वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.77.1
निकुम्भो भ्रातरं दृष्ट्वा सुग्रीवेण निपातितम्।
प्रदहन्निव कोपेन वानरेन्द्रमुदैक्षत ॥ ६.७७.१ ॥
सुग्रीवाने पाडलेल्या आपल्या भावाला पाहून निकुंभ रागाने जणू जळत वानरेंद्राकडे पाहू लागला.
6.77.2
ततः स्रग्दामसंनद्धं दत्तपञ्चाङ्गुलं शुभम्।
आददे परिघं धीरो महेन्द्रशिखरोपमम् ॥ ६.७७.२ ॥
मग धीर वीराने माळांच्या दोरीने बांधलेला, पाच बोटांच्या पकडीस योग्य, सुंदर, महेंद्र पर्वताच्या शिखरासारखा परिघ उचलला.
6.77.3
हेमपट्टपरिक्षिप्तं वज्रविद्रुमभूषितम्।
यमदण्डोपमं भीमं रक्षसां भयनाशनम् ॥ ६.७७.३ ॥
सोन्याच्या पट्ट्यांनी वेढलेला, हिरे व प्रवाळांनी सजवलेला, यमदंडासारखा भयंकर, राक्षसांचे भय नाहीसे करणारा.
6.77.4
तमाविध्य महातेजाः शक्रध्वजसमौजसम्।
निननाद विवृत्तास्यो निकुम्भो भीमविक्रमः ॥ ६.७७.४ ॥
त्या महातेजस्वी, भयंकर पराक्रमी निकुंभाने इंद्रध्वजासारख्या बलवान त्या परिघाला फिरवून तोंड उघडून गर्जना केली.
6.77.5
उरोगतेन निष्केण भुजस्थैरङ्गदैरपि।
कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्यां मालया च सचित्रया ॥ ६.७७.५ ॥
छातीवर घातलेल्या सोन्याच्या हाराने, दंडांवरील बाजूबंदांनी, दोन विचित्र कुंडलांनी आणि रंगीत माळेने.
6.77.6
निकुम्भो भूषणैर्भाति तेन स्म परिघेण च।
यथेन्द्रधनुषा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ॥ ६.७७.६ ॥
निकुंभ आपल्या अलंकारांनी आणि त्या परिघाने, इंद्रधनुष्य, वीज व गर्जनेने युक्त मेघाप्रमाणे शोभू लागला.
6.77.7
परिघाग्रेण पुस्फोट वातग्रन्थिर्महात्मनः।
प्रजज्वाल सघोषश्च विधूम इव पावकः ॥ ६.७७.७ ॥
लोखंडी परिघाच्या टोकाने महात्म्याची वायुग्रंथी फुटली; ते गर्जनेसह धूररहित अग्नीसारखे प्रज्वलित झाले.
6.77.8
नगर्या विटपावत्या गन्धर्वभवनोत्तमैः।
सतारागणनक्षत्रं सचन्द्रसमहाग्रहम्।
निकुम्भपरिघाघूर्णं भ्रमतीव नभस्थलम् ॥ ६.७७.८ ॥
वृक्षराजींनी युक्त नगरी, गंधर्वांचे उत्तम प्रासाद, तारागण, नक्षत्रे, चंद्र व महाग्रहांसह, निकुंभाच्या परिघाने फिरणारे आकाश जणू फिरत होते.
6.77.9
दुरासदश्च संजज्ञे परिघाभरणप्रभः।
क्रोधेन्धनो निकुम्भाग्निर्युगान्ताग्निरिवोत्थितः ॥ ६.७७.९ ॥
परिघ हेच अलंकार असलेला तो दुर्जय झाला; क्रोध हेच इंधन असलेला निकुंभाग्नी युगांताच्या अग्नीसारखा उठला.
6.77.10
राक्षसा वानराश्चापि न शेकुः स्पन्दितुं भयात्।
हनुमांस्तु विवृत्योरस्तस्थौ प्रमुखतो बली ॥ ६.७७.१० ॥
राक्षस व वानर भीतीने हलू शकले नाहीत; पण बलवान हनुमान छाती उघडी ठेवून समोर उभे राहिले.
6.77.11
परिघोपमबाहुस्तु परिघं भास्करप्रभम्।
बली बलवतस्तस्य पातयामास वक्षसि ॥ ६.७७.११ ॥
परिघासारखे बाहू असलेल्या बलवान हनुमानाने सूर्यासारखा तेजस्वी परिघ त्या बलवानाच्या छातीवर फेकला.
6.77.12
स्थिरे तस्योरसि व्यूढे परिघः शतधा कृतः।
विकीर्यमाणः सहसा उल्काशतमिवाम्बरे ॥ ६.७७.१२ ॥
त्याच्या स्थिर छातीवर नीट आदळताच परिघाचे शंभर तुकडे झाले, आणि आकाशात शंभर उल्कांप्रमाणे अचानक विखुरले.
