वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.14.1
ततस्तु सचिवैः सार्धं षड्भिर्नित्यं बलोद्धतैः ।
महोदरप्रहस्ताभ्यां मारीचशुकसारणैः ॥ ७.१४.१ ॥
तेव्हा नेहमी बलाने उन्मत्त झालेल्या सहा मंत्र्यांसह, महोदर व प्रहस्तासह, मारीच, शुक व सारणासह.
7.14.2
धूम्राक्षेण च वीरेण नित्यं समरगृध्नुना ।
वृतः संप्रययौ श्रीमान्क्रोधाल्लोकान्दहन्निव ॥ ७.१४.२ ॥
नेहमी युद्धासाठी उत्सुक असलेल्या वीर धूम्राक्षाने वेढलेला तो तेजस्वी रावण क्रोधाने जणू लोकांना जाळत निघाला.
7.14.3
पुराणि स नदीः शैलान्वनान्युपवनानि च ।
अतिक्रम्य मुहूर्तेन कैलासं गिरिमागमत् ॥ ७.१४.३ ॥
त्याने नगरे, नद्या, पर्वत, वने व उपवने ओलांडून क्षणात कैलास पर्वतावर पोहोचला.
7.14.4
सन्निविष्टं गिरौ तस्मिन्राक्षसेन्द्रं निशम्य तु ।
युद्धे ऽत्यर्थकृतोत्साहं दुरात्मानं समन्त्रिणम् ॥ ७.१४.४ ॥
त्या पर्वतावर तळ ठोकलेल्या राक्षसराजाबद्दल, युद्धात अत्यंत उत्सुक असलेल्या दुरात्म्याबद्दल, मंत्र्यांसह असल्याचे ऐकून.
7.14.5
यक्षा न शेकुः संस्थातुं प्रमुखे तस्य रक्षसः ।
राज्ञो भ्रातेति विज्ञाय गता यत्र धनेश्वरः ॥ ७.१४.५ ॥
यक्षांना त्या राक्षसासमोर उभे राहता आले नाही. तो राजाचा भाऊ आहे हे जाणून ते जिथे धनेश्वर होता तिथे गेले.
7.14.6
ते गत्वा सर्वमाचख्युर्भ्रातुस्तस्य चिकीर्षितम् ।
अनुज्ञाता ययुर्हष्टा युद्धाय धनदेन ते ॥ ७.१४.६ ॥
त्यांनी जाऊन त्या भावाचा सर्व हेतू सांगितला. धनदाची अनुज्ञा मिळवून ते आनंदाने युद्धासाठी गेले.
7.14.7
ततो बलानां सङ्क्षोभो व्यवर्धत महोदधेः ।
तस्य नैर्ऋतराजस्य शैलं सञ्चालयन्निव ॥ ७.१४.७ ॥
तेव्हा सैन्यांमधील खळबळ महासागराप्रमाणे वाढली; त्या राक्षसराजाचे सैन्य जणू पर्वत हलवत होते.
7.14.8
ततो युद्धं समभवद्यक्षराक्षससङ्कुलम् ।
व्यथिताश्चाभवंस्तत्र सचिवा राक्षसस्य ते ॥ ७.१४.८ ॥
तेव्हा यक्ष आणि राक्षसांनी भरलेले घोर युद्ध सुरू झाले; तेथे राक्षसाचे मंत्री व्याकुळ झाले.
7.14.9
स दृष्ट्वा तादृशं सैन्यं दशग्रीवो निशाचरः ।
हर्षनादान्बहून्कृत्वा स क्रोधादभ्यधावत ॥ ७.१४.९ ॥
असे सैन्य पाहून तो दशग्रीव निशाचर अनेक हर्षनाद करत क्रोधाने पुढे धावला.
7.14.10
ये तु ते राक्षसेन्द्रस्य सचिवा घोरविक्रमाः ।
तेषां सहस्रमेकैकं यक्षाणां समयोधयन् ॥ ७.१४.१० ॥
राक्षसेंद्राचे जे घोर पराक्रमी मंत्री होते, त्यांपैकी प्रत्येकाने यक्षांच्या एक-एक हजार जणांशी युद्ध केले.
