वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.5.1
सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसम् ।
ग्रामणीर्नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ॥ ७.५.१ ॥
धार्मिक सुकेश आणि वर मिळालेल्या राक्षसाला पाहून, विश्वावसूसारखा तेजस्वी ग्रामणी नावाचा गंधर्व.
7.5.2
तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा ।
त्रिषु लोकेषु विख्याता रूपयौवनशालिनी ।
तां सुकेशाय धर्मेण ददौ रक्षःश्रियं यथा ॥ ७.५.२ ॥
त्याची दुसरी कन्या देववती नावाची होती, जणू स्वतः श्री. तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध, रूप आणि यौवनाने संपन्न. तिला त्याने धर्माने सुकेशाला दिले, जसे राक्षसांचे वैभव दिले जाते.
7.5.3
वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् ।
आसीद्देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ॥ ७.५.३ ॥
वरदानाने ऐश्वर्य मिळवलेल्या त्या प्रिय पतीला मिळवून देववती संतुष्ट झाली, जसा निर्धन धन मिळवून आनंदतो.
7.5.4
स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः ।
अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ॥ ७.५.४ ॥
तिच्याशी संयुक्त झालेला तो रात्रिचर अंजन पर्वतातून बाहेर पडलेल्या महागजासारखा, हत्तिणीसह, शोभू लागला.
7.5.5
देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव ॥ ७.५.५ ॥
हे राघवा, सुकेशाने देववतीपासून संतती निर्माण केली.
7.5.6
त्रीन् पुत्रान् जनयामास त्रेताग्निसमविग्रहान् ।
माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् ।
त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः ॥ ७.५.६ ॥
त्रेतागीसारख्या देहतेजाचे तीन पुत्र त्याने निर्माण केले — माल्यवान, सुमाली आणि माली, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ. राक्षसाधिपतीने त्रिनेत्रासारखे तीन राक्षसपुत्र निर्माण केले.
7.5.7
त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः ।
त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ॥ ७.५.७ ॥
तीन लोकांप्रमाणे अविचल, तीन अग्नींप्रमाणे स्थित; तीन अत्यंत उग्र मंत्रांप्रमाणे, तीन भयंकर रोगांप्रमाणे.
7.5.8
त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमतेजसः ।
विवृद्धिमगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ॥ ७.५.८ ॥
सुकेशाचे तीन पुत्र, त्रेताग्नीसमान तेजस्वी, तेथे दुर्लक्षित रोगांप्रमाणे वाढले.
7.5.9
वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वेश्वरतपोबलात् ।
तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ॥ ७.५.९ ॥
वडिलांना ईश्वराच्या तपोबलाने वर मिळाला हे जाणून, निश्चयी भाऊ तप करण्यास मेरूकडे गेले.
7.5.10
प्रगृह्य नियमान्घोरान्राक्षसा नृपसत्तम ।
विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ॥ ७.५.१० ॥
हे नृपश्रेष्ठा, राक्षसांनी भयंकर नियम स्वीकारून, सर्व प्राण्यांना भय वाटेल असे घोर तप करत संचार केला.
7.5.11
सत्यार्जवशमोपेतैस्तपोभिरतिदुष्करैः ।
सन्तापयन्तस्त्रील्लोँकान्सदेवासुरमानुषान् ॥ ७.५.११ ॥
सत्य, आर्जव, शम यांनी युक्त अशा अतिदुष्कर तपांनी ते देव, असुर, मानवांसह तिन्ही लोकांना पीडा देऊ लागले.
7.5.12
ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरमास्थितः ।
सुकेशपुत्रानामन्त्र्य वरदो ऽस्मीत्यभाषत ॥ ७.५.१२ ॥
तेव्हा चतुर्मुख विभू, उत्तम विमानावर आरूढ होऊन, सुकेशाच्या पुत्रांना हाक मारून म्हणाले, "मी वरदाता आहे."
7.5.13
ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम् ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः ॥ ७.५.१३ ॥
वरदाता ब्रह्मदेवाला जाणून, इंद्रासह देवगणांनी वेढलेले ते सर्वजण हात जोडून, वाऱ्यात कंपित झाडांसारखे थरथरत म्हणाले.
