वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.19.1
अथ जित्वा मरुत्तं स प्रययौ राक्षसाधिपः ।
नगराणि नरेन्द्राणां युद्धकाङ्क्षी दशाननः ॥ ७.१९.१ ॥
मरुत्ताला जिंकून तो राक्षसाधिपती युद्धाच्या इच्छेने राजांच्या नगरांकडे गेला, तो दशानन.
7.19.2
समासाद्य तु राजेन्द्रान्महेन्द्रवरुणोपमान् ।
अब्रवीद्राक्षसेन्द्रस्तु युद्धं मे दीयतामिति ॥ ७.१९.२ ॥
महेंद्र आणि वरुणासारख्या त्या श्रेष्ठ राजांजवळ जाऊन राक्षसेंद्र म्हणाला, "मला युद्ध द्या."
7.19.3
निर्जिताः स्मेति वा ब्रूत एष मे हि सुनिश्चयः ।
अन्यथा कुर्वतामेवं मोक्षो नैवोपपद्यते ॥ ७.१९.३ ॥
"आम्ही जिंकलो गेलो असे म्हणा; हाच माझा ठाम निश्चय आहे. अन्यथा असे करणाऱ्यांना मोक्ष मिळत नाही."
7.19.4
ततस्त्वभीरवः प्राज्ञाः पार्थिवा धर्मनिश्चयाः ।
मन्त्रयित्वा ततो ऽन्योन्यं राजानः सुमहाबलाः ।
निर्जिताः स्मेत्यभाषन्त ज्ञात्वा वरबलं रिपोः ॥ ७.१९.४ ॥
निर्भय, प्राज्ञ, धर्मनिश्चयी त्या महाबलवान राजांनी आपापसात विचार करून, शत्रूचे श्रेष्ठ बल जाणून "आम्ही जिंकलो गेलो" असे म्हटले.
7.19.5
दुष्यन्तः सुरथो गाधिर्गयो राजा पुरूरवाः ।
एते सर्वे ऽब्रुवंस्तात निर्जिताः स्मेति पार्थिवाः ॥ ७.१९.५ ॥
दुष्यंत, सुरथ, गाधी, गय राजा आणि पुरूरवा—हे सर्व राजे म्हणाले, "हे तात, आम्ही जिंकलो गेलो."
7.19.6
अथायोध्यां समासाद्य रावणो राक्षसाधिपः ॥ ७.१९.६ ॥
मग अयोध्येस पोहोचून राक्षसाधिपती रावण...
7.19.7
सुगुप्तामनरण्येन शक्रेणेवामरावतीम् ।
स तं पुरुषशार्दूलं पुरन्दरसमं बले ॥ ७.१९.७ ॥
अनरण्याने सुरक्षित केलेली अयोध्या इंद्राने रक्षिलेल्या अमरावतीप्रमाणे होती. तो पुरुषांमधील वाघ, बलात पुरंदराइतका होता.
7.19.8
प्राह राजानमासाद्य युद्धं देहीति रावणः ।
निर्जितो ऽस्मीति वा ब्रूहि त्वमेवं मम शासनम् ॥ ७.१९.८ ॥
रावण राजाजवळ जाऊन म्हणाला: "युद्ध दे, नाहीतर 'मी पराभूत झालो' असे म्हण. माझी आज्ञा अशी पाळ."
7.19.9
अयोध्याधिपतिस्तस्य श्रुत्वा पापात्मनो वचः ।
अनरण्यस्तु सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रमथाब्रवीत् ॥ ७.१९.९ ॥
अयोध्येचा अधिपती अनरण्याने त्या पापी माणसाचे शब्द ऐकून संतप्त होऊन राक्षसराजाला म्हटले.
7.19.10
दीयते द्वन्द्वयुद्धं ते राक्षसाधिपते मया ।
सन्तिष्ठ क्षिप्रमायत्तो भव चैवं भवाम्यहम् ॥ ७.१९.१० ॥
"हे राक्षसाधिपती, मी तुला द्वंद्वयुद्ध देत आहे. लवकर स्थिर राहा, सज्ज व्हा — मीही तसाच सज्ज आहे."
7.19.11
अथ पूर्वं श्रुतार्थेन निर्जितं सुमहद्बलम् ।
निष्क्रामत्तन्नरेन्द्रस्य बलं रक्षोवधोद्यतम् ॥ ७.१९.११ ॥
तेव्हा पूर्वीच वृत्तांत कळलेल्यांनी जिंकलेले ते प्रचंड सैन्य — नरेंद्राचे ते सैन्य राक्षसांचा वध करण्यास उद्युक्त होऊन बाहेर पडले.
