વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.46.1
ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ ७.४६.१ ॥
પછી રાત્રિ વીતીને સવાર થતાં, દુઃખી મનવાળા લક્ષ્મણે સુકાઈ ગયેલા મુખે સુમંત્રને આ વચનો કહ્યાં.
7.46.2
सारथे तुरगाञ्छीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे ।
स्वास्तीर्णं राजभवनात्सीतायाश्चासनं कुरु ॥ ७.४६.२ ॥
સારથિ! જલદી ઉત્તમ રથમાં ઘોડા જોડ; રાજભવનમાંથી સીતા માટે સારી રીતે પાથરેલું આસન તૈયાર કર.
7.46.3
सीता हि राजवचनादाश्रमं पुण्यकर्मणाम् ।
मया नेया महर्षीणां श्रीघ्रमानीयतां रथः ॥ ७.४६.३ ॥
રાજાની આજ્ઞાથી સીતાને મારે પુણ્યકર્મી મહર્ષિઓના આશ્રમે લઈ જવાની છે; રથ જલદી લાવવામાં આવે.
7.46.4
सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः ।
रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया ॥ ७.४६.४ ॥
સુમંત્રે 'તેમ જ થાઓ' કહીને ઉત્તમ ઘોડાઓથી જોડેલો, અતિ સુંદર દેખાવવાળો, સુખશય્યાથી સારી રીતે પાથરેલો રથ તૈયાર કર્યો.
7.46.5
आनीयोवाच सौमित्रिं मित्राणां मानवर्धनम् ।
रथो ऽयं समनुप्राप्तो यत्कार्यं क्रियतां प्रभो ॥ ७.४६.५ ॥
રથ લાવીને સુમંત્ર મિત્રોનું માન વધારનાર સૌમિત્રિને બોલ્યો, 'પ્રભુ! આ રથ આવી ગયો છે; જે કાર્ય કરવાનું હોય તે કરો.'
7.46.6
एवमुक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्मनि लक्ष्मणः ।
प्रविश्य सीतामासाद्य व्याजहार नरर्षभः ॥ ७.४६.६ ॥
સુમંત્રે આમ કહ્યા પછી નરશ્રેષ્ઠ લક્ષ્મણે રાજભવનમાં પ્રવેશીને સીતા પાસે જઈને વાત કરી.
7.46.7
त्वया किलैष नृपतिर्वरं वै याचितः प्रभुः ।
नृपेण च प्रतिज्ञातमाज्ञप्तश्चाश्रमं प्रति ॥ ७.४६.७ ॥
તેં રાજા પાસે એક વર માગ્યો હતો; રાજાએ પ્રતિજ્ઞા કરીને આશ્રમ તરફ જવાની આજ્ઞા આપી.
7.46.8
गङ्गीतीरे मया देवि ऋषीणामाश्रमाञ्छुभान् ।
शीघ्रं गत्वा तु वैदेहि शासनात्पार्थिवस्य नः ।
अरण्ये मुनिभिर्जुष्टे अपनेया भविष्यसि ॥ ७.४६.८ ॥
હે દેવી, ગંગાના કિનારે ઋષિઓના શુભ આશ્રમો છે. હે વૈદેહી, રાજાની આજ્ઞાથી મુનિઓથી સેવિત એ અરણ્યમાં હું તને શીઘ્ર લઈ જઈશ.
7.46.9
एवमुक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना ।
प्रहर्षमतुलं लेभे गमनं चाप्यरोचयत् ॥ ७.४६.९ ॥
મહાત્મા લક્ષ્મણે આમ કહ્યું ત્યારે વૈદેહીને અતુલ આનંદ થયો અને તેણે જવાનું પણ પસંદ કર્યું.
7.46.10
वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ।
गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे ॥ ७.४६.१० ॥
અતિ મૂલ્યવાન વસ્ત્રો અને વિવિધ રત્નો લઈને વૈદેહી જવાની તૈયારી કરવા લાગી.
7.46.11
इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्हम् ।
वस्त्राणि च महार्हाणि धनानि विविधानि च ॥ ७.४६.११ ॥
આ આભૂષણો હું મુનિપત્નીઓને આપીશ; અતિ મૂલ્યવાન વસ્ત્રો અને વિવિધ ધન પણ આપીશ.