7.5.14
तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् ।
अजेयाः शत्रुहन्तारस्तथैव चिरजीविनः ॥ ७.५.१४ ॥
हे देवा, तपाने आराधलेले तुम्ही जर आम्हाला वर देणार असाल, तर आम्ही अजेय, शत्रुसंहारक आणि दीर्घायुषी असावे.
7.5.15
प्रभविष्ण्वो भवामेति परस्परमनुव्रताः ॥ ७.५.१५ ॥
"आम्ही सामर्थ्यवान होऊ" असे म्हणत ते एकमेकांशी निष्ठावान राहिले.
7.5.16
एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सुकेशतनयान्विभुः ।
स ययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ॥ ७.५.१६ ॥
"असेच होईल" असे सुकेशाच्या पुत्रांना सांगून, ब्राह्मणप्रिय तो विभू ब्रह्मदेव ब्रह्मलोकाकडे गेला.
7.5.17
वरं लब्ध्वा तु ते सर्वे राम रात्रिञ्चरास्तदा ।
सुरासुरान्प्रबाधन्ते वरदानसुनिर्भयाः ॥ ७.५.१७ ॥
हे राम, वर मिळवून ते सर्व निशाचर वरदानामुळे अत्यंत निर्भय होऊन तेव्हा सुर आणि असुरांना पीडा देऊ लागले.
7.5.18
तैर्वध्यमानास्त्रिदशाः सर्षिसङ्घाः सचारणाः ।
त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ॥ ७.५.१८ ॥
त्यांच्याकडून पीडित झालेले देव, ऋषिसमूह आणि चारण, नरकात पडलेल्या माणसांप्रमाणे कोणी रक्षक शोधू शकत नाहीत.
7.5.19
अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरमव्ययम् ।
ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ॥ ७.५.१९ ॥
तेव्हा आनंदित झालेल्या राक्षसांनी एकत्र येऊन शिल्पकारांत श्रेष्ठ, अव्यय अशा विश्वकर्म्याला म्हटले, हे रघुश्रेष्ठा!
7.5.20
ओजस्तेजोबलवतां महतामात्मतेजसा ।
गृहकर्ता भवानेव देवानां हृदयेप्सितम् ॥ ७.५.२० ॥
ओज, तेज आणि बल असलेल्या महान व्यक्तींमध्ये, आपल्या स्वतःच्या तेजाने देवांच्या हृदयाची इच्छा पूर्ण करणारे गृहनिर्माते आपणच आहात.
7.5.21
अस्माकमपि तावत्त्वं गृहं कुरु महामते ।
हिमवन्तमपाश्रित्य मेरुमन्दरमेव वा ।
महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ॥ ७.५.२१ ॥
हे महामते! प्रथम आमच्यासाठीही एक गृह निर्माण करा. हिमालयाचा आश्रय घेऊन किंवा मेरु-मंदर पर्वतावरच, महेश्वराच्या गृहासारखे विशाल गृह आमच्यासाठी बांधले जावे.
7.5.22
विश्वकर्मा ततस्तेषां राक्षसानां महाभुजः ।
निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम् ॥ ७.५.२२ ॥
तेव्हा महाबाहू विश्वकर्म्याने त्या राक्षसांना इंद्राच्या अमरावतीसारखे निवासस्थान सांगितले.
7.5.23
दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः ।
सुवेल इति चाप्यन्यो द्वितीयस्तत्र सत्तमाः ॥ ७.५.२३ ॥
दक्षिण समुद्राच्या किनाऱ्यावर त्रिकूट नावाचा पर्वत आहे; तिथेच सुवेल नावाचा दुसरा पर्वतही आहे, हे सत्पुरुषांनो!
7.5.24
शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमे ऽम्बुदसन्निभे ।
शकुनैरपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ॥ ७.५.२४ ॥
त्या पर्वताच्या मध्यशिखरावर, मेघासारख्या, पक्ष्यांनाही दुर्गम, छिन्नीने चारही दिशांना कापलेल्या.
