વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.96.1
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः।
बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिस्तदा ॥ ६.९६.१ ॥
આ રીતે દશગ્રીવના બાણોથી જેમના દેહ કપાઈ ગયા હતા, તે વાનરોથી ત્યારે ત્યાંની ભૂમિ વેરાઈ ગઈ હતી.
6.96.2
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसम्पातमेकतः।
न शेकुः सहितुं दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा ॥ ६.९६.२ ॥
રાવણના એ અસહ્ય બાણવર્ષાને એક બાજુથી તેઓ સહન ન કરી શક્યા, જેમ પતંગિયાં બળતી આગ સહન ન કરી શકે.
6.96.3
तेऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः।
पावकार्चिः समाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः ॥ ६.९६.३ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી પીડાઈને ચીસો પાડતા તેઓ ચારેબાજુ ભાગ્યા; અગ્નિની જ્વાળામાં ઘેરાઈને બળતા હાથીઓની જેમ.
6.96.4
प्लवंगानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः।
संययौ समरे तस्मिन् विधमन् रावणः शरैः ॥ ६.९६.४ ॥
તે યુદ્ધમાં રાવણ બાણોથી વાનરસેનાઓને વિખેરતો આગળ વધ્યો; જેમ પવન મોટાં વાદળોને વિખેરે છે.
6.96.5
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम्।
आससाद ततो युद्धे त्वरितं राघवं रणे ॥ ६.९६.५ ॥
વાનરોનો ઝડપથી સંહાર કરીને રાક્ષસરાજ યુદ્ધમાં ત્વરાથી રાઘવની સમીપ પહોંચ્યો.
6.96.6
सुग्रीवस्तान् कपीन् दृष्ट्वा भग्नान् विद्रावितान् रणे।
गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे द्रुतं मनः ॥ ६.९६.६ ॥
યુદ્ધમાં તે વાનરોને ભાંગીને ભાગતા જોઈને સુગ્રીવે સુષેણને ઝાડીમાં મૂકી ઝડપથી યુદ્ધમાં મન લગાવ્યું.
6.96.7
आत्मनः सदृशं वीरं स तं निक्षिप्य वानरम्।
सुग्रीवोऽभिमुखं शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः ॥ ६.९६.७ ॥
પોતાના સમાન એ વીર વાનરને ત્યાં મૂકીને, પગને જ શસ્ત્ર બનાવનાર સુગ્રીવ શત્રુની સામે ચાલ્યો.
6.96.8
पार्श्वतः पृष्ठतश्चास्य सर्वे वानरयूथपाः।
अनुजग्मुर्महाशैलान् विविधांश्च वनस्पतीन् ॥ ६.९६.८ ॥
તેમની બાજુઓમાં અને પાછળ બધા વાનરયૂથપતિઓ મોટા પર્વતો અને અનેક પ્રકારનાં વૃક્ષો લઈને તેમની પાછળ ચાલ્યા.
6.96.9
ननर्द युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान्।
पोथयन् विविधांश्चान्यान् ममन्थोत्तमराक्षसान् ॥ ६.९६.९ ॥
યુદ્ધમાં મહાન સુગ્રીવે પોતાના મહાન સ્વરે ગર્જના કરી; અનેક રીતે બીજા ઉત્તમ રાક્ષસોને કચડતા અને મથી નાખતા.
6.96.10
ममर्द च महाकायो राक्षसान् वानरेश्वरः।
युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव ॥ ६.९६.१० ॥
મહાકાય વાનરરાજે રાક્ષસોને કચડી નાખ્યા; યુગાંતના સમયે પવન વધેલા વૃક્ષોને ઉખેડી નાખે તેમ.
6.96.11
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह।
अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसङ्घेषु कानने ॥ ६.९६.११ ॥
રાક્ષસોની સેનાઓ પર તેણે પર્વતોની વર્ષા કરી; જંગલમાં પક્ષીઓના ઝૂંડો પર વાદળ પથ્થરોનો વરસાદ વરસાવે તેમ.
6.96.12
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः।
विकीर्णशिरसः पेतुर्विकीर्णा इव पर्वताः ॥ ६.९६.१२ ॥
વાનરરાજે વરસાવેલી તે પર્વતોની વર્ષાથી રાક્ષસો માથાં વિખેરાઈને, વિખરાયેલા પર્વતોની જેમ પડ્યા.
6.96.13
अथ संक्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः।
सुग्रीवेण प्रभग्नेषु नदत्सु च पतत्सु च ॥ ६.९६.१३ ॥
ત્યારે ચારેકોર રાક્ષસો ક્ષીણ થતા હતા, સુગ્રીવ દ્વારા ભાંગી પડેલા, ગર્જતા અને પડતા હતા.
