వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.96.1
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः।
बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिस्तदा ॥ ६.९६.१ ॥
ఆ విధంగా దశగ్రీవుని బాణాలచేత శరీరాలు ఛిన్నమైన వానరులతో అప్పుడు అక్కడి భూమి నిండిపోయింది.
6.96.2
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसम्पातमेकतः।
न शेकुः सहितुं दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा ॥ ६.९६.२ ॥
రావణుని ఆ భరించరాని బాణవర్షాన్ని ఒకవైపు నుండి వారు తట్టుకోలేకపోయారు; మండుతున్న అగ్నిని పురుగులు తట్టుకోలేనట్లు.
6.96.3
तेऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः।
पावकार्चिः समाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः ॥ ६.९६.३ ॥
పదునైన బాణాలతో బాధించబడి అరుస్తూ వారు నలుదిక్కులా పారిపోయారు; అగ్నిజ్వాలలో చిక్కి కాలుతున్న ఏనుగుల్లా.
6.96.4
प्लवंगानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः।
संययौ समरे तस्मिन् विधमन् रावणः शरैः ॥ ६.९६.४ ॥
ఆ యుద్ధంలో రావణుడు బాణాలతో వానర సేనలను చెదరగొడుతూ ముందుకు సాగాడు; గాలి పెద్ద మేఘాలను చెదరగొట్టినట్లు.
6.96.5
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम्।
आससाद ततो युद्धे त्वरितं राघवं रणे ॥ ६.९६.५ ॥
వానరులను వేగంగా సంహరించి, రాక్షసరాజు యుద్ధంలో త్వరగా రాఘవుని సమీపించాడు.
6.96.6
सुग्रीवस्तान् कपीन् दृष्ट्वा भग्नान् विद्रावितान् रणे।
गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे द्रुतं मनः ॥ ६.९६.६ ॥
యుద్ధంలో ఆ వానరులు ఓడిపోయి పారిపోవడం చూసిన సుగ్రీవుడు, సుషేణుని పొదలో ఉంచి, త్వరగా యుద్ధంపై మనసు నిలిపాడు.
6.96.7
आत्मनः सदृशं वीरं स तं निक्षिप्य वानरम्।
सुग्रीवोऽभिमुखं शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः ॥ ६.९६.७ ॥
తనకు సమానమైన ఆ వీర వానరుడిని అక్కడ ఉంచి, పాదాలనే ఆయుధాలుగా కలిగిన సుగ్రీవుడు శత్రువు ఎదుటికి వెళ్లాడు.
6.96.8
पार्श्वतः पृष्ठतश्चास्य सर्वे वानरयूथपाः।
अनुजग्मुर्महाशैलान् विविधांश्च वनस्पतीन् ॥ ६.९६.८ ॥
ఆయన ప్రక్కల నుండి, వెనుక నుండి, వానర యూథపతులందరూ పెద్ద పర్వతాలను, వివిధ రకాల వృక్షాలను తీసుకుని ఆయనను అనుసరించారు.
6.96.9
ननर्द युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान्।
पोथयन् विविधांश्चान्यान् ममन्थोत्तमराक्षसान् ॥ ६.९६.९ ॥
యుద్ధంలో మహావీరుడైన సుగ్రీవుడు తన మహాస్వరంతో గర్జించాడు; అనేక విధాలుగా ఇతర ఉత్తమ రాక్షసులను తొక్కి, నలిపివేశాడు.
6.96.10
ममर्द च महाकायो राक्षसान् वानरेश्वरः।
युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव ॥ ६.९६.१० ॥
మహాకాయుడైన వానరరాజు రాక్షసులను నలిపివేశాడు; యుగాంత సమయంలో వాయువు పెరిగిన వృక్షాలను కూల్చివేసినట్లు.
6.96.11
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह।
अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसङ्घेषु कानने ॥ ६.९६.११ ॥
రాక్షస సేనలపై అతడు పర్వతాల వర్షాన్ని కురిపించాడు; అడవిలో పక్షుల గుంపులపై మేఘం రాళ్ల వానను కురిపించినట్లు.
6.96.12
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः।
विकीर्णशिरसः पेतुर्विकीर्णा इव पर्वताः ॥ ६.९६.१२ ॥
వానరరాజు విసిరిన ఆ పర్వత వర్షాలతో రాక్షసులు తలలు చిందరవందరగా చేసుకుని, చెల్లాచెదరైన పర్వతాల వలె పడిపోయారు.
6.96.13
अथ संक्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः।
सुग्रीवेण प्रभग्नेषु नदत्सु च पतत्सु च ॥ ६.९६.१३ ॥
అప్పుడు అన్ని వైపుల రాక్షసులు క్షీణిస్తుండగా, సుగ్రీవునిచే చెదరగొట్టబడి, గర్జిస్తూ, పడిపోతూ ఉండగా.
6.96.14
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः।
रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत् ॥ ६.९६.१४ ॥
విరూపాక్షుడు అనే విల్లు వీరుడైన రాక్షసుడు తన పేరును ప్రకటించి, అజేయుడై రథం నుండి దూకి ఏనుగు భుజంపై ఎక్కాడు.