7.46.12
सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारोप्य मैथिलीम् ।
प्रययौ शीघ्रतुरगै रामस्याज्ञामनुस्मरन् ॥ ७.४६.१२ ॥
સૌમિત્રિએ 'ભલે' કહીને મૈથિલીને રથમાં બેસાડ્યાં, અને રામની આજ્ઞા સ્મરતાં વેગવાન ઘોડાઓ સાથે પ્રયાણ કર્યું.
7.46.13
अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ।
अशुभानि बहून्येव पश्यामि रघुनन्दन ॥ ७.४६.१३ ॥
ત્યારે સીતાએ લક્ષ્મીવર્ધન લક્ષ્મણને કહ્યું: હે રઘુનંદન, હું ઘણા અશુભ ચિહ્નો જોઉં છું.
7.46.14
नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते ।
हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये ॥ ७.४६.१४ ॥
હે સૌમિત્રિ, આજે મારી આંખ ફરકે છે, અંગો કંપે છે; મારું હૃદય જાણે અસ્વસ્થ લાગે છે.
7.46.15
औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम ।
शून्यामेव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन ॥ ७.४६.१५ ॥
મારા મનમાં મોટી ઉત્સુકતા અને તીવ્ર બેચેની છે; હે વિશાળનેત્ર, પૃથ્વી પણ મને શૂન્ય દેખાય છે.
7.46.16
अपि स्वस्ति भवेत्तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृवत्सल ।
श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासामविशेषतः ॥ ७.४६.१६ ॥
હે ભ્રાતૃવત્સલ, તારા ભાઈનું કલ્યાણ થાઓ; હે વીર, મારી બધી સાસુઓનું પણ, કોઈ ભેદ વિના, કલ્યાણ થાઓ.
7.46.17
पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनामपि ।
इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत ॥ ७.४६.१७ ॥
નગરમાં અને જનપદમાં, સર્વ પ્રાણીઓનું પણ કલ્યાણ થાઓ, એમ હાથ જોડીને સીતાએ દેવતાઓને પ્રાર્થના કરી.
7.46.18
लक्ष्मणो ऽर्थं ततः श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् ।
शिवमित्यब्रवीद्धृष्टो हृदयेन विशुष्यता ॥ ७.४६.१८ ॥
ત્યારે લક્ષ્મણે એ શબ્દો સાંભળીને મૈથિલીને મસ્તક નમાવીને વંદન કર્યા, અને સુકાતા હૃદયે પણ હર્ષિત થઈને "શિવ થાઓ" એમ કહ્યું.
7.46.19
ततो वासमुपागम्य गोमतीतीर आश्रमे ।
प्रभाते पुनरुत्थाय सौमित्रिः सूतमब्रवीत् ॥ ७.४६.१९ ॥
ગોમતી કાંઠાના આશ્રમમાં રાત્રિવાસ કરીને, પ્રભાતે ફરી ઊઠીને સૌમિત્રિએ સારથિને કહ્યું.
7.46.20
योजयस्व रथं शीघ्रमद्य भागीरथीजलम् ।
शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा ॥ ७.४६.२० ॥
હવે ઝડપથી રથ જોડ; આજે ભાગીરથીનું જળ હું મસ્તક પર ધારણ કરીશ, જેમ ત્ર્યંબક પર્વત પર ધારણ કરે છે.
7.46.21
सो ऽश्वान् रज्वाथ चतुरो रथे युङ्क्त्वा मनोजवान् ।
आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ ७.४६.२१ ॥
તેણે મનની જેમ ઝડપી ચાર ઘોડા રથમાં જોડ્યા, અને હાથ જોડીને વૈદેહીને કહ્યું, "ચઢો."
7.46.22
सा तु सूतस्य वचनादारुरोह रथोत्तमम् ।
सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमन्त्रेण च धीमता ॥ ७.४६.२२ ॥
સારથિના વચનથી સીતા એ ઉત્તમ રથમાં ચઢી; સૌમિત્રિ અને બુદ્ધિમાન સુમંત્ર સાથે.