7.14.11
ततो गदाभिर्मुसलैरसिभिः शक्तितोमरैः ।
हन्यमानो दशग्रीवस्तत्सैन्यं समगाहत ॥ ७.१४.११ ॥
तेव्हा गदा, मुसळ, तलवारी, शक्ती आणि तोमरांनी प्रहार होत असताना दशग्रीव त्या सैन्यात घुसला.
7.14.12
स निरुच्छ्वासवत्तत्र वध्यमानो दशाननः ।
वर्षद्भिरिव जीमूतैर्धाराभिरवरुध्यत ॥ ७.१४.१२ ॥
तेथे प्रहार होत असताना दशानन जणू श्वास कोंडल्यासारखा झाला; वर्षणाऱ्या मेघधारांनी वेढलेल्या पर्वताप्रमाणे तो अडवला गेला.
7.14.13
न चकार व्यथां चैव यक्षशस्त्रैः समाहतः ।
महीधर इवाम्भोदैर्धाराशतसमुक्षितः ॥ ७.१४.१३ ॥
यक्षांच्या शस्त्रांनी प्रहार होऊनही त्याला वेदना जाणवली नाही, जसा शेकडो धारांनी भिजलेला पर्वत मेघांनी व्यथित होत नाही.
7.14.14
स दुरात्मा समुद्यम्य कालदण्डोपमां गदाम् ।
प्रविवेश ततः सैन्यं नयन्यक्षान्यमक्षयम् ॥ ७.१४.१४ ॥
त्या दुरात्म्याने कालदंडासारखी गदा उचलून सैन्यात प्रवेश केला, यक्षांना यमलोकाकडे पाठवत.
7.14.15
स कक्षमिव विस्तीर्णं शुष्केन्धनमिवाकुलम् ।
वातेनाग्निरिवायत्तो यक्षसैन्यं ददाह तत् ॥ ७.१४.१५ ॥
वाऱ्याने भडकलेली आग जसे कोरड्या इंधनाने भरलेले विस्तीर्ण रान जाळते, तसे त्याने ते यक्षसैन्य जाळले.
7.14.16
तैस्तु तत्र महामात्यैर्महोदरशुकादिभिः ।
अल्पावशेषास्ते यक्षाः कृता वातैरिवाम्बुदाः ॥ ७.१४.१६ ॥
तिथे महोदर, शुक इत्यादी महामंत्र्यांनी यक्षांना अल्पच उरू दिले; वारे ढगांना विखरावे तसे.
7.14.17
केचित्समाहता भग्नाः पतिताः समरक्षितौ ।
ओष्ठांश्च दशनैस्तीक्ष्णैरदशन्कुपिता रणे ॥ ७.१४.१७ ॥
काहीजण घायाळ होऊन मोडून रणभूमीवर पडले; काही क्रोधाने तीक्ष्ण दातांनी आपले ओठ चावू लागले.
7.14.18
श्रान्ताश्चान्योन्यमालिङ्ग्य भ्रष्टशस्त्रा रणाजिरे ।
सीदन्ति च तदा यक्षाः कूला इव जलेन ह ॥ ७.१४.१८ ॥
थकलेले यक्ष एकमेकांना मिठी मारत, शस्त्रे गाळून रणांगणावर कोसळत होते; पाण्याने कोसळणाऱ्या काठांसारखे.
7.14.19
हतानां गच्छतां स्वर्गं युध्यतां पृथिवीतले ।
प्रेक्षतामृषिसङ्घानां न बभूवान्तरं दिवि ॥ ७.१४.१९ ॥
पृथ्वीवर युद्ध करून मारले गेलेले स्वर्गाकडे जात असलेले आणि आकाशातून पाहणारे ऋषिसमूह यांच्यात कोणताही फरक उरला नव्हता.
7.14.20
भग्नांस्तु तान्समालक्ष्य यक्षेन्द्रांस्तु महाबलान् ।
धनाध्यक्षो महाबाहुः प्रेषयामास यक्षकान् ॥ ७.१४.२० ॥
महाबली यक्षनायक पराभूत झालेले पाहून महाबाहू धनाध्यक्ष (कुबेर) यांनी यक्षांना पाठवले.
