വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 6.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.88.1
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधेनाभ्युत्पपात च ॥ ६.८८.१ ॥
വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാവണപുത്രൻ ക്രോധത്താൽ മൂർച്ഛിതനായി. അവൻ കഠോരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് കോപത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു.
6.88.2
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलंकृते।
कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः ॥ ६.८८.२ ॥
ആയുധവും വാളും ഉയർത്തി, നന്നായി അലങ്കരിച്ച മഹാരഥത്തിൽ, കാലസമാനമായ കുതിരകൾ പൂട്ടിയ രഥത്തിൽ നിന്നു; അവൻ കാലാന്തകനെപ്പോലെ തോന്നി.
6.88.3
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्।
धनुर्भीमबलो भीमं शरांश्चामित्रनाशनान् ॥ ६.८८.३ ॥
മഹത്തായതും വിശാലവും വേഗമുള്ളതും ദൃഢവുമായ വില്ലുയർത്തി, ഭീകരബലമുള്ളവൻ ശത്രുനാശകങ്ങളായ ഭീകരശരങ്ങളുമായി നിന്നു.
6.88.4
तं ददर्श महेष्वासो रथस्थः समलंकृतः।
अलंकृतममित्रघ्नो रावणस्यात्मजो बली ॥ ६.८८.४ ॥
മഹാധനുർധരനും, രഥത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനും, നന്നായി അലങ്കരിച്ചവനും, ശത്രുഘാതകനും, രാവണന്റെ ബലവാനായ പുത്രനും അവനെ കണ്ടു.
6.88.5
हनूमत्पृष्ठमारूढमुदयस्थरविप्रभम्।
उवाचैनं सुसंरब्धः सौमित्रिं सविभीषणम् ॥ ६.८८.५ ॥
ഹനുമാന്റെ പുറത്ത് കയറി ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചിരുന്ന അവനെ കണ്ട് അതിക്രോധത്തോടെ അവൻ സൗമിത്രിയോടും വിഭീഷണനോടും പറഞ്ഞു.
6.88.6
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्।
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम् ॥ ६.८८.६ ॥
ആ വാനര ശാർദ്ദൂലന്മാരേ, എന്റെ പരാക്രമം കാണുക! ഇന്ന് എന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് വിടുന്ന, നേരിടാനാവാത്ത ശരവർഷം കാണുക.
6.88.7
मुक्तवर्षमिवाकाशे धारयिष्यथ संयुगे।
अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः।
विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ॥ ६.८८.७ ॥
ആകാശത്തിൽ പെയ്യുന്ന മഴയെ തടയേണ്ടിവരുന്നതുപോലെ യുദ്ധത്തിൽ നിങ്ങൾ എന്റെ അമ്പുകളെ താങ്ങേണ്ടിവരും. ഇന്ന് എന്റെ മഹാധനുസ്സിൽ നിന്ന് തൊടുത്ത എന്റെ അമ്പുകൾ പഞ്ഞിക്കൂമ്പാരത്തെ തീ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ നിങ്ങളുടെ ശരീരങ്ങളെ ചിതറിക്കും.
6.88.8
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः।
अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम् ॥ ६.८८.८ ॥
മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാലും ശൂലം, ശക്തി, ഋഷ്ടി, തോമരം എന്നിവയാലും തുളയ്ക്കപ്പെട്ട നിങ്ങളെയെല്ലാം ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ യമലോകത്തേക്ക് അയക്കും.
6.88.9
सृजतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य संयुगे।
जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः ॥ ६.८८.९ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുമഴ പെയ്യിക്കുന്ന, വേഗമേറിയ കൈകളുള്ള, മേഘംപോലെ ഗർജിക്കുന്ന എന്റെ മുന്നിൽ ആര് നിൽക്കും?
6.88.10
रात्रियुद्धे तदा पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ तौ मया भूयो विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.१० ॥
മുൻപ് രാത്രിയുദ്ധത്തിൽ വജ്രത്തിനും ഇടിമിന്നലിനും തുല്യമായ അമ്പുകളാൽ ആ രണ്ടുപേരെയും ഞാൻ വീണ്ടും വീഴ്ത്തി; അവർ നേതാക്കളോടൊപ്പം ബോധരഹിതരായി.
