বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.19.1
अथ जित्वा मरुत्तं स प्रययौ राक्षसाधिपः ।
नगराणि नरेन्द्राणां युद्धकाङ्क्षी दशाननः ॥ ७.१९.१ ॥
মরুত্তকে জয় করে সেই রাক্ষসাধিপতি যুদ্ধের আকাঙ্ক্ষায় রাজাদের নগরের দিকে গেলেন, সেই দশানন।
7.19.2
समासाद्य तु राजेन्द्रान्महेन्द्रवरुणोपमान् ।
अब्रवीद्राक्षसेन्द्रस्तु युद्धं मे दीयतामिति ॥ ७.१९.२ ॥
মহেন্দ্র ও বরুণের সমতুল্য সেই রাজশ্রেষ্ঠদের কাছে এসে রাক্ষসেন্দ্র বললেন, "আমাকে যুদ্ধ দাও।"
7.19.3
निर्जिताः स्मेति वा ब्रूत एष मे हि सुनिश्चयः ।
अन्यथा कुर्वतामेवं मोक्षो नैवोपपद्यते ॥ ७.१९.३ ॥
"তোমরা বলো 'আমরা পরাজিত হয়েছি'; এটাই আমার দৃঢ় সংকল্প। নতুবা এমন কাজ যারা করে তাদের মুক্তি মেলে না।"
7.19.4
ततस्त्वभीरवः प्राज्ञाः पार्थिवा धर्मनिश्चयाः ।
मन्त्रयित्वा ततो ऽन्योन्यं राजानः सुमहाबलाः ।
निर्जिताः स्मेत्यभाषन्त ज्ञात्वा वरबलं रिपोः ॥ ७.१९.४ ॥
নির্ভীক, প্রাজ্ঞ, ধর্মে দৃঢ় সেই মহাবলশালী রাজারা নিজেদের মধ্যে পরামর্শ করে, শত্রুর শ্রেষ্ঠ বল জেনে বললেন, "আমরা পরাজিত হয়েছি।"
7.19.5
दुष्यन्तः सुरथो गाधिर्गयो राजा पुरूरवाः ।
एते सर्वे ऽब्रुवंस्तात निर्जिताः स्मेति पार्थिवाः ॥ ७.१९.५ ॥
দুষ্যন্ত, সুরথ, গাধি, গয় রাজা ও পুরূরবা—এই সকল রাজা বললেন, "হে বৎস, আমরা পরাজিত।"
7.19.6
अथायोध्यां समासाद्य रावणो राक्षसाधिपः ॥ ७.१९.६ ॥
তারপর অযোধ্যায় পৌঁছে রাক্ষসাধিপতি রাবণ...
7.19.7
सुगुप्तामनरण्येन शक्रेणेवामरावतीम् ।
स तं पुरुषशार्दूलं पुरन्दरसमं बले ॥ ७.१९.७ ॥
অনরণ্য কর্তৃক সুরক্ষিত সেই অযোধ্যা ছিল ইন্দ্রের দ্বারা রক্ষিত অমরাবতীর মতো। তিনি ছিলেন মানুষের মধ্যে ব্যাঘ্রসদৃশ, বলে পুরন্দরের সমান।
7.19.8
प्राह राजानमासाद्य युद्धं देहीति रावणः ।
निर्जितो ऽस्मीति वा ब्रूहि त्वमेवं मम शासनम् ॥ ७.१९.८ ॥
রাবণ রাজার কাছে গিয়ে বলল: "যুদ্ধ দাও, নতুবা বলো 'আমি পরাজিত'। আমার আদেশ এভাবেই পালন করো।"
7.19.9
अयोध्याधिपतिस्तस्य श्रुत्वा पापात्मनो वचः ।
अनरण्यस्तु सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रमथाब्रवीत् ॥ ७.१९.९ ॥
অযোধ্যাধিপতি অনরণ্য সেই পাপাত্মার কথা শুনে ক্রুদ্ধ হয়ে রাক্ষসরাজকে বললেন।
7.19.10
दीयते द्वन्द्वयुद्धं ते राक्षसाधिपते मया ।
सन्तिष्ठ क्षिप्रमायत्तो भव चैवं भवाम्यहम् ॥ ७.१९.१० ॥
"হে রাক্ষসাধিপ, আমি তোমাকে দ্বন্দ্বযুদ্ধ দিচ্ছি। দ্রুত দাঁড়াও, প্রস্তুত হও — আমিও তেমনই প্রস্তুত।"
7.19.11
अथ पूर्वं श्रुतार्थेन निर्जितं सुमहद्बलम् ।
निष्क्रामत्तन्नरेन्द्रस्य बलं रक्षोवधोद्यतम् ॥ ७.१९.११ ॥
তখন পূর্বেই বিষয়টি শুনে থাকা সেনারা সেই বিশাল বাহিনীকে পরাজিত করল; নরেন্দ্রের সেই সেনা রাক্ষসদের বধ করতে উদ্যত হয়ে বেরিয়ে এল।
7.19.12
नागानां दशसाहस्रं वाजिनां नियुतं तथा ।
रथानां बहुसाहस्रं पत्तीनां च नरोत्तम ॥ ७.१९.१२ ॥
হাতি দশ হাজার, ঘোড়া এক লক্ষ, তেমনি রথ বহু হাজার, পদাতিক সৈন্যও — হে নরোত্তম!
