वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.24.1
निवर्तमानः संहृष्टो रावणस्सुदुरात्मवान् ।
जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ॥ ७.२४.१ ॥
परतताना अत्यंत दुरात्मा रावणाने आनंदाने वाटेत राजे, ऋषी, देव आणि गंधर्वांच्या कन्यांना पळवून नेले.
7.24.2
दर्शनीयां हि रक्षः स कन्यां स्त्रीं वापि पश्यति ।
हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने तां रुरोध ह ॥ ७.२४.२ ॥
तो राक्षस सुंदर कन्या किंवा स्त्री दिसली की तिच्या नातेवाईकांना मारून तिला विमानात बंदिस्त करत असे.
7.24.3
एवं पन्नगकन्याश्च राक्षसासुरमानुषीः ।
यक्षदानवकन्याश्च विमाने सो ऽध्यरोपयत् ॥ ७.२४.३ ॥
अशा प्रकारे त्याने नागकन्या, राक्षसी, असुरी, मानुषी स्त्रिया आणि यक्ष व दानवकन्या विमानात चढवल्या.
7.24.4
ताश्च सर्वाः समं दुःखान्मुमुचुर्बाष्पजं जलम् ।
तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसम्भवम् ॥ ७.२४.४ ॥
त्या सर्वजणी दुःखाने एकदम अश्रू ढाळू लागल्या; ते अश्रू शोक-भयाच्या अग्नीतून उठलेल्या ज्वालांसारखे होते.
7.24.5
ताभिः सर्वानवद्याभिर्नदीभिरिव सागरः ।
आपूरितं विमानं तद्भयशोकाशिवाश्रुभिः ॥ ७.२४.५ ॥
त्या निर्दोष स्त्रियांच्या भय व शोकाच्या अशुभ अश्रूंनी, नद्यांनी सागर भरावा तसे ते विमान भरून गेले.
7.24.6
नागगन्धर्वकन्याश्च महर्षितनयाश्च याः ।
दैत्यदानवकन्याश्च विमाने शतशो ऽरुदन् ॥ ७.२४.६ ॥
नागकन्या, गंधर्वकन्या, महर्षींच्या कन्या आणि दैत्य-दानवकन्या विमानात शेकडो संख्येने रडत होत्या.
7.24.7
दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः ।
पीनस्तन्यस्तथा वज्रवेदिमध्यसमप्रभाः ॥ ७.२४.७ ॥
लांब केसांच्या, सुंदर अवयवांच्या, पूर्णचंद्रासारख्या मुखाच्या, पुष्ट स्तनांच्या आणि वज्रवेदीच्या मध्यभागासारख्या तेजस्वी स्त्रिया.
7.24.8
रथकूबरसङ्काशैः श्रोणिदेशैर्मनोहराः ।
स्त्रियः सुराङ्गनाप्रख्या निष्टप्तकनकप्रभाः ॥ ७.२४.८ ॥
रथाच्या कूबरासारख्या कटिप्रदेशाच्या, मनोहर, सुरांगनांसारख्या, तापवलेल्या सोन्याच्या प्रभेच्या स्त्रिया.
7.24.9
शोकदुःखभयत्रस्ता विह्वलाश्च सुमध्यमाः ।
तासां निश्वासवातेन सर्वतः सम्प्रदीपितम् ॥ ७.२४.९ ॥
शोक, दुःख आणि भयाने त्रस्त, विव्हल, सुंदर कटी असलेल्या त्या स्त्रिया होत्या. त्यांच्या निश्वासाच्या वाऱ्याने सर्वत्र (आग) पेटली.
7.24.10
अग्निहोत्रमिवाभाति सन्निरुद्धाग्निपुष्पकम् ।
दशग्रीववशं प्राप्तास्तास्तु शोकाकुलाः स्त्रियः ॥ ७.२४.१० ॥
अग्निहोत्रासारखे, आग बंदिस्त असलेले पुष्पक विमान चमकत होते. दशग्रीवाच्या स्वाधीन झालेल्या शोकाकुल त्या स्त्रिया त्यात होत्या.