7.19.12
नागानां दशसाहस्रं वाजिनां नियुतं तथा ।
रथानां बहुसाहस्रं पत्तीनां च नरोत्तम ॥ ७.१९.१२ ॥
हत्ती दहा हजार, घोडे एक लाख, तसेच रथ अनेक हजार, पायदळ सैनिकही — हे नरोत्तमा!
7.19.13
महीं सञ्छाद्य निष्क्रान्तं सपदातिरथं रणे ।
ततः प्रवृत्तं सुमहद्युद्धं युद्धविशारद ॥ ७.१९.१३ ॥
पृथ्वी झाकून पायदळ आणि रथांसह ते रणभूमीवर निघाले; तेव्हा हे युद्धविशारदा, अत्यंत मोठे युद्ध सुरू झाले.
7.19.14
अनरण्यस्य नृपते राक्षसेन्द्रस्य चाद्भुतम् ।
तद्रावणबलं प्राप्य बलं तस्य महीपतेः ॥ ७.१९.१४ ॥
अनरण्य राजाचे आणि राक्षसराजाचे ते अद्भुत युद्ध; रावणाच्या सैन्याशी भिडलेले त्या राजाचे सैन्य…
7.19.15
प्राणश्यत तदा सर्वं हव्यं हुतमिवानले ।
युद्ध्वा च सुचिरं कालं कृत्वा विक्रममुत्तमम् ॥ ७.१९.१५ ॥
तेव्हा त्याचे सर्व सैन्य अग्नीत टाकलेल्या हविर्द्रव्याप्रमाणे नष्ट झाले; दीर्घकाळ युद्ध करून उत्तम पराक्रम दाखवून…
7.19.16
प्रज्वलन्तं तमासाद्य क्षिप्रमेवावशेषितम् ।
प्राविशत्सङ्कुलं तत्र शलभा इव पावकम् ।
नश्यति स्म बलं तत्र हव्यं हुतमिवानले ॥ ७.१९.१६ ॥
प्रज्वलित अशा त्याच्याजवळ पोहोचून उरलेले सैन्य लगेच त्या गर्दीत अग्नीत पडणाऱ्या पतंगांप्रमाणे शिरले; तेथे सैन्य नष्ट झाले, अग्नीत टाकलेल्या हविर्द्रव्याप्रमाणे.
7.19.17
सो ऽपश्यत्तन्नरेन्द्रस्तु नश्यमानं महाबलम् ।
महार्णवं समासाद्य वनापगशतं यथा ॥ ७.१९.१७ ॥
त्या राजाने आपले महान सैन्य नष्ट होताना पाहिले; जसे शेकडो वनातील नद्या महासागराला मिळतात.
7.19.18
ततः शक्रधनुःप्रख्यं धनुर्विस्फारयन्स्वयम् ।
आससाद नरेन्द्रस्तं रावणं क्रोधमूर्च्छितः ॥ ७.१९.१८ ॥
तेव्हा इंद्रधनुष्यासारखे आपले धनुष्य स्वतः ताणून, क्रोधाने मूर्च्छित झालेला तो राजा त्या रावणासमोर आला.
7.19.19
अनरण्येन ते ऽमात्या मारीचशुकसारणाः ।
प्रहस्तसहिता भग्ना व्यद्रवन्त मृगा इव ॥ ७.१९.१९ ॥
अनरण्याकडून पराभूत झालेले ते मंत्री मारीच, शुक, सारण आणि प्रहस्त यांच्यासह हरणांप्रमाणे सैरावैरा पळाले.
7.19.20
ततो बाणशतान्यष्टौ पातयामास मूर्धनि ।
तस्य राक्षसराजस्य इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ॥ ७.१९.२० ॥
मग इक्ष्वाकुकुलाला आनंद देणाऱ्या रामाने त्या राक्षसराजाच्या मस्तकावर आठशे बाण सोडले.
7.19.21
तस्य बाणाः पतन्तस्ते चक्रिरे न क्षतं क्वचित् ।
वारिधारा इवाभ्रेभ्यः पतन्त्यो गिरिमूर्धनि ॥ ७.१९.२१ ॥
त्याच्यावर पडणाऱ्या त्या बाणांनी कुठेही जखम केली नाही — ढगांतून पर्वतशिखरावर पडणाऱ्या जलधारांप्रमाणे.
7.19.22
ततो राक्षसराजेन क्रुद्धेन नृपतिस्तदा ।
तलेनाभिहतो मूर्ध्नि स रथान्निपपात ह ॥ ७.१९.२२ ॥
तेव्हा संतापलेल्या राक्षसराजाने त्या राजाच्या मस्तकावर तळहाताने प्रहार केला; तो रथातून खाली कोसळला.