7.19.13
महीं सञ्छाद्य निष्क्रान्तं सपदातिरथं रणे ।
ततः प्रवृत्तं सुमहद्युद्धं युद्धविशारद ॥ ७.१९.१३ ॥
পৃথিবী আচ্ছাদিত করে পদাতিক ও রথ নিয়ে রণক্ষেত্রে বেরিয়ে এল; তখন হে যুদ্ধবিশারদ, এক মহা যুদ্ধ শুরু হল।
7.19.14
अनरण्यस्य नृपते राक्षसेन्द्रस्य चाद्भुतम् ।
तद्रावणबलं प्राप्य बलं तस्य महीपतेः ॥ ७.१९.१४ ॥
অনরণ্য রাজা ও রাক্ষসরাজের সেই অদ্ভুত যুদ্ধ; রাবণের সেনাদলের সম্মুখীন হয়ে সেই রাজার সেনা…
7.19.15
प्राणश्यत तदा सर्वं हव्यं हुतमिवानले ।
युद्ध्वा च सुचिरं कालं कृत्वा विक्रममुत्तमम् ॥ ७.१९.१५ ॥
তখন তাঁর সমস্ত সেনা অগ্নিতে নিক্ষিপ্ত হবির মতো বিনষ্ট হল; বহুক্ষণ যুদ্ধ করে উত্তম বিক্রম দেখিয়ে…
7.19.16
प्रज्वलन्तं तमासाद्य क्षिप्रमेवावशेषितम् ।
प्राविशत्सङ्कुलं तत्र शलभा इव पावकम् ।
नश्यति स्म बलं तत्र हव्यं हुतमिवानले ॥ ७.१९.१६ ॥
জ্বলন্ত তাঁর কাছে পৌঁছে অবশিষ্ট সেনা তৎক্ষণাৎ সেই জটলায় আগুনে ঝাঁপিয়ে পড়া পতঙ্গের মতো প্রবেশ করল; সেখানে সেনা বিনষ্ট হল, অগ্নিতে নিক্ষিপ্ত হবির মতো।
7.19.17
सो ऽपश्यत्तन्नरेन्द्रस्तु नश्यमानं महाबलम् ।
महार्णवं समासाद्य वनापगशतं यथा ॥ ७.१९.१७ ॥
সেই রাজা তাঁর মহতী সেনা বিনষ্ট হতে দেখলেন; যেমন শত শত বনের নদী মহাসাগরে মিশে যায়।
7.19.18
ततः शक्रधनुःप्रख्यं धनुर्विस्फारयन्स्वयम् ।
आससाद नरेन्द्रस्तं रावणं क्रोधमूर्च्छितः ॥ ७.१९.१८ ॥
তখন ইন্দ্রধনুর মতো নিজের ধনুক নিজেই টেনে ধরে, ক্রোধে মূর্ছিত হয়ে সেই রাজা সেই রাবণের সম্মুখে এলেন।
7.19.19
अनरण्येन ते ऽमात्या मारीचशुकसारणाः ।
प्रहस्तसहिता भग्ना व्यद्रवन्त मृगा इव ॥ ७.१९.१९ ॥
অনরণ্যের হাতে পরাজিত হয়ে সেই মন্ত্রীরা — মারীচ, শুক, সারণ ও প্রহস্তের সঙ্গে — হরিণের মতো ছত্রভঙ্গ হয়ে পালাল।
7.19.20
ततो बाणशतान्यष्टौ पातयामास मूर्धनि ।
तस्य राक्षसराजस्य इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ॥ ७.१९.२० ॥
তখন ইক্ষ্বাকু বংশের আনন্দস্বরূপ সেই রাক্ষসরাজের মাথায় আটশত বাণ নিক্ষেপ করলেন।
7.19.21
तस्य बाणाः पतन्तस्ते चक्रिरे न क्षतं क्वचित् ।
वारिधारा इवाभ्रेभ्यः पतन्त्यो गिरिमूर्धनि ॥ ७.१९.२१ ॥
তাঁর ওপর পড়া সেই বাণগুলি কোথাও ক্ষত করতে পারেনি — মেঘ থেকে পর্বতচূড়ায় পড়া জলধারার মতো।
7.19.22
ततो राक्षसराजेन क्रुद्धेन नृपतिस्तदा ।
तलेनाभिहतो मूर्ध्नि स रथान्निपपात ह ॥ ७.१९.२२ ॥
তখন ক্রুদ্ধ রাক্ষসরাজ সেই রাজার মাথায় করতল দিয়ে আঘাত করলেন; তিনি রথ থেকে পড়ে গেলেন।
7.19.23
स राजा पतितो भूमौ विह्वलाङ्गः प्रवेपितः ।
वज्रदग्ध इवारण्ये सालो निपतितो यथा ॥ ७.१९.२३ ॥
সেই রাজা ভূমিতে পড়ে গেলেন; তাঁর অঙ্গ অবশ ও কম্পিত হল — বনে বজ্রদগ্ধ শালবৃক্ষ পড়ে যাওয়ার মতো।
7.19.24
तं प्रहस्याब्रवीद्द्रक्ष इक्ष्वाकुं पृथिवीपतिम् ।
किमिदानीं फलं प्राप्तं त्वया मां प्रति युद्ध्यता ॥ ७.१९.२४ ॥
তাঁকে দেখে হেসে সেই রাক্ষস ইক্ষ্বাকুবংশীয় সেই ভূপতিকে বললেন — "আমার সঙ্গে যুদ্ধ করে এখন তুমি কী ফল পেলে?"
