.७६.४० ॥
అతని ఆ ఉత్తమ ధనుస్సు, బాణంతో మరోసారి మెరిసింది; మెరుపు, ఐరావతం కాంతితో కూడిన రెండవ ఇంద్రధనుస్సులా.
6.76.41
आकर्णकृष्टमुक्तेन जघान द्विविदं तदा।
तेन हाटकपुङ्खेन पत्रिणा पत्रवाससा ॥ ६.७६.४१ ॥
చెవి వరకు లాగి విడిచిన ఆ బంగారు కొనలు, రెక్కలు గల బాణంతో అతడు అప్పుడు ద్వివిదుని కొట్టాడు.
6.76.42
सहसाभिहतस्तेन विप्रमुक्तपदः स्फुरन्।
निपपात त्रिकूटाभो विह्वलन् प्लवगोत्तमः ॥ ६.७६.४२ ॥
అతని చేత అకస్మాత్తుగా కొట్టబడి, పాదాలు నేలను విడిచి, వణుకుతూ, త్రికూట పర్వతంలా ఉన్న ఆ శ్రేష్ఠ వానరుడు వ్యాకులుడై కూలిపోయాడు.
6.76.43
मैन्दस्तु भ्रातरं तत्र भग्नं दृष्ट्वा महाहवे।
अभिदुद्राव वेगेन प्रगृह्य विपुलां शिलाम् ॥ ६.७६.४३ ॥
అయితే మైందుడు అక్కడ ఆ మహాయుద్ధంలో తన సోదరుడు ఓడిపోవడం చూసి, ఒక పెద్ద శిలను పట్టుకుని వేగంగా దూకాడు.
6.76.44
तां शिलां तु प्रचिक्षेप राक्षसाय महाबलः।
बिभेद तां शिलां कुम्भः प्रसन्नैः पञ्चभिः शरैः ॥ ६.७६.४४ ॥
మహాబలుడు ఆ శిలను రాక్షసునిపైకి విసిరాడు; కానీ కుంభుడు ఐదు ప్రకాశవంతమైన బాణాలతో ఆ శిలను ఛేదించాడు.
6.76.45
संधाय चान्यं सुमुखं शरमाशीविषोपमम्।
आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदाग्रजम् ॥ ६.७६.४५ ॥
మహాతేజస్వి సుముఖుడు మరొక బాణాన్ని సంధించి, విషసర్పంలా ఉన్న ఆ బాణంతో ద్వివిదుని అన్నయ్య ఛాతీపై కొట్టాడు.
6.76.46
स तु तेन प्रहारेण मैन्दो वानरयूथपः।
मर्मण्यभिहतस्तेन पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ ६.७६.४६ ॥
ఆ దెబ్బతో వానర యూథపతి మైందుడు మర్మస్థానంలో తాకబడి, మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయాడు.
6.76.47
अङ्गदो मातुलौ दृष्ट्वा मथितौ तु महाबलौ।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥ ६.७६.४७ ॥
అంగదుడు తన ఇద్దరు మేనమామలు నలిగి పడిపోవడం చూసి, విల్లు ఎత్తిన కుంభునిపై వేగంగా దూకాడు.
6.76.48
तमापतन्तं विव्याध कुम्भः पञ्चभिरायसैः।
त्रिभिश्चान्यैः शितैर्बाणैर्मातंगमिव तोमरैः।
सोऽङ्गदं बहुभिर्बाणैः कुम्भो विव्याध वीर्यवान् ॥ ६.७६.४८ ॥
తన వైపు దూసుకువచ్చిన అతనిని కుంభుడు ఐదు ఇనుప బాణాలతో కొట్టాడు; మరో మూడు, ఇతర పదునైన బాణాలతో, ఏనుగును ఈటెలతో పొడిచినట్లు కొట్టాడు; ఆ పరాక్రమవంతుడైన కుంభుడు అంగదుని అనేక బాణాలతో ఛేదించాడు.
