รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.76.1
प्रवृत्ते संकुले तस्मिन् घोरे वीरजनक्षये।
अङ्गदः कम्पनं वीरमाससाद रणोत्सुकः ॥ ६.७६.१ ॥
เมื่อการรบอันโกลาหลและน่าสะพรึงกลัวนั้นดำเนินไป วีรชนล้มตายลง อังคทะผู้กระหายจะรบได้เผชิญหน้ากับวีรบุรุษกัมปนะ
6.76.2
आहूय सोऽङ्गदं कोपात् ताडयामास वेगितः।
गदया कम्पनः पूर्वं स चचाल भृशाहतः ॥ ६.७६.२ ॥
อังคทะถูกกัมปนะเรียกด้วยความโกรธแล้วถูกตีอย่างรวดเร็วด้วยกระบองของเขา แต่ก่อนนั้นตัวกัมปนะเองต่างหากที่โซเซ เพราะถูกตีอย่างหนัก
6.76.3
स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी चिक्षेप शिखरं गिरेः।
अर्दितश्च प्रहारेण कम्पनः पतितो भुवि ॥ ६.७६.३ ॥
เมื่อได้สติคืนมา ผู้รุ่งโรจน์นั้นก็ขว้างยอดเขาจากภูเขาออกไป และกัมปนะซึ่งถูกการโจมตีทรมานก็ล้มลงกับพื้น
6.76.4
ततस्तु कम्पनं दृष्ट्वा शोणिताक्षो हतं रणे।
रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रं तत्राङ्गदमभीतवत् ॥ ६.७६.४ ॥
ครั้นเห็นกัมปนะถูกฆ่าตายในการรบ โศณิตากษะจึงขับรถศึกพุ่งเข้าหาอังคทะอย่างรวดเร็วและไม่หวาดกลัว
6.76.5
सोऽङ्गदं निशितैर्बाणैस्तदा विव्याध वेगितः।
शरीरदारणैस्तीक्ष्णैः कालाग्निसमविग्रहैः ॥ ६.७६.५ ॥
แล้วเขาก็ยิงอังคทะด้วยลูกศรคมกล้าอย่างรวดเร็ว ลูกศรนั้นทิ่มทะลุร่างและแหลมคม รูปร่างของมันเหมือนไฟแห่งจุดจบของกาลเวลา
6.76.6
क्षुरक्षुरप्रनाराचैर्वत्सदन्तैः शिलीमुखैः।
कर्णिशल्यविपाठैश्च बहुभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.७६.६ ॥
ด้วยลูกศรคมจำนวนมาก ได้แก่ กษุระ กษุรประ นาราจะ วัตสทันตะ ศิลีมุขะ กรรณี ศัลยะ และวิปาฐะ
6.76.7
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रः प्रतापवान्।
धनुरुग्रं रथं बाणान् ममर्द तरसा बली ॥ ६.७६.७ ॥
อังคทะ บุตรแห่งวาลี ผู้กล้าหาญและแข็งแรง ร่างกายถูกทิ่มแทงทะลุ จึงบดขยี้คันธนูอันดุร้าย รถศึก และลูกศรได้อย่างรวดเร็ว
6.76.8
शोणिताक्षस्ततः क्षिप्रमसिचर्म समाददे।
उत्पपात तदा क्रुद्धो वेगवानविचारयन् ॥ ६.७६.८ ॥
ครั้นนั้น โศณิตากษะก็รีบคว้าดาบและโล่ และด้วยความโกรธและความว่องไว เขาก็กระโจนขึ้นโดยไม่ไตร่ตรอง
6.76.9
तं क्षिप्रतरमाप्लुत्य परामृश्याङ्गदो बली।
करेण तस्य तं खड्गं समाच्छिद्य ननाद च ॥ ६.७६.९ ॥
อังคทะผู้แข็งแรงกระโจนเข้าหาเขาอย่างรวดเร็วยิ่ง คว้าตัวเขาไว้ ใช้มือตัดดาบของเขาขาดสะบั้น แล้วคำรามลั่น
6.76.10
तस्यांसफलके खड्गं निजघान ततोऽङ्गदः।
यज्ञोपवीतवच्चैनं चिच्छेद कपिकुञ्जरः ॥ ६.७६.१० ॥
จากนั้นอังคทะก็ฟาดดาบลงบนแผ่นเกราะที่ไหล่ของเขา และช้างในหมู่ลิงผู้นั้นก็ตัดเขาขาดเหมือนสายยัชโญปวีต
6.76.11
तं प्रगृह्य महाखड्गं विनद्य च पुनः पुनः।
वालिपुत्रोऽभिदुद्राव रणशीर्षे परानरीन् ॥ ६.७६.११ ॥
บุตรแห่งวาลีคว้าดาบใหญ่นั้นไว้ คำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่า แล้วพุ่งเข้าใส่ข้าศึกที่แนวหน้าของสนามรบ
6.76.12
प्रजङ्घसहितो वीरो यूपाक्षस्तु ततो बली।
रथेनाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम् ॥ ६.७६.१२ ॥
