वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.46.1
ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ ७.४६.१ ॥
नंतर रात्र सरून सकाळ झाल्यावर दुःखी मनाच्या लक्ष्मणाने सुकलेल्या मुखाने सुमंत्राला हे शब्द म्हटले.
7.46.2
सारथे तुरगाञ्छीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे ।
स्वास्तीर्णं राजभवनात्सीतायाश्चासनं कुरु ॥ ७.४६.२ ॥
सारथ्या! लवकर उत्तम रथाला घोडे जुंप; राजवाड्यातून सीतेसाठी चांगले अंथरलेले आसन तयार कर.
7.46.3
सीता हि राजवचनादाश्रमं पुण्यकर्मणाम् ।
मया नेया महर्षीणां श्रीघ्रमानीयतां रथः ॥ ७.४६.३ ॥
राजाच्या आज्ञेने सीतेला मला पुण्यकर्मी महर्षींच्या आश्रमात न्यायचे आहे; रथ लवकर आणावा.
7.46.4
सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः ।
रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया ॥ ७.४६.४ ॥
सुमंत्र 'तसेच' म्हणून उत्तम घोड्यांना जुंपलेला, अतिसुंदर रूपाचा, सुखशय्येने चांगला अंथरलेला रथ तयार केला.
7.46.5
आनीयोवाच सौमित्रिं मित्राणां मानवर्धनम् ।
रथो ऽयं समनुप्राप्तो यत्कार्यं क्रियतां प्रभो ॥ ७.४६.५ ॥
रथ आणून सुमंत्र मित्रांचा मान वाढवणाऱ्या सौमित्रीला म्हणाला, 'प्रभो! हा रथ आला आहे; जे कार्य करायचे ते करा.'
7.46.6
एवमुक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्मनि लक्ष्मणः ।
प्रविश्य सीतामासाद्य व्याजहार नरर्षभः ॥ ७.४६.६ ॥
सुमंत्राने असे सांगितल्यावर नरश्रेष्ठ लक्ष्मण राजवाड्यात प्रवेश करून सीतेजवळ जाऊन बोलला.
7.46.7
त्वया किलैष नृपतिर्वरं वै याचितः प्रभुः ।
नृपेण च प्रतिज्ञातमाज्ञप्तश्चाश्रमं प्रति ॥ ७.४६.७ ॥
तू राजाकडे एक वर मागितलास; राजाने प्रतिज्ञा करून आश्रमाकडे जाण्याची आज्ञा दिली.
7.46.8
गङ्गीतीरे मया देवि ऋषीणामाश्रमाञ्छुभान् ।
शीघ्रं गत्वा तु वैदेहि शासनात्पार्थिवस्य नः ।
अरण्ये मुनिभिर्जुष्टे अपनेया भविष्यसि ॥ ७.४६.८ ॥
हे देवी, गंगेच्या तीरावर ऋषींचे शुभ आश्रम आहेत. हे वैदेही, राजाच्या आज्ञेने मुनींनी सेवलेल्या त्या अरण्यात मी तुला लवकरच नेईन.
7.46.9
एवमुक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना ।
प्रहर्षमतुलं लेभे गमनं चाप्यरोचयत् ॥ ७.४६.९ ॥
महात्मा लक्ष्मणाने असे सांगितल्यावर वैदेहीला अतुलनीय हर्ष झाला आणि तिने जाण्यासही होकार दिला.
7.46.10
वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ।
गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे ॥ ७.४६.१० ॥
अतिमौल्यवान वस्त्रे आणि विविध रत्ने घेऊन वैदेही जाण्याची तयारी करू लागली.
7.46.11
इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्हम् ।
वस्त्राणि च महार्हाणि धनानि विविधानि च ॥ ७.४६.११ ॥
हे अलंकार मी मुनिपत्नींना देईन; अतिमौल्यवान वस्त्रे आणि विविध धनही देईन.
7.46.12
सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारोप्य मैथिलीम् ।
प्रययौ शीघ्रतुरगै रामस्याज्ञामनुस्मरन् ॥ ७.४६.१२ ॥
सौमित्रीने 'ठीक आहे' म्हणून मैथिलीला रथात बसवले आणि रामाची आज्ञा स्मरत वेगवान घोड्यांसह प्रयाण केले.
7.46.13
अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ।
अशुभानि बहून्येव पश्यामि रघुनन्दन ॥ ७.४६.१३ ॥
तेव्हा सीता लक्ष्मीवर्धन लक्ष्मणाला म्हणाली: हे रघुनंदना, मी पुष्कळ अशुभ चिन्हे पाहत आहे.
7.46.14
नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते ।
हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये ॥ ७.४६.१४ ॥
हे सौमित्री, आज माझा डोळा फडफडत आहे, अंग थरथरत आहे; माझे हृदय जणू अस्वस्थ वाटत आहे.
7.46.15
औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम ।
शून्यामेव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन ॥ ७.४६.१५ ॥
माझ्या मनात मोठी आतुरता आणि तीव्र अस्वस्थता आहे; हे विशाललोचना, पृथ्वीही मला रिकामीच दिसते आहे.
7.46.16
अपि स्वस्ति भवेत्तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृवत्सल ।
श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासामविशेषतः ॥ ७.४६.१६ ॥
हे भ्रातृवत्सला, तुझ्या भावाचे कल्याण होवो; हे वीरा, माझ्या सर्व सासवांचे कल्याण होवो, कोणताही भेद न करता.
7.46.17
पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनामपि ।
इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत ॥ ७.४६.१७ ॥
नगरात, जनपदात आणि सर्व प्राण्यांचेही कल्याण होवो, असे म्हणत हात जोडून सीतेने देवतांची प्रार्थना केली.
