বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.43.1
तत्रोपविष्टं राजानमुपासन्ते विचक्षणाः ।
कथानां बहुरूपाणां हास्यकाराः समन्ततः ॥ ७.४३.१ ॥
সেখানে উপবিষ্ট রাজাকে চারদিক থেকে বিবিধ রূপের গল্প বলে হাসানো নিপুণ ব্যক্তিরা সেবা করতেন।
7.43.2
विजयो मधुमत्तश्च काश्यपो मङ्गलः कुटः ।
सुराजः कालियो भद्रो दन्तवक्रः सुमागधः ॥ ७.४३.२ ॥
বিজয়, মধুমত্ত, কাশ্যপ, মঙ্গল, কূট, সুরাজ, কালিয়, ভদ্র, দন্তবক্র ও সুমাগধ।
7.43.3
एते कथा बहुविधाः परिहाससमन्विताः ।
कथयन्ति स्म संहृष्टा राघवस्य महात्मनः ॥ ७.४३.३ ॥
এঁরা পরিহাসে পূর্ণ বিবিধ গল্প আনন্দিতভাবে মহাত্মা রাঘবকে শোনাতেন।
7.43.4
ततः कथायां कस्याञ्चिद्राघवः समभाषत ।
काः कथा नगरे भद्र वर्तन्ते विषयेषु च ॥ ७.४३.४ ॥
তখন কোনো এক গল্পের মাঝে রাঘব বললেন, "ভদ্র, নগরে ও জনপদে কোন কোন গল্প চলছে?"
7.43.5
मामाश्रितानि कान्याहुः पौरजानपदा जनाः ।
किं च सीतां समाश्रित्य भरतं किं च लक्ष्मणम् ॥ ७.४३.५ ॥
নগর ও জনপদের মানুষ আমার বিষয়ে কী বলে? সীতা, ভরত ও লক্ষ্মণ সম্পর্কে তারা কী বলে?
7.43.6
किं नु शत्रुघ्नमुद्दिश्य कैकयीं किं नु मातरम् ।
वक्तव्यतां च राजानो वरे राज्ये व्रजन्ति च ॥ ७.४३.६ ॥
শত্রুঘ্নের বিষয়ে কী বলা হয়? মাতা কৈকেয়ীর বিষয়ে কী বলা হয়? রাজাদের বর ও রাজ্য সম্পর্কে কী বলা হয়?
7.43.7
एवमुक्ते तु रामेण भद्रः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
स्थिताः कथा शुभाः राजन्वर्तन्ते पुरवासिनाम् ॥ ७.४३.७ ॥
রাম এরূপ বললে ভদ্র কৃতাঞ্জলি হয়ে বললেন: হে রাজন্, নগরবাসীদের মধ্যে শুভ কথা প্রচলিত আছে।
7.43.8
अमुं तु विजयं सौम्य दशग्रीववधार्जितम् ।
भूयिष्ठं स्वपुरे पौरैः कथ्यन्ते पुरुषर्षभ ॥ ७.४३.८ ॥
হে সৌম্য, দশগ্রীবের বধে অর্জিত সেই বিজয়ের কথা, হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, নগরবাসীরা নিজেদের নগরে বারবার বলাবলি করছে।
7.43.9
एवमुक्तस्तु भद्रेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ।
कथयस्व यथातत्त्वं सर्वं निरवशेषतः ॥ ७.४३.९ ॥
ভদ্র এরূপ বললে রাঘব এই বাক্য বললেন: যথাযথভাবে, কিছুই বাদ না দিয়ে সমস্ত বলো।
7.43.10
शुभाशुभानि वाक्यानि यान्याहुः पुरवासिनः ।
श्रुत्वेदानीं शुभं कुर्यां नकुर्यामशुभानि च ॥ ७.४३.१० ॥
নগরবাসীরা যে শুভ ও অশুভ কথা বলে, তা শুনে এখন আমি শুভ কাজ করব, অশুভ করব না।
7.43.11
कथयस्व च विस्रब्धो निर्भयं विगतज्वरः ।
कथयन्ति यथा पौराः पापा जनपदेषु च ॥ ७.४३.११ ॥
নির্ভয়ে, উদ্বেগহীনভাবে, বিশ্বস্তচিত্তে বলো; নগরবাসী ও জনপদের পাপীরা যেভাবে বলে।
7.43.12
राघवेणैवमुक्तस्तु भद्रः सुरुचिरं वचः ।
