ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.88.1
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधेनाभ्युत्पपात च ॥ ६.८८.१ ॥
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାବଣି କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲା। ସେ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଉଠି ଠିଆ ହେଲା।
6.88.2
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलंकृते।
कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः ॥ ६.८८.२ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଖଡ୍ଗ ଉଦ୍ୟତ କରି, ସୁସଜ୍ଜିତ ବିଶାଳ ରଥରେ, କାଳସଦୃଶ ଅଶ୍ୱ ଯୋଜିତ ରଥରେ ସେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା; ସେ କାଳାନ୍ତକ ପରି ଦେଖାଗଲା।
6.88.3
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्।
धनुर्भीमबलो भीमं शरांश्चामित्रनाशनान् ॥ ६.८८.३ ॥
ମହାନ, ବିଶାଳ, ବେଗବାନ ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁ ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ବଳଶାଳୀ ସେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଭୀଷଣ ବାଣ ଧରି ଠିଆ ହେଲା।
6.88.4
तं ददर्श महेष्वासो रथस्थः समलंकृतः।
अलंकृतममित्रघ्नो रावणस्यात्मजो बली ॥ ६.८८.४ ॥
ମହାଧନୁର୍ଧର, ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ସୁସଜ୍ଜିତ, ଶତ୍ରୁଘାତକ, ରାବଣର ବଳଶାଳୀ ପୁତ୍ର ତାକୁ ଦେଖୁଥିଲା।
6.88.5
हनूमत्पृष्ठमारूढमुदयस्थरविप्रभम्।
उवाचैनं सुसंरब्धः सौमित्रिं सविभीषणम् ॥ ६.८८.५ ॥
ହନୁମାନଙ୍କ ପିଠିରେ ଆରୂଢ଼, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ ତାକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ସୌମିତ୍ରି ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲା।
6.88.6
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्।
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम् ॥ ६.८८.६ ॥
ସେହି ବାନର-ଶାର୍ଦୂଳମାନେ, ମୋର ପରାକ୍ରମ ଦେଖ। ଆଜି ମୋ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ବାଣବର୍ଷା ଦେଖ।
6.88.7
मुक्तवर्षमिवाकाशे धारयिष्यथ संयुगे।
अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः।
विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ॥ ६.८८.७ ॥
ଆକାଶରୁ ବର୍ଷାଧାରା ପଡ଼ିଲେ ଯେପରି ଧରିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେମାନେ ମୋ ବାଣ ଧରିବ। ଆଜି ମୋ ମହାଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ମୋ ବାଣ ତୁମ ଶରୀରକୁ ତୁଳା ରାଶିକୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବା ପରି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେବ।
6.88.8
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः।
अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम् ॥ ६.८८.८ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ, ଶୂଳ, ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି ଓ ତୋମର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଜି ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇବି।
6.88.9
सृजतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य संयुगे।
जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः ॥ ६.८८.९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣବର୍ଷଣ କରୁଥିବା, କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତ, ମେଘ ପରି ଗର୍ଜୁଥିବା ମୋ ସାମନାରେ କିଏ ଠିଆ ହେବ?