จากนั้นยูปากษะ วีรบุรุษผู้แข็งแรง พร้อมด้วยประชังฆะ ด้วยความโกรธ ก็ขับรถศึกเข้าต่อกรกับบุตรแห่งวาลีผู้มีพลังมหาศาล
6.76.13
आयसीं तु गदां गृह्य स वीरः कनकाङ्गदः।
शोणिताक्षः समाश्वस्य तमेवानुपपात ह ॥ ६.७६.१३ ॥
ฝ่ายโศณิตากษะผู้เป็นวีรบุรุษสวมกำไลทองนั้นคว้ากระบองเหล็กขึ้นมา ตั้งสติได้อีกครั้ง แล้วพุ่งเข้าหาเขาตรงๆ
6.76.14
प्रजङ्घस्तु महावीरो यूपाक्षसहितो बली।
गदयाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम् ॥ ६.७६.१४ ॥
ส่วนประชังฆะผู้เป็นมหาวีรบุรุษและแข็งแรง พร้อมด้วยยูปากษะ ด้วยความโกรธ ก็ถือกระบองเดินหน้าเข้าหาบุตรแห่งวาลีผู้มีพลังมหาศาล
6.76.15
तयोर्मध्ये कपिश्रेष्ठः शोणिताक्षप्रजङ्घयोः।
विशाखयोर्मध्यगतः पूर्णचन्द्र इवाबभौ ॥ ६.७६.१५ ॥
ท่ามกลางโศณิตากษะและประชังฆะ วานรผู้ประเสริฐที่สุดส่องแสงดุจพระจันทร์เพ็ญอยู่ระหว่างดาววิศาขาทั้งสอง
6.76.16
अङ्गदं परिरक्षन्तौ मैन्दो द्विविद एव च।
तस्य तस्थतुरभ्याशे परस्परदिदृक्षया ॥ ६.७६.१६ ॥
เมนทะและทวิวิทะก็ยืนอารักขาอังคทะอยู่ใกล้ๆ ด้วยความปรารถนาจะเห็นกันและกัน
6.76.17
अभिपेतुर्महाकायाः प्रतियत्ता महाबलाः।
राक्षसा वानरान् रोषादसिबाणगदाधराः ॥ ६.७६.१७ ॥
รากษสผู้มีร่างกายใหญ่โต เข้มแข็งยิ่ง และพร้อมรบ ถือดาบ ลูกศร และกระบองด้วยความโกรธ พุ่งเข้าใส่วานรทั้งหลาย
6.76.18
त्रयाणां वानरेन्द्राणां त्रिभी राक्षसपुंगवैः।
संसक्तानां महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम् ॥ ६.७६.१८ ॥
วานรจอมทัพทั้งสามถูกรากษสผู้ประเสริฐสามตนเข้าประชิดตัว การรบอันยิ่งใหญ่ซึ่งทำให้ขนลุกชันจึงเกิดขึ้น
6.76.19
ते तु वृक्षान् समादाय सम्प्रचिक्षिपुराहवे।
खड्गेन प्रतिचिक्षेप तान् प्रजङ्घो महाबलः ॥ ६.७६.१९ ॥
พวกรากษสยกต้นไม้ขึ้นแล้วขว้างลงใส่พวกวานรในการรบ แต่ประชังฆะผู้แข็งแรงยิ่งก็ใช้ดาบปัดกลับไป
6.76.20
रथानश्वान् द्रुमाञ्छैलान् प्रतिचिक्षिपुराहवे।
शरौघैः प्रतिचिच्छेद तान् यूपाक्षो महाबलः ॥ ६.७६.२० ॥
ในการรบ พวกรากษสยังขว้างรถศึก ม้า ต้นไม้ และภูเขากลับมา แต่ยูปากษะผู้แข็งแรงยิ่งก็ตัดมันลงด้วยฝนลูกศร
6.76.21
सृष्टान् द्विविदमैन्दाभ्यां द्रुमानुत्पाट्य वीर्यवान्।
बभञ्ज गदया मध्ये शोणिताक्षः प्रतापवान् ॥ ६.७६.२१ ॥
ศโสณิตากษะผู้มีอานุภาพ ถอนต้นไม้ที่ทวิวิทะและไมนทะขว้างมา แล้วใช้กระบองหักมันกลางลำต้น
6.76.22
उद्यम्य विपुलं खड्गं परमर्मविदारणम्।
प्रजङ्घो वालिपुत्राय अभिदुद्राव वेगितः ॥ ६.७६.२२ ॥
ประชังฆะชักดาบอันใหญ่ที่เจาะทะลุจุดสำคัญได้ รีบพุ่งเข้าหาบุตรของวาลี
6.76.23
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा वानरेन्द्रो महाबलः।
आजघानाश्वकर्णेन द्रुमेणातिबलस्तदा ॥ ६.७६.२३ ॥
เมื่อเห็นเขาเข้ามาใกล้ เจ้าแห่งวานรผู้มีกำลังมหาศาลจึงฟาดเขาด้วยต้นอัศวกรรณะ
6.76.24
बाहुं चास्य सनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना।
वालिपुत्रस्य घातेन स पपात क्षितावसिः ॥ ६.७६.२४ ॥
เขาชกแขนที่ถือดาบด้วยหมัด เมื่อถูกบุตรของวาลีกระแทก ดาบก็หล่นลงกับพื้น
6.76.25
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ खड्गं मुसलसंनिभम्।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ॥ ६.७६.२५ ॥