6.76.49
अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कनकभूषणैः।
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रो न कम्पते ॥ ६.७६.४९ ॥
మొద్దుబారని అంచులు గల, పదునైన, బంగారు అలంకారాలతో కూడిన బాణాలతో అంగాలు గుచ్చబడినప్పటికీ వాలిపుత్రుడు అంగదుడు కంపించలేదు.
6.76.50
शिलापादपवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि ववर्ष ह।
स प्रचिच्छेद तान् सर्वान् बिभेद च पुनः शिलाः ॥ ६.७६.५० ॥
అతడు అతని తలపై రాళ్ళు, వృక్షాల వర్షం కురిపించాడు. అంగదుడు వాటన్నింటినీ ఖండించాడు, మళ్లీ రాళ్లను పగలగొట్టాడు.
6.76.51
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमान् वालिपुत्रसमीरितान्।
आपतन्तं च सम्प्रेक्ष्य कुम्भो वानरयूथपम् ॥ ६.७६.५१ ॥
కుంభకర్ణుని కుమారుడైన శ్రీమంతుడు కుంభుడు, వాలిపుత్రుడు విసిరిన వాటిని, తన వైపు పరుగెత్తి వస్తున్న వానర యూథపతిని చూశాడు.
6.76.52
भ्रुवौ विव्याध बाणाभ्यामुल्काभ्यामिव कुञ्जरम्।
तस्य सुस्राव रुधिरं पिहिते चास्य लोचने ॥ ६.७६.५२ ॥
రెండు బాణాలతో అతని కనుబొమ్మలను, ఏనుగును రెండు మంటల కొరివులతో కొట్టినట్లుగా, గుచ్చాడు. అతని నుండి రక్తం స్రవించింది; అతని కళ్ళు మూసుకుపోయాయి.
6.76.53
अङ्गदः पाणिना नेत्रे पिधाय रुधिरोक्षिते।
सालमासन्नमेकेन परिजग्राह पाणिना ॥ ६.७६.५३ ॥
అంగదుడు రక్తంతో తడిసిన కన్నులను ఒక చేతితో కప్పి, దగ్గరలోని ఒక సాల వృక్షాన్ని మరొక చేతితో పట్టుకున్నాడు.
6.76.54
सम्पीड्योरसि सस्कन्धं करेणाभिनिवेश्य च।
किंचिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथ महारणे ॥ ६.७६.५४ ॥
అతనిని ఛాతీకి నొక్కి, భుజంతో సహా చేతితో గట్టిగా పట్టుకుని, కొంచెం వంగి, మహాసమరంలో అంగదుడు అతనిని పడగొట్టాడు.
6.76.55
तमिन्द्रकेतुप्रतिमं वृक्षं मन्दरसंनिभम्।
समुत्सृजत वेगेन मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ ६.७६.५५ ॥
ఇంద్రధ్వజంలా, మందర పర్వతంలా ఉన్న ఆ చెట్టును, రాక్షసులంతా చూస్తుండగా వేగంగా విసిరాడు.
6.76.56
स चिच्छेद शितैर्बाणैः सप्तभिः कायभेदनैः।
अङ्गदो विव्यथेऽभीक्ष्णं स पपात मुमोह च ॥ ६.७६.५६ ॥
అతడు పదునైన, శరీరాన్ని చీల్చే ఏడు బాణాలతో ఆ చెట్టును ఖండించాడు. అంగదుడు పదేపదే బాధపడి, కింద పడి మూర్ఛపోయాడు.
6.76.57
अङ्गदं पतितं दृष्ट्वा सीदन्तमिव सागरे।
दुरासदं हरिश्रेष्ठा राघवाय न्यवेदयन् ॥ ६.७६.५७ ॥
అంగదుడు కింద పడి, సముద్రంలో మునిగిపోతున్నవాడిలా కృంగిపోవడం చూసి, శ్రేష్ఠ వానరులు అజేయుడైన రాఘవునికి విన్నవించారు.