6.88.10
रात्रियुद्धे तदा पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ तौ मया भूयो विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.१० ॥
ପୂର୍ବରୁ ରାତ୍ରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ର ଓ ଅଶନି ସମାନ ବାଣରେ ମୁଁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପୁଣି ପକାଇଥିଲି; ସେମାନେ ନେତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଚେତ ହୋଇଥିଲେ।
6.88.11
स्मृतिर्न तेऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं यातो यमक्षयम्।
आशीविषसमं क्रुद्धं यन्मां योद्धुमुपस्थितः ॥ ६.८८.११ ॥
ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ ନାହିଁ କି, ନହେଲେ ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଯାଇଛ, ଯେ କ୍ରୋଧିତ ବିଷଧର ସାପ ପରି ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛ।
6.88.12
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं राघवस्तदा।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.८८.१२ ॥
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସେ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ତା'ପରେ ରାଘବ ନିର୍ଭୟ ମୁଖରେ, କ୍ରୋଧରେ ରାବଣିଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.88.13
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया।
कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान् ॥ ६.८८.१३ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ କହିଲ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟର ପାର ପାଇବା କଠିନ। ଯେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ପାରକୁ ଯାଏ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
6.88.14
स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्।
वाचा व्याहृत्य जानीषे कृतार्थोऽस्मीति दुर्मते ॥ ६.८८.१४ ॥
ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଯାହା କାହାରିକୁ ସହଜରେ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେହି ଅର୍ଥ ତୁମେ ପାଇ ନାହଁ। କେବଳ ବାକ୍ୟରେ କହି ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହୋଇଗଲି।
6.88.15
अन्तर्धानगतेनाजौ यत्त्वया चरितस्तदा।
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ॥ ६.८८.१५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ତୁମେ ସେତେବେଳେ ଯାହା କରିଥିଲ, ତାହା ଚୋରମାନଙ୍କର ପଥ; ଏହା ବୀରମାନଙ୍କ ସେବିତ ପଥ ନୁହେଁ।
6.88.16
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितोऽस्मि तव राक्षस।
दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे ॥ ६.८८.१६ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସ, ତୁମ ବାଣର ପଥରେ ମୁଁ ଠିଆ ହୋଇଛି। ଏବେ ତୁମର ସେହି ତେଜ ଦେଖାଅ; କେବଳ ବାକ୍ୟରେ କାହିଁକି ଗର୍ବ କରୁଛ?
6.88.17
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः।
ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिंजयः ॥ ६.८८.१७ ॥
ଏହିପରି କୁହାଗଲେ, ମହାବଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ବିଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଧରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.88.18
तेन सृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः।
सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः ॥ ६.८८.१८ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ ମହାବେଗ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ସର୍ପବିଷ ପରି ଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି ଫୁତ୍କାରୀ ସାପ ପରି ପଡ଼ିଲା।
6.88.19
शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः।
सौमित्रिमिन्द्रजिद् युद्धे विव्याध शुभलक्षणम् ॥ ६.८८.१९ ॥
ବେଗବାନ ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ବେଗବାନ ବାଣରେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.88.20
स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः।
शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः ॥ ६.८८.२० ॥
ବାଣରେ ଅଙ୍ଗ ଅତି ବିଦ୍ଧ, ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ସେହି ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧୂମହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ଶୋଭିଲେ।
6.88.21
इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याभिगम्य च।
विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८८.२१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଜ କର୍ମକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି, ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମହାଗର୍ଜନ କରି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.88.22
पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः।
आदास्यन्तेऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तकाः ॥ ६.८८.२२ ॥
ମୋ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା, ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ତୁମ ବାଣମାନେ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆଜି ତୁମ ଜୀବନ ହରଣ କରିବେ, କାରଣ ସେମାନେ ଜୀବନାନ୍ତକ।
6.88.23
अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण।
गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया ॥ ६.८८.२३ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ଓ ପ୍ରାଣହୀନ ତୁମ ଉପରେ ଶୃଗାଳ ଦଳ, ବାଜ ଦଳ ଓ ଶକୁନି ପଡ଼ନ୍ତୁ।
6.88.24
क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमदुर्मतिः।
भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति हतं मया ॥ ६.८८.२४ ॥
ପରମ ମୂର୍ଖ ରାମ, ସଦା ନୀଚ ଓ ଅନାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ-କୁଳାଙ୍ଗାର ତୁମ, ଭକ୍ତ ଭାଇକୁ ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ଦେଖିବେ।
6.88.25
विस्रस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्।
हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया ॥ ६.८८.२५ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କବଚ ଢିଲା, ଧନୁ ପକାଯାଇଥିବା, ମସ୍ତକ କଟାଯାଇଥିବା ଭୂମିରେ ମାରି ପଡ଼ିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବି।
6.88.26
हेतुमद् वाक्यमर्थज्ञो लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह ॥ ६.८८.२६ ॥
ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
6.88.27
वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मन् हि राक्षस।
अथ कस्माद् वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा ॥ ६.८८.२७ ॥
ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, କ୍ରୂରକର୍ମା ରାକ୍ଷସ, ବାକ୍ୟବଳ ତ୍ୟାଗ କର। ଏହା କାହିଁକି କହୁଛ? ସତ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସମ୍ପାଦନ କର।
6.88.28
अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस।
कुरु तत् कर्म येनाहं श्रद्धेयं तव कत्थनम् ॥ ६.८८.२८ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସ, କର୍ମ ନ କରି ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ସେହି କର୍ମ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବି।
6.88.29
अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किंचिदप्यनवक्षिपन्।
अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन ॥ ६.८८.२९ ॥
କଠୋର ବାକ୍ୟ ନ କହି, କାହାକୁ ନ ନିନ୍ଦି, ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା ନ କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି। ଦେଖ, ହେ ନରଭକ୍ଷୀ।
6.88.30
इत्युक्त्वा पञ्च नाराचानाकर्णापूरितान् शरान्।
विजघान महावेगाल्लक्ष्मणो राक्षसोरसि ॥ ६.८८.३० ॥
ଏହା କହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ନାରାଚ ବାଣ ମହାବେଗରେ ରାକ୍ଷସର ଛାତିରେ ମାରିଲେ।
6.88.31
सुपत्रवाजिता बाणा ज्वलिता इव पन्नगाः।
नैर्ऋतोरस्यभासन्त सवितू रश्मयो यथा ॥ ६.८८.३१ ॥
ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ବାଣସବୁ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପ ପରି, ସେଇ ରାକ୍ଷସର ବକ୍ଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ପରି ଚମକିଲେ।
6.88.32
स शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः।
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम् ॥ ६.८८.३२ ॥
ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ରାବଣପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲା ଏବଂ ସୁପ୍ରୟୁକ୍ତ ତିନୋଟି ବାଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆଘାତ କଲା।
6.88.33
स बभूव महाभीमो नरराक्षससिंहयोः।
विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परजयैषिणोः ॥ ६.८८.३३ ॥
ନର ଓ ରାକ୍ଷସ ସିଂହଦ୍ୱୟଙ୍କ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ସଂଘର୍ଷ, ପରସ୍ପରକୁ ଜୟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘଟିଲା।
6.88.34
विक्रान्तौ बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ।
उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ ॥ ६.८८.३४ ॥
ଉଭୟ ବୀର, ବଳସମ୍ପନ୍ନ ଓ ବିକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲେ; ଉଭୟ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ, ଅତୁଳନୀୟ ବଳ ଓ ତେଜ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।
6.88.35
युयुधाते तदा वीरौ ग्रहाविव नभोगतौ।
बलवृत्राविव हि तौ युधि वै दुष्प्रधर्षणौ ॥ ६.८८.३५ ॥
ତେବେ ସେହି ଦୁଇ ବୀର ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଥିବା ଦୁଇ ଗ୍ରହ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ବଳ ଓ ବୃତ୍ର ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଥିଲେ।
6.88.36
युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव।
बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ।
नरराक्षसमुख्यौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ ६.८८.३६ ॥
ତେବେ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ସିଂହ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ବହୁ ବାଣର ସ୍ରୋତ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଟଳ ରହି, ନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଆନନ୍ଦରେ ପରସ୍ପର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.88.37
ततः शरान् दाशरथिः संधायामित्रकर्षणः।
ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ६.८८.३७ ॥
ଏଥର ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ବାଣ ସନ୍ଧାନ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଫୁତ୍କାର କରୁଥିବା ସର୍ପ ପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
6.88.38
तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा राक्षसाधिपः।
विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥ ६.८८.३८ ॥
ତାଙ୍କ ଧନୁ-ଦୋରିର ଟଙ୍କାର ଶୁଣି ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ମୁଖ ମଳିନ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଚାହିଁଲେ।
6.88.39
विवर्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम्।
सौमित्रिं युद्धसंयुक्तं प्रत्युवाच विभीषणः ॥ ६.८८.३९ ॥
ରାବଣ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଳିନ ମୁଖ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଗିଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
6.88.40
निमित्तान्युपपश्यामि यान्यस्मिन् रावणात्मजे।
त्वर तेन महाबाहो भग्न एष न संशयः ॥ ६.८८.४० ॥
"ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କଠାରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ସେ ପରାଜିତ ହୋଇଛି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କର।"
6.88.41
ततः संधाय सौमित्रिः शरानाशीविषोपमान्।
मुमोच विशिखांस्तस्मिन् सर्पानिव विषोल्बणान् ॥ ६.८८.४१ ॥
ଏଥର ସୌମିତ୍ରି ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ବାଣ ସନ୍ଧାନ କରି, ବିଷରେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
6.88.42
शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः।
मुहूर्तमभवन्मूढः सर्वसंक्षुभितेन्द्रियः ॥ ६.८८.४२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସମ ସ୍ପର୍ଶବିଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ କ୍ଷଣେ ମୂଢ଼ ହେଲା; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଚଳିତ ହେଲା।
6.88.43
उपलभ्य मुहूर्तेन संज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः।
ददर्शावस्थितं वीरमाजौ दशरथात्मजम्।
सोऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात् संरक्तलोचनः ॥ ६.८८.४३ ॥
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚେତନା ଫେରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଫେରିଲେ, ସେ ରଣଭୂମିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦଶରଥ-ପୁତ୍ର ବୀରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ସେ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଆଡ଼କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
6.88.44
अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः स परुषं वचः।
किं न स्मरसि तद् युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम्।
निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे ॥ ६.८८.४४ ॥
ସେ ନିକଟକୁ ଆସି ପୁନର୍ବାର କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲା: "ପ୍ରଥମ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ପରାକ୍ରମ କ'ଣ ତୁମକୁ ମନେ ନାହିଁ? ଭାଇ ସହିତ ତୁମେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛଟପଟ ହେଉଥିଲ, ତାହା ମନେ ନାହିଁ କି?"