เห็นดาบที่ตกลงกับพื้น ดูคล้ายสาก ผู้มีกำลังมากจึงชักหมัดกลับมา ดุจสายฟ้าฟาด
6.76.26
स ललाटे महावीर्यमङ्गदं वानरर्षभम्।
आजघान महातेजाः स मुहूर्तं चचाल ह ॥ ६.७६.२६ ॥
ผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์และพลังมหาศาลนั้นฟาดหน้าผากของอังคทะ วานรผู้ประเสริฐในหมู่วานร จนเขาเซไปครู่หนึ่ง
6.76.27
स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी वालिपुत्रः प्रतापवान्।
प्रजङ्घस्य शिरः कायात् पातयामास मुष्टिना ॥ ६.७६.२७ ॥
บุตรของวาลีผู้รุ่งโรจน์และกล้าหาญ ได้สติกลับคืนมา แล้วชกศีรษะของประชังฆะให้หลุดจากร่างด้วยหมัด
6.76.28
स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षः पितृव्ये निहते रणे।
अवरुह्य रथात् क्षिप्रं क्षीणेषुः खड्गमाददे ॥ ६.७६.२८ ॥
เมื่อลุงของเขาถูกฆ่าตายในสนามรบ ยูปากษะน้ำตาคลอเบ้า ลูกศรหมดแล้ว รีบลงจากรถศึกและชักดาบขึ้นมาถือ
6.76.29
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य यूपाक्षं द्विविदस्त्वरन्।
आजघानोरसि क्रुद्धो जग्राह च बलाद् बली ॥ ६.७६.२९ ॥
เมื่อเห็นยูปากษะพุ่งเข้ามา ทวิวิทะก็รีบเข้าหา ด้วยความโกรธ ผู้มีกำลังจึงฟาดที่อกของเขา และคว้าตัวเขาไว้ด้วยพละกำลัง
6.76.30
गृहीतं भ्रातरं दृष्ट्वा शोणिताक्षो महाबलः।
आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदं ततः ॥ ६.७६.३० ॥
เมื่อเห็นพี่ชายถูกจับไว้ ศโสณิตากษะผู้มีกำลังมหาศาลและรัศมีรุ่งโรจน์ จึงฟาดทวิวิทะที่อก
6.76.31
स ततोऽभिहतस्तेन चचाल च महाबलः।
उद्यतां च पुनस्तस्य जहार द्विविदो गदाम् ॥ ६.७६.३१ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลนั้นถูกฟาดจนเซไป แต่ทวิวิทะแย่งกระบองที่เขายกขึ้นกลับมาได้อีกครั้ง
6.76.32
एतस्मिन्नन्तरे मैन्दो द्विविदाभ्याशमागमत्।
यूपाक्षं ताडयामास तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.७६.३२ ॥
ในระหว่างนั้น ไมนทะเข้ามาใกล้ทวิวิทะ ผู้กล้าหาญตบอกของยูปากษะด้วยฝ่ามือ
6.76.33
तौ शोणिताक्षयूपाक्षौ प्लवंगाभ्यां तरस्विनौ।
चक्रतुः समरे तीव्रमाकर्षोत्पाटनं भृशम् ॥ ६.७६.३३ ॥
วานรผู้ว่องไวทั้งสองนั้นต่อสู้กันอย่างดุเดือดและรุนแรงในสนามรบ ดึงและฉุดกระชากศโสณิตากษะกับยูปากษะ
6.76.34
द्विविदः शोणिताक्षं तु विददार नखैर्मुखे।
निष्पिपेष स वीर्येण क्षितावाविध्य वीर्यवान् ॥ ६.७६.३४ ॥
ทวิวิทะใช้เล็บฉีกหน้าศโสณิตากษะ ผู้กล้าหาญเหวี่ยงเขาลงกับพื้นแล้วบดขยี้ด้วยพลัง
6.76.35
यूपाक्षमभिसंक्रुद्धो मैन्दो वानरपुङ्गवः।
पीडयामास बाहुभ्यां पपात स हतः क्षितौ ॥ ६.७६.३५ ॥
ไมนทะวานรผู้ประเสริฐ โกรธจัดนัก ใช้สองแขนบีบรัดยูปากษะ เขาจึงล้มลงกับพื้นถูกฆ่าตาย
6.76.36
हतप्रवीरा व्यथिता राक्षसेन्द्रचमूस्तथा।
जगामाभिमुखी सा तु कुम्भकर्णात्मजो यतः ॥ ६.७६.३६ ॥
กองทัพของเจ้าแห่งรากษสนั้น วีรบุรุษล้มตาย ขวัญเสียระส่ำระสาย จึงหันหน้าไปทางที่กุมภกรรณบุตรอยู่
6.76.37
आपतन्तीं च वेगेन कुम्भस्तां सान्त्वयच्चमूम्।
अथोत्कृष्टं महावीर्यैर्लब्धलक्षैः प्लवंगमैः ॥ ६.७६.३७ ॥