6.77.13
स तु तेन प्रहारेण न चचाल महाकपिः।
परिघेण समाधूतो यथा भूमिचलेऽचलः ॥ ६.७७.१३ ॥
पण त्या प्रहाराने तो महाकपी तसूभरही हलला नाही; भूकंपात पर्वत जसा हलत नाही तसा.
6.77.14
स तथाभिहतस्तेन हनूमान् प्लवगोत्तमः।
मुष्टिं संवर्तयामास बलेनातिमहाबलः ॥ ६.७७.१४ ॥
अशा प्रहाराने आहत होऊनही अतिमहाबली वानरश्रेष्ठ हनुमानाने बळाने आपली मूठ आवळली.
6.77.15
तमुद्यम्य महातेजा निकुम्भोरसि वीर्यवान्।
अभिचिक्षेप वेगेन वेगवान् वायुविक्रमः ॥ ६.७७.१५ ॥
महातेजस्वी, वीर्यवान, वायूसारखा वेग-पराक्रम असलेल्या हनुमंताने तो उचलून निकुंभाच्या छातीवर वेगाने फेकला.
6.77.16
तत्र पुस्फोट वर्मास्य प्रसुस्राव च शोणितम्।
मुष्टिना तेन संजज्ञे मेघे विद्युदिवोत्थिता ॥ ६.७७.१६ ॥
तेथे त्याचे कवच फुटले आणि रक्त वाहू लागले; त्या मुठीच्या प्रहाराने तो मेघात उठलेल्या विजेसारखा दिसला.
6.77.17
स तु तेन प्रहारेण निकुम्भो विचचाल च।
स्वस्थश्चापि निजग्राह हनूमन्तं महाबलम् ॥ ६.७७.१७ ॥
त्या प्रहाराने निकुंभ डळमळला; तरी सावरून त्याने महाबली हनुमंताला धरले.
6.77.18
चुक्रुशुश्च तदा संख्ये भीमं लङ्कानिवासिनः।
निकुम्भेनोद्यतं दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम् ॥ ६.७७.१८ ॥
तेव्हा निकुंभाने महाबली हनुमंताला उचललेले पाहून लंकावासी भयंकरपणे ओरडू लागले.
6.77.19
स तथा ह्रियमाणोऽपि हनूमांस्तेन रक्षसा।
आजघानानिलसुतो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.७७.१९ ॥
त्या राक्षसाने असे ओढून नेले असतानाही वायुपुत्र हनुमानाने वज्रासारख्या मुठीने प्रहार केला.
6.77.20
आत्मानं मोक्षयित्वाथ क्षितावभ्यवपद्यत।
हनूमानुन्ममाथाशु निकुम्भं मारुतात्मजः ॥ ६.७७.२० ॥
स्वतःला सोडवून घेत ते जमिनीवर उतरले; आणि वायुपुत्र हनुमानाने तत्काळ निकुंभाला पाडले.
6.77.21
निक्षिप्य परमायत्तो निकुम्भं निष्पिपेष च।
उत्पत्य चास्य वेगेन पपातोरसि वेगवान् ॥ ६.७७.२१ ॥
निकुंभाला फेकून, पूर्ण शक्तीने त्याला चिरडले; मग उडी घेऊन वेगाने त्याच्या छातीवर पडले.
6.77.22
परिगृह्य च बाहुभ्यां परिवृत्य शिरोधराम्।
उत्पाटयामास शिरो भैरवं नदतो महत् ॥ ६.७७.२२ ॥
दोन्ही बाहूंनी धरून, त्याची मान पिरगळून, भयंकर गर्जना करणाऱ्या त्याचे डोके उपटून काढले.
6.77.23
अथ निनदति सादिते निकुम्भे
पवनसुतेन रणे बभूव युद्धम्।
दशरथसुतराक्षसेन्द्रसून्वो-
र्भृशतरमागतरोषयोः सुभीमम् ॥ ६.७७.२३ ॥
मग गर्जना करणारा निकुंभ मारला गेल्यावर, रणांगणात वायुपुत्र आणि दशरथपुत्र व राक्षसराजाचा पुत्र यांच्यात अत्यंत भयानक युद्ध पेटले; ते अतिशय संतप्त झाले होते.
6.77.24
व्यपेते तु जीवे निकुम्भस्य हृष्टा
विनेदुः प्लवंगा दिशः सस्वनुश्च।
चचालेव चोर्वी पपातेव सा द्यौ-
र्बलं राक्षसानां भयं चाविवेश ॥ ६.७७.२४ ॥
निकुंभाचे प्राण गेल्यावर, वानर आनंदाने गर्जले; दिशा दुमदुमल्या. जणू पृथ्वी हादली आणि आकाश कोसळले; आणि राक्षसांच्या सैन्यात भय शिरले.