వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.88.1
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधेनाभ्युत्पपात च ॥ ६.८८.१ ॥
విభీషణుని మాటలు విని రావణి క్రోధంతో మూర్ఛిల్లినవాడై కఠినమైన మాటలు పలికాడు; కోపంతో లేచి నిలిచాడు.
6.88.2
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलंकृते।
कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः ॥ ६.८८.२ ॥
ఆయుధాలను, కత్తిని పైకెత్తి, చక్కగా అలంకరించిన గొప్ప రథంపై, యమునితో సమానమైన గుర్రాలు కట్టబడిన రథంపై నిలిచాడు; అతడు కాలాంతకునితో సమానంగా కనిపించాడు.
6.88.3
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्।
धनुर्भीमबलो भीमं शरांश्चामित्रनाशनान् ॥ ६.८८.३ ॥
మహా పరిమాణమైన, విశాలమైన, వేగవంతమైన, దృఢమైన విల్లును ఎత్తి, భయంకరమైన బలంతో, శత్రువులను నాశనం చేసే భయంకర బాణాలతో అతడు నిలిచాడు.
6.88.4
तं ददर्श महेष्वासो रथस्थः समलंकृतः।
अलंकृतममित्रघ्नो रावणस्यात्मजो बली ॥ ६.८८.४ ॥
మహా ధనుర్ధారి, రథంపై నిలిచి, చక్కగా అలంకరించుకుని, శత్రుసంహారి, రావణుని బలవంతుడైన కుమారుడు అతన్ని చూశాడు.
6.88.5
हनूमत्पृष्ठमारूढमुदयस्थरविप्रभम्।
उवाचैनं सुसंरब्धः सौमित्रिं सविभीषणम् ॥ ६.८८.५ ॥
హనుమంతుని వీపుపై ఎక్కి, ఉదయిస్తున్న సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్న అతనిని చూసి, అత్యంత క్రోధంతో సౌమిత్రిని, విభీషణుని ఉద్దేశించి అతడు పలికాడు.
6.88.6
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्।
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम् ॥ ६.८८.६ ॥
ఆ వానర శార్దూలులారా, నా పరాక్రమాన్ని చూడండి. ఈ రోజు నా విల్లు నుండి వెలువడే, ఎదుర్కోలేని బాణవర్షాన్ని చూడండి.
6.88.7
मुक्तवर्षमिवाकाशे धारयिष्यथ संयुगे।
अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः।
विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ॥ ६.८८.७ ॥
ఆకాశంలో కురిసే వర్షాన్ని నిలపవలసినట్లు యుద్ధంలో మీరు నా బాణాలను భరిస్తారు. ఈ రోజు నా గొప్ప విల్లు నుండి వెలువడిన నా బాణాలు మీ శరీరాలను దూది రాశిని అగ్ని దహించినట్లు చెదరగొడతాయి.
6.88.8
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः।
अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम् ॥ ६.८८.८ ॥
పదునైన బాణాలతో, శూలాలు, శక్తులు, ఋష్టులు, తోమరాలతో చీల్చబడిన మీ అందరినీ ఈ రోజే యమలోకానికి పంపుతాను.
6.88.9
सृजतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य संयुगे।
जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः ॥ ६.८८.९ ॥
యుద్ధంలో బాణ వర్షాలు కురిపించే, వేగమైన చేతులు గల, మేఘంలా గర్జించే నా ముందు ఎవరు నిలబడగలరు?
6.88.10
रात्रियुद्धे तदा पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ तौ मया भूयो विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.१० ॥
పూర్వం రాత్రియుద్ధంలో వజ్రాశనులతో సమానమైన బాణాలతో ఆ ఇద్దరినీ నేను మళ్లీ పడగొట్టాను; వారు తమ నాయకులతో సహా స్పృహ కోల్పోయారు.
6.88.11
स्मृतिर्न तेऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं यातो यमक्षयम्।
आशीविषसमं क्रुद्धं यन्मां योद्धुमुपस्थितः ॥ ६.८८.११ ॥
నీకు స్మరణ లేదా, లేక నువ్వు స్పష్టంగా యమలోకానికి వెళ్లిపోయావా అని నాకు అనిపిస్తోంది; కోపించిన విషసర్పంలా నాతో యుద్ధానికి వచ్చావు కదా.
