વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.19.1
अथ जित्वा मरुत्तं स प्रययौ राक्षसाधिपः ।
नगराणि नरेन्द्राणां युद्धकाङ्क्षी दशाननः ॥ ७.१९.१ ॥
મરુત્તને જીતીને તે રાક્ષસાધિપતિ યુદ્ધની ઇચ્છાથી રાજાઓનાં નગરો તરફ ગયો, એ દશાનન.
7.19.2
समासाद्य तु राजेन्द्रान्महेन्द्रवरुणोपमान् ।
अब्रवीद्राक्षसेन्द्रस्तु युद्धं मे दीयतामिति ॥ ७.१९.२ ॥
મહેન્દ્ર અને વરુણ સમાન તે શ્રેષ્ઠ રાજાઓ પાસે જઈને રાક્ષસેન્દ્ર બોલ્યો, "મને યુદ્ધ આપો."
7.19.3
निर्जिताः स्मेति वा ब्रूत एष मे हि सुनिश्चयः ।
अन्यथा कुर्वतामेवं मोक्षो नैवोपपद्यते ॥ ७.१९.३ ॥
"અમે હારી ગયા છીએ એમ કહો; આ મારો દૃઢ નિશ્ચય છે. નહિતર એવું કરનારાઓને મોક્ષ મળતો નથી."
7.19.4
ततस्त्वभीरवः प्राज्ञाः पार्थिवा धर्मनिश्चयाः ।
मन्त्रयित्वा ततो ऽन्योन्यं राजानः सुमहाबलाः ।
निर्जिताः स्मेत्यभाषन्त ज्ञात्वा वरबलं रिपोः ॥ ७.१९.४ ॥
નિર્ભય, પ્રાજ્ઞ, ધર્મનિશ્ચયી તે મહાબળવાન રાજાઓએ પરસ્પર વિચારીને, શત્રુનું શ્રેષ્ઠ બળ જાણીને "અમે હારી ગયા" એમ કહ્યું.
7.19.5
दुष्यन्तः सुरथो गाधिर्गयो राजा पुरूरवाः ।
एते सर्वे ऽब्रुवंस्तात निर्जिताः स्मेति पार्थिवाः ॥ ७.१९.५ ॥
દુષ્યંત, સુરથ, ગાધિ, ગય રાજા અને પુરૂરવા—આ બધા રાજાઓ બોલ્યા, "હે તાત, અમે હારી ગયા."
7.19.6
अथायोध्यां समासाद्य रावणो राक्षसाधिपः ॥ ७.१९.६ ॥
પછી અયોધ્યા પહોંચીને રાક્ષસાધિપતિ રાવણ...
7.19.7
सुगुप्तामनरण्येन शक्रेणेवामरावतीम् ।
स तं पुरुषशार्दूलं पुरन्दरसमं बले ॥ ७.१९.७ ॥
અનરણ્ય દ્વારા સુરક્ષિત અયોધ્યા ઇન્દ્ર દ્વારા રક્ષિત અમરાવતી જેવી હતી. તે માણસોમાં વાઘ સમાન અને બળમાં પુરંદર સમાન હતો.
7.19.8
प्राह राजानमासाद्य युद्धं देहीति रावणः ।
निर्जितो ऽस्मीति वा ब्रूहि त्वमेवं मम शासनम् ॥ ७.१९.८ ॥
રાવણે રાજા પાસે જઈને કહ્યું: "યુદ્ધ આપ, અથવા 'હું પરાજિત થયો' એમ કહે. મારી આજ્ઞાનું આ રીતે પાલન કર."
7.19.9
अयोध्याधिपतिस्तस्य श्रुत्वा पापात्मनो वचः ।
अनरण्यस्तु सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रमथाब्रवीत् ॥ ७.१९.९ ॥
અયોધ્યાના અધિપતિ અનરણ્યે તે પાપીના શબ્દો સાંભળીને ક્રોધિત થઈ રાક્ષસેન્દ્રને કહ્યું.
7.19.10
दीयते द्वन्द्वयुद्धं ते राक्षसाधिपते मया ।
सन्तिष्ठ क्षिप्रमायत्तो भव चैवं भवाम्यहम् ॥ ७.१९.१० ॥
"હે રાક્ષસાધિપતિ, હું તને દ્વંદ્વયુદ્ધ આપું છું. જલદી સ્થિર રહે, તૈયાર થા — હું પણ તે રીતે તૈયાર છું."
7.19.11
अथ पूर्वं श्रुतार्थेन निर्जितं सुमहद्बलम् ।
निष्क्रामत्तन्नरेन्द्रस्य बलं रक्षोवधोद्यतम् ॥ ७.१९.११ ॥
ત્યારે પહેલાંથી વાત સાંભળેલા લોકોએ જીતેલું તે વિશાળ સૈન્ય — નરેન્દ્રનું તે સૈન્ય રાક્ષસોનો વધ કરવા તત્પર થઈ બહાર નીકળ્યું.