6.96.15
स तं द्विपमथारुह्य विरूपाक्षो महाबलः।
ननर्द भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत ॥ ६.९६.१५ ॥
ఆ ఏనుగు ఎక్కిన మహాబలుడైన విరూపాక్షుడు భయంకరంగా గర్జించి వానరులపైకి దూసుకెళ్ళాడు.
6.96.16
सुग्रीवे स शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे।
स्थापयामास चोद्विग्नान् राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥ ६.९६.१६ ॥
అతడు సేన ముందు భాగంలో సుగ్రీవునిపై భయంకరమైన బాణాలు ప్రయోగించి, భయపడిన రాక్షసులను ఉత్సాహపరచి నిలబెట్టాడు.
6.96.17
सोऽतिविद्धः शितैर्बाणैः कपीन्द्रस्तेन रक्षसा।
चुक्रोश च महाक्रोधो वधे चास्य मनो दधे ॥ ६.९६.१७ ॥
ఆ రాక్షసుని వాడి బాణాలతో తీవ్రంగా గాయపడ్డ వానరరాజు మహాక్రోధంతో అరిచి, అతడిని చంపాలని మనసు నిలిపాడు.
6.96.18
ततः पादपमुद्धृत्य शूरः सम्प्रधनो हरिः।
अभिपत्य जघानास्य प्रमुखे तं महागजम् ॥ ६.९६.१८ ॥
అప్పుడు శూరుడు, యుద్ధంలో నిపుణుడు అయిన ఆ వానరుడు ఒక చెట్టును పెకిలించి, వేగంగా వెళ్ళి అతని ముందున్న ఆ మహా గజాన్ని కొట్టాడు.
6.96.19
स तु प्रहाराभिहतः सुग्रीवेण महागजः।
अपासर्पद् धनुर्मात्रं निषसाद ननाद च ॥ ६.९६.१९ ॥
సుగ్రీవుని దెబ్బతో గాయపడిన ఆ మహాగజం ఒక ధనుస్సు దూరం వెనక్కు తగ్గి, కూలబడి గర్జించింది.
6.96.20
गजात् तु मथितात् तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान्।
राक्षसोऽभिमुखः शत्रुं प्रत्युद्गम्य ततः कपिम् ॥ ६.९६.२० ॥
అప్పుడు ఆ పరాక్రమవంతుడైన రాక్షసుడు నలిగిపోయిన ఆ గజం నుండి వేగంగా దిగి, శత్రువుకు ఎదురుగా, ఆ కపిని ఎదుర్కొంటూ ముందుకు సాగాడు.
6.96.21
आर्षभं चर्म खड्गं च प्रगृह्य लघुविक्रमः।
भर्त्सयन्निव सुग्रीवमाससाद व्यवस्थितम् ॥ ६.९६.२१ ॥
ఎద్దుతోలు డాలును, కత్తిని పట్టుకుని, వేగంగా కదిలే ఆ రాక్షసుడు సుగ్రీవుని బెదిరిస్తున్నట్లుగా, స్థిరంగా నిలిచి ఉన్న అతని దగ్గరకు చేరాడు.
6.96.22
स हि तस्याभिसंक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्।
विरूपाक्षस्य चिक्षेप सुग्रीवो जलदोपमाम् ॥ ६.९६.२२ ॥
సుగ్రీవుడు అతనిపై తీవ్రంగా కోపించి, మేఘంలా పెద్దదైన భారీ శిలను పట్టుకుని విరూపాక్షునిపై విసిరాడు.
6.96.23
स तां शिलामापतन्तीं दृष्ट्वा राक्षसपुंगवः।
अपक्रम्य सुविक्रान्तः खड्गेन प्राहरत् तदा ॥ ६.९६.२३ ॥
పడుతున్న ఆ శిలను చూసి, శ్రేష్ఠుడైన రాక్షసుడు పక్కకు తప్పుకొని, గొప్ప పరాక్రమంతో అప్పుడే కత్తితో దెబ్బ కొట్టాడు.
6.96.24
तेन खड्गप्रहारेण रक्षसा बलिना हतः।
मुहूर्तमभवद् भूमौ विसंज्ञ इव वानरः ॥ ६.९६.२४ ॥
ఆ బలవంతుడైన రాక్షసుడి కత్తి దెబ్బతో కొట్టబడిన ఆ వానరుడు, ఒక్క క్షణం నేలపై స్పృహ తప్పినవాడిలా పడిపోయాడు.
6.96.25
सहसा स तदोत्पत्य राक्षसस्य महाहवे।
मुष्टिं संवर्त्य वेगेन पातयामास वक्षसि ॥ ६.९६.२५ ॥
అప్పుడు అకస్మాత్తుగా ఎగిరి, ఆ రాక్షసుని మహాయుద్ధంలో పిడికిలి బిగించి వేగంగా అతని ఛాతీపై కొట్టాడు.