6.88.12
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं राघवस्तदा।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.८८.१२ ॥
రాక్షసేంద్రుని ఆ గర్జన విని, అప్పుడు రాఘవుడు భయం లేని ముఖంతో, కోపంతో రావణి (ఇంద్రజిత్)తో ఈ మాట అన్నాడు.
6.88.13
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया।
कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान् ॥ ६.८८.१३ ॥
ఓ రాక్షసా, కార్యాల పారం చేరుకోవడం కష్టమని నీవు చెప్పావు. కర్మ ద్వారా కార్యాల పారం చేరుకునేవాడే బుద్ధిమంతుడు.
6.88.14
स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्।
वाचा व्याहृत्य जानीषे कृतार्थोऽस्मीति दुर्मते ॥ ६.८८.१४ ॥
ఓ దుర్మతీ, ఎవరికీ సులభంగా లభించని అర్థాన్ని నువ్వు పొందలేదు. మాటలతో చెప్పి నేను కృతార్థుడనయ్యాను అని నువ్వు తలుస్తున్నావు.
6.88.15
अन्तर्धानगतेनाजौ यत्त्वया चरितस्तदा।
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ॥ ६.८८.१५ ॥
యుద్ధంలో అదృశ్యంగా ఉండి నువ్వు అప్పుడు చేసినది దొంగల మార్గం; ఇది వీరులు అనుసరించే మార్గం కాదు.
6.88.16
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितोऽस्मि तव राक्षस।
दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे ॥ ६.८८.१६ ॥
ఓ రాక్షసా, నీ బాణాల మార్గంలో నేను నిలబడి ఉన్నాను. ఇప్పుడు నీ ఆ తేజస్సును చూపించు; మాటలతో ఎందుకు డంబాలు పలుకుతున్నావు?
6.88.17
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः।
ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिंजयः ॥ ६.८८.१७ ॥
ఇలా అనగా, మహాబలుడు, యుద్ధ విజేత అయిన ఇంద్రజిత్ భయంకరమైన ధనుస్సును పట్టుకుని పదునైన బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.88.18
तेन सृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः।
सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः ॥ ६.८८.१८ ॥
అతడు ప్రయోగించిన మహావేగవంతమైన బాణాలు సర్పవిషంతో సమానమైనవి; అవి లక్ష్మణుని చేరి బుసకొట్టే సర్పాల వలె పడ్డాయి.
6.88.19
शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः।
सौमित्रिमिन्द्रजिद् युद्धे विव्याध शुभलक्षणम् ॥ ६.८८.१९ ॥
వేగవంతుడైన రావణపుత్రుడు ఇంద్రజిత్, యుద్ధంలో అతి వేగమైన బాణాలతో శుభలక్షణాలు గల సౌమిత్రిని (లక్ష్మణుని) గాయపరిచాడు.
6.88.20
स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः।
शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः ॥ ६.८८.२० ॥
బాణాలతో అతి గాయపడిన అంగాలు కలిగి, రక్తంతో తడిసిన ఆ తేజస్వి లక్ష్మణుడు, పొగలేని అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
6.88.21
इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याभिगम्य च।
विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८८.२१ ॥
ఇంద్రజిత్ తన కార్యాన్ని బాగా చూసి, దగ్గరకు వెళ్లి, అతి పెద్ద గర్జనతో ఈ మాటలు పలికాడు.
6.88.22
पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः।
आदास्यन्तेऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तकाः ॥ ६.८८.२२ ॥
నా విల్లు నుండి వదలబడిన, రెక్కలు గల, పదునైన కొనలు గల నీ బాణాలు, సౌమిత్రీ, నేడే నీ ప్రాణాన్ని హరిస్తాయి, అవి ప్రాణాంతకమైనవి.
6.88.23
अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण।
गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया ॥ ६.८८.२३ ॥
లక్ష్మణా, నేడు నా చేత చంపబడి ప్రాణం లేకుండా పడి ఉన్న నీపై నక్కల గుంపులు, డేగల గుంపులు, రాబందులు వాలిపోనీ.
6.88.24
क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमदुर्मतिः।
भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति हतं मया ॥ ६.८८.२४ ॥
అత్యంత మూఢుడైన రాముడు, ఎల్లప్పుడూ నీచుడు, అనార్యుడు అయిన క్షత్రియ బంధువు, భక్తుడైన తమ్ముడవైన నిన్ను, నేడే నా చేత చంపబడినట్లు చూస్తాడు.