7.24.11
दीनवक्रेक्षणाः श्यामा मृग्यः सिंहवशा इव ।
काचिच्चिन्तयती तत्र किं नु मां भक्षयिष्यति ॥ ७.२४.११ ॥
दीन मुख आणि नेत्रांच्या, सिंहाच्या स्वाधीन झालेल्या हरिणींसारख्या तरुणी. तिथे एकजण विचार करत होती — "हा मला खाऊन टाकेल काय?"
7.24.12
काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता अपि मां मारयेदयम् ।
दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ॥ ७.२४.१२ ॥
दुसरी अत्यंत दुःखाने पीडित होऊन विचार करू लागली — "हा मलाही मारेल काय?" दुःख आणि शोकाने वेढलेल्या स्त्रिया सर्वजणी मिळून विलाप करू लागल्या.
7.24.13
कथं नु खलु मे पुत्रो भविष्यति मया विना ।
कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ॥ ७.२४.१३ ॥
माझ्याविना माझा पुत्र कसा राहील? शोकसागरात बुडालेली आई आणि भाऊ कसे राहतील?
7.24.14
।
हा कथं नु करिष्यामि भर्तुस्तस्मादहं विना ।
मृत्यो प्रसादयामि त्वां नय मां दुःखभागिनीम् ॥ ७.२४.१४ ॥
अरेरे! पतीविना मी काय करू? हे मृत्यो, मी तुला प्रसन्न करते, दुःखभागिनी अशा मला घेऊन जा.
7.24.15
किन्नु तद्दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ॥ ७.२४.१५ ॥
पूर्वीच्या देहात आम्ही कोणते दुष्कर्म केले होते?
7.24.16
एवं स्म दुःखिताः सर्वाः पतिताः शोकसागरे ।
न खल्विदानीं पश्यामो दुःखस्यास्यान्तमात्मनः ॥ ७.२४.१६ ॥
अशा रीतीने दुःखी झालेल्या सर्वजणी शोकसागरात पडल्या. आता आपल्या या दुःखाचा अंत दिसत नाही.
7.24.17
अहो धिङ्मानुषं लोकं नास्ति खल्वधमः परः ।
यद्दुर्बला बलवता भर्तारो रावणेन नः ॥ ७.२४.१७ ॥
अरेरे, या मानवलोकाचा धिक्कार असो! यापेक्षा अधम दुसरे काही नाही, जिथे आमच्या दुर्बल पतींना बलवान रावणाने मारले.
7.24.18
सूर्येणोदयता काले नक्षत्राणीव नाशिताः ।
अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु युज्यते ॥ ७.२४.१८ ॥
उगवत्या सूर्यामुळे योग्य वेळी तारे नष्ट होतात, तसे आम्ही नष्ट झालो. अरेरे, अतिबलवान राक्षस वधाच्या उपायांत गुंतलेला असतो.
7.24.19
अहो दुर्वृत्तमास्थाय नात्मानं वैजुगुप्सते ।
सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमो ऽस्य दुरात्मनः ॥ ७.२४.१९ ॥
अरेरे! दुराचार स्वीकारून तो स्वतःचा तिरस्कार करत नाही. या दुरात्म्याचा पराक्रमही पूर्णपणे त्याला साजेसाच आहे.
7.24.20
इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् ।
यस्मादेष परक्यासु रमते राक्षसाधमः ॥ ७.२४.२० ॥
परस्त्रीला स्पर्श करणे हे अयोग्य कृत्य आहे, कारण हा अधम राक्षस दुसऱ्यांच्या स्त्रियांमध्येच रमतो.
7.24.21
तस्माद्वै स्त्रीकृतेनैव प्राप्स्यते दुर्मतिर्वधम् ।
सतीभिर्वरनारीभिरेवं वाक्ये ऽभ्युदीरिते ॥ ७.२४.२१ ॥
म्हणून या दुर्बुद्धीला एका स्त्रीमुळेच मृत्यू प्राप्त होईल. उत्तम सती स्त्रियांनी असे वचन उच्चारल्यावर.