6.96.26
मुष्टिप्रहाराभिहतो विरूपाक्षो निशाचरः।
तेन खड्गेन संक्रुद्धः सुग्रीवस्य चमूमुखे ॥ ६.९६.२६ ॥
పిడికిలి దెబ్బతో గాయపడిన విరూపాక్షుడనే నిశాచరుడు, కోపంతో ఆ ఖడ్గంతో సుగ్రీవుని సేన ముందుభాగంలో.
6.96.27
कवचं पातयामास पद्भ्यामभिहतोऽपतत्।
स समुत्थाय पतितः कपिस्तस्य व्यसर्जयत् ॥ ६.९६.२७ ॥
అతడు కవచాన్ని పడగొట్టాడు; కాళ్ళతో తన్నబడి అతడు పడిపోయాడు. ఆ వానరుడు లేచి, పడిన అతన్ని వదిలిపెట్టాడు.
6.96.28
तलप्रहारमशनेः समानं भीमनिःस्वनम्।
तलप्रहारं तद् रक्षः सुग्रीवेण समुद्यतम् ॥ ६.९६.२८ ॥
పిడుగులా భయంకర ధ్వనితో చేసిన అరచేతి దెబ్బ; ఆ రాక్షసునిపై సుగ్రీవుడు ఆ అరచేతి దెబ్బను ఎత్తాడు.
6.96.29
नैपुण्यान्मोचयित्वैनं मुष्टिनोरसि ताडयत्।
ततस्तु संक्रुद्धतरः सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ६.९६.२९ ॥
నైపుణ్యంతో అతన్ని విడిపించి, పిడికిలితో అతని ఛాతీపై కొట్టాడు. అప్పుడు మరింత కోపోద్రిక్తుడైన వానరేశ్వరుడు సుగ్రీవుడు.
6.96.30
मोक्षितं चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा।
स ददर्शान्तरं तस्य विरूपाक्षस्य वानरः ॥ ६.९६.३० ॥
ఆ రాక్షసుని దెబ్బ నుండి తాను విముక్తుడైనట్లు చూసి, ఆ వానరుడు విరూపాక్షుని అవకాశాన్ని గమనించాడు.
6.96.31
ततोऽन्यं पातयत् क्रोधाच्छङ्खदेशे महातलम्।
महेन्द्राशनिकल्पेन तलेनाभिहतः क्षितौ ॥ ६.९६.३१ ॥
తరువాత కోపంతో అతడు శంఖప్రదేశంపై మరొక మహాతలప్రహారం చేశాడు; ఇంద్రుని వజ్రసమానమైన ఆ అరచేతితో కొట్టబడి అతడు నేలపై పడిపోయాడు.
6.96.32
पपात रुधिरक्लिन्नः शोणितं हि समुद्गिरन्।
स्रोतोभ्यस्तु विरूपाक्षो जलं प्रस्रवणादिव ॥ ६.९६.३२ ॥
రక్తంలో తడిసి అతడు పడిపోయాడు, రక్తాన్ని వాంతి చేస్తూ; విరూపాక్షుని శరీర రంధ్రాల నుండి ఒక ఊట నుండి నీరు ప్రవహించినట్లు రక్తం ప్రవహించింది.
6.96.33
विवृत्तनयनं क्रोधात् सफेनं रुधिराप्लुतम्।
ददृशुस्ते विरूपाक्षं विरूपाक्षतरं कृतम् ॥ ६.९६.३३ ॥
కోపంతో తిరిగిన కళ్లతో, నురుగుతో, రక్తంతో తడిసిన విరూపాక్షుని వారు చూశారు; అతడు మరింత వికారముగా చేయబడ్డాడు.
6.96.34
स्फुरन्तं परिवर्तन्तं पार्श्वेन रुधिरोक्षितम्।
करुणं च विनर्दन्तं ददृशुः कपयो रिपुम् ॥ ६.९६.३४ ॥
కదులుతూ, పొర్లుతూ, పక్కకు ఒరుగుతూ, రక్తంతో పూసుకొని, కరుణగా గర్జిస్తున్న శత్రువును కపులు చూశారు.
6.96.35
तथा तु तौ संयति सम्प्रयुक्तौ
तरस्विनौ वानरराक्षसानाम्।
बलार्णवौ सस्वनतुश्च भीमौ
महार्णवौ द्वाविव भिन्नसेतू ॥ ६.९६.३५ ॥
అలాగే ఆ ఇద్దరు యుద్ధంలో నిమగ్నులై, వేగవంతులైన వానర రాక్షసుల బలసముద్రాలై, భయంకరంగా గర్జిస్తూ, బద్దలైన ఆనకట్టలున్న రెండు మహాసముద్రాల వలె ఉన్నారు.
6.96.36
विनाशितं प्रेक्ष्य विरूपनेत्रं
महाबलं तं हरिपार्थिवेन।
बलं समेतं कपिराक्षसाना-
मुद्वृत्तगङ्गाप्रतिमं बभूव ॥ ६.९६.३६ ॥
వానరరాజు చంపిన ఆ మహాబలుడు విరూపనేత్రుని చూసి, కపులు రాక్షసుల సమావేశమైన సేన పొంగిన గంగానదిలా అయింది.