6.88.25
विस्रस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्।
हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया ॥ ६.८८.२५ ॥
ఓ సౌమిత్రీ, ఈ రోజు నేను నిన్ను కవచం వదులై, విల్లు విసిరివేయబడి, తల తెగి నేలపై పడి ఉండగా చంపుతాను.
6.88.26
हेतुमद् वाक्यमर्थज्ञो लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह ॥ ६.८८.२६ ॥
అర్థం తెలిసిన లక్ష్మణుడు హేతువుతో కూడిన మాటలతో జవాబిచ్చాడు.
6.88.27
वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मन् हि राक्षस।
अथ कस्माद् वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा ॥ ६.८८.२७ ॥
దుర్బుద్ధీ, క్రూర కర్మలు చేసే రాక్షసా, మాటల బలాన్ని విడిచిపెట్టు. ఇదంతా ఎందుకు చెబుతున్నావు? దీన్ని కార్యం ద్వారా నెరవేర్చు.
6.88.28
अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस।
कुरु तत् कर्म येनाहं श्रद्धेयं तव कत्थनम् ॥ ६.८८.२८ ॥
రాక్షసా, కార్యం చేయకుండా ఇక్కడ ఎందుకు డంబాలు పలుకుతున్నావు? ఆ కార్యం చెయ్యి; దానివల్ల నీ గొప్పలను నేను నమ్మగలను.
6.88.29
अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किंचिदप्यनवक्षिपन्।
अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन ॥ ६.८८.२९ ॥
కఠినమైన మాటలు అనకుండా, ఏదీ నిందించకుండా, డంబాలు పలకకుండా నేను నిన్ను చంపుతాను. చూడు, నరభక్షకా.
6.88.30
इत्युक्त्वा पञ्च नाराचानाकर्णापूरितान् शरान्।
विजघान महावेगाल्लक्ष्मणो राक्षसोरसि ॥ ६.८८.३० ॥
ఇలా చెప్పి, లక్ష్మణుడు చెవి వరకు లాగిన ఐదు నారాచ బాణాలను మహావేగంతో రాక్షసుని వక్షస్థలంపై ప్రయోగించాడు.
6.88.31
सुपत्रवाजिता बाणा ज्वलिता इव पन्नगाः।
नैर्ऋतोरस्यभासन्त सवितू रश्मयो यथा ॥ ६.८८.३१ ॥
మంచి రెక్కలతో కూడిన ఆ బాణాలు, మండుతున్న సర్పాల వలె, ఆ రాక్షసుని వక్షస్థలంపై సూర్య కిరణాల వలె ప్రకాశించాయి.
6.88.32
स शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः।
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम् ॥ ६.८८.३२ ॥
అతనిచే బాణాలతో కొట్టబడిన రావణ కుమారుడు కోపంతో, సరిగ్గా ప్రయోగించిన మూడు బాణాలతో లక్ష్మణుని ప్రతిగా కొట్టాడు.
6.88.33
स बभूव महाभीमो नरराक्षससिंहयोः।
विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परजयैषिणोः ॥ ६.८८.३३ ॥
నర-రాక్షస సింహాలైన ఇద్దరూ ఒకరినొకరు జయించాలని కోరుతూ చేసిన ఆ యుద్ధ ఘర్షణ అతి భయంకరమూ కోలాహలమూ అయింది.
6.88.34
विक्रान्तौ बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ।
उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ ॥ ६.८८.३४ ॥
ఇద్దరూ పరాక్రమశాలురు, బలసంపన్నులు, శౌర్యవంతులు; ఇద్దరూ అత్యంత జయించరానివారు, సాటిలేని బలతేజస్సు కలవారు.
6.88.35
युयुधाते तदा वीरौ ग्रहाविव नभोगतौ।
बलवृत्राविव हि तौ युधि वै दुष्प्रधर्षणौ ॥ ६.८८.३५ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు వీరులు ఆకాశంలో సంచరించే రెండు గ్రహాల వలె యుద్ధం చేశారు; యుద్ధంలో వారు బలుడు, వృత్రుడు వంటి దుర్జయులు.