6.88.11
स्मृतिर्न तेऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं यातो यमक्षयम्।
आशीविषसमं क्रुद्धं यन्मां योद्धुमुपस्थितः ॥ ६.८८.११ ॥
നിനക്ക് ഓർമയില്ലേ, അല്ലെങ്കിൽ നീ വ്യക്തമായി യമലോകത്തേക്ക് പോയി എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; കോപിച്ച വിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെ നീ എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ വന്നുവല്ലോ.
6.88.12
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं राघवस्तदा।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.८८.१२ ॥
രാക്ഷസരാജാവിന്റെ ആ ഗർജനം കേട്ട് അപ്പോൾ രാഘവൻ ഭയമില്ലാത്ത മുഖത്തോടെ, കോപത്തോടെ രാവണിയോട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
6.88.13
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया।
कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान् ॥ ६.८८.१३ ॥
രാക്ഷസാ, കാര്യങ്ങളുടെ പാരം പ്രാപിക്കുക കഠിനമെന്ന് നീ പറഞ്ഞു. കർമ്മത്താൽ കാര്യങ്ങളുടെ പാരത്തിലെത്തുന്നവനാണ് ബുദ്ധിമാൻ.
6.88.14
स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्।
वाचा व्याहृत्य जानीषे कृतार्थोऽस्मीति दुर्मते ॥ ६.८८.१४ ॥
ദുർബുദ്ധിയേ, ആരാലും എളുപ്പം ലഭിക്കാത്ത ലക്ഷ്യം നിനക്കില്ല. വാക്കുകൊണ്ട് പറഞ്ഞ് ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി എന്ന് നീ കരുതുന്നു.
6.88.15
अन्तर्धानगतेनाजौ यत्त्वया चरितस्तदा।
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ॥ ६.८८.१५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അദൃശ്യനായി നീ അന്ന് ചെയ്തത് കള്ളന്മാരുടെ വഴിയാണ്; ഇത് വീരന്മാർ സ്വീകരിക്കുന്ന മാർഗമല്ല.
6.88.16
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितोऽस्मि तव राक्षस।
दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे ॥ ६.८८.१६ ॥
രാക്ഷസാ, നിന്റെ അമ്പുകളുടെ പാതയിൽ ഞാൻ നിൽക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നിന്റെ ആ തേജസ്സ് കാണിക്കൂ; വാക്കുകൊണ്ട് എന്തിന് പൊങ്ങച്ചം പറയുന്നു?
6.88.17
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः।
ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिंजयः ॥ ६.८८.१७ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാബലനും യുദ്ധവിജയിയുമായ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭയങ്കരമായ വില്ലെടുത്ത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ തൊടുത്തു.
6.88.18
तेन सृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः।
सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः ॥ ६.८८.१८ ॥
അവൻ തൊടുത്ത മഹാവേഗമുള്ള അമ്പുകൾ സർപ്പവിഷം പോലെയായിരുന്നു; അവ ലക്ഷ്മണനിലെത്തി ചീറുന്ന സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ വീണു.
6.88.19
शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः।
सौमित्रिमिन्द्रजिद् युद्धे विव्याध शुभलक्षणम् ॥ ६.८८.१९ ॥
വേഗവാനായ രാവണപുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്ത്, യുദ്ധത്തിൽ അതിവേഗമുള്ള അമ്പുകളാൽ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള സൗമിത്രിയെ (ലക്ഷ്മണനെ) മുറിവേൽപ്പിച്ചു.
