वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.84.1
राममाश्वासमाने तु लक्ष्मणे भ्रातृवत्सले।
निक्षिप्य गुल्मान् स्वस्थाने तत्रागच्छद् विभीषणः ॥ ६.८४.१ ॥
बंधुप्रेमी लक्ष्मण रामाचे सांत्वन करत असताना, विभीषणाने सैनिकांना आपापल्या ठिकाणी ठेवून तिथे प्रवेश केला.
6.84.2
नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिरभिसंवृतः।
नीलाञ्जनचयाकारैर्मातंगैरिव यूथपैः ॥ ६.८४.२ ॥
विविध शस्त्रे धारण केलेल्या चार वीरांनी वेढलेला, निळ्या अंजनाच्या राशींसारख्या आकाराच्या योद्ध्यांसह, यूथपती हत्तींप्रमाणे तो आला.
6.84.3
सोऽभिगम्य महात्मानं राघवं शोकलालसम्।
वानरांश्चापि ददृशे बाष्पपर्याकुलेक्षणान् ॥ ६.८४.३ ॥
तो शोकाने व्याकुल महात्मा राघवाजवळ गेला, आणि अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांच्या वानरांनाही पाहिले.
6.84.4
राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्।
ददर्श मोहमापन्नं लक्ष्मणस्याङ्कमाश्रितम् ॥ ६.८४.४ ॥
इक्ष्वाकु कुलाचा आनंद असलेल्या महात्मा राघवाला तो मूर्च्छित होऊन लक्ष्मणाच्या मांडीवर विसावलेला पाहिला.
6.84.5
व्रीडितं शोकसंतप्तं दृष्ट्वा रामं विभीषणः।
अन्तर्दुःखेन दीनात्मा किमेतदिति सोऽब्रवीत् ॥ ६.८४.५ ॥
लज्जित आणि शोकाने तप्त झालेल्या रामाला पाहून, अंतरीच्या दुःखाने दीन मनाचा विभीषण म्हणाला, "हे काय?"
6.84.6
विभीषणमुखं दृष्ट्वा सुग्रीवं तांश्च वानरान्।
लक्ष्मणोवाच मन्दार्थमिदं बाष्पपरिप्लुतः ॥ ६.८४.६ ॥
विभीषणाचे मुख, सुग्रीव आणि त्या वानरांना पाहून, अश्रूंनी भरलेले लक्ष्मण क्षीण आवाजात हे म्हणाले.
6.84.7
हता इन्द्रजिता सीता इति श्रुत्वैव राघवः।
हनूमद्वचनात् सौम्य ततो मोहमुपाश्रितः ॥ ६.८४.७ ॥
इंद्रजिताने सीतेला मारले असे हनुमंताच्या वचनाने ऐकून, हे सौम्या, राघव मोहात पडला.
6.84.8
कथयन्तं तु सौमित्रिं संनिवार्य विभीषणः।
पुष्कलार्थमिदं वाक्यं विसंज्ञं राममब्रवीत् ॥ ६.८४.८ ॥
परंतु बोलत असलेल्या सौमित्रीला (लक्ष्मणाला) थांबवून विभीषणाने अर्थपूर्ण हे वचन मूर्च्छित रामाला सांगितले.
6.84.9
मनुजेन्द्रार्तरूपेण यदुक्तस्त्वं हनूमता।
तदयुक्तमहं मन्ये सागरस्येव शोषणम् ॥ ६.८४.९ ॥
हे मनुजेंद्रा, हनुमंताने दुःखी रूपात तुम्हाला जे सांगितले ते समुद्र सुकवण्यासारखे अयोग्य आहे असे मला वाटते.
6.84.10
अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः।
सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति ॥ ६.८४.१० ॥
हे महाबाहो, दुरात्मा रावणाचा हेतू मला माहीत आहे; तो सीतेला मारणार नाही.
6.84.11
याच्यमानः सुबहुशो मया हितचिकीर्षुणा।
वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः ॥ ६.८४.११ ॥
हित इच्छिणाऱ्या मी अनेक वेळा 'वैदेहीला सोड' अशी विनंती केली; पण त्याने ते वचन पाळले नाही.
6.84.12
नैव साम्ना न दानेन न भेदेन कुतो युधा।
सा द्रष्टुमपि शक्येत नैव चान्येन केनचित् ॥ ६.८४.१२ ॥
साम, दान किंवा भेद यांनीही नाही; युद्धाने तर कसे? तिला दुसऱ्या कोणालाही पाहणेही शक्य नाही.