7.46.23
आससाद विशालाक्षी गङ्गां पापविनाशिनीम् ।
अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् ॥ ७.४६.२३ ॥
વિશાળ નેત્રોવાળી સીતા પાપનાશિની ગંગા પાસે પહોંચી. અડધો દિવસ ચાલીને ભાગીરથીના જળાશય પાસે પહોંચ્યા.
7.46.24
निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनः ॥ ७.४६.२४ ॥
લક્ષ્મણ એ જોઈને દીન થઈ મોટા સ્વરે રડી પડ્યા.
7.46.25
सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणमातुरम् ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञा किमिदं रुद्यते त्वया ॥ ७.४६.२५ ॥
લક્ષ્મણને વ્યાકુળ જોઈને ધર્મજ્ઞ સીતા અત્યંત ચિંતિત થઈને બોલ્યાં, "તું આ કેમ રડે છે?"
7.46.26
जाह्नवीतीरमासाद्य चिराभिलषितं मम ।
हर्षकाले किमर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण ॥ ७.४६.२६ ॥
લાંબા સમયથી ઈચ્છેલા ગંગાતટે પહોંચ્યા છીએ, આ હર્ષના સમયે, લક્ષ્મણ, તું મને કેમ દુઃખી કરે છે?
7.46.27
नित्यं त्वं रामपार्श्वेषु वर्तसे पुरुषर्षभ ।
कच्चिद्विनाकृतस्तेन द्विरात्रं शोकमागतः ॥ ७.४६.२७ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું સદા રામની પાસે રહે છે. તેમનાથી વિખૂટો પડીને માત્ર બે રાત થઈ તો શું તું શોકમાં પડી ગયો?
7.46.28
ममापि दयितो रामो जीवितादपि लक्ष्मण ।
न चाहमेवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव ॥ ७.४६.२८ ॥
લક્ષ્મણ, રામ મને પણ પ્રાણ કરતાં વધુ પ્રિય છે. છતાં હું આ રીતે શોક કરતી નથી. તું આમ બાળક જેવો ન થા.
7.46.29
तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् ।
ततो मुनिभ्यो दास्यामि वांसास्याभरणानि च ॥ ७.४६.२९ ॥
મને ગંગા પાર કરાવ અને તપસ્વીઓનાં દર્શન કરાવ. પછી હું મુનિઓને વસ્ત્રો અને આભૂષણો આપીશ.
7.46.30
ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हमभिवादनम् ।
तत्र चैकां निशामुष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः ॥ ७.४६.३० ॥
પછી મહર્ષિઓને યથાયોગ્ય પ્રણામ કરીને, ત્યાં એક રાત રહીને અમે ફરી તે નગરીમાં જઈશું.
7.46.31
ममापि पद्मपत्राक्षं सिंहोरस्कं कृशोदरम् ।
त्वरते हि मनो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् ॥ ७.४६.३१ ॥
કમળની પાંખડી જેવી આંખો, સિંહ જેવી છાતી, પાતળી કમરવાળા, આનંદ આપનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ રામને જોવા મારું મન પણ ઉતાવળું થયું છે.
7.46.32
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे ।
नाविकानाह्वयामास लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ७.४६.३२ ॥
તેના એ શબ્દો સાંભળીને, પોતાની સુંદર આંખો લૂછીને, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણે નાવિકોને બોલાવ્યા.
7.46.33
इयं च सज्जा नौश्चेति दाशाः प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ॥ ७.४६.३३ ॥
"આ નાવ તૈયાર છે" એમ નાવિકોએ હાથ જોડીને કહ્યું.
7.46.34
तितीर्षुर्लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावमुपारुहत् ।
गङ्गां सन्तारयामास लक्ष्मणस्तां समाहितः ॥ ७.४६.३४ ॥
ગંગા પાર કરવાની ઇચ્છાથી લક્ષ્મણ તે શુભ નાવ પર ચઢ્યા; એકાગ્ર ચિત્તવાળા લક્ષ્મણે ગંગાને પાર કરાવી.