ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.88.1
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधेनाभ्युत्पपात च ॥ ६.८८.१ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.88.2
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलंकृते।
कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः ॥ ६.८८.२ ॥
ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਸਜੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਥ ਉੱਤੇ, ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਜੁੜੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਕਾਲਾਂਤਕ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
6.88.3
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्।
धनुर्भीमबलो भीमं शरांश्चामित्रनाशनान् ॥ ६.८८.३ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
6.88.4
तं ददर्श महेष्वासो रथस्थः समलंकृतः।
अलंकृतममित्रघ्नो रावणस्यात्मजो बली ॥ ६.८८.४ ॥
ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.88.5
हनूमत्पृष्ठमारूढमुदयस्थरविप्रभम्।
उवाचैनं सुसंरब्धः सौमित्रिं सविभीषणम् ॥ ६.८८.५ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਉਦੈ ਹੁੰਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.88.6
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्।
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम् ॥ ६.८८.६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰ-ਸ਼ੇਰਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵੇਖੋ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਵਾਲੀ, ਅਸਹਿ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਵੇਖੋ।
6.88.7
मुक्तवर्षमिवाकाशे धारयिष्यथ संयुगे।
अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः।
विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ॥ ६.८८.७ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਣ ਝੱਲੋਗੇ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਮੇਰੇ ਬਾਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੰਡਾ ਦੇਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਰੂੰ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ।
6.88.8
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः।
अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम् ॥ ६.८८.८ ॥
ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ, ਸ਼ੂਲ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜਾਂਗਾ।
6.88.9
सृजतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य संयुगे।
जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः ॥ ६.८८.९ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਫੁਰਤੀਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ?
6.88.10
रात्रियुद्धे तदा पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ तौ मया भूयो विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.१० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਨੀ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਡੇਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਗੂਆਂ ਸਮੇਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
6.88.11
स्मृतिर्न तेऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं यातो यमक्षयम्।
आशीविषसमं क्रुद्धं यन्मां योद्धुमुपस्थितः ॥ ६.८८.११ ॥
ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਯਮਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਆਇਆ ਹੈਂ।
6.88.12
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं राघवस्तदा।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.८८.१२ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੀ ਉਸ ਗਰਜ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਨਿਡਰ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਵਣਿ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.88.13
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया।
कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान् ॥ ६.८८.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਰ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ।
6.88.14
स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्।
वाचा व्याहृत्य जानीषे कृतार्थोऽस्मीति दुर्मते ॥ ६.८८.१४ ॥
ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਅਰਥ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲ ਕੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ।
6.88.15
अन्तर्धानगतेनाजौ यत्त्वया चरितस्तदा।
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ॥ ६.८८.१५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਉਦੋਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਇਹ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਅਪਣਾਇਆ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
6.88.16
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितोऽस्मि तव राक्षस।
दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे ॥ ६.८८.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਉਹ ਤੇਜ ਦਿਖਾ; ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ?