6.88.20
स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः।
शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः ॥ ६.८८.२० ॥
അമ്പുകളാൽ ശരീരം അതിയായി തുളയ്ക്കപ്പെട്ട്, രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ആ തേജസ്വിയായ ലക്ഷ്മണൻ, പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
6.88.21
इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याभिगम्य च।
विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८८.२१ ॥
ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ പ്രവൃത്തി നന്നായി നോക്കി, അടുത്തുചെന്ന്, അതിമഹത്തായ ഗർജ്ജനം മുഴക്കി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
6.88.22
पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः।
आदास्यन्तेऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तकाः ॥ ६.८८.२२ ॥
എന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് തൊടുക്കപ്പെട്ട, ചിറകുള്ള, മൂർച്ചയേറിയ അഗ്രമുള്ള നിന്റെ അമ്പുകൾ, സൗമിത്രീ, ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ ജീവൻ കവർന്നെടുക്കും; അവ ജീവനെ ഒടുക്കുന്നവയാണ്.
6.88.23
अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण।
गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया ॥ ६.८८.२३ ॥
ലക്ഷ്മണാ, ഇന്ന് ഞാൻ വധിച്ച്, ജീവനറ്റുകിടക്കുന്ന നിന്റെ മേൽ കുറുക്കൻകൂട്ടങ്ങളും പരുന്തുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കഴുകന്മാരും വീഴട്ടെ.
6.88.24
क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमदुर्मतिः।
भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति हतं मया ॥ ६.८८.२४ ॥
അതിമൂഢനായ രാമൻ, എന്നും താഴ്ന്നവനും അനാര്യനുമായ ക്ഷത്രിയകുലാധമനായ, ഭക്തനായ അനുജനെ, ഇന്നുതന്നെ എന്നാൽ വധിക്കപ്പെട്ടവനായി കാണും.
6.88.25
विस्रस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्।
हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया ॥ ६.८८.२५ ॥
സൗമിത്രേ, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ കവചം അഴിഞ്ഞ്, വില്ല് എറിയപ്പെട്ട്, തല അറുക്കപ്പെട്ട് നിലത്ത് കിടക്കുന്നതായി കൊല്ലും.
6.88.26
हेतुमद् वाक्यमर्थज्ञो लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह ॥ ६.८८.२६ ॥
അർത്ഥം അറിയുന്ന ലക്ഷ്മണൻ യുക്തിസഹിതമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
6.88.27
वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मन् हि राक्षस।
अथ कस्माद् वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा ॥ ६.८८.२७ ॥
ദുർബുദ്ധിയേ, ക്രൂരകർമ്മിയായ രാക്ഷസാ, വാക്കിന്റെ ബലം ഉപേക്ഷിക്കൂ. എന്തിന് ഇത് പറയുന്നു? സത്കർമ്മത്താൽ ഇത് നിറവേറ്റൂ.
6.88.28
अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस।
कुरु तत् कर्म येनाहं श्रद्धेयं तव कत्थनम् ॥ ६.८८.२८ ॥
രാക്ഷസാ, പ്രവൃത്തി ചെയ്യാതെ ഇവിടെ എന്തിന് പുകഴ്ത്തുന്നു? ആ പ്രവൃത്തി ചെയ്യൂ, അപ്പോൾ നിന്റെ പുകഴ്ത്തൽ ഞാൻ വിശ്വസിക്കാം.
6.88.29
अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किंचिदप्यनवक्षिपन्।
अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन ॥ ६.८८.२९ ॥
കടുത്ത വാക്കുകൾ പറയാതെ, ഒന്നിനെയും ആക്ഷേപിക്കാതെ, പുകഴ്ത്താതെ ഞാൻ നിന്നെ വധിക്കും. നോക്കൂ, നരഭോജിയേ.
6.88.30
इत्युक्त्वा पञ्च नाराचानाकर्णापूरितान् शरान्।
विजघान महावेगाल्लक्ष्मणो राक्षसोरसि ॥ ६.८८.३० ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ലക്ഷ്മണൻ ചെവിവരെ വലിച്ച അഞ്ച് നാരാചബാണങ്ങൾ മഹാവേഗത്തോടെ രാക്ഷസന്റെ മാറത്ത് എയ്തു.