6.96.14
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः।
रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत् ॥ ६.९६.१४ ॥
વિરૂપાક્ષ નામનો ધનુર્ધારી રાક્ષસ પોતાનું નામ જાહેર કરી, દુર્ધર્ષ બની રથ પરથી કૂદીને હાથીના ખભે ચઢ્યો.
6.96.15
स तं द्विपमथारुह्य विरूपाक्षो महाबलः।
ननर्द भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत ॥ ६.९६.१५ ॥
તે હાથી પર ચઢીને મહાબલી વિરૂપાક્ષ ભયંકર ગર્જના કરીને વાનરો તરફ દોડ્યો.
6.96.16
सुग्रीवे स शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे।
स्थापयामास चोद्विग्नान् राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥ ६.९६.१६ ॥
તેણે સેનાના અગ્રભાગમાં સુગ્રીવ પર ભયંકર બાણો છોડ્યા અને ગભરાયેલા રાક્ષસોને ઉત્સાહિત કરીને ઊભા રાખ્યા.
6.96.17
सोऽतिविद्धः शितैर्बाणैः कपीन्द्रस्तेन रक्षसा।
चुक्रोश च महाक्रोधो वधे चास्य मनो दधे ॥ ६.९६.१७ ॥
તે રાક્ષસના તીક્ષ્ણ બાણોથી અતિ ઘાયલ થયેલો વાનરરાજ મહાક્રોધે બૂમ પાડી ઊઠ્યો અને તેને મારવાનો સંકલ્પ કર્યો.
6.96.18
ततः पादपमुद्धृत्य शूरः सम्प्रधनो हरिः।
अभिपत्य जघानास्य प्रमुखे तं महागजम् ॥ ६.९६.१८ ॥
ત્યારે શૂર અને યુદ્ધનિપુણ તે વાનરે એક વૃક્ષ ઉખેડીને, ધસી જઈ તેની સામેના તે મહાહાથી પર પ્રહાર કર્યો.
6.96.19
स तु प्रहाराभिहतः सुग्रीवेण महागजः।
अपासर्पद् धनुर्मात्रं निषसाद ननाद च ॥ ६.९६.१९ ॥
સુગ્રીવના પ્રહારથી ઘાયલ થયેલો તે મહાગજ એક ધનુષ્ય જેટલો પાછો હટ્યો, બેસી ગયો અને ગર્જ્યો.
6.96.20
गजात् तु मथितात् तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान्।
राक्षसोऽभिमुखः शत्रुं प्रत्युद्गम्य ततः कपिम् ॥ ६.९६.२० ॥
પછી પરાક્રમી રાક્ષસ કચડાઈ ગયેલા તે ગજ પરથી ઝડપથી ઊતરી, શત્રુની સામે થઈને તે વાનર તરફ આગળ વધ્યો.
6.96.21
आर्षभं चर्म खड्गं च प्रगृह्य लघुविक्रमः।
भर्त्सयन्निव सुग्रीवमाससाद व्यवस्थितम् ॥ ६.९६.२१ ॥
બળદના ચામડાની ઢાલ અને તલવાર ઉપાડીને, ઝડપી પગલાંવાળો તે રાક્ષસ સુગ્રીવને ધમકાવતો હોય તેમ, અડગ ઊભેલા તેની પાસે પહોંચ્યો.
6.96.22
स हि तस्याभिसंक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्।
विरूपाक्षस्य चिक्षेप सुग्रीवो जलदोपमाम् ॥ ६.९६.२२ ॥
સુગ્રીવ તેના પર અત્યંત ક્રોધે ભરાયો અને મેઘ જેવો વિશાળ પથ્થર ઉપાડીને વિરૂપાક્ષ ઉપર ફેંક્યો.
6.96.23
स तां शिलामापतन्तीं दृष्ट्वा राक्षसपुंगवः।
अपक्रम्य सुविक्रान्तः खड्गेन प्राहरत् तदा ॥ ६.९६.२३ ॥
તે પડતી શિલાને જોઈને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ બાજુએ ખસી ગયો અને અત્યંત પરાક્રમથી તરત જ તલવારથી પ્રહાર કર્યો.
6.96.24
तेन खड्गप्रहारेण रक्षसा बलिना हतः।
मुहूर्तमभवद् भूमौ विसंज्ञ इव वानरः ॥ ६.९६.२४ ॥
તે બળવાન રાક્ષસના તલવારના પ્રહારથી ઘવાયેલો તે વાનર ક્ષણભર જમીન પર બેભાન જેવો થઈ ગયો.
6.96.25
सहसा स तदोत्पत्य राक्षसस्य महाहवे।
मुष्टिं संवर्त्य वेगेन पातयामास वक्षसि ॥ ६.९६.२५ ॥
ત્યારે અચાનક કૂદીને, તે રાક્ષસના મહાયુદ્ધમાં મુઠ્ઠી વાળી વેગથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
6.96.26
मुष्टिप्रहाराभिहतो विरूपाक्षो निशाचरः।
तेन खड्गेन संक्रुद्धः सुग्रीवस्य चमूमुखे ॥ ६.९६.२६ ॥
મુઠ્ઠીના પ્રહારથી ઘાયલ થયેલો વિરૂપાક્ષ નામનો નિશાચર, ક્રોધે ભરાઈ તે તલવારથી સુગ્રીવની સેનાના આગળના ભાગમાં.