6.88.36
युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव।
बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ।
नरराक्षसमुख्यौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ ६.८८.३६ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ములు సింహాలవలె పోరాడారు; అనేక బాణ ప్రవాహాలను ప్రయోగిస్తూ, తమ స్థానంలో స్థిరంగా నిలిచి, నరులలోనూ రాక్షసులలోనూ ముఖ్యులైన ఆ ఇద్దరూ సంతోషంగా ఒకరినొకరు ఎదుర్కొన్నారు.
6.88.37
ततः शरान् दाशरथिः संधायामित्रकर्षणः।
ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ६.८८.३७ ॥
అప్పుడు శత్రుసంహారకుడైన దశరథ కుమారుడు బాణాలను సంధించి, కోపంతో బుసకొట్టే సర్పంలా వాటిని రాక్షసేంద్రుని వైపు ప్రయోగించాడు.
6.88.38
तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा राक्षसाधिपः।
विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥ ६.८८.३८ ॥
అతని ధనుస్సు నారి ధ్వనిని విని, రాక్షసాధిపతి ముఖం వివర్ణమై లక్ష్మణుని వైపు తీక్షణంగా చూశాడు.
6.88.39
विवर्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम्।
सौमित्रिं युद्धसंयुक्तं प्रत्युवाच विभीषणः ॥ ६.८८.३९ ॥
రావణ కుమారుని ముఖం వివర్ణమైనదని చూసి, యుద్ధంలో నిమగ్నుడైన సౌమిత్రితో విభీషణుడు ఇలా బదులిచ్చాడు.
6.88.40
निमित्तान्युपपश्यामि यान्यस्मिन् रावणात्मजे।
त्वर तेन महाबाहो भग्न एष न संशयः ॥ ६.८८.४० ॥
"ఓ మహాబాహూ, ఈ రావణ కుమారునిలో నేను చూస్తున్న లక్షణాలు ఇతడు ఓడిపోయాడని సూచిస్తున్నాయి; ఇందులో సందేహం లేదు. కాబట్టి అతనితో వేగంగా పోరాడు."
6.88.41
ततः संधाय सौमित्रिः शरानाशीविषोपमान्।
मुमोच विशिखांस्तस्मिन् सर्पानिव विषोल्बणान् ॥ ६.८८.४१ ॥
అప్పుడు సౌమిత్రి విషసర్పాల వంటి బాణాలను సంధించి, అతనిపై విషభయంకర సర్పాల్లా ఉన్న బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.88.42
शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः।
मुहूर्तमभवन्मूढः सर्वसंक्षुभितेन्द्रियः ॥ ६.८८.४२ ॥
ఇంద్రవజ్రంలా తాకే లక్ష్మణుని బాణాలచే గాయపడి, అతడు ఒక క్షణం మూర్ఛితుడై, అతని ఇంద్రియాలన్నీ కలతచెందాయి.
6.88.43
उपलभ्य मुहूर्तेन संज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः।
ददर्शावस्थितं वीरमाजौ दशरथात्मजम्।
सोऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात् संरक्तलोचनः ॥ ६.८८.४३ ॥
క్షణంలో స్పృహ తిరిగి, ఇంద్రియాలు మళ్లీ పనిచేయగా, యుద్ధరంగంలో నిలిచిన దశరథ పుత్ర వీరుడిని అతడు చూశాడు. కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో అతడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) వైపు దూసుకెళ్లాడు.
6.88.44
अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः स परुषं वचः।
किं न स्मरसि तद् युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम्।
निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे ॥ ६.८८.४४ ॥
అతడు దగ్గరకు వచ్చి మళ్లీ కఠినమైన మాటలు పలికాడు: "మొదటి యుద్ధంలో నా పరాక్రమాన్ని నువ్వు గుర్తుంచుకోలేదా? అన్నతో కలిసి నువ్వు బంధింపబడి యుద్ధంలో కొట్టుమిట్టాడినప్పుడు అది గుర్తులేదా?"
6.88.45
युवां खलु महायुद्धे वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ प्रथमं भूमौ विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.४५ ॥
మహాయుద్ధంలో వజ్రం, మెరుపుల్లాంటి బాణాలతో మీరిద్దరూ ముందుండగానే మొదట అచేతనులై నేలపై పడగొట్టబడ్డారు.