7.14.21
एतस्मिन्नन्तरे राम विस्तीर्णबलवाहनः ।
प्रेषितो न्यपतद्यक्षो नाम्ना संयोधकण्टकः ॥ ७.१४.२१ ॥
हे राम, याच दरम्यान विशाल सेना व वाहनांसह 'संयोधकण्टक' नावाचा यक्ष पाठवला गेला आणि त्याने हल्ला केला.
7.14.22
तेन चक्रेण मारीचो विष्णुनेव रणे हतः ।
पतितो भूतले शैलात्क्षीणपुण्य इव ग्रहः ॥ ७.१४.२२ ॥
त्या चक्राने विष्णूने मारल्याप्रमाणे मारीच रणात घायाळ झाला; पुण्य संपलेला ग्रह पर्वतावरून पडावा तसा तो भूमीवर कोसळला.
7.14.23
ससञ्ज्ञस्तु मुहूर्तेन स विश्रम्य निशाचरः ।
तं यक्षं योधयामास स च भग्नः प्रदुद्रुवे ॥ ७.१४.२३ ॥
पण क्षणार्धात शुद्धीवर येऊन विश्रांती घेऊन त्या निशाचराने त्या यक्षाशी युद्ध केले; तो यक्ष पराभूत होऊन पळून गेला.
7.14.24
ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैडूर्यरजसोक्षितम् ।
मर्यादां प्रतिहाराणां तोरणान्तरमाविशत् ॥ ७.१४.२४ ॥
मग सोनेरी विचित्र अवयवांचे, वैडूर्याच्या धुळीने माखलेले ते प्रतिहारांची मर्यादा ओलांडून तोरणांच्या मधोमध शिरले.
7.14.25
तं तु राजन्दशग्रीवं प्रविशन्तं निशाचरम् ।
सूर्यभानुरिति ख्यातो द्वारपालो न्यवारयत् ॥ ७.१४.२५ ॥
हे राजा, आत प्रवेश करणाऱ्या त्या दशग्रीव निशाचराला 'सूर्यभानु' नावाने प्रसिद्ध असलेल्या द्वारपालाने अडवले.
7.14.26
स वार्यमाणो यक्षेण प्रविवेश निशाचरः ।
यदा तु वारितो राम न व्यतिष्ठत्स राक्षसः ॥ ७.१४.२६ ॥
यक्षाने अडवूनही तो निशाचर आत शिरला. हे राम, अडवला गेला तरी तो राक्षस थांबला नाही.
7.14.27
ततस्तोरणमुत्पाट्य तेन यक्षेण ताडितः ।
रुधिरं प्रस्रवन्भाति शैलो धातुस्रवैरिव ॥ ७.१४.२७ ॥
मग त्याने तोरण उपटले; त्या यक्षाने त्यानेच त्याला मारले. रक्त वाहवत तो धातूंच्या प्रवाहांनी वाहणाऱ्या पर्वतासारखा शोभला.
7.14.28
स शैलशिखराभेण तोरणेन समाहतः ।
जगाम न क्षतिं वीरो वरदानात्स्वयम्भुवः ॥ ७.१४.२८ ॥
पर्वतशिखरासारख्या त्या तोरणाने जोरदार मार खाऊनही तो वीर स्वयंभू (ब्रह्मदेव) यांच्या वरदानामुळे कोणतीही इजा न होता राहिला.
7.14.29
तेनैव तोरणेनाथ यक्षस्तेनाभिताडितः ।
नादृश्यत तदा यक्षो भस्मीकृततनुस्तदा ॥ ७.१४.२९ ॥
मग त्याच तोरणाने त्याने त्या यक्षावर प्रहार केला. तेव्हा यक्षाचे शरीर भस्म झाल्यामुळे तो दिसेनासा झाला.
7.14.30
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे दृष्ट्वा रक्षःपराक्रमम् ।
ततो नदीर्गुहाश्चैव विविशुर्भयपीडिताः ।
त्यक्तप्रहरणाः श्रान्ता विवर्णवदनास्तदा ॥ ७.१४.३० ॥
राक्षसाचा पराक्रम पाहून ते सर्वजण पळाले. भयाने पीडित होऊन, शस्त्रे टाकून, थकलेले आणि फिकट चेहऱ्याचे ते नद्या व गुहांमध्ये शिरले.