7.5.25
त्रिंशद्योजनक्स्तीर्णा शतयोजनमायता ।
स्वर्णप्राकारसंवीता हेमतोरणसंवृता ॥ ७.५.२५ ॥
ती नगरी तीस योजने रुंद आणि शंभर योजने लांब होती; सोन्याच्या तटबंदीने वेढलेली आणि सोन्याच्या तोरणांनी सजलेली होती.
7.5.26
मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता ।
तस्यां वसत दुर्धर्षा यूयं राक्षसपुङ्गवाः ॥ ७.५.२६ ॥
इंद्राच्या आज्ञेने मी लंका नावाची ही नगरी बांधली आहे; हे राक्षसश्रेष्ठांनो, अजेय होऊन तुम्ही इथे वास करा.
7.5.27
अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः ।
लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर्बहुभिर्वृताः ॥ ७.५.२७ ॥
इंद्रासह देव जसे अमरावतीत राहतात, तसे तुम्ही लंकादुर्गात पोहोचून अनेक राक्षसांनी वेढलेले राहाल.
7.5.28
भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः ॥ ७.५.२८ ॥
तुम्ही शत्रूंना अजिंक्य आणि शत्रूंचा नाश करणारे व्हाल.
7.5.29
विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस्ते राक्षसोत्तमाः ।
सहस्रानुचरा भूत्वा गत्वा तामवसन्पुरीम् ॥ ७.५.२९ ॥
विश्वकर्म्याचे वचन ऐकून ते श्रेष्ठ राक्षस हजार-हजार अनुचरांसह त्या नगरीत जाऊन राहिले.
7.5.30
दृढप्राकारपरिखां हैमैर्गृहशतैर्वृताम् ।
लङ्कामवाप्य ते हृष्टा न्यवसन्रजनीचराः ॥ ७.५.३० ॥
मजबूत तटबंदी आणि खंदकांनी युक्त, शेकडो सोन्याच्या घरांनी वेढलेली लंका मिळवून ते रजनीचर आनंदाने तिथे राहिले.
7.5.31
एतस्मिन्नेव काले तु यथाकामं च राघव ।
नर्मदा नाम गन्धर्वी बभूव रघुनन्दन ॥ ७.५.३१ ॥
त्याच काळी, हे राघवा, इच्छेनुसार रूप धारण करणारी नर्मदा नावाची एक गंधर्वी उत्पन्न झाली, हे रघुनंदना.
7.5.32
तस्याः कान्यात्रयं ह्यासीत् धीश्रीकिर्तिसमद्युति ।
ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानामराक्षसी ॥ ७.५.३२ ॥
तिला बुद्धी, श्री आणि कीर्ती यांच्या तेजासारखी तीन कन्या होत्या. ज्येष्ठ क्रमाने ती, जी राक्षसी नव्हती, त्या राक्षसांची (माता झाली).
7.5.33
कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः ।
त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः ॥ ७.५.३३ ॥
पौर्णिमेच्या चंद्रासारखी मुखे असलेल्या त्या तीन गंधर्वकन्या तिने आनंदाने तीन राक्षसराजांना दिल्या.
7.5.34
दत्ता मात्रा महाभागा नक्षत्रे भगदैवते ।
कुतदारास्तु ते राम सुकेशतनयास्तदा ॥ ७.५.३४ ॥
मातेने दिलेल्या त्या महाभाग्यवती भगदेवता असलेल्या नक्षत्रात (दिल्या गेल्या). हे राम, तेव्हा सुकेशाचे ते पुत्र पत्नी असलेले झाले.
7.5.35
चिक्रीडुः सह भार्याभिरप्सरोभिरिवामराः ।
ततो माल्यवतो भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी ॥ ७.५.३५ ॥
अप्सरांसोबत देवांप्रमाणे ते आपल्या पत्नींसह क्रीडा करू लागले. नंतर माल्यवानाची पत्नी सुंदरी नावाची सुंदर स्त्री होती.
7.5.36
स तस्यां जनयामास यदपत्यं निबोध तत् ।
वज्रमुष्टिर्विरूपाक्षोदुर्मुखश्चैव राक्षसः ॥ ७.५.३६ ॥
तिने (सुंदरीने) जन्म दिलेली संतती ऐका: वज्रमुष्टी, विरूपाक्ष आणि दुर्मुख हे राक्षस.