6.88.46
स्मृतिर्वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्।
गन्तुमिच्छसि यन्मां त्वमाधर्षयितुमिच्छसि ॥ ६.८८.४६ ॥
నీకు జ్ఞాపకం లేదేమో, లేదా యముని నివాసానికి వెళ్లాలనుకుంటున్నావా? నన్నే ఎదిరించాలని నువ్వు కోరుతున్నావు.
6.88.47
यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः।
अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः ॥ ६.८८.४७ ॥
మొదటి యుద్ధంలో నువ్వు నా పరాక్రమాన్ని చూడకపోతే, ఈ రోజు నీకు చూపిస్తాను. ఇప్పుడు స్థిరంగా నిలబడు.
6.88.48
इत्युक्त्वा सप्तभिर्बाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम्।
दशभिस्तु हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः ॥ ६.८८.४८ ॥
ఇలా చెప్పి అతడు ఏడు బాణాలతో లక్ష్మణుని గాయపరిచాడు; పదునైన అంచుగల ఉత్తమ బాణాలతో హనుమంతుని గాయపరిచాడు.
6.88.49
ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान्।
क्रोधाद् द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम् ॥ ६.८८.४९ ॥
అప్పుడు పరాక్రమశాలి అతడు కోపంతో రెట్టింపు ఆవేశంతో, సరిగా ప్రయోగించిన వంద బాణాలతో విభీషణుని గుచ్చివేశాడు.
6.88.50
तद् दृष्ट्वेन्द्रजिता कर्म कृतं रामानुजस्तदा।
अचिन्तयित्वा प्रहसन्नैतत् किंचिदिति ब्रुवन् ॥ ६.८८.५० ॥
ఇంద్రజిత్తు చేసిన ఆ పనిని చూసి రాముని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు, దాని గురించి చింతించక, "ఇది ఏమంత విషయం కాదు" అంటూ నవ్వాడు.
6.88.51
मुमोच च शरान् घोरान् संगृह्य नरपुंगवः।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि ॥ ६.८८.५१ ॥
మనుషులలో శ్రేష్ఠుడైన లక్ష్మణుడు, భయంలేని ముఖంతో, కోపంతో, యుద్ధంలో రావణి మీద భయంకరమైన బాణాలను పట్టుకొని ప్రయోగించాడు.
6.88.52
नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ति निशाचर।
लघवश्चाल्पवीर्याश्च शरा हीमे सुखास्तव ॥ ६.८८.५२ ॥
ఓ రాక్షసా, యుద్ధానికి వచ్చిన శూరులు ఇలా ప్రహరించరు. నీ ఈ బాణాలు తేలికైనవి, అల్ప బలం కలవి; నిజంగా ఇవి హాయిగానే ఉన్నాయి.
6.88.53
नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे युद्धकाङ्क्षिणः।
इत्येवं तं ब्रुवन् धन्वी शरैरभिववर्ष ह ॥ ६.८८.५३ ॥
యుద్ధాన్ని కోరే శూరులు రణంలో ఇలా పోరాడరు. ఇలా అతనితో అంటూ ఆ ధనుర్ధారి బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
6.88.54
तस्य बाणैः सुविध्वस्तं कवचं काञ्चनं महत्।
व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात् ॥ ६.८८.५४ ॥
అతని బాణాలతో పూర్తిగా ధ్వంసమైన అతని గొప్ప బంగారు కవచం రథం మీద ఊడిపోయింది; ఆకాశం నుండి తారల జాలం రాలినట్లు.
6.88.55
विधूतवर्मा नाराचैर्बभूव स कृतव्रणः।
इन्द्रजित् समरे वीरः प्रत्यूषे भानुमानिव ॥ ६.८८.५५ ॥
బాణాలచే కవచం కదిలి, గాయపడిన ఆ వీరుడు ఇంద్రజిత్ యుద్ధంలో ఉదయ సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
6.88.56
ततः शरसहस्रेण संक्रुद्धो रावणात्मजः।
बिभेद समरे वीरो लक्ष्मणं भीमविक्रमः ॥ ६.८८.५६ ॥
అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన, భయంకర పరాక్రమశాలి రావణపుత్రుడు వేలాది బాణాలతో యుద్ధంలో లక్ష్మణుడిని గాయపరిచాడు.