6.88.17
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः।
ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिंजयः ॥ ६.८८.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.88.18
तेन सृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः।
सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः ॥ ६.८८.१८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਛੱਡੇ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਉਹ ਲਛਮਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਫੁੰਕਾਰਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੇ।
6.88.19
शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः।
सौमित्रिमिन्द्रजिद् युद्धे विव्याध शुभलक्षणम् ॥ ६.८८.१९ ॥
ਵੇਗਵਾਨ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਵੇਗਵਾਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.88.20
स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः।
शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः ॥ ६.८८.२० ॥
ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
6.88.21
इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याभिगम्य च।
विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८८.२१ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.88.22
पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः।
आदास्यन्तेऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तकाः ॥ ६.८८.२२ ॥
ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਬਾਣ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
6.88.23
अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण।
गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया ॥ ६.८८.२३ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਗਿਰਝਾਂ ਟੁੱਟ ਪੈਣ।
6.88.24
क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमदुर्मतिः।
भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति हतं मया ॥ ६.८८.२४ ॥
ਪਰਮ ਮੂਰਖ ਰਾਮ, ਸਦਾ ਨੀਚ ਅਤੇ ਅਨਾਰੀਆ ਕਸ਼ੱਤਰੀ-ਕੁਲ ਦਾ ਕਲੰਕ ਤੈਨੂੰ, ਭਗਤ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖੇਗਾ।
6.88.25
विस्रस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्।
हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया ॥ ६.८८.२५ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਵਚ ਢਿੱਲਾ, ਧਨੁਸ਼ ਸੁੱਟਿਆ, ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਾਂਗਾ।
6.88.26
हेतुमद् वाक्यमर्थज्ञो लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह ॥ ६.८८.२६ ॥
ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਾਰਨ ਸਹਿਤ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
6.88.27
वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मन् हि राक्षस।
अथ कस्माद् वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा ॥ ६.८८.२७ ॥
ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਬਲ ਤਿਆਗ। ਇਹ ਕਿਉਂ ਆਖਦਾ ਹੈਂ? ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ।
6.88.28
अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस।
कुरु तत् कर्म येनाहं श्रद्धेयं तव कत्थनम् ॥ ६.८८.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ? ਉਹ ਕਰਮ ਕਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ਼ੇਖੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਾਂ।
6.88.29
अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किंचिदप्यनवक्षिपन्।
अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन ॥ ६.८८.२९ ॥
ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿੰਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਵੇਖ, ਹੇ ਨਰਭੱਖੀ।
6.88.30
इत्युक्त्वा पञ्च नाराचानाकर्णापूरितान् शरान्।
विजघान महावेगाल्लक्ष्मणो राक्षसोरसि ॥ ६.८८.३० ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਖਿੱਚੇ ਪੰਜ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣ ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰੇ।
6.88.31
सुपत्रवाजिता बाणा ज्वलिता इव पन्नगाः।
नैर्ऋतोरस्यभासन्त सवितू रश्मयो यथा ॥ ६.८८.३१ ॥
ਸੋਹਣੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਾਣ, ਬਲਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
6.88.32
स शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः।
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम् ॥ ६.८८.३२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਏ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਵਾਬੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.88.33
स बभूव महाभीमो नरराक्षससिंहयोः।
विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परजयैषिणोः ॥ ६.८८.३३ ॥
ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੌਲਾ-ਭਰਿਆ ਟਕਰਾਅ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
6.88.34
विक्रान्तौ बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ।
उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ ॥ ६.८८.३४ ॥
ਦੋਵੇਂ ਬਹਾਦਰ, ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸੂਰਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਦੋਵੇਂ ਅਤਿ ਦੁਰਜੇਯ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਤੇ ਤੇਜ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।
6.88.35
युयुधाते तदा वीरौ ग्रहाविव नभोगतौ।
बलवृत्राविव हि तौ युधि वै दुष्प्रधर्षणौ ॥ ६.८८.३५ ॥
ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਦੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜੇ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਲ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਅਜਿੱਤ ਸਨ।
6.88.36
युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव।
बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ।
नरराक्षसमुख्यौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ ६.८८.३६ ॥
ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜੇ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਛੱਡਦੇ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਏ।
6.88.37
ततः शरान् दाशरथिः संधायामित्रकर्षणः।
ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ६.८८.३७ ॥
ਫਿਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਫੁੰਕਾਰਦੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਰਾਜ ਵੱਲ ਛੱਡੇ।
6.88.38
तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा राक्षसाधिपः।
विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥ ६.८८.३८ ॥
ਉਸ ਦੀ ਧਨੁਸ਼-ਤਾਰ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ।
6.88.39
विवर्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम्।
सौमित्रिं युद्धसंयुक्तं प्रत्युवाच विभीषणः ॥ ६.८८.३९ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਫਿੱਕਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
6.88.40
निमित्तान्युपपश्यामि यान्यस्मिन् रावणात्मजे।
त्वर तेन महाबाहो भग्न एष न संशयः ॥ ६.८८.४० ॥
"ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਸ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੋ ਲੱਛਣ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਲੜੋ।"
6.88.41
ततः संधाय सौमित्रिः शरानाशीविषोपमान्।
मुमोच विशिखांस्तस्मिन् सर्पानिव विषोल्बणान् ॥ ६.८८.४१ ॥
ਫਿਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਜ਼ਹਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ।
6.88.42
शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः।
मुहूर्तमभवन्मूढः सर्वसंक्षुभितेन्द्रियः ॥ ६.८८.४२ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਛੋਹ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹਿੱਲ ਗਈਆਂ।
6.88.43
उपलभ्य मुहूर्तेन संज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः।
ददर्शावस्थितं वीरमाजौ दशरथात्मजम्।
सोऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात् संरक्तलोचनः ॥ ६.८८.४३ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਮੁੜ ਚੇਤਨ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
6.88.44
अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः स परुषं वचः।
किं न स्मरसि तद् युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम्।
निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे ॥ ६.८८.४४ ॥
ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ: "ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ? ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੜਫਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ?"