6.96.27
कवचं पातयामास पद्भ्यामभिहतोऽपतत्।
स समुत्थाय पतितः कपिस्तस्य व्यसर्जयत् ॥ ६.९६.२७ ॥
તેણે બખ્તર પાડી નાખ્યું; પગના પ્રહારથી તે પડ્યો. તે વાનર ઊઠીને, પડેલા તેને છોડી દીધો.
6.96.28
तलप्रहारमशनेः समानं भीमनिःस्वनम्।
तलप्रहारं तद् रक्षः सुग्रीवेण समुद्यतम् ॥ ६.९६.२८ ॥
વજ્ર જેવો ભયંકર અવાજવાળો હથેળીનો પ્રહાર; તે રાક્ષસ પર સુગ્રીવે તે હથેળીનો પ્રહાર ઉગામ્યો.
6.96.29
नैपुण्यान्मोचयित्वैनं मुष्टिनोरसि ताडयत्।
ततस्तु संक्रुद्धतरः सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ६.९६.२९ ॥
કૌશલ્યથી તેને છોડાવીને, મુઠ્ઠીથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો. ત્યારે વધુ ક્રોધે ભરાયેલો વાનરેશ્વર સુગ્રીવ.
6.96.30
मोक्षितं चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा।
स ददर्शान्तरं तस्य विरूपाक्षस्य वानरः ॥ ६.९६.३० ॥
તે રાક્ષસના પ્રહારથી પોતાને છૂટેલો જોઈને, તે વાનરે વિરૂપાક્ષની ખામી જોઈ.
6.96.31
ततोऽन्यं पातयत् क्रोधाच्छङ्खदेशे महातलम्।
महेन्द्राशनिकल्पेन तलेनाभिहतः क्षितौ ॥ ६.९६.३१ ॥
પછી ક્રોધથી તેણે શંખપ્રદેશ પર બીજો મહાતલ પ્રહાર કર્યો; ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન એ હથેળીથી આહત થઈ તે ભૂમિ પર પડી ગયો.
6.96.32
पपात रुधिरक्लिन्नः शोणितं हि समुद्गिरन्।
स्रोतोभ्यस्तु विरूपाक्षो जलं प्रस्रवणादिव ॥ ६.९६.३२ ॥
રક્તથી ભીંજાયેલો તે પડી ગયો, લોહી ઓકતો; અને વિરૂપાક્ષના શરીરના માર્ગોમાંથી ઝરણામાંથી પાણી વહે તેમ લોહી વહ્યું.
6.96.33
विवृत्तनयनं क्रोधात् सफेनं रुधिराप्लुतम्।
ददृशुस्ते विरूपाक्षं विरूपाक्षतरं कृतम् ॥ ६.९६.३३ ॥
ક્રોધથી ફરેલી આંખોવાળો, ફીણવાળો, લોહીમાં નહાયેલો વિરૂપાક્ષ તેઓએ જોયો; તે વધુ વિકૃત કરાયો હતો.
6.96.34
स्फुरन्तं परिवर्तन्तं पार्श्वेन रुधिरोक्षितम्।
करुणं च विनर्दन्तं ददृशुः कपयो रिपुम् ॥ ६.९६.३४ ॥
તરફડતો, આળોટતો, બાજુ પર ફરતો, લોહીથી લેપાયેલો, કરુણ સ્વરે ગર્જતો શત્રુ વાનરોએ જોયો.
6.96.35
तथा तु तौ संयति सम्प्रयुक्तौ
तरस्विनौ वानरराक्षसानाम्।
बलार्णवौ सस्वनतुश्च भीमौ
महार्णवौ द्वाविव भिन्नसेतू ॥ ६.९६.३५ ॥
એ રીતે તે બંને યુદ્ધમાં લાગી ગયા; વેગવાન વાનર અને રાક્ષસોના બળસાગર, ભયંકર ગર્જના કરતા, તૂટેલા બંધવાળા બે મહાસાગર જેવા થયા.
6.96.36
विनाशितं प्रेक्ष्य विरूपनेत्रं
महाबलं तं हरिपार्थिवेन।
बलं समेतं कपिराक्षसाना-
मुद्वृत्तगङ्गाप्रतिमं बभूव ॥ ६.९६.३६ ॥
વાનરરાજાએ નાશ કરેલા એ મહાબલી વિરૂપનેત્રને જોઈને, વાનર અને રાક્ષસોની એકત્ર સેના ઉભરાયેલી ગંગા જેવી બની ગઈ.