6.88.31
सुपत्रवाजिता बाणा ज्वलिता इव पन्नगाः।
नैर्ऋतोरस्यभासन्त सवितू रश्मयो यथा ॥ ६.८८.३१ ॥
നല്ല ചിറകുകളോടുകൂടിയ ആ അമ്പുകൾ, ജ്വലിക്കുന്ന സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ, ആ രാക്ഷസന്റെ മാറിൽ സൂര്യരശ്മികൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
6.88.32
स शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः।
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम् ॥ ६.८८.३२ ॥
അവന്റെ അമ്പുകളേറ്റ രാവണപുത്രൻ കോപിച്ച്, നന്നായി തൊടുത്ത മൂന്ന് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനെ തിരിച്ചടിച്ചു.
6.88.33
स बभूव महाभीमो नरराक्षससिंहयोः।
विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परजयैषिणोः ॥ ६.८८.३३ ॥
നര-രാക്ഷസ സിംഹങ്ങളായ ഇരുവരും പരസ്പരം ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടു നടത്തിയ ആ യുദ്ധസംഘർഷം അതിഭയങ്കരവും കോലാഹലമയവുമായി.
6.88.34
विक्रान्तौ बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ।
उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ ॥ ६.८८.३४ ॥
ഇരുവരും വീരന്മാരും ബലസമ്പന്നരും പരാക്രമശാലികളുമായിരുന്നു; ഇരുവരും അതിദുർജയരും ഒപ്പമില്ലാത്ത ബലതേജസ്സുള്ളവരുമായിരുന്നു.
6.88.35
युयुधाते तदा वीरौ ग्रहाविव नभोगतौ।
बलवृत्राविव हि तौ युधि वै दुष्प्रधर्षणौ ॥ ६.८८.३५ ॥
അപ്പോൾ ആ രണ്ടു വീരന്മാരും ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന രണ്ടു ഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ യുദ്ധം ചെയ്തു; യുദ്ധത്തിൽ അവർ ബലനെയും വൃത്രനെയും പോലെ എതിർക്കാനാവാത്തവരായിരുന്നു.
6.88.36
युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव।
बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ।
नरराक्षसमुख्यौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ ६.८८.३६ ॥
അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാക്കൾ സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ യുദ്ധം ചെയ്തു; നിരവധി അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹം അയച്ചും സ്ഥാനം വിടാതെ ഉറച്ചുനിന്നും, മനുഷ്യരിലും രാക്ഷസരിലും പ്രധാനികളായ അവർ ഇരുവരും സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി.
6.88.37
ततः शरान् दाशरथिः संधायामित्रकर्षणः।
ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ६.८८.३७ ॥
അപ്പോൾ ശത്രുക്കളെ അമർത്തുന്ന ദശരഥപുത്രൻ ശരങ്ങൾ തൊടുത്ത്, കോപത്തോടെ ചീറുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ അവ രാക്ഷസേന്ദ്രന് നേരെ അയച്ചു.
6.88.38
तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा राक्षसाधिपः।
विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥ ६.८८.३८ ॥
അവന്റെ വില്ലിന്റെ ഞാണൊലി കേട്ട്, രാക്ഷസാധിപൻ വിളറിയ മുഖത്തോടെ ലക്ഷ്മണനെ സൂക്ഷ്മമായി നോക്കി.
6.88.39
विवर्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम्।
सौमित्रिं युद्धसंयुक्तं प्रत्युवाच विभीषणः ॥ ६.८८.३९ ॥
രാവണപുത്രന്റെ വിളറിയ മുഖം കണ്ട്, യുദ്ധത്തിൽ മുഴുകിയ സൗമിത്രിയോട് വിഭീഷണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
6.88.40
निमित्तान्युपपश्यामि यान्यस्मिन् रावणात्मजे।
त्वर तेन महाबाहो भग्न एष न संशयः ॥ ६.८८.४० ॥
"മഹാബാഹോ, ഈ രാവണപുത്രനിൽ ഞാൻ കാണുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ ഇവൻ പരാജിതനായിരിക്കുന്നു എന്ന് കാണിക്കുന്നു; സംശയമില്ല. അതിനാൽ ഇവനോട് വേഗം പോരാടുക."
