ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 7.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.36.1
ततः पितामहं दृष्ट्वा वायुः पुत्रवधार्दितः ।
शिशुकं तं समादाय उत्तस्थौ धातुरग्रतः ॥ ७.३६.१ ॥
ਤਦ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਵਾਯੂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
7.36.2
चलकुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः ।
पादयोर्न्यपतद्वायुस्तिस्रोपस्थाय वेधसे ॥ ७.३६.२ ॥
ਝੂਲਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਮੁਕਟ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵਾਯੂ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.36.3
तं तु वेदविदा तेन लम्बाभरणशोभिना ।
वायुमुत्थाप्य हस्तेन शिशुं तं परिमृष्टवान् ॥ ७.३६.३ ॥
ਪਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਉਸ ਨੇ, ਲਟਕਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪਲੋਸਿਆ।
7.36.4
स्पृष्टमात्रस्ततः सो ऽथ सलीलं पद्मयोनिना ।
जलसिक्तं यथा सस्यं पुनर्जीवितमाप्तवान् ॥ ७.३६.४ ॥
ਛੂੰਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ, ਪਦਮਯੋਨੀ ਦੇ ਲੀਲਾਮਈ ਛੋਹ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜੀ ਫ਼ਸਲ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਪਾ ਗਿਆ।
7.36.5
प्राणवन्तमिमं दृष्ट्वा प्राणो गन्धवहो मुदा ।
चचार सर्वभूतेषु सन्निरुद्धं यथा पुरा ॥ ७.३६.५ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗੰਧ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਵਿਚਰਣ ਲੱਗਾ।
7.36.6
मरुद्रोधाद्विनिर्मुक्तास्ताः प्रजा मुदिता ऽभवन् ।
शीतदाहविनिर्मुक्ताः पद्मिन्य इव साम्बुजाः ॥ ७.३६.६ ॥
ਵਾਯੂ ਦੇ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਠੰਢ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬਾਂ ਵਾਂਗ।
7.36.7
ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्ऺित्रधामा त्रिदशार्चितः ।
उवाच देवता ब्रह्मा मारुतप्रियकाम्यया ॥ ७.३६.७ ॥
ਤਦ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਤਿੰਨ ਧਾਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਾਰੁਤ (ਵਾਯੂ ਦੇਵ) ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.36.8
भो महेन्द्रेशवरुणप्रजेश्वरधनेश्वराः ।
जानतामपि वः सर्वं वक्ष्यामि श्रूयतां हितम् ॥ ७.३६.८ ॥
ਹੇ ਮਹਿੰਦਰ, ਈਸ਼, ਵਰੁਣ, ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਧਨੇਸ਼ਵਰੋ! ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਆਖਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ।
7.36.9
अनेन शिशुना कार्यं कर्तव्यं वो भविष्यति ।
तद्वदध्वं वरान्सर्वे मारुतस्यास्य तुष्टये ॥ ७.३६.९ ॥
ਇਸ ਬਾਲਕ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਮਾਰੁਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਵਰ ਦਿਓ।
7.36.10
ततः सहस्रनयनः प्रीतियुक्तः शुभाननः ।
कुशेशयमयीं मालामुत्क्षिप्येदं वचो ऽब्रवीत् ॥ ७.३६.१० ॥
ਤਦ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
7.36.11
मत्करोत्सृष्टवज्रेण हनुरस्य यथा हतः ।
नाम्ना वै कपिशार्दूलो भविता हनुमानिति ॥ ७.३६.११ ॥
ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਸੁੱਟੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਠੋਡੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਈ; ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਹ 'ਹਨੁਮਾਨ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।
7.36.12
अहमस्य प्रदास्यामि परमं वरमद्भुतम् ।
इतः प्रभृति वज्रस्य ममावध्यो भविष्यति ॥ ७.३६.१२ ॥
ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਇਹ ਅਵਧ ਹੋਵੇਗਾ।
7.36.13
मार्तण्डस्त्वब्रवीत्तत्र भगवांस्तिमिरापहः ।
तेजसो ऽस्य मदीयस्य ददामि शतिकां कलाम् ॥ ७.३६.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਦਾ ਸੌਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ।"
7.36.14
यदा तु शास्त्राण्यध्येतुं शक्तिरस्य भविष्यति ।
तदास्य शास्त्रं दास्यामि येन वाग्ग्मी भविष्यति ॥ ७.३६.१४ ॥
ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਵੇਗੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਿਆਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਗਮੀ ਹੋਵੇਗਾ।
7.36.15
नचास्य भविता कश्चित्सदृशः शास्त्रदर्शने ।
वरुणश्च वरं प्रादान्नास्य मृत्युर्भविष्यति ।
वर्षायुतशतेनापि मत्पाशादुदकादपि ॥ ७.३६.१५ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਵੀ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ਮੇਰੇ ਪਾਸ਼ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ।
7.36.16
यमो दण्डादवध्यत्वमरोगत्वं च नित्यशः ।
वरं ददामि सन्तुष्ट अविषादं च संयुगे ॥ ७.३६.१६ ॥
ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਮੇਰੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਰੋਗਮੁਕਤ ਰਹੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।"
7.36.17
गदेयं मामिका नैनं संयुगेषु वधिष्यति ।
इत्येवं वरदः प्राह तदा ह्येकाक्षिपिङ्गलः ॥ ७.३६.१७ ॥
"ਮੇਰੀ ਇਹ ਗਦਾ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗੀ" — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਪਿੰਗਲ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ।
7.36.18
मत्तो मदायुधानां च न वध्यो ऽयं भविष्यति ।
इत्येवं शङ्करेणापि दत्तो ऽस्य परमो वरः ॥ ७.३६.१८ ॥
"ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਦੋਨਮਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ" — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਪਰਮ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
7.36.19
सर्वेषां ब्रह्मदण्डानामवध्यो ऽयं भविष्यति ।
दीर्घायुश्च महात्मा च इति ब्रह्माब्रवीद्वचः ॥ ७.३६.१९ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਅਵਧ ਰਹੇਗਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਹੋਵੇਗਾ — ਇਹ ਬਚਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਹੇ।
7.36.20
विश्वकर्मा च दृष्ट्वैनं बालसूर्योपमं शिशुम् ।
शिल्पिनां प्रवरः प्रादाद्वरमस्य महामतिः ॥ ७.३६.२० ॥
ਬਾਲ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਮਤੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
7.36.21
मत्कृतानि च शस्त्राणि यानि दिव्यानि संयुगे ।
तैरवध्यत्वमापन्नश्चिरजीवी भविष्यति ॥ ७.३६.२१ ॥
ਮੇਰੇ ਬਣਾਏ ਜੋ ਦਿਵ ਸ਼ਸਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਵਧਤਾ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਚਿਰਜੀਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।
7.36.22
ततः सुराणां तु वरैर्दृष्ट्वा ह्येनमलङ्कृतम् ।
चतुर्मुखस्तुष्टमना वायुमाह जगद्गुरुः ॥ ७.३६.२२ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜਗਦਗੁਰੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
7.36.23
अमित्राणां भयकरो मित्राणामभयङ्करः ।
अजेयो भविता पुत्रस्तव मारुत मारुतिः ॥ ७.३६.२३ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਿੱਤ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਮਾਰੁਤ — ਮਾਰੁਤਿ।
7.36.24
कामरूपः कामचारी कामगः प्लवतां वरः ।
भवत्यव्याहतगतिः कीर्तिमांश्च भविष्यति ॥ ७.३६.२४ ॥
ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਬੇਰੋਕ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
7.36.25
रावणोत्सादनार्थानि रामप्रियकरणि च ।
रोमहर्षकराण्येष कर्ता कर्माणि संयुगे ॥ ७.३६.२५ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਇਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰੇਗਾ।
7.36.26
एवमुक्त्वा तमामन्त्र्य मारुतं त्वमरैः सह ।
यथागतं ययुः सर्वे पितामहपुरोगमाः ॥ ७.३६.२६ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਵਨ ਦੇਵ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਿਸ ਰਾਹ ਆਏ ਸਨ ਉਸੇ ਰਾਹ ਵਾਪਸ ਗਏ।
7.36.27
सो ऽपि गन्धवहः पुत्रं प्रगृह्य गृहमानयत् ।
अञ्जनायास्तमाचख्यौ वरदत्तं विनिर्गतः ॥ ७.३६.२७ ॥
ਉਹ ਪਵਨ ਦੇਵ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਏ; ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅੰਜਨਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ।
7.36.28
प्राप्य राम वरानेष वरदानसमन्वितः ।
बलेनात्मनि संस्थेन सो ऽपूर्यत यथा ऽर्णवः ॥ ७.३६.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਭਰ ਗਿਆ।
7.36.29
तरसा पूर्यमाणो ऽपि तदा वानरपुङ्गवः ।
आश्रमेषु महर्षीणामपराध्यति निर्भयः ॥ ७.३६.२९ ॥
ਤਦ ਉਹ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
7.36.30
स्रुग्भाण्डान्यग्निहोत्रं च वल्कलाजिनसञ्चयान् ।
भग्नविच्छिन्नविध्वस्तान्संशान्तानां करोत्ययम् ॥ ७.३६.३० ॥
ਸਰੁਕ-ਭਾਂਡੇ, ਅਗਨੀਹੋਤਰ, ਛਿੱਲੜਾਂ ਤੇ ਮਿਰਗਛਾਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7.36.31
एवंविधानि कर्माणि प्रावर्तत महाबलः ।
सर्वेषां ब्रह्मदण्डानामवध्यः शम्भुना कृतः ॥ ७.३६.३१ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਅਵਧ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
7.36.32
जानन्त ऋषयस्तं वै सहन्ते तस्य शक्तितः ॥ ७.३६.३२ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਸਹਿੰਦੇ ਸਨ।
7.36.33
यथा केसरिणा त्वेष वायुना सो ऽञ्जनासुतः ।
प्रतिषिद्धो ऽपि मर्यादां लङ्घयत्येव वानरः ॥ ७.३६.३३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਜਨਾਸੁਤ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮਰਿਆਦਾ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਾਨਰ ਵੀ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
7.36.34
ततो महर्षयः क्रुद्धा भृग्वङ्गिरसवंशजाः ।
शेपुरेनं रघुश्रेष्ठ नातिक्रुद्धातिमन्यवः ॥ ७.३६.३४ ॥
ਤਦ ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ। ਹੇ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ।
7.36.35
बाधसे यत्समाश्रित्य बलमस्मान्प्लवङ्गम ।
तद्दीर्घकालं वेत्तासि नास्माकं शापमोहितः ।
यदा ते स्मार्यते कीर्तिस्तदा ते वर्धते बलम् ॥ ७.३६.३५ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਬਲ ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇਗਾ; ਸਾਡੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੋਹਿਤ ਰਹੇਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਬਲ ਵਧੇਗਾ।
7.36.36
ततस्स हृततेजौजा महर्षिवचनौजसा ।
एषोश्रमाणि तान्येव मृदुभावं गतो ऽचरत् ॥ ७.३६.३६ ॥
ਤਦ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਤੇਜ ਤੇ ਓਜ ਹਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਯਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ।
7.36.37
अथर्क्षरजसो नाम वालिसुग्रीवयोः पिता ।
सर्ववानरराजा ऽ ऽसीत्तेजसा भास्करप्रभः ॥ ७.३६.३७ ॥
ਫਿਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਕਸ਼ਰਜਸ ਨਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ; ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਰਗੇ ਸਨ।
7.36.38
स तु राज्यं चिरं कृत्वा वानराणां हरीश्वरः ।
स च ऋक्षरजा नाम कालधर्मेण सङ्गतः ॥ ७.३६.३८ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਉਸ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਰਿਕਸ਼ਰਜਸ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
7.36.39