7.19.25
त्रैलोक्ये नास्ति यो द्वन्द्वं मम दद्यान्नराधिप ।
शङ्के प्रसक्तो भोगेषु न शृणोषि बलं मम ॥ ७.१९.२५ ॥
হে নরাধিপ, ত্রিলোকে এমন কেউ নেই যে আমার সঙ্গে দ্বন্দ্বযুদ্ধ দেবে। আমার মনে হয় তুমি ভোগে আসক্ত, তাই আমার বল শুনছ না।
7.19.26
तस्यैवं ब्रुवतो राजा मन्दासुर्वाक्यमब्रवीत् ।
किं शक्यमिह कर्तुं वै कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ७.१९.२६ ॥
সে এভাবে বললে, দুর্বলচিত্ত রাজা বললেন: এখানে আর কী করা সম্ভব? কাল তো অতিক্রম করা কঠিন।
7.19.27
नह्यहं निर्जितो रक्षस्त्वया चात्मप्रशंसिना ।
कालेनैव विपन्नो ऽहं हेतुभूतस्तु मे भवान् ॥ ७.१९.२७ ॥
হে রাক্ষস, আত্মপ্রশংসাকারী তোমার দ্বারা আমি পরাজিত হইনি। কালের দ্বারাই আমি বিনষ্ট হয়েছি; তবে তুমিই আমার নিমিত্ত হয়েছ।
7.19.28
किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं प्राणपरिक्षये ।
नह्यहं विमुखी रक्षो युध्यमानस्त्वया हतः ॥ ७.१९.२८ ॥
কিন্তু এখন প্রাণক্ষয়ের সময় আমার আর কী করা সম্ভব? হে রাক্ষস, আমি যুদ্ধ থেকে মুখ ফিরিয়ে নিইনি; যুদ্ধ করতে করতেই তুমি আমাকে বধ করেছ।
7.19.29
इक्ष्वाकुपरिभावित्वाद्वचो वक्ष्यामि राक्षस ।
यदि दत्तं यदि हुतं यदि मे सुकृतं तपः ॥
यदि गुप्ताः प्रजाः सम्यक्तदा सत्यं वचो ऽस्तु मे ॥ ७.१९.२९ ॥
হে রাক্ষস, ইক্ষ্বাকু বংশের সংস্কারে পরিপুষ্ট বলে আমি এই কথা বলছি: আমি যদি দান করে থাকি, যদি হোম করে থাকি, যদি আমার সুকৃত ও তপস্যা থাকে, এবং যদি আমার প্রজারা সম্যক রক্ষিত হয়ে থাকে, তবে আমার এই বাক্য সত্য হোক।
7.19.30
उत्पत्स्यते कुले ह्यस्मिन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामो दाशरथिर्नाम यस्ते प्राणान्हरिष्यति ॥ ७.१९.३० ॥
মহাত্মা ইক্ষ্বাকুদের এই বংশে দশরথের পুত্র রাম নামে জন্ম নেবেন; তিনি তোমার প্রাণ হরণ করবেন।
7.19.31
ततो जलधरोदग्रस्ताडितो देवदुन्दुभिः ।
तस्मिन्नुदाहृते शापे पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ॥ ७.१९.३१ ॥
তখন মেঘের মতো উঁচু দেবদুন্দুভি বেজে উঠল। সেই শাপ উচ্চারিত হলে আকাশ থেকে পুষ্পবৃষ্টি ঝরে পড়ল।
7.19.32
ततः स राजा राजेन्द्र गतः स्थानं त्रिविष्टपम् ।
स्वर्गते च नृपे तस्मिन्राक्षसः सो ऽपसर्पत ॥ ७.१९.३२ ॥
তখন হে রাজেন্দ্র, সেই রাজা ত্রিবিষ্টপ নামক স্বর্গলোকে গমন করলেন। সেই রাজা স্বর্গে গেলে সেই রাক্ষস সেখান থেকে সরে পড়ল।