6.88.41
ततः संधाय सौमित्रिः शरानाशीविषोपमान्।
मुमोच विशिखांस्तस्मिन् सर्पानिव विषोल्बणान् ॥ ६.८८.४१ ॥
അപ്പോൾ സൗമിത്രി വിഷസർപ്പങ്ങൾക്ക് തുല്യമായ ശരങ്ങൾ തൊടുത്ത്, വിഷം നിറഞ്ഞ ഉഗ്രസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ അവന്റെ നേരെ അയച്ചു.
6.88.42
शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः।
मुहूर्तमभवन्मूढः सर्वसंक्षुभितेन्द्रियः ॥ ६.८८.४२ ॥
ഇന്ദ്രവജ്രത്തിന്റെ സ്പർശമുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ ശരങ്ങളേറ്റ്, അവൻ ഒരു നിമിഷം മോഹിതനായി; അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെല്ലാം കലങ്ങി.
6.88.43
उपलभ्य मुहूर्तेन संज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः।
ददर्शावस्थितं वीरमाजौ दशरथात्मजम्।
सोऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात् संरक्तलोचनः ॥ ६.८८.४३ ॥
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്ന ദശരഥപുത്രനായ വീരനെ അവൻ കണ്ടു. കോപത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവൻ സൗമിത്രിയുടെ (ലക്ഷ്മണന്റെ) നേർക്ക് മുന്നേറി.
6.88.44
अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः स परुषं वचः।
किं न स्मरसि तद् युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम्।
निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे ॥ ६.८८.४४ ॥
അവൻ അടുത്തെത്തി വീണ്ടും പരുഷവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആദ്യയുദ്ധത്തിൽ എന്റെ പരാക്രമം നിനക്ക് ഓർമ്മയില്ലേ? സഹോദരനോടൊപ്പം നീ ബന്ധിതനായി യുദ്ധത്തിൽ പിടഞ്ഞപ്പോൾ അത് ഓർമ്മയില്ലേ?"
6.88.45
युवां खलु महायुद्धे वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ प्रथमं भूमौ विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.४५ ॥
മഹായുദ്ധത്തിൽ വജ്രത്തിനും മിന്നലിനും തുല്യമായ അമ്പുകളാൽ നിങ്ങൾ ഇരുവരും മുന്നണിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾതന്നെ ആദ്യം ബോധരഹിതരായി ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
6.88.46
स्मृतिर्वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्।
गन्तुमिच्छसि यन्मां त्वमाधर्षयितुमिच्छसि ॥ ६.८८.४६ ॥
നിനക്ക് ഓർമ്മയില്ലെന്നു തോന്നുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ യമലോകത്തേക്ക് പോകാനാണ് നിനക്ക് ആഗ്രഹം; എന്നെത്തന്നെ ആക്രമിക്കാനാണ് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.
6.88.47
यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः।
अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः ॥ ६.८८.४७ ॥
ആദ്യയുദ്ധത്തിൽ നീ എന്റെ പരാക്രമം കണ്ടിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം. ഇപ്പോൾ ഉറച്ചു നിൽക്കൂ.
6.88.48
इत्युक्त्वा सप्तभिर्बाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम्।
दशभिस्तु हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः ॥ ६.८८.४८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ഏഴ് അമ്പുകളാൽ ലക്ഷ്മണനെ മുറിവേൽപ്പിച്ചു; മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രമുള്ള ഉത്തമമായ പത്ത് അമ്പുകളാൽ ഹനുമാനെയും.
6.88.49
ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान्।
क्रोधाद् द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम् ॥ ६.८८.४९ ॥
അപ്പോൾ പരാക്രമിയായ അവൻ കോപത്താൽ ഇരട്ടി ക്ഷോഭിതനായി, നന്നായി തൊടുത്ത നൂറ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വിഭീഷണനെ തുളച്ചു.
6.88.50
तद् दृष्ट्वेन्द्रजिता कर्म कृतं रामानुजस्तदा।
अचिन्तयित्वा प्रहसन्नैतत् किंचिदिति ब्रुवन् ॥ ६.८८.५० ॥
ഇന്ദ്രജിത്ത് ചെയ്ത ആ പ്രവൃത്തി കണ്ട രാമാനുജൻ, അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെ, "ഇതൊന്നും ഒരു കാര്യമല്ല" എന്നു പറഞ്ഞ് ചിരിച്ചു.