6.88.45
युवां खलु महायुद्धे वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ प्रथमं भूमौ विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.४५ ॥
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ର ଓ ବିଜୁଳି ସମାନ ବାଣରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଆଗରେ ଥିବାବେଳେ ପ୍ରଥମେ ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲ।
6.88.46
स्मृतिर्वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्।
गन्तुमिच्छसि यन्मां त्वमाधर्षयितुमिच्छसि ॥ ६.८८.४६ ॥
ତୁମକୁ ମନେ ନାହିଁ ବୋଧହୁଏ, ନଚେତ୍ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ; ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ହିଁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
6.88.47
यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः।
अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः ॥ ६.८८.४७ ॥
ପ୍ରଥମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ନାହଁ, ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖାଇବି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଠିଆ ହୁଅ।
6.88.48
इत्युक्त्वा सप्तभिर्बाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम्।
दशभिस्तु हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः ॥ ६.८८.४८ ॥
ଏପରି କହି ସେ ସାତ ବାଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆହତ କଲା; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ଉତ୍ତମ ଦଶ ବାଣରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ।
6.88.49
ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान्।
क्रोधाद् द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम् ॥ ६.८८.४९ ॥
ତା'ପରେ ପରାକ୍ରମୀ ସେ କ୍ରୋଧରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ସୁଦକ୍ଷତାରେ ପ୍ରୟୋଗିତ ଶହେ ବାଣରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା।
6.88.50
तद् दृष्ट्वेन्द्रजिता कर्म कृतं रामानुजस्तदा।
अचिन्तयित्वा प्रहसन्नैतत् किंचिदिति ब्रुवन् ॥ ६.८८.५० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତର ସେ କର୍ମ ଦେଖି ରାମଙ୍କ ଅନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାହାକୁ ଗଣ୍ୟ ନ କରି ହସି ହସି କହିଲେ, "ଏହା କିଛି ନୁହେଁ।"
6.88.51
मुमोच च शरान् घोरान् संगृह्य नरपुंगवः।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि ॥ ६.८८.५१ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିର୍ଭୟ ମୁଖରେ, କ୍ରୋଧରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣିଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରି ଛାଡ଼ିଲେ।
6.88.52
नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ति निशाचर।
लघवश्चाल्पवीर्याश्च शरा हीमे सुखास्तव ॥ ६.८८.५२ ॥
ହେ ନିଶାଚର, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଥିବା ବୀରମାନେ ଏପରି ପ୍ରହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମର ଏହି ବାଣ ହାଲୁକା ଓ ଅଳ୍ପ ବଳବାନ; ପ୍ରକୃତରେ ଏମାନେ ସୁଖଦାୟକ ଲାଗୁଛନ୍ତି।
6.88.53
नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे युद्धकाङ्क्षिणः।
इत्येवं तं ब्रुवन् धन्वी शरैरभिववर्ष ह ॥ ६.८८.५३ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛୁକ ବୀରମାନେ ରଣରେ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା କହି ସେ ଧନୁର୍ଧର ତାଙ୍କ ଉପରେ ବାଣବର୍ଷା କଲେ।
6.88.54
तस्य बाणैः सुविध्वस्तं कवचं काञ्चनं महत्।
व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात् ॥ ६.८८.५४ ॥
ତା'ର ବାଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଗ୍ନ ହୋଇ ତା'ର ବିଶାଳ ସୁନା କବଚ ରଥର ଆସନରେ ଖସି ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ନକ୍ଷତ୍ରଜାଲ ଖସିପଡ଼େ।
6.88.55
विधूतवर्मा नाराचैर्बभूव स कृतव्रणः।
इन्द्रजित् समरे वीरः प्रत्यूषे भानुमानिव ॥ ६.८८.५५ ॥
ବାଣରେ କବଚ ହଲିଗଲା ଓ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ସେ ବୀର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶୋଭିଲେ।