6.88.45
युवां खलु महायुद्धे वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ प्रथमं भूमौ विसंज्ञौ सपुरःसरौ ॥ ६.८८.४५ ॥
ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਸੀ।
6.88.46
स्मृतिर्वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्।
गन्तुमिच्छसि यन्मां त्वमाधर्षयितुमिच्छसि ॥ ६.८८.४६ ॥
ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਯਮਲੋਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
6.88.47
यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः।
अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः ॥ ६.८८.४७ ॥
ਜੇ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾ।
6.88.48
इत्युक्त्वा सप्तभिर्बाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम्।
दशभिस्तु हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः ॥ ६.८८.४८ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ।
6.88.49
ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान्।
क्रोधाद् द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम् ॥ ६.८८.४९ ॥
ਫਿਰ ਬਲਵਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਏ ਸੌ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.88.50
तद् दृष्ट्वेन्द्रजिता कर्म कृतं रामानुजस्तदा।
अचिन्तयित्वा प्रहसन्नैतत् किंचिदिति ब्रुवन् ॥ ६.८८.५० ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਉਹ ਕੰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।"
6.88.51
मुमोच च शरान् घोरान् संगृह्य नरपुंगवः।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि ॥ ६.८८.५१ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨਿਰਭੈ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣੀ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛੱਡੇ।
6.88.52
नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ति निशाचर।
लघवश्चाल्पवीर्याश्च शरा हीमे सुखास्तव ॥ ६.८८.५२ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੂਰਮੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਤੇਰੇ ਇਹ ਬਾਣ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਸੁਖਦਾਈ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
6.88.53
नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे युद्धकाङ्क्षिणः।
इत्येवं तं ब्रुवन् धन्वी शरैरभिववर्ष ह ॥ ६.८८.५३ ॥
ਯੁੱਧ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਸੂਰਮੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਦਿਆਂ ਉਸ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
6.88.54
तस्य बाणैः सुविध्वस्तं कवचं काञ्चनं महत्।
व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात् ॥ ६.८८.५४ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟਿਆ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਵਚ ਰੱਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਉੱਤੇ ਖਿੱਲਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
6.88.55
विधूतवर्मा नाराचैर्बभूव स कृतव्रणः।
इन्द्रजित् समरे वीरः प्रत्यूषे भानुमानिव ॥ ६.८८.५५ ॥
ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕਵਚ ਹਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੀਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
6.88.56
ततः शरसहस्रेण संक्रुद्धो रावणात्मजः।
बिभेद समरे वीरो लक्ष्मणं भीमविक्रमः ॥ ६.८८.५६ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.88.57
व्यशीर्यत महद्दिव्यं कवचं लक्ष्मणस्य तु।
कृतप्रतिकृतान्योन्यं बभूवतुररिंदमौ ॥ ६.८८.५७ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦਿਵਿਆ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖਿੰਡ ਗਿਆ; ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਤੇ ਜਵਾਬੀ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ-ਦਮਨ ਵੀਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
6.88.58
अभीक्ष्णं निःश्वसन्तौ तौ युध्येतां तुमुलं युधि।
शरसंकृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो रुधिरोक्षितौ ॥ ६.८८.५८ ॥
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਲੜਦੇ ਰਹੇ; ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੱਟੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.88.59
सुदीर्घकालं तौ वीरावन्योन्यं निशितैः शरैः।
ततक्षतुर्महात्मानौ रणकर्मविशारदौ।
बभूवतुश्चात्मजये यत्तौ भीमपराक्रमौ ॥ ६.८८.५९ ॥
ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਜਿੱਤ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਨ।
6.88.60
तौ शरौघैस्तथाकीर्णौ निकृत्तकवचध्वजौ।
सृजन्तौ रुधिरं चोष्णं जलं प्रस्रवणाविव ॥ ६.८८.६० ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ, ਕਵਚ ਅਤੇ ਧੁਜਾ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਰਮ ਲਹੂ ਵਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਝਰਨੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਹਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।
6.88.61
शरवर्षं ततो घोरं मुञ्चतोर्भीमनिःस्वनम्।
सासारयोरिवाकाशे नीलयोः कालमेघयोः ॥ ६.८८.६१ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਨਾਲ ਘੋਰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨੀਲੇ ਕਾਲੇ ਮੇਘ ਵਰ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋਣ।
6.88.62