6.88.51
मुमोच च शरान् घोरान् संगृह्य नरपुंगवः।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि ॥ ६.८८.५१ ॥
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ, ഭയമില്ലാത്ത മുഖത്തോടെ, കോപത്തോടെ, യുദ്ധത്തിൽ രാവണപുത്രനുനേരെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ എടുത്ത് തൊടുത്തു.
6.88.52
नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ति निशाचर।
लघवश्चाल्पवीर्याश्च शरा हीमे सुखास्तव ॥ ६.८८.५२ ॥
രാക്ഷസാ, യുദ്ധത്തിൽ വന്ന ശൂരന്മാർ ഇങ്ങനെ പ്രഹരിക്കാറില്ല. നിന്റെ ഈ അമ്പുകൾ ലഘുവും ദുർബലശക്തിയുള്ളവയുമാണ്; ശരിക്കും ഇവ സുഖകരം മാത്രം.
6.88.53
नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे युद्धकाङ्क्षिणः।
इत्येवं तं ब्रुवन् धन्वी शरैरभिववर्ष ह ॥ ६.८८.५३ ॥
യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശൂരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ഇങ്ങനെ പോരാടുകയില്ല. ഇങ്ങനെ അവനോടു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ വില്ലാളി അമ്പുകളുടെ മഴ വർഷിച്ചു.
6.88.54
तस्य बाणैः सुविध्वस्तं कवचं काञ्चनं महत्।
व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात् ॥ ६.८८.५४ ॥
അവന്റെ അമ്പുകളാൽ തകർന്ന അവന്റെ വലിയ സ്വർണ്ണകവചം തേരിന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ വീണു ചിതറി; ആകാശത്തുനിന്ന് നക്ഷത്രജാലം വീഴുന്നതുപോലെ.
6.88.55
विधूतवर्मा नाराचैर्बभूव स कृतव्रणः।
इन्द्रजित् समरे वीरः प्रत्यूषे भानुमानिव ॥ ६.८८.५५ ॥
അമ്പുകളാൽ കവചം ഇളകി, മുറിവേറ്റ ആ വീരനായ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധത്തിൽ പ്രഭാതസൂര്യനെപ്പോലെ വിളങ്ങി.
6.88.56
ततः शरसहस्रेण संक्रुद्धो रावणात्मजः।
बिभेद समरे वीरो लक्ष्मणं भीमविक्रमः ॥ ६.८८.५६ ॥
അപ്പോൾ കോപിച്ച, ഭയങ്കര പരാക്രമിയായ രാവണപുത്രൻ ആയിരം അമ്പുകളാൽ യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണനെ തുളച്ചു.
6.88.57
व्यशीर्यत महद्दिव्यं कवचं लक्ष्मणस्य तु।
कृतप्रतिकृतान्योन्यं बभूवतुररिंदमौ ॥ ६.८८.५७ ॥
ലക്ഷ്മണന്റെ മഹത്തായ ദിവ്യകവചം തകർന്നുചിതറി; പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചും തിരിച്ചടിച്ചും ആ ശത്രുനിഗ്രഹികൾ നിന്നു.
6.88.58
अभीक्ष्णं निःश्वसन्तौ तौ युध्येतां तुमुलं युधि।
शरसंकृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो रुधिरोक्षितौ ॥ ६.८८.५८ ॥
ഇടവിടാതെ ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട് ആ ഇരുവരും യുദ്ധത്തിൽ കഠിനമായി പോരാടി; അമ്പുകളാൽ അവരുടെ സർവാംഗങ്ങളും മുറിഞ്ഞ്, എല്ലായിടത്തും രക്തത്തിൽ കുതിർന്നു.