เมื่อกองทัพพุ่งเข้ามาด้วยความเร็ว กุมภะก็หยุดยั้งไว้ จากนั้นวานรผู้มีพลังมหาศาล เล็งเป้าได้แล้ว จึงถอยกลับและยิงลูกศรออกไป
6.76.38
निपातितमहावीरां दृष्ट्वा रक्षश्चमूं तदा।
कुम्भः प्रचक्रे तेजस्वी रणे कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.७६.३८ ॥
เมื่อเห็นวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ของกองทัพรากษสล้มลง กุมภะผู้รุ่งโรจน์ จึงทำการอันยากยิ่งในสนามรบ
6.76.39
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः प्रगृह्य सुसमाहितः।
मुमोचाशीविषप्रख्याञ्छरान् देहविदारणान् ॥ ६.७६.३९ ॥
เขาผู้เป็นเลิศในหมู่นักธนู ถือธนูด้วยสมาธิอันมั่นคง แล้วปล่อยลูกศรดุจงูพิษ เจาะทะลุร่างกาย
6.76.40
तस्य तच्छुशुभे भूयः सशरं धनुरुत्तमम्।
विद्युदैरावतार्चिष्मद्द्वितीयेन्द्रधनुर्यथा ॥ ६.७६.४० ॥
ธนูอันวิเศษของเขาพร้อมลูกศร ส่องแสงงดงามอีกครั้ง ดุจรุ้งที่สองของอินทร์ ที่เปล่งประกายด้วยสายฟ้าและรัศมีของไอราวตะ
6.76.41
आकर्णकृष्टमुक्तेन जघान द्विविदं तदा।
तेन हाटकपुङ्खेन पत्रिणा पत्रवाससा ॥ ६.७६.४१ ॥
ด้วยลูกศรนั้น ซึ่งยิงออกจากธนูที่ดึงจนถึงใบหู มีปลายเป็นทอง มีขนนก เขาจึงฆ่าทวิวิทในตอนนั้น
6.76.42
सहसाभिहतस्तेन विप्रमुक्तपदः स्फुरन्।
निपपात त्रिकूटाभो विह्वलन् प्लवगोत्तमः ॥ ६.७६.४२ ॥
ทวิวิทถูกลูกศรนั้นยิงอย่างกะทันหัน เท้าลอยพ้นพื้น ดิ้นทุรนทุราย ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ลิงที่กระโดดได้ ดุจภูเขาตรีกูฏ ล้มลงด้วยความทุกข์ทรมาน
6.76.43
मैन्दस्तु भ्रातरं तत्र भग्नं दृष्ट्वा महाहवे।
अभिदुद्राव वेगेन प्रगृह्य विपुलां शिलाम् ॥ ६.७६.४३ ॥
ส่วนไมนฑะ เมื่อเห็นพี่ชายของตนถูกทำลายในสงครามใหญ่ จึงคว้าหินก้อนใหญ่ แล้วพุ่งเข้าไปด้วยความเร็ว
6.76.44
तां शिलां तु प्रचिक्षेप राक्षसाय महाबलः।
बिभेद तां शिलां कुम्भः प्रसन्नैः पञ्चभिः शरैः ॥ ६.७६.४४ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลขว้างหินก้อนนั้นใส่ยักษ์ แต่กุมภะใช้ลูกศรห้าดอกที่คมกล้าทำลายหินก้อนนั้นเสีย
6.76.45
संधाय चान्यं सुमुखं शरमाशीविषोपमम्।
आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदाग्रजम् ॥ ६.७६.४५ ॥
จากนั้นสุมุขผู้รุ่งโรจน์ง้างลูกศรอีกดอกหนึ่ง ดุจงูพิษ แล้วยิงเข้าที่อกของพี่ชายคนโตของทวิวิท
6.76.46
स तु तेन प्रहारेण मैन्दो वानरयूथपः।
मर्मण्यभिहतस्तेन पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ ६.७६.४६ ॥
ไมนฑะ จ่าฝูงลิง ถูกการโจมตีนั้นโดนจุดสำคัญ จึงล้มลงกับพื้นหมดสติ
6.76.47
अङ्गदो मातुलौ दृष्ट्वा मथितौ तु महाबलौ।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥ ६.७६.४७ ॥
องคทะเห็นลุงทั้งสองผู้มีกำลังมหาศาลถูกบดขยี้ จึงพุ่งเข้าใส่กุมภะด้วยความเร็ว กุมภะกำลังง้างธนูอยู่
6.76.48
तमापतन्तं विव्याध कुम्भः पञ्चभिरायसैः।
त्रिभिश्चान्यैः शितैर्बाणैर्मातंगमिव तोमरैः।
सोऽङ्गदं बहुभिर्बाणैः कुम्भो विव्याध वीर्यवान् ॥ ६.७६.४८ ॥
ขณะองคทะพุ่งเข้ามา กุมภะยิงเขาด้วยลูกศรเหล็กห้าดอก และด้วยลูกศรคมอีกสามดอกกับดอกอื่น ๆ ดุจแทงช้างด้วยหอก วีรบุรุษกุมภะยิงองคทะด้วยลูกศรจำนวนมาก
6.76.49
अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कनकभूषणैः।
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रो न कम्पते ॥ ६.७६.४९ ॥
ร่างกายขององคทะถูกลูกศรคมกล้าที่ไม่บิ่น ประดับด้วยทองแทงทะลุ แต่โอรสของพาลีไม่หวั่นไหว
6.76.50
शिलापादपवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि ववर्ष ह।
स प्रचिच्छेद तान् सर्वान् बिभेद च पुनः शिलाः ॥ ६.७६.५० ॥
กุมภะโปรยหินและต้นไม้ลงบนศีรษะของเขาเป็นสายฝน องคทะตัดทุกสิ่งนั้นขาดแล้วทุบหินก้อนใหญ่ให้แตกกระจายอีกครั้ง
6.76.51
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमान् वालिपुत्रसमीरितान्।
आपतन्तं च सम्प्रेक्ष्य कुम्भो वानरयूथपम् ॥ ६.७६.५१ ॥
กุมภะ โอรสของกุมภกรรณผู้รุ่งเรือง เห็นอาวุธที่โอรสของพาลีขว้างมาและเห็นจ่าฝูงลิงพุ่งเข้ามาหาตน
6.76.52
भ्रुवौ विव्याध बाणाभ्यामुल्काभ्यामिव कुञ्जरम्।
तस्य सुस्राव रुधिरं पिहिते चास्य लोचने ॥ ६.७६.५२ ॥
กุมภะยิงคิ้วของเขาด้วยลูกศรสองดอก ดุจคบเพลิงสองอันแทงช้าง เลือดไหลจากเขา และดวงตาทั้งสองของเขาปิดลง
6.76.53
अङ्गदः पाणिना नेत्रे पिधाय रुधिरोक्षिते।
सालमासन्नमेकेन परिजग्राह पाणिना ॥ ६.७६.५३ ॥
องคทะใช้มือข้างหนึ่งปิดดวงตาที่เปื้อนเลือด แล้วใช้มืออีกข้างคว้าต้นสาละที่อยู่ใกล้เคียง
6.76.54
सम्पीड्योरसि सस्कन्धं करेणाभिनिवेश्य च।
किंचिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथ महारणे ॥ ६.७६.५४ ॥
องคทะกดกุมภะไว้กับอก รัดแน่นด้วยแขนและไหล่ แล้วก้มตัวลงเล็กน้อยถอนเขาขึ้นจากรากในสงครามใหญ่
6.76.55
तमिन्द्रकेतुप्रतिमं वृक्षं मन्दरसंनिभम्।
समुत्सृजत वेगेन मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ ६.७६.५५ ॥
องคทะเหวี่ยงต้นไม้นั้นด้วยแรงอย่างเต็มกำลัง ต้นไม้นั้นดุจธงของพระอินทร์และดุจภูเขามันทระ ขณะที่ยักษ์ทั้งปวงมองดูอยู่
6.76.56
स चिच्छेद शितैर्बाणैः सप्तभिः कायभेदनैः।
अङ्गदो विव्यथेऽभीक्ष्णं स पपात मुमोह च ॥ ६.७६.५६ ॥
กุมภะตัดต้นไม้นั้นขาดด้วยลูกศรคมเจ็ดดอกที่เจาะทะลุร่างกาย องคทะรู้สึกเจ็บปวดซ้ำแล้วซ้ำอีก จึงล้มลงและหมดสติ
6.76.57
अङ्गदं पतितं दृष्ट्वा सीदन्तमिव सागरे।
दुरासदं हरिश्रेष्ठा राघवाय न्यवेदयन् ॥ ६.७६.५७ ॥
เหล่าลิงผู้ประเสริฐเห็นองคทะล้มลงจมดุจจมอยู่ในมหาสมุทร ซึ่งยากที่จะเข้าใกล้ จึงกราบทูลพระราฆวะ
6.76.58
रामस्तु व्यथितं श्रुत्वा वालिपुत्रं महाहवे।
व्यादिदेश हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ॥ ६.७६.५८ ॥
พระรามได้ทรงสดับว่าโอรสของพาลีได้รับความทุกข์ทรมานในสงครามใหญ่ จึงทรงมีรับสั่งแก่เหล่าลิงผู้ประเสริฐที่มีชามพวานเป็นหัวหน้า
6.76.59
ते तु वानरशार्दूलाः श्रुत्वा रामस्य शासनम्।
अभिपेतुः सुसंक्रुद्धाः कुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥ ६.७६.५९ ॥
เหล่าลิงผู้เป็นดุจราชสีห์ในหมู่ลิง เมื่อได้ยินพระบัญชาของพระราม ก็โกรธจัดพุ่งเข้าใส่กุมภะผู้กำลังง้างธนู
6.76.60
ततो द्रुमशिलाहस्ताः कोपसंरक्तलोचनाः।
रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदं वानरर्षभाः ॥ ६.७६.६० ॥
ลิงผู้ประเสริฐเหล่านั้น มือถือต้นไม้และก้อนหิน ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ ปรารถนาจะคุ้มครององคทะ จึงพุ่งเข้าใส่ศัตรู
6.76.61
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः।
कुम्भकर्णात्मजं वीरं क्रुद्धाः समभिदुद्रुवुः ॥ ६.७६.६१ ॥
ชามพวานและสุเษณะ พร้อมทั้งวานรเวคทรรศี ด้วยความโกรธ พากันรุดเข้าหาวีรบุรุษ บุตรของกุมภกรรณ
6.76.62
समीक्ष्यापततस्तांस्तु वानरेन्द्रान् महाबलान्।
आववार शरौघेण नगेनेव जलाशयम् ॥ ६.७६.६२ ॥
เมื่อเห็นวานรผู้เป็นใหญ่ผู้มีพลังมหาศาลเหล่านั้นพุ่งเข้ามา เขาก็คลุมพวกเขาด้วยห่าธนู ดุจภูเขาคลุมทะเลสาบ
6.76.63
तस्य बाणपथं प्राप्य न शेकुरपि वीक्षितुम्।
वानरेन्द्रा महात्मानो वेलामिव महोदधिः ॥ ६.७६.६३ ॥
เมื่อเข้ามาอยู่ในระยะลูกศรของเขา วานรผู้เป็นใหญ่ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้นแม้จะมองเขาก็ไม่อาจ ดุจมหาสมุทรไม่อาจมองฝั่งของตนเอง
6.76.64
तांस्तु दृष्ट्वा हरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान्।
अङ्गदं पृष्ठतः कृत्वा भ्रातृजं प्लवगेश्वरः ॥ ६.७६.६४ ॥
เมื่อเห็นฝูงลิงถูกห่าลูกศรเบียดเบียน เจ้าแห่งลิงจึงให้องคทซึ่งเป็นหลานชายของตนอยู่ข้างหลังตน
6.76.65
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णात्मजं रणे।
शैलसानुचरं नागं वेगवानिव केसरी ॥ ६.७६.६५ ॥
ในการรบ สุครีพรุดเข้าหาบุตรของกุมภกรรณ ดุจสิงโตผู้ว่องไวโผนเข้าหาช้างที่เดินเตร่อยู่ตามไหล่เขา
6.76.66
उत्पाट्य च महावृक्षानश्वकर्णादिकान् बहून्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षांश्चिक्षेप स महाकपिः ॥ ६.७६.६६ ॥
วานรผู้ยิ่งใหญ่นั้นถอนต้นไม้ใหญ่หลายต้น เช่นอัศวกรรณและต้นอื่น ๆ อีกมากมายหลายชนิด แล้วขว้างไป
6.76.67
तां छादयन्तीमाकाशं वृक्षवृष्टिं दुरासदाम्।
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमांश्चिच्छेद स्वशरैः शितैः ॥ ६.७६.६७ ॥
ห่าต้นไม้นั้นคลุมท้องฟ้า ยากที่จะต้านทาน บุตรของกุมภกรรณผู้รุ่งเรืองได้ตัดมันด้วยลูกศรคมกล้าของตนเอง
6.76.68
अभिलक्ष्येण तीव्रेण कुम्भेन निशितैः शरैः।
आचितास्ते द्रुमा रेजुर्यथा घोराः शतघ्नयः।
द्रुमवर्षं तु तद् भिन्नं दृष्ट्वा कुम्भेन वीर्यवान् ॥ ६.७६.६८ ॥
ต้นไม้เหล่านั้นถูกลูกศรคมกล้าที่กุมภยิงมาอย่างแม่นยำและรุนแรง เสียบอยู่เต็มไปหมด ดูน่ากลัวดุจเครื่องยิงศตฆนี เมื่อเห็นห่าต้นไม้ถูกทำลาย กุมภผู้มีกำลังก็
6.76.69
वानराधिपतिः श्रीमान् महासत्त्वो न विव्यथे।
स विध्यमानः सहसा सहमानस्तु ताञ्छरान् ॥ ६.७६.६९ ॥
เจ้าแห่งวานรผู้รุ่งเรืองและมีความกล้าหาญยิ่งใหญ่ มิได้ย่อท้อ แม้ถูกลูกศรยิงอย่างกะทันหันก็ยังอดทนต่อลูกศรเหล่านั้น
6.76.70
कुम्भस्य धनुराक्षिप्य बभञ्जेन्द्रधनुःप्रभम्।
अवप्लुत्य ततः शीघ्रं कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.७६.७० ॥
เขาคว้าคันธนูของกุมภ หักมันซึ่งงดงามดุจธนูอินทร์ จากนั้นกระโดดลงมาอย่างรวดเร็ว และทำการอันยากยิ่ง
6.76.71
अब्रवीत् कुपितः कुम्भं भग्नशृङ्गमिव द्विपम्।
निकुम्भाग्रज वीर्यं ते बाणवेगं तदद्भुतम् ॥ ६.७६.७१ ॥
ด้วยความโกรธ เขากล่าวแก่กุมภ ดุจแก่ช้างที่งาหัก ว่า "พี่ชายของนิกุมภ กำลังและลูกศรที่เร็วอย่างน่าอัศจรรย์ของท่านนั้นน่าทึ่งยิ่งนัก"
6.76.72
संनतिश्च प्रभावश्च तव वा रावणस्य वा।
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुबेरवरुणोपम ॥ ६.७६.७२ ॥
ความถ่อมตนและอานุภาพของท่าน หรือของราวณะ ก็ประดุจของปรหลาท พลี ผู้สังหารวฤตร (อินทร์) กุเบระ และวรุณ
6.76.73
एकस्त्वमनुजातोऽसि पितरं बलवत्तरम्।
त्वामेवैकं महाबाहुं शूलहस्तमरिंदमम् ॥ ६.७६.७३ ॥
ท่านเพียงผู้เดียวที่เกิดหลังบิดาผู้มีกำลังยิ่งกว่า ท่านเพียงผู้เดียว โอ้ผู้มีแขนใหญ่ ผู้ถือตรีศูลผู้ปราบศัตรู
6.76.74
त्रिदशा नातिवर्तन्ते जितेन्द्रियमिवाधयः।
विक्रमस्व महाबुद्धे कर्माणि मम पश्य च ॥ ६.७६.७४ ॥
ดุจโรคทางใจไม่อาจครอบงำผู้ที่ข่มอินทรีย์ได้ ทวยเทพก็ไม่อาจเอาชนะท่านได้ โอ้ผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ จงแสดงความกล้าของท่าน และดูการกระทำของข้าด้วย
6.76.75
वरदानात् पितृव्यस्ते सहते देवदानवान्।
कुम्भकर्णस्तु वीर्येण सहते च सुरासुरान् ॥ ६.७६.७५ ॥
เพราะพรที่ได้รับ ลุงของท่านอดทนต่อเทพและอสูรได้ และกุมภกรรณด้วยความกล้าหาญของตน ก็อดทนต่อเทพและอสูรได้เช่นกัน
6.76.76
धनुषीन्द्रजितस्तुल्यः प्रतापे रावणस्य च।
त्वमद्य रक्षसां लोके श्रेष्ठोऽसि बलवीर्यतः ॥ ६.७६.७६ ॥
ในการยิงธนู ท่านเทียบเท่าอินทรชิต และในอานุภาพเทียบเท่าราวณะ วันนี้ ด้วยกำลังและความกล้าของท่าน ท่านเป็นผู้ยอดเยี่ยมที่สุดในโลกของรากษส
6.76.77
महाविमर्दं समरे मया सह तवाद्भुतम्।
अद्य भूतानि पश्यन्तु शक्रशम्बरयोरिव ॥ ६.७६.७७ ॥
วันนี้ ขอให้เกิดการปะทะอันยิ่งใหญ่และน่าอัศจรรย์ระหว่างท่านกับข้าในสนามรบ ขอให้สรรพสัตว์ได้เห็น ดุจที่เขาเคยเห็นการรบระหว่างศกระกับศัมพร
6.76.78
कृतमप्रतिमं कर्म दर्शितं चास्त्रकौशलम्।
पतिता हरिवीराश्च त्वयैते भीमविक्रमाः ॥ ६.७६.७८ ॥
ท่านได้กระทำการที่ไม่มีใครเทียบได้ และแสดงความชำนาญในอาวุธ วีรวานรเหล่านี้ผู้มีความกล้าน่าสะพรึงกลัว ได้ล้มลงด้วยฝีมือของท่าน
6.76.79
उपालम्भभयाच्चैव नासि वीर मया हतः।
कृतकर्मपरिश्रान्तो विश्रान्तः पश्य मे बलम् ॥ ६.७६.७९ ॥
วีรบุรุษ ข้ามิได้สังหารท่านจนบัดนี้ ก็เพราะกลัวการถูกตำหนิ เมื่อท่านเหน็ดเหนื่อยจากการกระทำที่ท่านได้ทำแล้ว จงพักผ่อนเถิด แล้วดูกำลังของข้า
6.76.80
तेन सुग्रीववाक्येन सावमानेन मानितः।
अग्नेराज्यहुतस्येव तेजस्तस्याभ्यवर्धत ॥ ६.७६.८० ॥
ถูกถ้อยคำดูหมิ่นของสุครีพกระตุ้นให้เกิดความทะนง ความเดือดดาลของเขาก็พลุ่งขึ้น ดุจไฟที่ถูกเติมด้วยเครื่องบูชาเนยใส
6.76.81
ततः कुम्भस्तु सुग्रीवं बाहुभ्यां जगृहे तदा।
गजाविवातीतमदौ निःश्वसन्तौ मुहुर्मुहुः ॥ ६.७६.८१ ॥
ครั้งนั้น กุมภะจับสุครีพไว้ด้วยสองแขน เหมือนช้างสองเชือกที่หมดระห่ำแล้ว ประสานกันอยู่ หายใจหนักซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.76.82
अन्योन्यगात्रग्रथितौ घर्षन्तावितरेतरम्।
सधूमां मुखतो ज्वालां विसृजन्तौ परिश्रमात् ॥ ६.७६.८२ ॥
ทั้งสองพันรัดกันด้วยอวัยวะ บีบกันและกัน ด้วยความเหน็ดเหนื่อย ก็พ่นเปลวไฟอันมีควันคลุมออกจากปาก
6.76.83
तयोः पादाभिघाताच्च निमग्ना चाभवन्मही।
व्याघूर्णिततरङ्गश्च चुक्षुभे वरुणालयः ॥ ६.७६.८३ ॥
เพราะแรงเหยียบของทั้งสอง แผ่นดินก็จมลง และมหาสมุทรซึ่งเป็นที่อยู่ของพระวรุณ คลื่นซัดสาดหมุนวน ก็ปั่นป่วนไปทั้งหมด
6.76.84
ततः कुम्भं समुत्क्षिप्य सुग्रीवो लवणाम्भसि।
पातयामास वेगेन दर्शयन्नुदधेस्तलम् ॥ ६.७६.८४ ॥
ครั้งนั้น สุครีพยกกุมภะขึ้นแล้วเหวี่ยงลงสู่น้ำเค็มด้วยแรงอันรุนแรง จนเผยให้เห็นพื้นท้องทะเล
6.76.85
ततः कुम्भनिपातेन जलराशिः समुत्थितः।
विन्ध्यमन्दरसंकाशो विससर्प समन्ततः ॥ ६.७६.८५ ॥
เมื่อกุมภะถูกเหวี่ยงลง ผืนน้ำก็พุ่งขึ้น สูงเทียบได้กับภูเขาวินธยะและมันทระ แล้วแผ่ซ่านไปทุกทิศ
6.76.86
ततः कुम्भः समुत्पत्य सुग्रीवमभिपात्य च।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.७६.८६ ॥
ครั้งนั้น กุมภะโกรธจัด กระโดดขึ้น ตีสุครีพให้ล้ม แล้วชกที่อกด้วยกำปั้นดุจสายฟ้า
6.76.87
तस्य वर्म च पुस्फोट संजज्ञे चापि शोणितम्।
तस्य मुष्टिर्महावेगः प्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ॥ ६.७६.८७ ॥
เกราะของสุครีพแตกออก และเลือดก็ไหลนอง แต่กำปั้นของสุครีพซึ่งมีแรงมหาศาล ก็ชกกลับไปถูกบริเวณกระดูก
6.76.88
तस्य वेगेन तत्रासीत् तेजः प्रज्वलितं महत्।
वज्रनिष्पेषसंजाता ज्वाला मेरोर्यथा गिरेः ॥ ६.७६.८८ ॥
ด้วยแรงของกำปั้นนั้น ที่นั่นก็เกิดรัศมีอันใหญ่โตลุกโชน เปลวไฟที่เกิดจากการบดขยี้ของสายฟ้าเหมือนเขาเมรุ
6.76.89
स तत्राभिहतस्तेन सुग्रीवो वानरर्षभः।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ॥ ६.७६.८९ ॥
สุครีพ ราชาแห่งวานร ผู้มีกำลังมหาศาล ถูกกุมภะชกตรงนั้น จึงดึงกำปั้นดุจสายฟ้ากลับมา
6.76.90
अर्चिःसहस्रविकचरविमण्डलवर्चसम्।
स मुष्टिं पातयामास कुम्भस्योरसि वीर्यवान् ॥ ६.७६.९० ॥
ด้วยกำปั้นที่รุ่งเรืองดั่งดวงอาทิตย์ซึ่งมีรัศมีพันเส้นแผ่ออก ผู้มีกำลังผู้นั้นก็ชกลงที่อกของกุมภะ
6.76.91
स तु तेन प्रहारेण विह्वलो भृशपीडितः।
निपपात तदा कुम्भो गतार्चिरिव पावकः ॥ ६.७६.९१ ॥
กุมภะถูกการโจมตีนั้นทำให้มึนงงและเจ็บปวดอย่างยิ่ง จึงล้มลง เหมือนไฟที่เปลวดับไปแล้ว
6.76.92
मुष्टिनाभिहतस्तेन निपपाताशु राक्षसः।
लोहिताङ्ग इवाकाशाद् दीप्तरश्मिर्यदृच्छया ॥ ६.७६.९२ ॥
ยักษ์ผู้นั้นถูกกำปั้นนั้นชกเข้า ก็ล้มลงอย่างรวดเร็ว เหมือนดาวสีแดงที่มีรัศมีลุกโชน ตกลงจากฟ้าตามวิถีของตน
6.76.93
कुम्भस्य पततो रूपं भग्नस्योरसि मुष्टिना।
बभौ रुद्राभिपन्नस्य यथा रूपं गवां पतेः ॥ ६.७६.९३ ॥
รูปร่างของกุมภะขณะล้มลง อกแตกด้วยกำปั้น ปรากฏเหมือนรูปของเจ้าแห่งฝูงโค ที่ถูกพระรุทรฟาดเอา
6.76.94
तस्मिन् हते भीमपराक्रमेण
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
मही सशैला सवना चचाल
भयं च रक्षांस्यधिकं विवेश ॥ ६.७६.९४ ॥
เมื่อสุครีพ ราชาแห่งวานร ผู้มีความกล้าหาญน่าสะพรึงกลัว สังหารกุมภะในการรบนั้นแล้ว แผ่นดินพร้อมด้วยภูเขาและป่าไม้ก็สั่นสะเทือน และความหวาดกลัวก็เข้าครอบงำพวกรากษสยิ่งนัก