6.84.13
वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः।
मायामयीं महाबाहो तां विद्धि जनकात्मजाम् ॥ ६.८४.१३ ॥
तो राक्षस वानरांना मोहित करून परत गेला आहे. हे महाबाहो, त्या जनकाच्या कन्येला मायामय समज.
6.84.14
चैत्यं निकुम्भिलामद्य प्राप्य होमं करिष्यति।
हुतवानुपयातो हि देवैरपि सवासवैः ॥ ६.८४.१४ ॥
आज तो निकुम्भिला चैत्यात पोहोचून होम करेल. होम केल्यानंतर इंद्रासहित देवांनाही तो अजिंक्य होऊन परत येईल.
6.84.15
दुराधर्षो भवत्येष संग्रामे रावणात्मजः।
तेन मोहयता नूनमेषा माया प्रयोजिता ॥ ६.८४.१५ ॥
युद्धात रावणाचा हा पुत्र दुर्धर्ष ठरतो. निश्चितच त्यानेच मोह उत्पन्न करणारी ही माया प्रयुक्त केली आहे.
6.84.16
विघ्नमन्विच्छता तत्र वानराणां पराक्रमे।
ससैन्यास्तत्र गच्छामो यावत्तन्न समाप्यते ॥ ६.८४.१६ ॥
वानरांच्या पराक्रमात विघ्न आणू इच्छिणाऱ्या त्याच्याकडे, ते कार्य पूर्ण होण्यापूर्वी, आपण सैन्यासह तिथे जाऊ.
6.84.17
त्यजैनं नरशार्दूल मिथ्या संतापमागतम्।
सीदते हि बलं सर्वं दृष्ट्वा त्वां शोककर्शितम् ॥ ६.८४.१७ ॥
हे नरशार्दूला, आलेला हा व्यर्थ संताप सोडून दे. शोकाने क्षीण झालेल्या तुला पाहून सर्व सैन्याचे बळ खचत आहे.
6.84.18
इह त्वं स्वस्थहृदयस्तिष्ठ सत्त्वसमुच्छ्रितः।
लक्ष्मणं प्रेषयास्माभिः सह सैन्यानुकर्षिभिः ॥ ६.८४.१८ ॥
इथे तू स्थिर मनाने, धैर्याने उंच राहून थांब. सैन्याला पुढे नेणाऱ्या वीरांसह लक्ष्मणाला आमच्याबरोबर पाठव.
6.84.19
एष तं नरशार्दूलो रावणिं निशितैः शरैः।
त्याजयिष्यति तत्कर्म ततो वध्यो भविष्यति ॥ ६.८४.१९ ॥
हा नरश्रेष्ठ तीक्ष्ण बाणांनी रावणीला ते कर्म सोडायला लावील; मग तो वध्य होईल.
6.84.20
तस्यैते निशितास्तीक्ष्णाः पत्रिपत्राङ्गवाजिनः।
पतत्त्रिण इवासौम्याः शराः पास्यन्ति शोणितम् ॥ ६.८४.२० ॥
त्याचे हे तीक्ष्ण, धारदार बाण, पक्ष्यांसारखे भयंकर होऊन रक्त पितील.
6.84.21
तत् संदिश महाबाहो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।
राक्षसस्य विनाशाय वज्रं वज्रधरो यथा ॥ ६.८४.२१ ॥
म्हणून हे महाबाहो, शुभलक्षण लक्ष्मणाला आज्ञा करा; वज्रधर जसा राक्षसाच्या नाशासाठी वज्र सोडतो.
6.84.22
मनुजवर न कालविप्रकर्षो
रिपुनिधनं प्रति यत्क्षमोऽद्य कर्तुम्।
त्वमतिसृज रिपोर्वधाय वज्रं
दिविजरिपोर्मथने यथा महेन्द्रः ॥ ६.८४.२२ ॥
हे नरश्रेष्ठा, आता काळ दवडण्याची वेळ नाही; शत्रूच्या नाशासाठी आज जे करणे योग्य ते कर. देवशत्रूचे मर्दन करताना महेंद्राने वज्र सोडले, तसेच तू शत्रूच्या वधासाठी वज्र सोड.
6.84.23
समाप्तकर्मा हि स राक्षसर्षभो
भवत्यदृश्यः समरे सुरासुरैः।
युयुत्सता तेन समाप्तकर्मणा
भवेत् सुराणामपि संशयो महान् ॥ ६.८४.२३ ॥
तो राक्षसश्रेष्ठ आपले कर्म पूर्ण करील तेव्हा युद्धात देव आणि असुरांनाही तो दिसणार नाही; त्या युद्धेच्छु रावणीचे कर्म पूर्ण झाले तर देवांनाही मोठा संशय वाटेल.