6.88.56
ततः शरसहस्रेण संक्रुद्धो रावणात्मजः।
बिभेद समरे वीरो लक्ष्मणं भीमविक्रमः ॥ ६.८८.५६ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧିତ, ଭୀଷଣ ପରାକ୍ରମୀ ରାବଣପୁତ୍ର ହଜାରେ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.88.57
व्यशीर्यत महद्दिव्यं कवचं लक्ष्मणस्य तु।
कृतप्रतिकृतान्योन्यं बभूवतुररिंदमौ ॥ ६.८८.५७ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ମହାନ ଦିବ୍ୟ କବଚ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ବିଖଣ୍ଡିତ ହେଲା; ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାଘାତ କରି ସେହି ଶତ୍ରୁଦମନ ଦୁଇ ବୀର ରହିଲେ।
6.88.58
अभीक्ष्णं निःश्वसन्तौ तौ युध्येतां तुमुलं युधि।
शरसंकृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो रुधिरोक्षितौ ॥ ६.८८.५८ ॥
ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସେ ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଲଢ଼ିଲେ; ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବାଙ୍ଗ କଟା ହୋଇଥିଲା ଓ ସର୍ବତ୍ର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲେ।
6.88.59
सुदीर्घकालं तौ वीरावन्योन्यं निशितैः शरैः।
ततक्षतुर्महात्मानौ रणकर्मविशारदौ।
बभूवतुश्चात्मजये यत्तौ भीमपराक्रमौ ॥ ६.८८.५९ ॥
ବହୁ ସମୟ ଧରି ସେହି ଦୁଇ ବୀର, ମହାତ୍ମା ଓ ଯୁଦ୍ଧକଳାରେ ନିପୁଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ; ବିଜୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଥିବା ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ।
6.88.60
तौ शरौघैस्तथाकीर्णौ निकृत्तकवचध्वजौ।
सृजन्तौ रुधिरं चोष्णं जलं प्रस्रवणाविव ॥ ६.८८.६० ॥
ବାଣର ଧାରାରେ ଆବୃତ, କବଚ ଓ ଧ୍ୱଜ କଟା ହୋଇ ସେମାନେ ଉଷ୍ମ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ଝରଣା ଗରମ ଜଳ ବହାଉଛନ୍ତି।
6.88.61
शरवर्षं ततो घोरं मुञ्चतोर्भीमनिःस्वनम्।
सासारयोरिवाकाशे नीलयोः कालमेघयोः ॥ ६.८८.६१ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଘୋର ଶରବର୍ଷଣ କଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଦୁଇଟି ନୀଳ କଳା ମେଘ ବର୍ଷୁଥିଲେ।
6.88.62
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं क्लमं चाप्युपजग्मतुः ॥ ६.८८.६२ ॥
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେ ଦୁହିଁଙ୍କର ବହୁ ସମୟ ବିତିଗଲା; ତଥାପି ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ ହେଲେ ନାହିଁ, କ୍ଳାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସିଲା ନାହିଁ।
6.88.63
अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः।
शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः ॥ ६.८८.६३ ॥
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଦୁହେଁ ବାରମ୍ବାର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇ ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଆକୃତିର ବାଣ ଚଳାଇଲେ।
6.88.64
व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघु चित्रं च सुष्ठु च।
उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर्नरराक्षसौ ॥ ६.८८.६४ ॥
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବେ, ଦ୍ରୁତ, ବିଚିତ୍ର ଏବଂ ସୁନିପୁଣ ଭାବେ ବାଣ ଚଳାଇ ସେ ଦୁହେଁ—ମନୁଷ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସ—ଭୟଙ୍କର ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.88.65
तयोः पृथक् पृथग् भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः।
स कम्पं जनयामास निर्घात इव दारुणः ॥ ६.८८.६५ ॥
ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ହାତତାଳିର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଶୁଣାଗଲା; ସେ ଶବ୍ଦ ବଜ୍ରପାତ ପରି କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କଲା।
6.88.66
तयोः स भ्राजते शब्दस्तथा समरमत्तयोः।
सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेघयोरिव ॥ ६.८८.६६ ॥
ଯୁଦ୍ଧମଦରେ ମତ୍ତ ସେ ଦୁହିଁଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଆକାଶରେ ଦୁଇ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