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं क्लमं चाप्युपजग्मतुः ॥ ६.८८.६२ ॥
ਲੜਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਮੋੜੇ, ਨਾ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ।
6.88.63
अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः।
शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः ॥ ६.८८.६३ ॥
ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਿਆਤਾ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਸਤ੍ਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗੇ।
6.88.64
व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघु चित्रं च सुष्ठु च।
उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर्नरराक्षसौ ॥ ६.८८.६४ ॥
ਬਿਨਾਂ ਨੁਕਸ ਦੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਵਿਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬੜੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬਾਣ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼—ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੁਮੁਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.88.65
तयोः पृथक् पृथग् भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः।
स कम्पं जनयामास निर्घात इव दारुणः ॥ ६.८८.६५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਾਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕੜਕਣ ਵਾਂਗ ਕੰਬਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਗਈ।
6.88.66
तयोः स भ्राजते शब्दस्तथा समरमत्तयोः।
सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेघयोरिव ॥ ६.८८.६६ ॥
ਯੁੱਧ-ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੇਘਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।
6.88.67
सुवर्णपुंखैर्नाराचैर्बलवन्तौ कृतव्रणौ।
प्रसुस्रुवाते रुधिरं कीर्तिमन्तौ जये धृतौ ॥ ६.८८.६७ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਬਲਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ; ਜਿੱਤ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸਨ।
6.88.68
ते गात्रयोर्निपतिता रुक्मपुंखाः शरा युधि।
असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम् ॥ ६.८८.६८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੇ।
6.88.69
अन्ये सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे संजघट्टिरे।
बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चैव तयोर्बाणाः सहस्रशः ॥ ६.८८.६९ ॥
ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਟੁੱਟੇ ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਗਏ।
6.88.70
स बभूव रणो घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः।
अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः ॥ ६.८८.७० ॥
ਉਹ ਯੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ, ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਲਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਸੀ।
6.88.71
तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः।
सुपुष्पाविव निष्पत्रौ वने किंशुकशाल्मली ॥ ६.८८.७१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਰੀਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੂਬ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਢਾਕ ਅਤੇ ਸੇਮਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭੇ।
6.88.72
चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर्मुहुः।
इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८८.७२ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੌਲੇ ਵਾਲਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
6.88.73
लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम्।
अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रतिपद्यताम् ॥ ६.८८.७३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣਿ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਵਣਿ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਾਰ ਕੀਤੇ; ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
6.88.74
बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ।
शुशुभाते महावीर्यौ प्ररूढाविव पर्वतौ ॥ ६.८८.७४ ॥
ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਧਸੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰ ਉੱਚੇ ਉੱਗੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗੇ।
6.88.75
तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम्।
बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः ॥ ६.८८.७५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਬਲਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
6.88.76
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः।
न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं चाप्यभिजग्मतुः ॥ ६.८८.७६ ॥
ਲੜਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ; ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
6.88.77
अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं
समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य।
प्रियहितमुपपादयन् महात्मा
समरमुपेत्य विभीषणोऽवतस्थे ॥ ६.८८.७७ ॥
ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਣ-ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਜੇਯ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।