6.88.59
सुदीर्घकालं तौ वीरावन्योन्यं निशितैः शरैः।
ततक्षतुर्महात्मानौ रणकर्मविशारदौ।
बभूवतुश्चात्मजये यत्तौ भीमपराक्रमौ ॥ ६.८८.५९ ॥
വളരെ നേരം ആ വീരന്മാരായ, മഹാത്മാക്കളായ, യുദ്ധകർമ്മത്തിൽ വിദഗ്ധരായ ഇരുവരും മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചു; വിജയത്തിനായി ഉറച്ചുനിന്ന അവർ ഭയങ്കര പരാക്രമികളായിരുന്നു.
6.88.60
तौ शरौघैस्तथाकीर्णौ निकृत्तकवचध्वजौ।
सृजन्तौ रुधिरं चोष्णं जलं प्रस्रवणाविव ॥ ६.८८.६० ॥
അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹത്താൽ മൂടപ്പെട്ട്, കവചവും ധ്വജവും മുറിഞ്ഞ ആ ഇരുവരും ചൂടുള്ള രക്തം ഒഴുക്കി; രണ്ട് ഉറവുകൾ ചൂടുവെള്ളം ചൊരിയുന്നതുപോലെ അവർ നിന്നു.
6.88.61
शरवर्षं ततो घोरं मुञ्चतोर्भीमनिःस्वनम्।
सासारयोरिवाकाशे नीलयोः कालमेघयोः ॥ ६.८८.६१ ॥
അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും ഭയങ്കരമായ ഗർജ്ജനത്തോടെ ഘോരമായ ശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞു, ആകാശത്ത് രണ്ട് കരിംനീല കാർമേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്യുന്നതുപോലെ.
6.88.62
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं क्लमं चाप्युपजग्मतुः ॥ ६.८८.६२ ॥
യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന അവർക്കിരുവർക്കും വളരെ സമയം കഴിഞ്ഞു; എന്നാൽ അവർ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല, ക്ഷീണവും അവരെ ബാധിച്ചില്ല.
6.88.63
अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः।
शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः ॥ ६.८८.६३ ॥
അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ആ ഇരുവരും ആവർത്തിച്ച് അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ച്, ആകാശത്ത് ഉയർന്നും താഴ്ന്നും രൂപമുള്ള ശരങ്ങൾ തൊടുത്തു.
6.88.64
व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघु चित्रं च सुष्ठु च।
उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर्नरराक्षसौ ॥ ६.८८.६४ ॥
കുറ്റമറ്റവരായി, വേഗത്തിലും വിചിത്രമായും നന്നായും അമ്പെയ്ത്ത് നടത്തി, ആ മനുഷ്യനും രാക്ഷസനും ഭയങ്കരവും കോലാഹലമുള്ളതുമായ യുദ്ധം ചെയ്തു.
6.88.65
तयोः पृथक् पृथग् भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः।
स कम्पं जनयामास निर्घात इव दारुणः ॥ ६.८८.६५ ॥
അവർ ഇരുവരുടെയും കൈത്തലങ്ങളുടെ ഭയങ്കരമായ താളശബ്ദം വേറിട്ടു കേട്ടു; ആ ശബ്ദം ഭയങ്കരമായ ഇടിമിന്നൽപോലെ കമ്പനമുണ്ടാക്കി.
6.88.66
तयोः स भ्राजते शब्दस्तथा समरमत्तयोः।
सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेघयोरिव ॥ ६.८८.६६ ॥
യുദ്ധലഹരിയിൽ ഉന്മത്തരായ ആ ഇരുവരുടെയും അതിഘോരമായ ഗർജ്ജനം ആകാശത്ത് രണ്ടു മേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനംപോലെ മുഴങ്ങി.
6.88.67
सुवर्णपुंखैर्नाराचैर्बलवन्तौ कृतव्रणौ।
प्रसुस्रुवाते रुधिरं कीर्तिमन्तौ जये धृतौ ॥ ६.८८.६७ ॥
സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ള നാരാചങ്ങളാൽ മുറിവേറ്റ, ബലവാന്മാരായ ആ ഇരുവരിൽനിന്നും രക്തം ഒഴുകി; ജയത്തിനായി ഉറച്ചുനിന്ന കീർത്തിമാന്മാരായ അവർ ഇരുവരും.