6.88.67
सुवर्णपुंखैर्नाराचैर्बलवन्तौ कृतव्रणौ।
प्रसुस्रुवाते रुधिरं कीर्तिमन्तौ जये धृतौ ॥ ६.८८.६७ ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଖାବିଶିଷ୍ଟ ନାରାଚରେ ଆହତ ହୋଇ ବଳବାନ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା; ବିଜୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ ସେହି କୀର୍ତ୍ତିମାନ ଦୁଇଜଣ।
6.88.68
ते गात्रयोर्निपतिता रुक्मपुंखाः शरा युधि।
असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम् ॥ ६.८८.६८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଖାବିଶିଷ୍ଟ ବାଣ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ବାହାରି ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
6.88.69
अन्ये सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे संजघट्टिरे।
बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चैव तयोर्बाणाः सहस्रशः ॥ ६.८८.६९ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ର ସହ ଆକାଶରେ ପରସ୍ପର ସହ ସଂଘାତ କଲେ; ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବାଣ ଭାଙ୍ଗିଲା ଓ ଛିନ୍ନ ହେଲା।
6.88.70
स बभूव रणो घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः।
अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः ॥ ६.८८.७० ॥
ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା; ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବାଣର ରାଶି ଯଜ୍ଞରେ ଦୁଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ କୁଶ ରାଶି ପରି ଥିଲା।
6.88.71
तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः।
सुपुष्पाविव निष्पत्रौ वने किंशुकशाल्मली ॥ ६.८८.७१ ॥
ସେହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆହତ ଶରୀର, ବନରେ ପତ୍ରହୀନ ଓ ସୁପୁଷ୍ପିତ କିଂଶୁକ ଓ ଶାଳ୍ମଳୀ ବୃକ୍ଷ ପରି ଶୋଭିଲା।
6.88.72
चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर्मुहुः।
इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८८.७२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପରସ୍ପର ଉପରେ ବିଜୟ ଇଚ୍ଛା କରି, ବାରମ୍ବାର ଭୟଙ୍କର ଓ କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଘର୍ଷ କଲେ।
6.88.73
लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम्।
अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रतिपद्यताम् ॥ ६.८८.७३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣିଙ୍କୁ ଏବଂ ରାବଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
6.88.74
बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ।
शुशुभाते महावीर्यौ प्ररूढाविव पर्वतौ ॥ ६.८८.७४ ॥
ଶରୀରରେ ଗଭୀର ଭାବେ ବିଂଧିଯାଇଥିବା ବାଣ ଜାଲରେ ସେହି ଦ୍ରୁତଗାମୀ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ବୀର ଉଠିଥିବା ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭିଲେ।
6.88.75
तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम्।
बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः ॥ ६.८८.७५ ॥
ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ଏବଂ ବାଣରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ ସର୍ବ ଅଙ୍ଗ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
6.88.76
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं चाप्यभिजग्मतुः ॥ ६.८८.७६ ॥
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କର ବହୁ ସମୟ ବିତିଗଲା; ତଥାପି ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ ହେଲେ ନାହିଁ କିମ୍ବା କ୍ଳାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
6.88.77
अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं
समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य।
प्रियहितमुपपादयन् महात्मा
समरमुपेत्य विभीषणोऽवतस्थे ॥ ६.८८.७७ ॥
ତେବେ ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରିବାକୁ, ରଣମୁଖରେ ଅଜେୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ହିତ ସାଧନ କରି ମହାତ୍ମା ବିଭୀଷଣ ରଣଭୂମିକୁ ଆସି ଠିଆ ହେଲେ।