6.88.57
व्यशीर्यत महद्दिव्यं कवचं लक्ष्मणस्य तु।
कृतप्रतिकृतान्योन्यं बभूवतुररिंदमौ ॥ ६.८८.५७ ॥
లక్ష్మణుని గొప్ప దివ్య కవచం ముక్కలై చెదిరిపోయింది; ఒకరిపై ఒకరు దాడి చేసి ప్రతిదాడి చేసిన ఆ ఇద్దరు శత్రుసంహారకులు నిలిచారు.
6.88.58
अभीक्ष्णं निःश्वसन्तौ तौ युध्येतां तुमुलं युधि।
शरसंकृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो रुधिरोक्षितौ ॥ ६.८८.५८ ॥
పదే పదే నిట్టూర్చుతూ ఆ ఇద్దరూ యుద్ధంలో భయంకరంగా పోరాడారు; బాణాలచే వారి అవయవాలన్నీ తెగి, అంతటా రక్తంతో తడిసి ఉన్నారు.
6.88.59
सुदीर्घकालं तौ वीरावन्योन्यं निशितैः शरैः।
ततक्षतुर्महात्मानौ रणकर्मविशारदौ।
बभूवतुश्चात्मजये यत्तौ भीमपराक्रमौ ॥ ६.८८.५९ ॥
చాలా సేపు ఆ ఇద్దరు వీరులు, మహాత్ములు, యుద్ధకళలో నైపుణ్యం గలవారు, వాడి బాణాలతో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు; విజయం కోసం పట్టుదలతో నిలిచిన వారు భయంకర పరాక్రమశాలురు.
6.88.60
तौ शरौघैस्तथाकीर्णौ निकृत्तकवचध्वजौ।
सृजन्तौ रुधिरं चोष्णं जलं प्रस्रवणाविव ॥ ६.८८.६० ॥
బాణాల ధారలచే కప్పబడి, కవచాలు ధ్వజాలు తెగిపోయిన ఆ ఇద్దరు వేడి రక్తాన్ని స్రవిస్తూ, రెండు ఊటలు వేడినీటిని ప్రవహింపజేసినట్లు ఉన్నారు.
6.88.61
शरवर्षं ततो घोरं मुञ्चतोर्भीमनिःस्वनम्।
सासारयोरिवाकाशे नीलयोः कालमेघयोः ॥ ६.८८.६१ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ భయంకర గర్జనతో ఘోరమైన బాణవర్షాన్ని కురిపించారు, ఆకాశంలో రెండు నల్లని కారుమేఘాలు వర్షించినట్లు.
6.88.62
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं क्लमं चाप्युपजग्मतुः ॥ ६.८८.६२ ॥
యుద్ధం చేస్తున్న ఆ ఇద్దరికీ చాలా కాలం గడిచింది; అయినా వారు యుద్ధం నుండి వెనుతిరగలేదు, అలసటా పొందలేదు.
6.88.63
अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः।
शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः ॥ ६.८८.६३ ॥
అస్త్రవిద్యలో శ్రేష్ఠులైన ఆ ఇద్దరూ పదే పదే అస్త్రాలను ప్రదర్శిస్తూ, ఆకాశంలో ఎత్తు పల్లాల రూపాల బాణాలను ప్రయోగించారు.
6.88.64
व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघु चित्रं च सुष्ठु च।
उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर्नरराक्षसौ ॥ ६.८८.६४ ॥
దోషరహితంగా, వేగంగా, విచిత్రంగా, చక్కగా బాణాలు ప్రయోగిస్తూ, ఆ ఇద్దరు—నరుడు, రాక్షసుడు—ఘోరమైన భయంకర యుద్ధం చేశారు.
6.88.65
तयोः पृथक् पृथग् भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः।
स कम्पं जनयामास निर्घात इव दारुणः ॥ ६.८८.६५ ॥
ఆ ఇద్దరి అరచేతి చప్పుడు విడివిడిగా భయంకరంగా వినిపించింది; ఆ శబ్దం భయంకర పిడుగుపాటులా కంపనం కలిగించింది.
6.88.66
तयोः स भ्राजते शब्दस्तथा समरमत्तयोः।
सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेघयोरिव ॥ ६.८८.६६ ॥
యుద్ధోన్మత్తులైన ఆ ఇద్దరి అతి ఘోర గర్జన ఆకాశంలో రెండు మేఘాలు గర్జించినట్లు ప్రకాశించింది.