7.24.22
नेदुर्दुन्दुभयः खस्थाः पुष्पवृष्टिः पपात च ।
शप्तः स्त्रीभिः स तु समं हतौजा इव निष्प्रभः ॥ ७.२४.२२ ॥
आकाशातील दुंदुभी वाजल्या; पुष्पवृष्टी झाली. स्त्रियांनी शाप दिल्यामुळे तो लगेच जणू तेजहीन व प्रभाहीन झाला.
7.24.23
पतिव्रताभिः साध्वीभिर्बभूव विमना इव ।
एवं विलपितं तासां शृण्वन्राक्षसपुङ्गवः ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ॥ ७.२४.२३ ॥
पतिव्रता साध्वी स्त्रियांमुळे तो जणू खिन्न झाला. अशा प्रकारे त्या स्त्रियांचा विलाप ऐकत राक्षसश्रेष्ठ राक्षसांकडून सन्मानित होत लंका नगरीत प्रवेशला.
7.24.24
एतस्मिन्नन्तरे घोरा राक्षसी कामरूपिणी ।
सहसा पतिता भूमौ भगिनी रावणस्य सा ॥ ७.२४.२४ ॥
याच दरम्यान इच्छेनुसार रूप धारण करू शकणारी एक भयंकर राक्षसी अचानक जमिनीवर पडली. ती रावणाची बहीण होती.
7.24.25
तां स्वसारं समुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् ।
अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुकामा ऽसि मे द्रुतम् ॥ ७.२४.२५ ॥
रावणाने त्या भगिनीला उठवून सांत्वन देत म्हटले, "हे भद्रे, हे काय? तू मला लवकर काहीतरी सांगू इच्छितेस का?"
7.24.26
सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी रक्ताक्षी वाक्यमब्रवीत् ।
कृता ऽस्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता बलात् ॥ ७.२४.२६ ॥
अश्रूंनी भरलेल्या, लाल डोळ्यांनी ती म्हणाली, "हे राजा, बलवान अशा तुझ्याकडून बळजबरीने मला विधवा करण्यात आले आहे."
7.24.27
एते राजंस्त्वया वीरा दैत्या विनिहता रणे ।
कालकेया इति ख्याताः सहस्राणि चतुर्दश ॥ ७.२४.२७ ॥
हे राजा, कालकेय म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे वीर दैत्य चौदा हजार युद्धात तुझ्याकडून मारले गेले.
7.24.28
प्राणेभ्यो ऽपि गरीयान्मे तत्र भर्ता महाबलः ॥ ७.२४.२८ ॥
प्राणांपेक्षाही प्रिय असलेला माझा पती तेथे महाबलवान होता.
7.24.29
सो ऽपि त्वया हतस्तात रिपुणा भ्रातृगृध्नुना ।
त्वया ऽस्मि निहता राजन्स्वयमेव हि बन्धुना ॥ ७.२४.२९ ॥
हे तात, तोही तुझ्याकडून मारला गेला, भावाचा लोभी अशा शत्रूकडून. हे राजा, तू स्वतःच, बांधव असलेल्या तुझ्याकडून मीही मारले गेले आहे.
7.24.30
राजन्वैधव्यशब्दं च भोक्ष्यामि त्वत्कृते ह्यहम् ।
ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि ।
स त्वया निहतो युद्धे स्वयमेव न लज्जसे ॥ ७.२४.३० ॥
हे राजा, तुझ्यामुळेच मला 'विधवा' हा शब्द भोगावा लागेल. युद्धातही जावयाचे रक्षण करायला नको होते का? त्याला तू स्वतःच युद्धात मारलेस, तुला लाज वाटत नाही का?
7.24.31
एवमुक्तो दशग्रीवो भगिन्या क्रोशमानया ।
अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः ॥ ७.२४.३१ ॥
बहिणीने रडत असे सांगितल्यावर दशग्रीवाने तिचे सांत्वन करून मृदू शब्दांत हे वचन सांगितले.