प्रत्युवाच महाबाहुं प्राञ्जलिः सुसमाहितः ॥ ७.४३.१२ ॥
রাঘব এরূপ বললে ভদ্র অতি মধুর বাক্যে কৃতাঞ্জলি হয়ে, একাগ্রচিত্তে সেই মহাবাহুকে উত্তর দিলেন।
7.43.13
शृणु राजन्यथा पौराः कथयन्ति शुभाशुभम् ।
चत्वरापणरथ्यासु वनेषूपवनेषु च ॥ ७.४३.१३ ॥
হে রাজন, নগরবাসীরা চৌরাস্তায়, হাটে, পথে, বনে ও উপবনে শুভ-অশুভ নিয়ে কী বলে তা শুনুন।
7.43.14
दुष्करं कृतवान्रामः समुद्रे सेतुबन्धनम् ।
अश्रुतं पूर्वकैः कैश्चिद्देवैरपि सदानवैः ॥ ७.४३.१४ ॥
রাম সমুদ্রের উপর সেতু বাঁধার দুষ্কর কাজ করেছেন, যা পূর্বপুরুষেরা কখনো শোনেননি এবং দানবসহ দেবতারাও করেননি।
7.43.15
रावणश्च दुराधर्षो हतः सबलवाहनः ।
वानराश्च वशं नीता ऋक्षाश्च सह राक्षसैः ॥ ७.४३.१५ ॥
দুর্ধর্ষ রাবণ সৈন্য ও বাহনসহ নিহত হয়েছেন; বানর ও ঋক্ষরা রাক্ষসদের সঙ্গে বশে এসেছে।
7.43.16
हत्वा च रावणं सङ्ख्ये सीतामाहृत्य राघवः ।
अमर्षं पृष्ठतः कृत्वा स्ववेश्म पुनरानयत् ॥ ७.४३.१६ ॥
যুদ্ধে রাবণকে বধ করে, সীতাকে ফিরিয়ে এনে, রাঘব ক্রোধ পিছনে রেখে তাঁকে নিজ গৃহে আবার নিয়ে এলেন।
7.43.17
कीदृशं हृदये तस्य सीतासम्भोगजं सुखम् ।
अङ्कमारोप्य तु पुरा रावणेन बलाद्धृताम् ॥ ७.४३.१७ ॥
পূর্বে রাবণ বলপূর্বক কোলে তুলে নিয়ে যাওয়া সীতার সঙ্গসুখে তাঁর হৃদয়ে কেমন আনন্দ জেগেছিল?
7.43.18
लङ्कामपि पुरा नीतामशोकवनिकां गताम् ।
रक्षसां वशमापन्नां कथं रामो न कुत्सते ॥ ७.४३.१८ ॥
পূর্বে লঙ্কায় নীত, অশোকবনে অবস্থিত এবং রাক্ষসদের বশে পতিত সীতাকে রাম কেন নিন্দা করছেন না?
7.43.19
अस्माकमपि दारेषु सहनीयं भविष्यति ।
यथा हि कुरुते राजा प्रजा तमनुवर्तते ॥ ७.४३.१९ ॥
আমাদের স্ত্রীদের বিষয়েও এটি সহ্য করতে হবে। রাজা যা করেন, প্রজারা তারই অনুসরণ করে।
7.43.20
एवं बहुविधा वाचो वदन्ति पुरवासिनः ।
नगरेषु च सर्वेषु राजञ्जनपदेषु च ॥ ७.४३.२० ॥
এইভাবে নগরবাসীরা নানা রকম কথা বলে—সমস্ত নগরে এবং জনপদেও, হে রাজন্।
7.43.21
तस्यैवं भाषितं श्रुत्वा राघवः परमार्तवत् ।
उवाच सुहृदः सर्वान्कथमेतद्ब्रवीथ माम् ॥ ७.४३.२१ ॥
তাঁর এরূপ বাক্য শুনে রাঘব অত্যন্ত ব্যথিত হয়ে সমস্ত সুহৃদকে বললেন—আপনারা আমাকে কেন এমন কথা বলছেন?
7.43.22
सर्वे तु शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य च ।
प्रत्यूचू राघवं दीनमेवमेतन्न संशयः ॥ ७.४३.२२ ॥
সকলে মাথা মাটিতে ঠেকিয়ে প্রণাম ও নমস্কার করে বিনীত রাঘবকে উত্তর দিল—এ এরূপই, এতে সন্দেহ নেই।
7.43.23
श्रुत्वा तु वाक्यं काकुत्स्थः सर्वेषां समुदीरितम् ।
विसर्जयामास तदा वयस्याञ्छत्रुसूदनः ॥ ७.४३.२३ ॥
সকলের কথা শুনে তখন শত্রুসূদন কাকুৎস্থ তাঁর বন্ধুদের বিদায় দিলেন।