7.19.12
नागानां दशसाहस्रं वाजिनां नियुतं तथा ।
रथानां बहुसाहस्रं पत्तीनां च नरोत्तम ॥ ७.१९.१२ ॥
હાથી દસ હજાર, ઘોડા એક લાખ, એ જ રીતે રથ અનેક હજાર, પાયદળ પણ — હે નરોત્તમ!
7.19.13
महीं सञ्छाद्य निष्क्रान्तं सपदातिरथं रणे ।
ततः प्रवृत्तं सुमहद्युद्धं युद्धविशारद ॥ ७.१९.१३ ॥
પૃથ્વીને આચ્છાદિત કરીને પદાતિ અને રથો સાથે તેઓ રણભૂમિમાં નીકળ્યા; ત્યારે હે યુદ્ધવિશારદ, અતિ મહાન યુદ્ધ શરૂ થયું.
7.19.14
अनरण्यस्य नृपते राक्षसेन्द्रस्य चाद्भुतम् ।
तद्रावणबलं प्राप्य बलं तस्य महीपतेः ॥ ७.१९.१४ ॥
અનરણ્ય રાજા અને રાક્ષસરાજનું તે અદ્ભુત યુદ્ધ; રાવણની સેનાનો સામનો કરનાર તે રાજાની સેના…
7.19.15
प्राणश्यत तदा सर्वं हव्यं हुतमिवानले ।
युद्ध्वा च सुचिरं कालं कृत्वा विक्रममुत्तमम् ॥ ७.१९.१५ ॥
ત્યારે તેની બધી સેના અગ્નિમાં હોમાયેલા હવિની જેમ નાશ પામી; લાંબો સમય યુદ્ધ કરીને ઉત્તમ પરાક્રમ બતાવીને…
7.19.16
प्रज्वलन्तं तमासाद्य क्षिप्रमेवावशेषितम् ।
प्राविशत्सङ्कुलं तत्र शलभा इव पावकम् ।
नश्यति स्म बलं तत्र हव्यं हुतमिवानले ॥ ७.१९.१६ ॥
પ્રજ્વલિત તેની પાસે પહોંચીને બચેલી સેના તરત જ તે ટોળામાં અગ્નિમાં પડતા પતંગિયાની જેમ ધસી ગઈ; ત્યાં સેના નાશ પામી, અગ્નિમાં હોમાયેલા હવિની જેમ.
7.19.17
सो ऽपश्यत्तन्नरेन्द्रस्तु नश्यमानं महाबलम् ।
महार्णवं समासाद्य वनापगशतं यथा ॥ ७.१९.१७ ॥
તે રાજાએ પોતાની મહાન સેનાને નાશ પામતી જોઈ; જેમ સેંકડો વનનદીઓ મહાસાગરમાં ભળી જાય.
7.19.18
ततः शक्रधनुःप्रख्यं धनुर्विस्फारयन्स्वयम् ।
आससाद नरेन्द्रस्तं रावणं क्रोधमूर्च्छितः ॥ ७.१९.१८ ॥
ત્યારે ઇન્દ્રધનુષ સમાન પોતાનું ધનુષ્ય પોતે જ ખેંચીને, ક્રોધથી મૂર્છિત થયેલો તે રાજા તે રાવણની સામે આવ્યો.
7.19.19
अनरण्येन ते ऽमात्या मारीचशुकसारणाः ।
प्रहस्तसहिता भग्ना व्यद्रवन्त मृगा इव ॥ ७.१९.१९ ॥
અનરણ્ય દ્વારા પરાજિત થયેલા તે મંત્રીઓ — મારીચ, શુક, સારણ અને પ્રહસ્ત સહિત — હરણાંની જેમ વિખેરાઈને ભાગ્યા.
7.19.20
ततो बाणशतान्यष्टौ पातयामास मूर्धनि ।
तस्य राक्षसराजस्य इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ॥ ७.१९.२० ॥
પછી ઇક્ષ્વાકુ કુળને આનંદ આપનારે તે રાક્ષસરાજના માથા પર આઠસો બાણ છોડ્યાં.
7.19.21
तस्य बाणाः पतन्तस्ते चक्रिरे न क्षतं क्वचित् ।
वारिधारा इवाभ्रेभ्यः पतन्त्यो गिरिमूर्धनि ॥ ७.१९.२१ ॥
તેના પર પડતાં તે બાણો ક્યાંય ઘા કરી શક્યાં નહીં — વાદળોમાંથી પર્વતશિખર પર પડતી જળધારાઓની જેમ.
7.19.22
ततो राक्षसराजेन क्रुद्धेन नृपतिस्तदा ।
तलेनाभिहतो मूर्ध्नि स रथान्निपपात ह ॥ ७.१९.२२ ॥
ત્યારે ક્રોધિત રાક્ષસરાજે તે રાજાના માથા પર હથેળીથી પ્રહાર કર્યો; તે રથમાંથી પડી ગયો.