6.76.58
रामस्तु व्यथितं श्रुत्वा वालिपुत्रं महाहवे।
व्यादिदेश हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ॥ ६.७६.५८ ॥
మహాయుద్ధంలో వాలి కుమారుడు అంగదుడు బాధపడ్డాడని విని, రాముడు జాంబవంతుడు మొదలైన శ్రేష్ఠ వానరులకు ఆజ్ఞాపించాడు.
6.76.59
ते तु वानरशार्दूलाः श्रुत्वा रामस्य शासनम्।
अभिपेतुः सुसंक्रुद्धाः कुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥ ६.७६.५९ ॥
రాముని ఆజ్ఞ విన్న వానర సింహాలు, తీవ్ర కోపంతో, ధనుస్సు ఎత్తిన కుంభునిపై దూకారు.
6.76.60
ततो द्रुमशिलाहस्ताः कोपसंरक्तलोचनाः।
रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदं वानरर्षभाः ॥ ६.७६.६० ॥
అప్పుడు చెట్లను, రాళ్ళను చేతుల్లో పట్టి, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్ళతో, అంగదుని రక్షించాలనే కోరికతో వానర వృషభాలు దూకాయి.
6.76.61
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः।
कुम्भकर्णात्मजं वीरं क्रुद्धाः समभिदुद्रुवुः ॥ ६.७६.६१ ॥
జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి అనే వానరుడు కోపంతో కుంభకర్ణుని వీరపుత్రుని వైపు ఒక్కసారిగా దూకారు.
6.76.62
समीक्ष्यापततस्तांस्तु वानरेन्द्रान् महाबलान्।
आववार शरौघेण नगेनेव जलाशयम् ॥ ६.७६.६२ ॥
ఆ మహాబలులైన వానర నాయకులు తన వైపు దూసుకురావడం చూసి, అతడు బాణాల వర్షంతో వారిని కప్పేశాడు, ఒక పర్వతం సరస్సును కప్పినట్లు.
6.76.63
तस्य बाणपथं प्राप्य न शेकुरपि वीक्षितुम्।
वानरेन्द्रा महात्मानो वेलामिव महोदधिः ॥ ६.७६.६३ ॥
అతని బాణాల పరిధిలో చిక్కుకున్న ఆ మహాత్ములైన వానర నాయకులు అతన్ని చూడలేకపోయారు, మహాసముద్రం తన తీరాన్ని చూడలేనట్లు.
6.76.64
तांस्तु दृष्ट्वा हरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान्।
अङ्गदं पृष्ठतः कृत्वा भ्रातृजं प्लवगेश्वरः ॥ ६.७६.६४ ॥
బాణ వర్షంతో బాధింపబడిన ఆ వానర సమూహాలను చూసి, వానరరాజు తన సోదరుని కుమారుడైన అంగదుడిని తన వెనుక ఉంచాడు.
6.76.65
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णात्मजं रणे।
शैलसानुचरं नागं वेगवानिव केसरी ॥ ६.७६.६५ ॥
యుద్ధంలో సుగ్రీవుడు కుంభకర్ణుని కుమారునిపై దూకాడు; పర్వత శిఖరాల మీద తిరిగే ఏనుగుపై వేగంగా ఉన్న సింహం దూకినట్లు.
6.76.66
उत्पाट्य च महावृक्षानश्वकर्णादिकान् बहून्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षांश्चिक्षेप स महाकपिः ॥ ६.७६.६६ ॥
ఆ మహాకపి అశ్వకర్ణ మొదలైన అనేక పెద్ద వృక్షాలను పెకిలించి, ఇతర వివిధ వృక్షాలను కూడా విసిరాడు.
6.76.67
तां छादयन्तीमाकाशं वृक्षवृष्टिं दुरासदाम्।
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमांश्चिच्छेद स्वशरैः शितैः ॥ ६.७६.६७ ॥
ఆకాశాన్ని కప్పివేస్తున్న, ఎదుర్కొనలేని ఆ వృక్షవర్షాన్ని కుంభకర్ణుని తేజస్వి కుమారుడు తన వాడి బాణాలతో ఛేదించాడు.
6.76.68
अभिलक्ष्येण तीव्रेण कुम्भेन निशितैः शरैः।
आचितास्ते द्रुमा रेजुर्यथा घोराः शतघ्नयः।
द्रुमवर्षं तु तद् भिन्नं दृष्ट्वा कुम्भेन वीर्यवान् ॥ ६.७६.६८ ॥
కుంభుని తీవ్రమైన, గురితప్పని వాడి బాణాలతో గుచ్చబడిన ఆ వృక్షాలు భయంకరమైన శతఘ్నుల వలె మెరిసాయి; ఆ వృక్షవర్షం ఛిన్నమవడం చూచి పరాక్రమశాలి కుంభుడు.
6.76.69
वानराधिपतिः श्रीमान् महासत्त्वो न विव्यथे।
स विध्यमानः सहसा सहमानस्तु ताञ्छरान् ॥ ६.७६.६९ ॥
వానరాధిపతి, తేజస్వి, మహాసత్త్వుడు బాధపడలేదు; అకస్మాత్తుగా బాణాలతో గుచ్చబడుతున్నా ఆ బాణాలను సహిస్తూనే ఉన్నాడు.
6.76.70
कुम्भस्य धनुराक्षिप्य बभञ्जेन्द्रधनुःप्रभम्।
अवप्लुत्य ततः शीघ्रं कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.७६.७० ॥
కుంభుని ధనుస్సును లాగి, ఇంద్రధనుస్సు వంటి కాంతితో మెరిసే దానిని విరిచాడు; తరువాత వేగంగా దూకి అత్యంత కష్టమైన కార్యాన్ని సాధించి.
6.76.71
अब्रवीत् कुपितः कुम्भं भग्नशृङ्गमिव द्विपम्।
निकुम्भाग्रज वीर्यं ते बाणवेगं तदद्भुतम् ॥ ६.७६.७१ ॥
కోపంతో, విరిగిన దంతాల ఏనుగుతో మాట్లాడినట్లు కుంభునితో అన్నాడు; "నికుంభుని అగ్రజా, నీ బాణవేగం అద్భుతమైనది."
6.76.72
संनतिश्च प्रभावश्च तव वा रावणस्य वा।
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुबेरवरुणोपम ॥ ६.७६.७२ ॥
నీ వినయము, నీ ప్రభావము, లేదా రావణుని ప్రభావము — ప్రహ్లాదుడు, బలి, వృత్రహంత (ఇంద్రుడు), కుబేరుడు, వరుణుడు వంటివారితో సమానమైనవి.
6.76.73
एकस्त्वमनुजातोऽसि पितरं बलवत्तरम्।
त्वामेवैकं महाबाहुं शूलहस्तमरिंदमम् ॥ ६.७६.७३ ॥
నీవు ఒక్కడివే నీ బలవంతుడైన తండ్రికి తరువాత పుట్టినవాడవు. మహాబాహూ, చేతిలో శూలం ధరించిన శత్రుదమనుడివి నీవే.
6.76.74
त्रिदशा नातिवर्तन्ते जितेन्द्रियमिवाधयः।
विक्रमस्व महाबुद्धे कर्माणि मम पश्य च ॥ ६.७६.७४ ॥
జితేంద్రియుడిని మానసిక బాధలు అతిక్రమించలేనట్లు, దేవతలు కూడా నిన్ను అతిక్రమించలేరు. మహాబుద్ధీ, పరాక్రమం చూపించు, నా కర్మలను కూడా చూడు.
6.76.75
वरदानात् पितृव्यस्ते सहते देवदानवान्।
कुम्भकर्णस्तु वीर्येण सहते च सुरासुरान् ॥ ६.७६.७५ ॥
వరదానం వల్ల నీ పినతండ్రి దేవదానవులను ఎదుర్కొంటాడు; కుంభకర్ణుడు తన పరాక్రమంతో సురాసురులను కూడా ఎదుర్కొంటాడు.