तस्मिन्नस्तमिते चाथ मन्त्रिभिर्मन्त्रकोविदैः ।
पित्र्ये पदे कृतो वाली सुग्रीवो वालिनः पदे ॥ ७.३६.३९ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਤਰਣਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਥਾਪਿਆ।
7.36.40
सुग्रीवेण समं त्वस्य अद्वैधं छिद्रवर्जितम् ।
आबाल्यं सख्यमभवदनिलस्याग्निना यथा ॥ ७.३६.४० ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਅਦਵੈਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ; ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਰਗੀ ਸੀ।
7.36.41
एष शापवशादेव न वेद बलमात्मनः ।
वालिसुग्रीवयोर्वैरं यदा राम समुत्थितम् ॥ ७.३६.४१ ॥
ਇਹ ਸਰਾਪ ਦੇ ਵਸ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਆਪਣਾ ਬਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ; ਹੇ ਰਾਮ, ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਰ ਉੱਠਿਆ।
7.36.42
न ह्येष राम सुग्रीवो भ्राम्यमाणो ऽपि वालिना ॥ ७.३६.४२ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਵਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਭਜਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ (ਉਸਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ)।
7.36.43
देव जानाति न ह्येष बलमात्मनि मारुतिः ।
ऋषिशापाहृतबलस्तदैष कपिसत्तमः ॥ ७.३६.४३ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਮਾਰੁਤੀ ਆਪਣਾ ਬਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਹਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਕਪੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਦੋਂ ਐਸੇ ਹੀ ਸਨ।
7.36.44
सिंहः कुञ्जररुद्धो वा आस्थितः सहितो रणे ॥ ७.३६.४४ ॥
ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਗਏ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ।
7.36.45
पराक्रमोत्साहमतिप्रतापसौशील्यमाधुर्यनयानयैश्च ।
गाम्भीर्यचातुर्यसुवीर्यधैर्यैर्हनूमतः को ऽभ्यधिको ऽस्ति लोके ॥ ७.३६.४५ ॥
ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਮਤਿ, ਪ੍ਰਤਾਪ, ਸੌਸ਼ੀਲ੍ਯ, ਮਿਠਾਸ, ਨੀਤੀ-ਅਨੀਤੀ, ਗੰਭੀਰਤਾ, ਚਤੁਰਾਈ, ਸੁਵੀਰਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ?
7.36.46
असौ पुनर्व्याकरणं ग्रहीष्यन्सूर्योन्मुखः प्रष्टुमना कपीन्द्रः ।
उद्यद्गिरेरस्तगिरिं जगाम ग्रन्थं महद्धारयनप्रमेयः ॥ ७.३६.४६ ॥
ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਉਹ ਕਪੀਂਦਰ ਫਿਰ ਵਿਆਕਰਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਦਯਗਿਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤਗਿਰੀ ਵੱਲ ਗਏ; ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਧਾਰਦੇ ਹੋਏ।
7.36.47
ससूत्रवृत्त्यर्थपदं महार्थं ससङ्ग्रहं साद्ध्यति वै कपीन्द्रः ।
नह्यस्य कश्चित्सदृशो ऽस्ति शास्त्रे वैशारदे च्छन्दगतौ तथैव ॥ ७.३६.४७ ॥
ਕਪੀਂਦਰ ਸੂਤਰ, ਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਅਰਥ, ਪਦਾਂ ਸਹਿਤ ਮਹਾਰਥ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਾਰਦਯ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਛੰਦ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
7.36.48
सर्वासु विद्यासु तपोविधाने प्रस्पर्धते ऽयो हि गुरुं सुराणाम् ।
सो ऽयं नवव्याकरणार्थवेत्ता ब्रह्मा भविष्यत्यपि ते प्रसादात् ॥ ७.३६.४८ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਗੁਰੂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਨਵੇਂ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
7.36.49
प्रवीविवक्षोरिव सागरस्य लोकान्दिधक्षोरिव पावकस्य
युगक्षये ह्येव यथान्तकस्य हनूमतः स्थास्यति कः पुरस्तात् ॥ ७.३६.४९ ॥
ਸੰਸਾਰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦੇ ਯਮ ਵਾਂਗ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ?