7.19.23
स राजा पतितो भूमौ विह्वलाङ्गः प्रवेपितः ।
वज्रदग्ध इवारण्ये सालो निपतितो यथा ॥ ७.१९.२३ ॥
તે રાજા ભૂમિ પર પડી ગયો; તેના અંગો શિથિલ થઈને કંપવા લાગ્યા — જંગલમાં વીજળીથી બળેલું સાલ વૃક્ષ પડે તેમ.
7.19.24
तं प्रहस्याब्रवीद्द्रक्ष इक्ष्वाकुं पृथिवीपतिम् ।
किमिदानीं फलं प्राप्तं त्वया मां प्रति युद्ध्यता ॥ ७.१९.२४ ॥
તેની સામે હસતાં રાક્ષસે ઇક્ષ્વાકુ વંશના તે પૃથ્વીપતિને કહ્યું — "મારી સાથે યુદ્ધ કરવાથી હવે તને શું ફળ મળ્યું?"
7.19.25
त्रैलोक्ये नास्ति यो द्वन्द्वं मम दद्यान्नराधिप ।
शङ्के प्रसक्तो भोगेषु न शृणोषि बलं मम ॥ ७.१९.२५ ॥
હે નરાધિપ, ત્રણેય લોકમાં મારી સાથે દ્વંદ્વયુદ્ધ કરે એવો કોઈ નથી. મને લાગે છે કે તું ભોગોમાં આસક્ત છે, તેથી મારું બળ સાંભળતો નથી.
7.19.26
तस्यैवं ब्रुवतो राजा मन्दासुर्वाक्यमब्रवीत् ।
किं शक्यमिह कर्तुं वै कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ७.१९.२६ ॥
તે આમ બોલ્યો ત્યારે નિર્બળ મનનો રાજા બોલ્યો: અહીં હવે શું થઈ શકે? કાળને ઓળંગવો મુશ્કેલ છે.
7.19.27
नह्यहं निर्जितो रक्षस्त्वया चात्मप्रशंसिना ।
कालेनैव विपन्नो ऽहं हेतुभूतस्तु मे भवान् ॥ ७.१९.२७ ॥
હે રાક્ષસ, આત્મપ્રશંસા કરનાર તારા વડે હું જીતાયો નથી. કાળથી જ હું નાશ પામ્યો છું; પણ તું જ મારું નિમિત્ત બન્યો છે.
7.19.28
किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं प्राणपरिक्षये ।
नह्यहं विमुखी रक्षो युध्यमानस्त्वया हतः ॥ ७.१९.२८ ॥
પણ હવે પ્રાણ જવાના સમયે મારાથી શું થઈ શકે? હે રાક્ષસ, હું યુદ્ધથી વિમુખ થયો નથી; યુદ્ધ કરતાં કરતાં જ તેં મને હણ્યો છે.
7.19.29
इक्ष्वाकुपरिभावित्वाद्वचो वक्ष्यामि राक्षस ।
यदि दत्तं यदि हुतं यदि मे सुकृतं तपः ॥
यदि गुप्ताः प्रजाः सम्यक्तदा सत्यं वचो ऽस्तु मे ॥ ७.१९.२९ ॥
હે રાક્ષસ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના સંસ્કારોમાં ઘડાયેલો હોવાથી હું આ વચન કહું છું: જો મેં દાન આપ્યું હોય, હોમ કર્યો હોય, મારું સુકૃત અને તપ હોય, અને મારી પ્રજા સારી રીતે રક્ષિત હોય, તો મારું આ વચન સત્ય થાઓ.
7.19.30
उत्पत्स्यते कुले ह्यस्मिन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामो दाशरथिर्नाम यस्ते प्राणान्हरिष्यति ॥ ७.१९.३० ॥
મહાત્મા ઇક્ષ્વાકુઓના આ કુળમાં દશરથનો પુત્ર રામ નામે જન્મ લેશે; તે તારા પ્રાણ હરી લેશે.
7.19.31
ततो जलधरोदग्रस्ताडितो देवदुन्दुभिः ।
तस्मिन्नुदाहृते शापे पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ॥ ७.१९.३१ ॥
ત્યારે મેઘ જેવી ઊંચી દેવદુંદુભિ વાગી. એ શાપ ઉચ્ચારાતાં આકાશમાંથી પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ.
7.19.32
ततः स राजा राजेन्द्र गतः स्थानं त्रिविष्टपम् ।
स्वर्गते च नृपे तस्मिन्राक्षसः सो ऽपसर्पत ॥ ७.१९.३२ ॥
ત્યારે હે રાજેન્દ્ર, તે રાજા ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ)ના સ્થાને ગયો. એ રાજા સ્વર્ગે ગયો ત્યારે એ રાક્ષસ ત્યાંથી સરકી ગયો.