6.76.76
धनुषीन्द्रजितस्तुल्यः प्रतापे रावणस्य च।
त्वमद्य रक्षसां लोके श्रेष्ठोऽसि बलवीर्यतः ॥ ६.७६.७६ ॥
ధనుర్విద్యలో నీవు ఇంద్రజితునితో సమానుడవు; ప్రతాపంలో రావణునితో సమానుడవు. నేడు నీ బలవీర్యాలతో లోకంలో రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవే.
6.76.77
महाविमर्दं समरे मया सह तवाद्भुतम्।
अद्य भूतानि पश्यन्तु शक्रशम्बरयोरिव ॥ ६.७६.७७ ॥
నేడు యుద్ధంలో నాతో నీ ఈ మహత్తరమైన, అద్భుతమైన పోరాటం జరగనీ; శక్రుడు-శంబరుల యుద్ధం వలె సమస్త ప్రాణులు దీనిని చూడనీ.
6.76.78
कृतमप्रतिमं कर्म दर्शितं चास्त्रकौशलम्।
पतिता हरिवीराश्च त्वयैते भीमविक्रमाः ॥ ६.७६.७८ ॥
నీవు అసమానమైన కర్మను చేశావు, అస్త్రకౌశలాన్ని ప్రదర్శించావు; భయంకర పరాక్రమం గల ఈ హరివీరులు నీ చేత పడిపోయారు.
6.76.79
उपालम्भभयाच्चैव नासि वीर मया हतः।
कृतकर्मपरिश्रान्तो विश्रान्तः पश्य मे बलम् ॥ ६.७६.७९ ॥
వీరుడా, నిందకు భయపడే నేను ఇంతవరకు నిన్ను చంపలేదు. నీ కర్మలతో అలసిపోయావు; విశ్రాంతి తీసుకుని నా బలాన్ని చూడు.
6.76.80
तेन सुग्रीववाक्येन सावमानेन मानितः।
अग्नेराज्यहुतस्येव तेजस्तस्याभ्यवर्धत ॥ ६.७६.८० ॥
సుగ్రీవుని ఆ అవమానకరమైన మాటలతో అభిమానం రేగి, నేతితో ఆహుతి ఇచ్చిన అగ్నిలా అతని తేజస్సు పెరిగింది.
6.76.81
ततः कुम्भस्तु सुग्रीवं बाहुभ्यां जगृहे तदा।
गजाविवातीतमदौ निःश्वसन्तौ मुहुर्मुहुः ॥ ६.७६.८१ ॥
అప్పుడు కుంభుడు సుగ్రీవుని రెండు బాహువులతో పట్టుకున్నాడు; మదం తగ్గిన రెండు ఏనుగులు మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీలుస్తూ పెనవేసుకున్నట్లు.
6.76.82
अन्योन्यगात्रग्रथितौ घर्षन्तावितरेतरम्।
सधूमां मुखतो ज्वालां विसृजन्तौ परिश्रमात् ॥ ६.७६.८२ ॥
ఒకరి అవయవాలలో మరొకరు పెనవేసుకుని, పరస్పరం రాచుకుంటూ, శ్రమతో నోటి నుండి పొగతో కూడిన జ్వాలలను విడిచిపెడుతూ.
6.76.83
तयोः पादाभिघाताच्च निमग्ना चाभवन्मही।
व्याघूर्णिततरङ्गश्च चुक्षुभे वरुणालयः ॥ ६.७६.८३ ॥
వారి పాదాల ఘాతాలకు భూమి కుంగిపోయింది; వరుణుని నివాసమైన సముద్రం అలలు తిరుగుతూ కల్లోలితమైంది.
6.76.84
ततः कुम्भं समुत्क्षिप्य सुग्रीवो लवणाम्भसि।
पातयामास वेगेन दर्शयन्नुदधेस्तलम् ॥ ६.७६.८४ ॥
అప్పుడు సుగ్రీవుడు కుంభుని పైకెత్తి ఉప్పునీటిలో వేగంగా పడవేశాడు; సముద్రపు అడుగు కనిపించేలా.
6.76.85
ततः कुम्भनिपातेन जलराशिः समुत्थितः।
विन्ध्यमन्दरसंकाशो विससर्प समन्ततः ॥ ६.७६.८५ ॥
అప్పుడు కుంభం పడటంతో జలరాశి లేచింది; వింధ్య, మందర పర్వతాల వలె అది అన్ని వైపులా వ్యాపించింది.
