বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.24.1
निवर्तमानः संहृष्टो रावणस्सुदुरात्मवान् ।
जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ॥ ७.२४.१ ॥
ফেরার পথে অতি দুরাত্মা রাবণ আনন্দিত হয়ে পথে রাজা, ঋষি, দেবতা ও গন্ধর্বকন্যাদের হরণ করল।
7.24.2
दर्शनीयां हि रक्षः स कन्यां स्त्रीं वापि पश्यति ।
हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने तां रुरोध ह ॥ ७.२४.२ ॥
সেই রাক্ষস সুন্দরী কন্যা বা নারীকে দেখলে তার আত্মীয়দের হত্যা করে তাকে বিমানে বন্দী করত।
7.24.3
एवं पन्नगकन्याश्च राक्षसासुरमानुषीः ।
यक्षदानवकन्याश्च विमाने सो ऽध्यरोपयत् ॥ ७.२४.३ ॥
এভাবে সে নাগকন্যা, রাক্ষসী, অসুরী, মানুষী নারী এবং যক্ষ ও দানবকন্যাদের বিমানে তুলল।
7.24.4
ताश्च सर्वाः समं दुःखान्मुमुचुर्बाष्पजं जलम् ।
तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसम्भवम् ॥ ७.२४.४ ॥
তারা সবাই দুঃখে একসঙ্গে অশ্রুজল ফেলল; তা শোক ও ভয়ের অগ্নি থেকে উদ্ভূত অগ্নিশিখার সমান ছিল।
7.24.5
ताभिः सर्वानवद्याभिर्नदीभिरिव सागरः ।
आपूरितं विमानं तद्भयशोकाशिवाश्रुभिः ॥ ७.२४.५ ॥
সেই নির্দোষ নারীদের ভয় ও শোকের অমঙ্গল অশ্রুতে নদীর জলে সাগর পূর্ণ হওয়ার মতো সেই বিমান পূর্ণ হয়ে গেল।
7.24.6
नागगन्धर्वकन्याश्च महर्षितनयाश्च याः ।
दैत्यदानवकन्याश्च विमाने शतशो ऽरुदन् ॥ ७.२४.६ ॥
নাগ ও গন্ধর্বকন্যা, মহর্ষিদের কন্যা এবং দৈত্য ও দানবকন্যারা বিমানে শত শত কাঁদছিল।
7.24.7
दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः ।
पीनस्तन्यस्तथा वज्रवेदिमध्यसमप्रभाः ॥ ७.२४.७ ॥
দীর্ঘ কেশী, সুন্দর অঙ্গযুক্তা, পূর্ণচন্দ্রসদৃশ মুখমণ্ডলযুক্তা, পুষ্টস্তনী এবং বজ্রবেদীর মধ্যভাগের মতো দীপ্তিময়ী নারীরা।
7.24.8
रथकूबरसङ्काशैः श्रोणिदेशैर्मनोहराः ।
स्त्रियः सुराङ्गनाप्रख्या निष्टप्तकनकप्रभाः ॥ ७.२४.८ ॥
রথের কূবরের মতো নিতম্বযুক্তা, মনোহরা, সুরাঙ্গনাসদৃশ, গলিত সোনার দীপ্তিময়ী নারীরা।
7.24.9
शोकदुःखभयत्रस्ता विह्वलाश्च सुमध्यमाः ।
तासां निश्वासवातेन सर्वतः सम्प्रदीपितम् ॥ ७.२४.९ ॥
শোক, দুঃখ ও ভয়ে ত্রস্ত, বিহ্বল, সুক্ষ্মকটি সেই নারীরা। তাঁদের দীর্ঘশ্বাসের বাতাসে চারদিকে (অগ্নি) প্রজ্বলিত হলো।
7.24.10
अग्निहोत्रमिवाभाति सन्निरुद्धाग्निपुष्पकम् ।
दशग्रीववशं प्राप्तास्तास्तु शोकाकुलाः स्त्रियः ॥ ७.२४.१० ॥
অগ্নিহোত্রের মতো, অগ্নি রুদ্ধ পুষ্পক বিমান দীপ্তি পাচ্ছিল। দশগ্রীবের বশে আসা শোকাকুলা সেই নারীরা তাতে ছিলেন।
7.24.11
दीनवक्रेक्षणाः श्यामा मृग्यः सिंहवशा इव ।
काचिच्चिन्तयती तत्र किं नु मां भक्षयिष्यति ॥ ७.२४.११ ॥
দীন মুখ ও দৃষ্টিযুক্তা, সিংহের বশে পড়া হরিণীর মতো তরুণীরা। সেখানে একজন ভাবছিল — "এ কি আমাকেই খেয়ে ফেলবে?"