6.88.67
सुवर्णपुंखैर्नाराचैर्बलवन्तौ कृतव्रणौ।
प्रसुस्रुवाते रुधिरं कीर्तिमन्तौ जये धृतौ ॥ ६.८८.६७ ॥
బంగారు రెక్కల నారాచాలతో గాయపడిన, బలవంతులైన ఆ ఇద్దరి నుండి రక్తం ప్రవహించింది; విజయం కోసం దృఢ సంకల్పంతో ఉన్న కీర్తిమంతులు వారిద్దరు.
6.88.68
ते गात्रयोर्निपतिता रुक्मपुंखाः शरा युधि।
असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम् ॥ ६.८८.६८ ॥
యుద్ధంలో వారి శరీరాలపై పడిన ఆ బంగారు రెక్కల బాణాలు రక్తంతో తడిసి బయటికి వచ్చి భూమి ఉపరితలంలోకి దూసుకుపోయాయి.
6.88.69
अन्ये सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे संजघट्टिरे।
बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चैव तयोर्बाणाः सहस्रशः ॥ ६.८८.६९ ॥
ఇతర అతి పదునైన ఆయుధాలతో ఆకాశంలో అవి పరస్పరం ఢీకొన్నాయి; ఆ ఇద్దరి వేలకొలది బాణాలు విరిగి, ఖండితమయ్యాయి.
6.88.70
स बभूव रणो घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः।
अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः ॥ ६.८८.७० ॥
ఆ యుద్ధం భయంకరమైంది; వారిద్దరి బాణాల రాశి, ప్రజ్వలించే రెండు అగ్నుల మధ్య యజ్ఞంలో దర్భల రాశిలా ఉంది.
6.88.71
तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः।
सुपुष्पाविव निष्पत्रौ वने किंशुकशाल्मली ॥ ६.८८.७१ ॥
ఆ ఇద్దరు మహాత్ముల గాయపడిన దేహాలు, అడవిలో ఆకులు లేక బాగా పూసిన కింశుక, శాల్మలి వృక్షాల్లా ప్రకాశించాయి.
6.88.72
चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर्मुहुः।
इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८८.७२ ॥
ఇంద్రజిత్తు, లక్ష్మణుడు పరస్పరం విజయం కోరుకుంటూ, పదేపదే భయంకరమైన, కోలాహలమైన ఢీకొనుడును జరిపారు.
6.88.73
लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम्।
अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रतिपद्यताम् ॥ ६.८८.७३ ॥
యుద్ధంలో లక్ష్మణుడు రావణిని, రావణి కూడా లక్ష్మణుని కొట్టారు; ఒకరినొకరు కొడుతూ ఉన్నా వారిద్దరూ అలసటను పొందలేదు.
6.88.74
बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ।
शुशुभाते महावीर्यौ प्ररूढाविव पर्वतौ ॥ ६.८८.७४ ॥
శరీరాలలో లోతుగా గుచ్చుకున్న బాణాల సమూహాలతో ఆ ఇద్దరు వేగవంతులు, మహావీరులు పర్వతాల వలె ప్రకాశించారు.
6.88.75
तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम्।
बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः ॥ ६.८८.७५ ॥
వారి రక్తంతో తడిసి, బాణాలతో పూర్తిగా కప్పబడిన వారి అవయవాలన్నీ మండుతున్న అగ్నుల వలె ప్రకాశించాయి.
6.88.76
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं चाप्यभिजग्मतुः ॥ ६.८८.७६ ॥
యుద్ధం చేస్తున్న వారికి చాలా సమయం గడిచింది; కానీ వారు యుద్ధం నుండి వెనుదిరగలేదు, అలసటనూ పొందలేదు.
6.88.77
अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं
समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य।
प्रियहितमुपपादयन् महात्मा
समरमुपेत्य विभीषणोऽवतस्थे ॥ ६.८८.७७ ॥
అప్పుడు యుద్ధ అలసటను తొలగించడానికి, యుద్ధ ముఖాల్లో అజేయుడైన లక్ష్మణునికి ప్రియమూ హితమూ సమకూర్చుతూ మహాత్ముడు విభీషణుడు యుద్ధరంగానికి వచ్చి నిలిచాడు.