6.88.68
ते गात्रयोर्निपतिता रुक्मपुंखाः शरा युधि।
असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम् ॥ ६.८८.६८ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ വീണ ആ സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ള ശരങ്ങൾ രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന് പുറത്തുവന്ന് ഭൂതലത്തിലേക്ക് തറഞ്ഞുകയറി.
6.88.69
अन्ये सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे संजघट्टिरे।
बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चैव तयोर्बाणाः सहस्रशः ॥ ६.८८.६९ ॥
മറ്റുള്ളവ അതിതീക്ഷ്ണമായ ആയുധങ്ങളാൽ ആകാശത്തിൽ പരസ്പരം കൂട്ടിമുട്ടി; ആ ഇരുവരുടെയും ആയിരക്കണക്കിന് ശരങ്ങൾ ഒടിഞ്ഞും മുറിഞ്ഞും പോയി.
6.88.70
स बभूव रणो घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः।
अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः ॥ ६.८८.७० ॥
ആ യുദ്ധം ഭയങ്കരമായി; അവരിരുവരുടെയും ശരങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം, യാഗത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന രണ്ട് അഗ്നികൾക്കിടയിലെ ദർഭക്കൂമ്പാരം പോലെയായിരുന്നു.
6.88.71
तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः।
सुपुष्पाविव निष्पत्रौ वने किंशुकशाल्मली ॥ ६.८८.७१ ॥
ആ മഹാത്മാക്കളുടെ മുറിവേറ്റ ദേഹങ്ങൾ, കാട്ടിൽ ഇലകളില്ലാതെ നന്നായി പൂത്ത കിംശുകത്തിനും ശാൽമലിക്കും സമാനം ശോഭിച്ചു.
6.88.72
चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर्मुहुः।
इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८८.७२ ॥
ഇന്ദ്രജിത്തും ലക്ഷ്മണനും, പരസ്പരം ജയം ആഗ്രഹിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഭയങ്കരവും കോലാഹലവുമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ നടത്തി.
6.88.73
लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम्।
अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रतिपद्यताम् ॥ ६.८८.७३ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാവണിയെയും രാവണി ലക്ഷ്മണനെയും പ്രഹരിച്ചു; പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചിട്ടും ഇരുവരും ക്ഷീണം അനുഭവിച്ചില്ല.
6.88.74
बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ।
शुशुभाते महावीर्यौ प्ररूढाविव पर्वतौ ॥ ६.८८.७४ ॥
ശരീരത്തിൽ ആഴത്തിൽ തറച്ച അമ്പുകളുടെ വലയങ്ങളാൽ ആ വേഗശാലികളും മഹാവീര്യരും മുളച്ചുയർന്ന പർവതങ്ങൾപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
6.88.75
तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम्।
बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः ॥ ६.८८.७५ ॥
അവരുടെ രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന്, അമ്പുകളാൽ പൂർണമായി മൂടപ്പെട്ട അവരുടെ സർവ അവയവങ്ങളും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നികളെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
6.88.76
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं चाप्यभिजग्मतुः ॥ ६.८८.७६ ॥
യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ആ ഇരുവർക്കും വലിയ കാലം കടന്നുപോയി; എന്നാൽ അവർ യുദ്ധത്തിൽനിന്ന് പിന്തിരിഞ്ഞില്ല, ക്ഷീണവും അനുഭവിച്ചില്ല.
6.88.77
अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं
समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य।
प्रियहितमुपपादयन् महात्मा
समरमुपेत्य विभीषणोऽवतस्थे ॥ ६.८८.७७ ॥
അപ്പോൾ യുദ്ധക്ഷീണം അകറ്റാൻ, യുദ്ധമുഖങ്ങളിൽ അജയ്യനായ ലക്ഷ്മണന് പ്രിയവും ഹിതവും സാധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മഹാത്മാവായ വിഭീഷണൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വന്നു നിന്നു.