ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 7.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.42.1
स विसृज्य ततो रामः पुष्पकं हेमभूषितम् ।
प्रविवेश महाबाहुरशोकवनिकां तदा ॥ ७.४२.१ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
7.42.2
चन्दनागुरुचूतैश्च तुङ्गकालेयकैरपि ।
देवदारुवनैश्चापि समन्तादुपशोभिताम् ॥ ७.४२.२ ॥
ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ, ਅੰਬ, ਉੱਚੇ ਕਾਲੇਯਕ ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਬਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ।
7.42.3
चम्पकाशोकपुन्नागमधूकपनसासनैः ।
शोभितां पारिजातैश्च विधूमज्वलनप्रभैः ॥ ७.४२.३ ॥
ਚੰਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਮਧੂਕ, ਕਟਹਲ, ਆਸਨ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਪਾਰਿਜਾਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ।
7.42.4
लोध्रनीपार्जुनैर्नागैः सप्तपर्णातिमुक्तकैः ।
मन्दारकदलीगुल्मलताजालसमावृताम् ॥ ७.४२.४ ॥
ਲੋਧਰ, ਨੀਪ, ਅਰਜੁਨ, ਨਾਗ, ਸਪਤਪਰਣ, ਅਤਿਮੁਕਤਕ ਅਤੇ ਮੰਦਾਰ, ਕੇਲੇ, ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
7.42.5
प्रियङ्गुभिः कदम्बैश्च तथा च वकुलैरपि ।
जम्बूभिर्दाडिमैश्चैव कोविदारैश्च शोभिताम् ॥ ७.४२.५ ॥
ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਕਦੰਬ, ਬਕੁਲ, ਜਾਮਣ, ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ।
7.42.6
सर्वदा कुसुमै रम्यैः फलवद्भिर्मनोरमैः ।
दिव्यगन्धरसोपेतैस्तरुणाङ्कुरपल्लवैः ॥ ७.४२.६ ॥
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਫਲਦਾਰ, ਮਨੋਹਰ, ਦਿਵਿਆ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਰਸ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਕੂੰਬਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
7.42.7
तथैव तरुभिर्दिव्यैः शिल्पिभिः परिकल्पितैः ।
चारुपल्लवपुष्पाढ्यैर्मत्तभ्रमरसङ्कुलैः ॥ ७.४२.७ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੁੱਖ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਸਜਾਏ ਹੋਣ, ਸੁੰਦਰ ਕੋਪਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।
7.42.8
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च नानावर्णैश्च पक्षिभिः ।
शोभितां शतशश्चित्रां चूतवृक्षावतंसकैः ॥ ७.४२.८ ॥
ਕੋਇਲਾਂ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ, ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਵਿਚਿੱਤਰ।
7.42.9
शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ।
नीलाञ्जननिभाश्चान्ये भान्ति तत्रत्यपादपाः ॥ ७.४२.९ ॥
ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੀਲੇ ਸੁਰਮੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
7.42.10
सुरभीणि च पुष्पाणि माल्यानि विविधानि च ।
दीर्घिका विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा ॥ ७.४२.१० ॥
ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵਾਵੜੀਆਂ ਉੱਤਮ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
7.42.11
माणिक्यकृतसोपानाः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः ।
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपशोभिताः ॥ ७.४२.११ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਮਾਣਕ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸਨ; ਫ਼ਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਫ਼ਟਿਕ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਨੀਲ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਸਨ; ਚਕਵਾ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਨ।
7.42.12
दात्यूहशुकसङ्घुष्टा हंससारसनादिताः ।
तरुभिः पुष्पवद्भिश्च तीरजैरुपशोभिताः ॥ ७.४२.१२ ॥
ਦਾਤਿਊਹ ਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ।
7.42.13
प्राकारैर्विविधाकारैः शोभिताश्च शिलातलैः ।
तत्रैव च वनोद्देशे वैडूर्यमणिसन्निभैः ॥ ७.४२.१३ ॥
ਵਿਭਿੰਨ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਣ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੈਡੂਰਿਆ ਮਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।
7.42.14
शाद्वलैः परमोपेतां पुष्पितद्रुमकाननाम् ।
तत्र सङ्घर्षजातानां वृक्षाणां पुष्पशालिनाम् ॥ ७.४२.१४ ॥
ਹਰੀ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦਾ ਬਣ; ਉੱਥੇ ਰਗੜ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬ੍ਰਿਛ।
7.42.15
प्रस्तराः पुष्पशबला नभस्तारागणैरिव ।
नन्दनं हि यथेन्द्रस्य ब्राह्मं चैत्ररथं यथा ।
तथाभूतं हि रामस्य काननं सन्निवेशनम् ॥ ७.४२.१५ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ; ਇੰਦਰ ਦਾ ਨੰਦਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਬਣ, ਚੈਤਰਥ ਵਾਂਗ — ਐਸਾ ਹੀ ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਬਣ-ਨਿਵਾਸ ਸੀ।
7.42.16
बह्वासनगृहोपेतां लतागृहसमावृताम् ।
अशोकवनिकां स्फीतां प्रविश्य रघुनन्दनः ॥ ७.४२.१६ ॥
ਬਹੁਤ ਆਸਨਾਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਲਤਾ-ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਭਰਪੂਰ ਅਸ਼ੋਕ-ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਰਘੁਨੰਦਨ (ਰਾਮ)।
7.42.17
आसने च शुभाकारे पुष्पप्रकरभूषिते ।
कुशास्तरणसंस्तीर्णे रामः सन्निषसाद ह ॥ ७.४२.१७ ॥