7.24.12
काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता अपि मां मारयेदयम् ।
दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ॥ ७.२४.१२ ॥
আর একজন অত্যন্ত দুঃখার্তা হয়ে ভাবল — "এ কি আমাকেও মেরে ফেলবে?" দুঃখ ও শোকে আবিষ্ট নারীরা সকলে মিলে বিলাপ করতে লাগল।
7.24.13
कथं नु खलु मे पुत्रो भविष्यति मया विना ।
कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ॥ ७.२४.१३ ॥
আমাকে ছাড়া আমার পুত্র কী করে থাকবে? শোকসাগরে নিমজ্জিত মা ও ভাই কী করে থাকবেন?
7.24.14
।
हा कथं नु करिष्यामि भर्तुस्तस्मादहं विना ।
मृत्यो प्रसादयामि त्वां नय मां दुःखभागिनीम् ॥ ७.२४.१४ ॥
হায়! স্বামী ছাড়া আমি কী করব? হে মৃত্যু, আমি তোমাকে প্রসন্ন করছি, দুঃখভাগিনী আমাকে নিয়ে যাও।
7.24.15
किन्नु तद्दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ॥ ७.२४.१५ ॥
পূর্ব দেহে আমরা কোন দুষ্কর্ম করেছিলাম?
7.24.16
एवं स्म दुःखिताः सर्वाः पतिताः शोकसागरे ।
न खल्विदानीं पश्यामो दुःखस्यास्यान्तमात्मनः ॥ ७.२४.१६ ॥
এইভাবে দুঃখিতা সকলেই শোকসাগরে পতিত হলেন। এখন আমরা এই দুঃখের অন্ত দেখি না।
7.24.17
अहो धिङ्मानुषं लोकं नास्ति खल्वधमः परः ।
यद्दुर्बला बलवता भर्तारो रावणेन नः ॥ ७.२४.१७ ॥
আহা, এই মনুষ্যলোককে ধিক! এর চেয়ে অধম আর কিছু নেই; যেখানে আমাদের দুর্বল স্বামীদের বলবান রাবণ হত্যা করেছে।
7.24.18
सूर्येणोदयता काले नक्षत्राणीव नाशिताः ।
अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु युज्यते ॥ ७.२४.१८ ॥
উদীয়মান সূর্যের দ্বারা যথাসময়ে নক্ষত্রগুলি যেমন বিনষ্ট হয়, তেমনি আমরা বিনষ্ট হলাম। আহা, অতি বলবান রাক্ষস হত্যার উপায়ে নিযুক্ত থাকে।
7.24.19
अहो दुर्वृत्तमास्थाय नात्मानं वैजुगुप्सते ।
सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमो ऽस्य दुरात्मनः ॥ ७.२४.१९ ॥
আহা! দুরাচার অবলম্বন করে সে নিজেকে ঘৃণা করে না। এই দুরাত্মার বিক্রমও সর্বথা তারই যোগ্য।
7.24.20
इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् ।
यस्मादेष परक्यासु रमते राक्षसाधमः ॥ ७.२४.२० ॥
পরস্ত্রী স্পর্শ করা অযোগ্য কর্ম। কারণ এই অধম রাক্ষস অন্যের স্ত্রীদের সঙ্গেই আনন্দ পায়।
7.24.21
तस्माद्वै स्त्रीकृतेनैव प्राप्स्यते दुर्मतिर्वधम् ।
सतीभिर्वरनारीभिरेवं वाक्ये ऽभ्युदीरिते ॥ ७.२४.२१ ॥
তাই এই দুর্বুদ্ধি একজন নারীর কারণেই মৃত্যু লাভ করবে। শ্রেষ্ঠ সতী নারীরা এভাবে কথা বললে।
7.24.22
नेदुर्दुन्दुभयः खस्थाः पुष्पवृष्टिः पपात च ।
शप्तः स्त्रीभिः स तु समं हतौजा इव निष्प्रभः ॥ ७.२४.२२ ॥
আকাশে অবস্থিত দুন্দুভি বেজে উঠল; পুষ্পবৃষ্টি হলো। নারীদের দ্বারা অভিশপ্ত হয়ে সে সঙ্গে সঙ্গে যেন তেজহীন ও প্রভাহীন হয়ে পড়ল।
7.24.23
पतिव्रताभिः साध्वीभिर्बभूव विमना इव ।
एवं विलपितं तासां शृण्वन्राक्षसपुङ्गवः ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ॥ ७.२४.२३ ॥
পতিব্রতা সাধ্বী নারীদের কারণে সে যেন বিষণ্ণ হয়ে পড়ল। এভাবে সেই নারীদের বিলাপ শুনতে শুনতে রাক্ষসশ্রেষ্ঠ নিশাচরদের দ্বারা সম্মানিত হয়ে লঙ্কাপুরীতে প্রবেশ করল।
7.24.24
एतस्मिन्नन्तरे घोरा राक्षसी कामरूपिणी ।
सहसा पतिता भूमौ भगिनी रावणस्य सा ॥ ७.२४.२४ ॥
এই সময়ে ইচ্ছামতো রূপ ধারণে সক্ষম এক ভয়ংকরী রাক্ষসী হঠাৎ ভূমিতে পড়ে গেল। সে রাবণের ভগিনী।
7.24.25
तां स्वसारं समुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् ।
अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुकामा ऽसि मे द्रुतम् ॥ ७.२४.२५ ॥
রাবণ সেই ভগিনীকে তুলে সান্ত্বনা দিয়ে বললেন, "হে কল্যাণী, এ কী? তুমি আমাকে শীঘ্র কিছু বলতে চাও?"
7.24.26
सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी रक्ताक्षी वाक्यमब्रवीत् ।
कृता ऽस्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता बलात् ॥ ७.२४.२६ ॥
অশ্রুরুদ্ধ, রক্তবর্ণ চোখে সে বলল, "হে রাজন, তুমি বলবান, বলপূর্বক আমাকে বিধবা করেছ।"
7.24.27
एते राजंस्त्वया वीरा दैत्या विनिहता रणे ।
कालकेया इति ख्याताः सहस्राणि चतुर्दश ॥ ७.२४.२७ ॥
হে রাজন, কালকেয় নামে খ্যাত এই বীর দৈত্যেরা চৌদ্দ হাজার জন যুদ্ধে তোমার দ্বারা নিহত হয়েছে।
7.24.28
प्राणेभ्यो ऽपि गरीयान्मे तत्र भर्ता महाबलः ॥ ७.२४.२८ ॥
প্রাণের চেয়েও প্রিয় আমার স্বামী, সেখানে মহাবলশালী ছিলেন।
7.24.29
सो ऽपि त्वया हतस्तात रिपुणा भ्रातृगृध्नुना ।
त्वया ऽस्मि निहता राजन्स्वयमेव हि बन्धुना ॥ ७.२४.२९ ॥
হে প্রিয়, তিনিও তোমার দ্বারা নিহত হয়েছেন, ভ্রাতৃলোভী শত্রুর দ্বারা। হে রাজন, আত্মীয় তুমি নিজেই আমাকেও হত্যা করেছ।
7.24.30
राजन्वैधव्यशब्दं च भोक्ष्यामि त्वत्कृते ह्यहम् ।
ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि ।
स त्वया निहतो युद्धे स्वयमेव न लज्जसे ॥ ७.२४.३० ॥
হে রাজন, তোমার কারণেই আমি 'বিধবা' শব্দটি ভোগ করব। যুদ্ধেও কি জামাতাকে রক্ষা করা উচিত ছিল না? তুমি নিজেই তাকে যুদ্ধে হত্যা করেছ, তোমার কি লজ্জা হয় না?
7.24.31
एवमुक्तो दशग्रीवो भगिन्या क्रोशमानया ।
अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः ॥ ७.२४.३१ ॥
বোনের কান্নাভরা কথা শুনে দশগ্রীব তাকে সান্ত্বনা দিয়ে মধুর ভাষায় এই কথা বললেন।
7.24.32
अलं वत्से रुदित्वा ते न भेतव्यं च सर्वशः ।
दानमानप्रसादैस्त्वां तोषयिष्यामि यत्नतः ॥ ७.२४.३२ ॥
থামো বোন, কেঁদে কী লাভ? কোনোভাবেই ভয় পেয়ো না। দান, সম্মান ও অনুগ্রহে আমি যত্নসহকারে তোমাকে সন্তুষ্ট করব।
7.24.33
युद्धप्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयाकाङ्क्षी क्षिपञ्छरान् ।
नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे ॥ ७.२४.३३ ॥
যুদ্ধে উন্মত্ত ও বিক্ষিপ্তচিত্ত হয়ে, জয়ের আকাঙ্ক্ষায় বাণ নিক্ষেপ করতে করতে, হে শুভে, যুদ্ধে আমি নিজের লোক বা শত্রু কাউকেই চিনতে পারি না।
7.24.34
जामातरं न जाने स्म प्रहरन्युद्धदुर्मदः ।
तेनासौ निहतः सङ्ख्ये मया भर्ता तव स्वसः ॥ ७.२४.३४ ॥
যুদ্ধের মত্ততায় আঘাত হানতে গিয়ে আমি জামাইকে চিনতে পারিনি। হে বোন, সেই যুদ্ধেই আমার হাতে তোমার স্বামী নিহত হয়েছে।
7.24.35
अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम् ।
भ्रातुरैश्वर्ययुक्तस्य खरस्य वस पार्श्वतः ॥ ७.२४.३५ ॥
এই সময়ে যা সম্ভব, তাই আমি তোমার হিতের জন্য করব। ঐশ্বর্যশালী ভাই খরের পাশেই বাস করো।
7.24.36
चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति ।
प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महाबलः ॥ ७.२४.३६ ॥
তোমার ভাই চৌদ্দ হাজার রাক্ষসের প্রভু হবে। মহাবলশালী সে যাত্রায় ও দানে রাক্ষসদের অধিপতি হবে।
7.24.37
तत्र मातृष्वसेयस्ते भ्राता ऽयं वै खरः प्रभुः ।
भविष्यति तवादेशं सदा कुर्वन्निशाचरः ॥ ७.२४.३७ ॥
সেখানে তোমার ভগ্নীপুত্র, এই ভ্রাতা খর প্রভু হবে; সর্বদা তোমার আদেশ পালনকারী নিশাচর সে।
7.24.38
शीघ्रं गच्छत्वयं वीरो दण्डकान्परिरक्षितुम् ।
दूषणो ऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः ॥ ७.२४.३८ ॥
এই বীর শীঘ্র দণ্ডকারণ্য রক্ষা করতে যাক; মহাবল দূষণ তার সৈন্যাধ্যক্ষ হবে।
7.24.39
तत्र ते वचनं शूरः करिष्यति सदा खरः ।
रक्षसां कामरूपाणां प्रभुरेष भविष्यति ॥ ७.२४.३९ ॥
সেখানে এই শূর খর সর্বদা তোমার বাক্য পালন করবে; ইচ্ছামতো রূপ ধারণে সক্ষম রাক্ষসদের এ-ই প্রভু হবে।
7.24.40
एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यमस्यादिदेश ह ।
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां वीर्यशालिनाम् ॥ ७.२४.४० ॥
এই বলে দশগ্রীব তার সৈন্যদের আদেশ দিল — বীর্যশালী রাক্ষসদের চৌদ্দ হাজার।
7.24.41
स तैः परिवृतस्सर्वै राक्षसैर्घोरदर्शनैः ।
आगच्छत खरः शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः ॥ ७.२४.४१ ॥
সেই ভয়ংকরদর্শন রাক্ষসদের দ্বারা পরিবৃত খর নির্ভয়ে শীঘ্র দণ্ডকারণ্যে আসুক।
7.24.42
स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् ।
सा च शूर्पणखा तत्र न्यवसद्दण्डकावने ॥ ७.२४.४२ ॥
সেখানে সে নিষ্কণ্টক রাজ্য স্থাপন করল; এবং শূর্পণখাও সেখানে দণ্ডকারণ্যে বাস করতে লাগল।