6.76.86
ततः कुम्भः समुत्पत्य सुग्रीवमभिपात्य च।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.७६.८६ ॥
అప్పుడు కోపించిన కుంభుడు పైకి దూకి సుగ్రీవుడిని పడగొట్టి, వజ్రం వంటి పిడికిలితో అతని ఛాతిపై కొట్టాడు.
6.76.87
तस्य वर्म च पुस्फोट संजज्ञे चापि शोणितम्।
तस्य मुष्टिर्महावेगः प्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ॥ ६.७६.८७ ॥
అతని కవచం పగిలి రక్తం కారింది; అతని మహావేగమైన పిడికిలి కూడా ఎముకల ప్రాంతంపై ప్రతిదాడి చేసింది.
6.76.88
तस्य वेगेन तत्रासीत् तेजः प्रज्वलितं महत्।
वज्रनिष्पेषसंजाता ज्वाला मेरोर्यथा गिरेः ॥ ६.७६.८८ ॥
అతని వేగం వల్ల అక్కడ ఒక మహా ప్రజ్వలిత తేజస్సు పుట్టింది; వజ్రం పిండైనందున ఎగసిన జ్వాల మేరు పర్వతంలా ఉంది.
6.76.89
स तत्राभिहतस्तेन सुग्रीवो वानरर्षभः।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ॥ ६.७६.८९ ॥
అక్కడ అతని చేత కొట్టబడిన వానరశ్రేష్ఠుడు, మహాబలుడైన సుగ్రీవుడు, వజ్రం వంటి తన పిడికిలిని వెనక్కి తీసుకున్నాడు.
6.76.90
अर्चिःसहस्रविकचरविमण्डलवर्चसम्।
स मुष्टिं पातयामास कुम्भस्योरसि वीर्यवान् ॥ ६.७६.९० ॥
వేయి కిరణాలు విరిసిన సూర్యమండలంలా ప్రకాశించే పిడికిలిని ఆ పరాక్రమశాలి కుంభుని ఛాతిపై దించాడు.
6.76.91
स तु तेन प्रहारेण विह्वलो भृशपीडितः।
निपपात तदा कुम्भो गतार्चिरिव पावकः ॥ ६.७६.९१ ॥
ఆ దెబ్బతో అత్యంత బాధపడి, తడబడిన కుంభుడు, జ్వాల ఆరిపోయిన అగ్నిలా అప్పుడు కూలిపోయాడు.
6.76.92
मुष्टिनाभिहतस्तेन निपपाताशु राक्षसः।
लोहिताङ्ग इवाकाशाद् दीप्तरश्मिर्यदृच्छया ॥ ६.७६.९२ ॥
ఆ ముష్టిఘాతంతో కొట్టబడిన ఆ రాక్షసుడు వెంటనే కూలిపోయాడు; ఆకాశం నుండి ఎర్రని అంగాలు, ప్రకాశించే కిరణాలు గల గ్రహం యాదృచ్ఛికంగా పడినట్లు.
6.76.93
कुम्भस्य पततो रूपं भग्नस्योरसि मुष्टिना।
बभौ रुद्राभिपन्नस्य यथा रूपं गवां पतेः ॥ ६.७६.९३ ॥
ముష్టిఘాతంతో ఛాతీపై విరిగి పడుతున్న కుంభుని రూపం, రుద్రుని దెబ్బకు గురైన గోపతి రూపంలా కనిపించింది.
6.76.94
तस्मिन् हते भीमपराक्रमेण
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
मही सशैला सवना चचाल
भयं च रक्षांस्यधिकं विवेश ॥ ६.७६.९४ ॥
యుద్ధంలో వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, భయంకర పరాక్రమశాలి అతన్ని చంపినప్పుడు, పర్వతాలు వనాలతో కూడిన భూమి కంపించింది; రాక్షసులలో అధిక భయం ప్రవేశించింది.