ਸ਼ੁਭ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਦੇ ਵਿਛੌਣੇ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਬੈਠ ਗਏ।
7.42.18
सीतामादायं हस्तेन मधुमैरेयकं शुचि ।
पाययामास काकुत्स्थः शचीमिव पुरन्दरः ॥ ७.४२.१८ ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮੈਰੇਯਕ (ਮਦਿਰਾ) ਪਿਲਾਈ; ਜਿਵੇਂ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ)।
7.42.19
मांसानि च समृष्टानि फलानि विविधानि च ।
रामस्याभ्यवहारार्थं किङ्करास्तूर्णमाहरन् ॥ ७.४२.१९ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਝਟਪਟ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਮਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਲਿਆਂਦੇ।
7.42.20
उपानृत्यंश्च राजानं नृत्यगीतविशारदाः ।
बालाश्च रूपवत्यश्च स्त्रियः पानवशानुगाः ॥ ७.४२.२० ॥
ਨਾਚ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ।
7.42.21
मनोभिरामा रामास्ता रामो रमयतां वरः ।
रमयामास धर्मात्मा नित्यं परमभूषितः ॥ ७.४२.२१ ॥
ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਨ; ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਦਾ ਪਰਮ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
7.42.22
स तया सीतया सार्धमासीनो विरराज ह ।
अरुन्धत्या सहासीनो वसिष्ठ इव तेजसा ॥ ७.४२.२२ ॥
ਉਹ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
7.42.23
एवं रामो मुदा युक्तः सीतां सुरसुतोपमाम् ।
रमयामास वैदेहीमहन्यहनि देववत् ॥ ७.४२.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਮ, ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਵਰਗੀ ਸੀਤਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
7.42.24
तथा तयोर्विहरतोः सीताराघवयोश्चिरम् ।
अत्यक्रामच्छुभः कालः शैशिरो भोगदः सदा ॥ ७.४२.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਦਾ ਭੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਰੁੱਤ ਬੀਤ ਗਈ।
7.42.25
दशवर्षसहस्राणि गतानि सुमहात्मनोः ।
प्राप्तयोर्विविधान्भोगानतीतः शिशिरागमः ॥ ७.४२.२५ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਸੁੱਖ ਭੋਗਦਿਆਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ; ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ।
7.42.26
पूर्वाह्णे धर्मकार्याणि कृत्वा धर्मेण धर्मवित् ।
शेषं दिवसभागार्धमन्तःपुरगतो ऽभवत् ॥ ७.४२.२६ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।
7.42.27
सीतापि देवकार्याणि कृत्वा पौर्वाह्णिकानि वै ।
श्वश्रूणामकरोत्पूजां सर्वासामविशेषतः ॥ ७.४२.२७ ॥
ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਦੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦਭਾਵ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
7.42.28
अभ्यगच्छत्ततो रामं विचित्राभरणाम्बरा ।
त्रिविष्टपे सहस्राक्षमुपविष्टं यथा शची ॥ ७.४२.२८ ॥
ਫਿਰ ਅਨੋਖੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਬਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸ਼ਚੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
7.42.29
दृष्ट्वा तु राघवः पत्नीं कल्याणेन समन्विताम् ।
प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ ७.४२.२९ ॥
ਰਾਘਵ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੇਅੰਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ!"
7.42.30
अब्रवीच्च वरारोहां सीतां सुरसुतोपमाम् ।
अपत्यलाभो वैदेहि त्वयि मे समुपस्थितः ॥ ७.४२.३० ॥
ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਵਰਗੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ: "ਵੈਦੇਹੀ, ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।"
7.42.31
किमिच्छसि वरारोहे कामः किं क्रियतां तव ॥ ७.४२.३१ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?
7.42.32
स्मितं कृत्वा तु वैदेही रामं वाक्यमथाब्रवीत् ।
तपोवनानि पुण्यानि द्रष्टुमिच्छामि राघव ॥ ७.४२.३२ ॥
ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਘਵ! ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪੋਵਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
7.42.33
गङ्गातीरोपविष्टानामृषीणामुग्रतेजसाम् ।
फलमूलाशिनां देव पादमूलेषु वर्तितुम् ॥ ७.४२.३३ ॥
ਹੇ ਦੇਵ! ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠੇ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਉਗਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
7.42.34
एष मे परमः कामो यन्मूलफलभोजिनाम् ।
अप्येकरात्रं काकुत्स्थ निवसेयं तपोवने ॥ ७.४२.३४ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ! ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵੀ ਰਹਿਣਾ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਇੱਛਾ ਹੈ।
7.42.35
तथेति च प्रतिज्ञातं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
विस्रब्धा भव वैदेहि श्वो गमिष्यस्यसंशयम् ॥ ७.४२.३५ ॥
'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਨਾਯਾਸ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੋ; ਕੱਲ੍ਹ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਵੇਂਗੀ।
7.42.36
एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो मैथिलीं जनकात्मजाम् ।
मध्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम सुहृद्वृतः ॥ ७.४२.३६ ॥
ਏਵੇਂ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ।