বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.84.1
राममाश्वासमाने तु लक्ष्मणे भ्रातृवत्सले।
निक्षिप्य गुल्मान् स्वस्थाने तत्रागच्छद् विभीषणः ॥ ६.८४.१ ॥
ভ্রাতৃবৎসল লক্ষ্মণ যখন রামকে সান্ত্বনা দিচ্ছিলেন, তখন বিভীষণ সৈন্যদলকে নিজ নিজ স্থানে রেখে সেখানে এলেন।
6.84.2
नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिरभिसंवृतः।
नीलाञ्जनचयाकारैर्मातंगैरिव यूथपैः ॥ ६.८४.२ ॥
নানা অস্ত্রধারী চারজন বীরের দ্বারা পরিবেষ্টিত হয়ে, নীল অঞ্জনের স্তূপের মতো আকৃতির যোদ্ধাদের সঙ্গে, যূথপতি হাতির মতো তিনি এলেন।
6.84.3
सोऽभिगम्य महात्मानं राघवं शोकलालसम्।
वानरांश्चापि ददृशे बाष्पपर्याकुलेक्षणान् ॥ ६.८४.३ ॥
তিনি শোকাতুর মহাত্মা রাঘবের কাছে গিয়ে, অশ্রুতে আকুল চোখের বানরদেরও দেখলেন।
6.84.4
राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्।
ददर्श मोहमापन्नं लक्ष्मणस्याङ्कमाश्रितम् ॥ ६.८४.४ ॥
ইক্ষ্বাকু বংশের আনন্দস্বরূপ মহাত্মা রাঘবকে তিনি মূর্ছিত অবস্থায় লক্ষ্মণের কোলে আশ্রিত দেখলেন।
6.84.5
व्रीडितं शोकसंतप्तं दृष्ट्वा रामं विभीषणः।
अन्तर्दुःखेन दीनात्मा किमेतदिति सोऽब्रवीत् ॥ ६.८४.५ ॥
লজ্জিত ও শোকে দগ্ধ রামকে দেখে, অন্তরের দুঃখে দীনচিত্ত বিভীষণ বললেন, "এ কী?"
6.84.6
विभीषणमुखं दृष्ट्वा सुग्रीवं तांश्च वानरान्।
लक्ष्मणोवाच मन्दार्थमिदं बाष्पपरिप्लुतः ॥ ६.८४.६ ॥
বিভীষণের মুখ, সুগ্রীব এবং সেই বানরদের দেখে, অশ্রুতে ভেসে লক্ষ্মণ ক্ষীণ স্বরে এই কথা বললেন।
6.84.7
हता इन्द्रजिता सीता इति श्रुत्वैव राघवः।
हनूमद्वचनात् सौम्य ततो मोहमुपाश्रितः ॥ ६.८४.७ ॥
ইন্দ্রজিৎ সীতাকে বধ করেছে—হনুমানের বাক্যে এই কথা শুনে, হে সৌম্য, রাঘব মোহে আচ্ছন্ন হলেন।
6.84.8
कथयन्तं तु सौमित्रिं संनिवार्य विभीषणः।
पुष्कलार्थमिदं वाक्यं विसंज्ञं राममब्रवीत् ॥ ६.८४.८ ॥
কিন্তু কথারত সৌমিত্রিকে (লক্ষ্মণকে) নিবৃত্ত করে বিভীষণ অর্থপূর্ণ এই বাক্য সংজ্ঞাহীন রামকে বললেন।
6.84.9
मनुजेन्द्रार्तरूपेण यदुक्तस्त्वं हनूमता।
तदयुक्तमहं मन्ये सागरस्येव शोषणम् ॥ ६.८४.९ ॥
হে মনুজেন্দ্র, হনুমান দুঃখার্ত রূপে আপনাকে যা বলেছেন, সমুদ্রকে শুকিয়ে ফেলার মতোই তা অনুচিত বলে আমি মনে করি।
6.84.10
अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः।
सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति ॥ ६.८४.१० ॥
হে মহাবাহু, দুরাত্মা রাবণের অভিপ্রায় আমি জানি; সে সীতাকে বধ করবে না।
6.84.11
याच्यमानः सुबहुशो मया हितचिकीर्षुणा।
वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः ॥ ६.८४.११ ॥
হিতাকাঙ্ক্ষী আমি বহুবার অনুরোধ করেছি, 'বৈদেহীকে মুক্ত করো'; কিন্তু সে সেই কথা পালন করেনি।
6.84.12
नैव साम्ना न दानेन न भेदेन कुतो युधा।
सा द्रष्टुमपि शक्येत नैव चान्येन केनचित् ॥ ६.८४.१२ ॥
সাম, দান বা ভেদের দ্বারাও নয়; যুদ্ধের দ্বারা কীভাবে হবে? অন্য কেউ তাঁকে দেখতেই পারবে না।
6.84.13
वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः।
मायामयीं महाबाहो तां विद्धि जनकात्मजाम् ॥ ६.८४.१३ ॥
সেই রাক্ষস বানরদের মোহিত করে ফিরে গেছে। হে মহাবাহু, জনককন্যাকে মায়াময় বলে জানো।
6.84.14
चैत्यं निकुम्भिलामद्य प्राप्य होमं करिष्यति।
हुतवानुपयातो हि देवैरपि सवासवैः ॥ ६.८४.१४ ॥
আজ সে নিকুম্ভিলার চৈত্যে পৌঁছে হোম করবে। হোম সম্পন্ন করে ইন্দ্রসহ দেবতাদের কাছেও অজেয় হয়ে সে ফিরে আসবে।
6.84.15
दुराधर्षो भवत्येष संग्रामे रावणात्मजः।
तेन मोहयता नूनमेषा माया प्रयोजिता ॥ ६.८४.१५ ॥
যুদ্ধে রাবণের এই পুত্র দুর্ধর্ষ হয়ে ওঠে। নিশ্চয়ই সে-ই মোহ সৃষ্টিকারী এই মায়া প্রয়োগ করেছে।
6.84.16
विघ्नमन्विच्छता तत्र वानराणां पराक्रमे।
ससैन्यास्तत्र गच्छामो यावत्तन्न समाप्यते ॥ ६.८४.१६ ॥
বানরদের পরাক্রমে বিঘ্ন ঘটাতে ইচ্ছুক সেই স্থানে, যতক্ষণ না সেই কর্ম সম্পন্ন হয়, আমরা সৈন্যসহ সেখানে যাই।
6.84.17
त्यजैनं नरशार्दूल मिथ्या संतापमागतम्।
सीदते हि बलं सर्वं दृष्ट्वा त्वां शोककर्शितम् ॥ ६.८४.१७ ॥
হে নরশার্দূল, এই অকারণ দুঃখ, যা এসে পড়েছে, তা ত্যাগ করো। শোকে ক্ষীণ তোমাকে দেখে সমস্ত সৈন্যবল অবসন্ন হচ্ছে।
6.84.18
इह त्वं स्वस्थहृदयस्तिष्ठ सत्त्वसमुच्छ्रितः।
लक्ष्मणं प्रेषयास्माभिः सह सैन्यानुकर्षिभिः ॥ ६.८४.१८ ॥
এখানে তুমি স্থিরচিত্তে, সাহসে উন্নত হয়ে অবস্থান করো। সৈন্য পরিচালনাকারী বীরদের সঙ্গে লক্ষ্মণকে আমাদের সঙ্গে পাঠাও।
6.84.19
एष तं नरशार्दूलो रावणिं निशितैः शरैः।
त्याजयिष्यति तत्कर्म ततो वध्यो भविष्यति ॥ ६.८४.१९ ॥
এই নরশ্রেষ্ঠ তীক্ষ্ণ বাণে রাবণিকে সেই কর্ম ত্যাগ করাবেন; তখন সে বধ্য হবে।
6.84.20
तस्यैते निशितास्तीक्ष्णाः पत्रिपत्राङ्गवाजिनः।
पतत्त्रिण इवासौम्याः शराः पास्यन्ति शोणितम् ॥ ६.८४.२० ॥
তার এই তীক্ষ্ণ, প্রখর বাণগুলি, পাখির মতো ভয়ংকর হয়ে, রক্ত পান করবে।
6.84.21
तत् संदिश महाबाहो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।
राक्षसस्य विनाशाय वज्रं वज्रधरो यथा ॥ ६.८४.२१ ॥
অতএব হে মহাবাহু, শুভলক্ষণ লক্ষ্মণকে আদেশ দিন; বজ্রধর যেমন রাক্ষসের বিনাশে বজ্র নিক্ষেপ করেন।
6.84.22
मनुजवर न कालविप्रकर्षो
रिपुनिधनं प्रति यत्क्षमोऽद्य कर्तुम्।
त्वमतिसृज रिपोर्वधाय वज्रं
दिविजरिपोर्मथने यथा महेन्द्रः ॥ ६.८४.२२ ॥
হে মনুষ্যশ্রেষ্ঠ, এখন কালক্ষেপের সময় নয়; শত্রুর নিধনের জন্য এখনই যা করণীয় তা করো। দেবশত্রু মথনে মহেন্দ্র যেমন বজ্র নিক্ষেপ করেছিলেন, তুমিও শত্রুবধের জন্য বজ্র নিক্ষেপ করো।
6.84.23
समाप्तकर्मा हि स राक्षसर्षभो
भवत्यदृश्यः समरे सुरासुरैः।
युयुत्सता तेन समाप्तकर्मणा
भवेत् सुराणामपि संशयो महान् ॥ ६.८४.२३ ॥
সেই রাক্ষসশ্রেষ্ঠ যখন কর্ম সমাপ্ত করবে, তখন যুদ্ধে দেব-অসুরও তাকে দেখতে পাবে না; যুদ্ধেচ্ছু সেই তার কর্ম সমাপ্ত হলে দেবতাদেরও মহা সংশয় হবে।