7.36.50
एषेव चान्ये च महाकपीन्द्राः सुग्रीवमैन्दद्विविदाः सनीलाः ।
सतारतारेयनलाः सरम्भास्त्वत्कारणाद्राम सुरैर्हि सृष्टाः ॥ ७.३६.५० ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ-ਸਰਦਾਰ — ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਮੈਂਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਨੀਲ, ਤਾਰ, ਤਾਰੇਯ, ਨਲ — ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ।
7.36.51
तदेत्कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
हनूमतो बालभावे कर्मैतत्कथितं मया ॥ ७.३६.५१ ॥
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਇਹ ਕਰਮ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
7.36.52
श्रुत्वा ऽगस्त्यस्य कथितं रामः सौमित्रिरेव च ।
विस्मयं परमं जग्मुर्वानरा राक्षसैः सह ॥ ७.३६.५२ ॥
ਅਗਸਤਯ ਦਾ ਕਥਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ), ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
7.36.53
अगस्त्यस्त्वब्रवीद्रामं सर्वमेतछ्रुतं त्वया ।
दृष्टः सम्भाषितश्चासि राम गच्छामहे वयम् ॥ ७.३६.५३ ॥
ਤਦ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — 'ਰਾਮ! ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ।'
7.36.54
श्रुत्वैतद्राघवो वाक्यमगस्त्यस्योग्रतेजसः ।
प्राञ्जलिः प्रणतश्चापि महर्षिमिदमब्रवीत् ॥ ७.३६.५४ ॥
ਉਗਰ ਤੇਜਸਵੀ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਝੁਕ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
7.36.55
अद्य मे देवता हृष्टाः पितरः प्रपितामहाः ।
युष्माकं दर्शनादेव नित्यं तुष्टाः सबान्धवाः ॥ ७.३६.५५ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪੜਦਾਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ; ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ।
7.36.56
विज्ञाप्यं तु ममैतद्धि यद्वदाम्यागतस्पृहः ।
तद्भवद्भिर्मम कृते कर्तव्यमनुकम्पया ॥ ७.३६.५६ ॥
ਮੈਂ ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
7.36.57
पौरजानपदान्स्थाप्य स्वकार्येष्वहमागतः ।
क्रतूनेव करिष्यामि प्रभावाद्भवतां सताम् ॥ ७.३६.५७ ॥
ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਤੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਪ ਕੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯੱਗ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।
7.36.58
सदस्या मम यज्ञेषु भवन्तो नित्यमेव तत् ।
भविष्यथ महावीर्या ममानुग्रहकाङ्क्षिणः ॥ ७.३६.५८ ॥
ਮੇਰੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਹੀ ਸਦੱਸ ਹੋਵੋਗੇ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਮਹਾਂਬਲੀ ਬਣੋਗੇ।
7.36.59
अहं युष्मान्समाश्रित्य तपोनिर्धूतकल्मषान् ।
अनुग्रहीतः पितृभिर्भविष्यामि सुनिर्वृतः ॥ ७.३६.५९ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਪਾਪ ਧੋਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹੀਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਵਾਂਗਾ।
7.36.60
तदागन्तव्यमनिशं भवद्भिरिह सङ्गतैः ।
अगस्त्याद्यास्तु तच्छ्रुत्वा ऋषयः संशितव्रताः ॥ ७.३६.६० ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਆਉਣਾ।” ਅਗਸਤਿ ਆਦਿ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ—
7.36.61
एवमस्त्विति तं चोक्त्वा प्रयातुमुपचक्रमुः ॥ ७.३६.६१ ॥
"ਏਦਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ।
7.36.62
एवमुक्त्वा गताः सर्वे ऋषयस्ते यथागतम् ।
राघवश्च तमेवार्थं चिन्तयामास विस्मितः ॥ ७.३६.६२ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਰਸਤਿਓਂ ਆਏ ਸਨ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਮੁੜ ਗਏ। ਰਾਘਵ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
7.36.63
ततो ऽस्तं भास्करे याते विसृज्य नृपवानरान् ।
सन्ध्यामुपास्य विधिवत्तदा नरवरोत्तमः ।
प्रवृत्तायां रजन्यां तु सो ऽन्तःपुरचरो ऽभवत् ॥ ७.३६.६३ ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ 'ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਧਿਆ ਕੀਤੀ। ਰਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।