7.19.23
स राजा पतितो भूमौ विह्वलाङ्गः प्रवेपितः ।
वज्रदग्ध इवारण्ये सालो निपतितो यथा ॥ ७.१९.२३ ॥
तो राजा जमिनीवर कोसळला; त्याचे अवयव शिथिल होऊन थरथरू लागले — अरण्यात वज्राने जळलेला साल वृक्ष कोसळावा तसा.
7.19.24
तं प्रहस्याब्रवीद्द्रक्ष इक्ष्वाकुं पृथिवीपतिम् ।
किमिदानीं फलं प्राप्तं त्वया मां प्रति युद्ध्यता ॥ ७.१९.२४ ॥
त्याच्याकडे पाहून हसत तो राक्षस इक्ष्वाकुवंशीय त्या पृथ्वीपतीला म्हणाला — "माझ्याशी युद्ध केल्याचे आता तुला काय फळ मिळाले?"
7.19.25
त्रैलोक्ये नास्ति यो द्वन्द्वं मम दद्यान्नराधिप ।
शङ्के प्रसक्तो भोगेषु न शृणोषि बलं मम ॥ ७.१९.२५ ॥
हे नराधिपा, त्रिलोकात माझ्याशी द्वंद्वयुद्ध देईल असा कोणी नाही. मला वाटते तू भोगांमध्ये गुंतला आहेस, म्हणून माझे बल ऐकत नाहीस.
7.19.26
तस्यैवं ब्रुवतो राजा मन्दासुर्वाक्यमब्रवीत् ।
किं शक्यमिह कर्तुं वै कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ७.१९.२६ ॥
तो असे बोलत असता, खचलेल्या मनाचा राजा म्हणाला: आता येथे काय करता येईल? काळ तर अनिवार्य आहे.
7.19.27
नह्यहं निर्जितो रक्षस्त्वया चात्मप्रशंसिना ।
कालेनैव विपन्नो ऽहं हेतुभूतस्तु मे भवान् ॥ ७.१९.२७ ॥
हे राक्षसा, आत्मप्रशंसा करणाऱ्या तुझ्याकडून मी जिंकला गेलो नाही. काळानेच मी नष्ट झालो आहे, परंतु तूच माझे निमित्त झाला आहेस.
7.19.28
किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं प्राणपरिक्षये ।
नह्यहं विमुखी रक्षो युध्यमानस्त्वया हतः ॥ ७.१९.२८ ॥
पण आता प्राण जाण्याच्या वेळी माझ्याकडून काय होऊ शकते? हे राक्षसा, मी युद्धापासून तोंड फिरवले नाही; युद्ध करत असतानाच तू मला मारलेस.
7.19.29
इक्ष्वाकुपरिभावित्वाद्वचो वक्ष्यामि राक्षस ।
यदि दत्तं यदि हुतं यदि मे सुकृतं तपः ॥
यदि गुप्ताः प्रजाः सम्यक्तदा सत्यं वचो ऽस्तु मे ॥ ७.१९.२९ ॥
हे राक्षसा, इक्ष्वाकू वंशाच्या संस्कारांनी घडलेला असल्यामुळे मी हे वचन बोलतो: मी दान दिले असेल, हवन केले असेल, माझे सुकृत व तप असेल, आणि माझी प्रजा नीट रक्षिली गेली असेल, तर माझे हे वचन सत्य होवो.
7.19.30
उत्पत्स्यते कुले ह्यस्मिन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामो दाशरथिर्नाम यस्ते प्राणान्हरिष्यति ॥ ७.१९.३० ॥
महात्मा इक्ष्वाकूंच्या या कुलात दशरथाचा पुत्र राम नावाने जन्म घेईल; तो तुझे प्राण हरण करील.
7.19.31
ततो जलधरोदग्रस्ताडितो देवदुन्दुभिः ।
तस्मिन्नुदाहृते शापे पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ॥ ७.१९.३१ ॥
तेव्हा मेघासारखा उंच देवदुंदुभी वाजू लागला. तो शाप उच्चारला गेला तेव्हा आकाशातून पुष्पवृष्टी झाली.
7.19.32
ततः स राजा राजेन्द्र गतः स्थानं त्रिविष्टपम् ।
स्वर्गते च नृपे तस्मिन्राक्षसः सो ऽपसर्पत ॥ ७.१९.३२ ॥
तेव्हा हे राजेंद्रा, तो राजा त्रिविष्टप (स्वर्ग) स्थानी गेला. त्या राजाने स्वर्गात प्रयाण केल्यावर तो राक्षस तेथून निसटला.