7.24.32
अलं वत्से रुदित्वा ते न भेतव्यं च सर्वशः ।
दानमानप्रसादैस्त्वां तोषयिष्यामि यत्नतः ॥ ७.२४.३२ ॥
पुरे बाळे, रडून काय उपयोग? तुला कशाचीही भीती बाळगण्याचे कारण नाही. दान, मान आणि कृपेने मी तुला यत्नपूर्वक संतुष्ट करीन.
7.24.33
युद्धप्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयाकाङ्क्षी क्षिपञ्छरान् ।
नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे ॥ ७.२४.३३ ॥
युद्धात उन्मत्त आणि विचलित होऊन, विजयाची इच्छा धरून बाण सोडताना, हे शुभे, युद्धांमध्ये मी आपले किंवा परके ओळखत नाही.
7.24.34
जामातरं न जाने स्म प्रहरन्युद्धदुर्मदः ।
तेनासौ निहतः सङ्ख्ये मया भर्ता तव स्वसः ॥ ७.२४.३४ ॥
युद्धाच्या मदात प्रहार करताना मी जावयाला ओळखले नाही. बहिणी, त्या युद्धात माझ्याकडून तुझा पती मारला गेला.
7.24.35
अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम् ।
भ्रातुरैश्वर्ययुक्तस्य खरस्य वस पार्श्वतः ॥ ७.२४.३५ ॥
या वेळी जे शक्य आहे तेच मी तुझ्या हितासाठी करीन. ऐश्वर्यसंपन्न भाऊ खराच्या शेजारीच राहा.
7.24.36
चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति ।
प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महाबलः ॥ ७.२४.३६ ॥
तुझा भाऊ चौदा हजार राक्षसांचा स्वामी होईल. महाबलवान तो प्रयाणात आणि दानात राक्षसांचा प्रभू असेल.
7.24.37
तत्र मातृष्वसेयस्ते भ्राता ऽयं वै खरः प्रभुः ।
भविष्यति तवादेशं सदा कुर्वन्निशाचरः ॥ ७.२४.३७ ॥
तेथे तुझा बहिणीचा मुलगा, हा तुझा भाऊ खर प्रभू होईल; सदैव तुझी आज्ञा पाळणारा तो निशाचर असेल.
7.24.38
शीघ्रं गच्छत्वयं वीरो दण्डकान्परिरक्षितुम् ।
दूषणो ऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः ॥ ७.२४.३८ ॥
हा वीर लवकर दंडकारण्याचे रक्षण करण्यास जावो; महाबली दूषण त्याचा सेनापती होईल.
7.24.39
तत्र ते वचनं शूरः करिष्यति सदा खरः ।
रक्षसां कामरूपाणां प्रभुरेष भविष्यति ॥ ७.२४.३९ ॥
तेथे हा शूर खर सदैव तुझे वचन पाळील; इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या राक्षसांचा हाच प्रभू असेल.
7.24.40
एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यमस्यादिदेश ह ।
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां वीर्यशालिनाम् ॥ ७.२४.४० ॥
असे बोलून दशग्रीवाने त्याच्या सैन्याला आज्ञा दिली — पराक्रमी राक्षसांचे चौदा हजार.
7.24.41
स तैः परिवृतस्सर्वै राक्षसैर्घोरदर्शनैः ।
आगच्छत खरः शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः ॥ ७.२४.४१ ॥
त्या भयंकर दिसणाऱ्या सर्व राक्षसांनी वेढलेला खर निर्भयपणे लवकर दंडकारण्यात येवो.
7.24.42
स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् ।
सा च शूर्पणखा तत्र न्यवसद्दण्डकावने ॥ ७.२४.४२ ॥
तेथे त्याने निष्कंटक राज्य स्थापन केले; आणि शूर्पणखाही तेथे दंडकारण्यात राहू लागली.