7.46.18
लक्ष्मणो ऽर्थं ततः श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् ।
शिवमित्यब्रवीद्धृष्टो हृदयेन विशुष्यता ॥ ७.४६.१८ ॥
तेव्हा लक्ष्मणाने ते शब्द ऐकून मैथिलीला मस्तक नमवून वंदन केले, आणि सुकत चाललेल्या हृदयानेही आनंदाने "शिव असो" असे म्हटले.
7.46.19
ततो वासमुपागम्य गोमतीतीर आश्रमे ।
प्रभाते पुनरुत्थाय सौमित्रिः सूतमब्रवीत् ॥ ७.४६.१९ ॥
गोमती तीरावरील आश्रमात रात्री मुक्काम करून पहाटे पुन्हा उठून सौमित्रि सारथ्याला म्हणाला.
7.46.20
योजयस्व रथं शीघ्रमद्य भागीरथीजलम् ।
शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा ॥ ७.४६.२० ॥
लवकर रथ जुंप; आज भागीरथीचे जल मी मस्तकावर धारण करीन, जसे त्र्यंबक पर्वतावर धारण करतो.
7.46.21
सो ऽश्वान् रज्वाथ चतुरो रथे युङ्क्त्वा मनोजवान् ।
आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ ७.४६.२१ ॥
त्याने मनासारख्या वेगवान चार घोड्यांना रथाला जुंपले आणि हात जोडून वैदेहीला म्हणाला, "आरोहण करा."
7.46.22
सा तु सूतस्य वचनादारुरोह रथोत्तमम् ।
सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमन्त्रेण च धीमता ॥ ७.४६.२२ ॥
सारथ्याच्या बोलण्याप्रमाणे सीता त्या उत्तम रथात चढली; सौमित्रि आणि बुद्धिमान सुमंत्रासह.
7.46.23
आससाद विशालाक्षी गङ्गां पापविनाशिनीम् ।
अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् ॥ ७.४६.२३ ॥
विशाल नेत्रांची सीता पापनाशिनी गंगेजवळ पोहोचली. अर्धा दिवस प्रवास करून भागीरथीच्या जलाशयाजवळ पोहोचले.
7.46.24
निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनः ॥ ७.४६.२४ ॥
लक्ष्मण ते पाहून दीन होऊन मोठ्याने रडला.
7.46.25
सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणमातुरम् ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञा किमिदं रुद्यते त्वया ॥ ७.४६.२५ ॥
लक्ष्मणाला व्याकूळ पाहून धर्मज्ञ सीता अत्यंत चिंतित होऊन म्हणाली, "तू हे का रडतोस?"
7.46.26
जाह्नवीतीरमासाद्य चिराभिलषितं मम ।
हर्षकाले किमर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण ॥ ७.४६.२६ ॥
चिरकाळ इच्छिलेल्या गंगेच्या तीरी पोहोचलो असताना, या आनंदाच्या वेळी लक्ष्मणा, तू मला का दुःखी करतोस?
7.46.27
नित्यं त्वं रामपार्श्वेषु वर्तसे पुरुषर्षभ ।
कच्चिद्विनाकृतस्तेन द्विरात्रं शोकमागतः ॥ ७.४६.२७ ॥
पुरुषश्रेष्ठा, तू नेहमी रामाच्या जवळ असतोस. त्यांना सोडून केवळ दोन रात्री झाल्या म्हणून तू शोकात पडलास का?
7.46.28
ममापि दयितो रामो जीवितादपि लक्ष्मण ।
न चाहमेवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव ॥ ७.४६.२८ ॥
लक्ष्मणा, राम मलाही प्राणापेक्षा प्रिय आहे. तरीसुद्धा मी असा शोक करत नाही. तू असा बालिश होऊ नकोस.
7.46.29
तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् ।
ततो मुनिभ्यो दास्यामि वांसास्याभरणानि च ॥ ७.४६.२९ ॥
मला गंगा ओलांडून दे आणि तपस्वींचे दर्शन घडव. मग मी मुनींना वस्त्रे आणि अलंकार देईन.
7.46.30
ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हमभिवादनम् ।
तत्र चैकां निशामुष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः ॥ ७.४६.३० ॥
मग महर्षींना यथायोग्य अभिवादन करून, तेथे एक रात्र राहून आम्ही पुन्हा त्या नगरीत जाऊ.
7.46.31
ममापि पद्मपत्राक्षं सिंहोरस्कं कृशोदरम् ।
त्वरते हि मनो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् ॥ ७.४६.३१ ॥
कमळाच्या पाकळ्यांसारखे डोळे, सिंहासारखी छाती, बारीक कंबर असलेल्या, आनंद देणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा रामाला पाहण्यासाठी माझेही मन आतुर झाले आहे.
7.46.32
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे ।
नाविकानाह्वयामास लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ७.४६.३२ ॥
तिचे ते शब्द ऐकून, आपले सुंदर डोळे पुसून, शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या लक्ष्मणाने नावाड्यांना बोलावले.
7.46.33
इयं च सज्जा नौश्चेति दाशाः प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ॥ ७.४६.३३ ॥
"ही नौका सज्ज आहे" असे नावाडी हात जोडून म्हणाले.
7.46.34
तितीर्षुर्लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावमुपारुहत् ।
गङ्गां सन्तारयामास लक्ष्मणस्तां समाहितः ॥ ७.४६.३४ ॥
गंगा ओलांडण्याच्या इच्छेने लक्ष्मण त्या शुभ नावेवर चढला; एकाग्र चित्ताच्या लक्ष्मणाने ती गंगा पार करवली.