7.5.37
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च मत्तोन्मत्तौ तथैव च ।
अनला चाभवत्कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी ॥ ७.५.३७ ॥
सुप्तघ्न आणि यज्ञकोप, तसेच मत्त आणि उन्मत्त असे जन्मले; हे राम, सुंदरीपासून अनला नावाची सुंदर कन्या झाली.
7.5.38
सुमालिनो ऽपि भार्यासीत्पूर्णचद्रनिभानना ।
नाम्ना केतुमती राम प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥ ७.५.३८ ॥
सुमालीलाही एक पत्नी होती, पूर्ण चंद्रासारखे मुख असलेली; तिचे नाव केतुमती होते, हे राम, जी प्राणांपेक्षाही प्रिय होती.
7.5.39
सुमाली जनयामास यदपत्यं निशाचरः ।
केतुमत्यां महाराज तन्निबोधानुपूर्वशः ॥ ७.५.३९ ॥
निशाचर सुमालीने केतुमतीपासून जी संतती निर्माण केली, हे महाराज, ती क्रमाने ऐका.
7.5.40
प्रहस्तो ऽकम्पनश्चैव विकटः कालकार्मुखः ।
धूम्राक्षश्चैव दण्डश्च सुपार्श्वश्च महाबलः ॥ ७.५.४० ॥
प्रहस्त आणि अकम्पन, विकट आणि कालकार्मुक, धूम्राक्ष आणि दंड, आणि महाबल सुपार्श्व.
7.5.41
संह्रादिः प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः ।
राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता ॥
कुम्भीनसी च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः ॥ ७.५.४१ ॥
संह्रादी आणि प्रघस, राक्षस भासकर्ण; राका, पुष्पोत्कटा, कैकसी आणि पवित्र हास्य असलेली कुंभीनसी — हे सर्व सुमालीची संतती म्हणून स्मरले जातात.
7.5.42
मालेस्तु वसुधा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी ।
भार्यासीत्पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ॥ ७.५.४२ ॥
माली याची पत्नी वसुधा नावाची गंधर्वी होती, रूपवती, कमलपत्रासारखे नेत्र असलेली, सुंदर नयनांची आणि श्रेष्ठ यक्षीसारखी.
7.5.43
सुमालेरनुजस्तस्यां जनयामास यत् प्रभो ।
अपत्यं कथ्यमानं तु मया त्वं शृणु राघव ॥ ७.५.४३ ॥
सुमालीच्या धाकट्या भावाने तिच्या ठायी जी संतती निर्माण केली, हे प्रभो, ती मी सांगत आहे, हे राघवा, ऐक.
7.5.44
अनिलश्चानलश्चैव हरः सम्पातिरेव च ।
एते विभीषणामात्या मालेयास्तु निशाचरः ॥ ७.५.४४ ॥
अनिल, अनल, हर आणि संपाती हे विभीषणाचे अमात्य आहेत; हे माली यांचे पुत्र निशाचर आहेत.
7.5.45
ततस्तु ते राक्षसपुङ्गवास्त्रयो निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः ।
सुरान्सहेन्द्रानृषिनागयक्षान्बबाधिरे तान्बहुवीर्यदर्पिताः ॥ ७.५.४५ ॥
तेव्हा ते तीन श्रेष्ठ राक्षस, शेकडो पुत्र आणि निशाचरांनी वेढलेले, महाबलाच्या गर्वाने इंद्रासह देव, ऋषी, नाग आणि यक्षांना पीडा देऊ लागले.
7.5.46
जगद्भ्रमन्तो ऽनिलवद्दुरासदा रणेषु मृत्युप्रतिमानतेजसः ।
वरप्रदानादतिगर्विता भृशं क्रतुक्रियाणां प्रशमङ्कराः सदा ॥ ७.५.४६ ॥
ते वायूसारखे जगात भटकत; युद्धात दुर्धर्ष होते; मृत्यूसमान तेजस्वी होते. वरदानामुळे अत्यंत गर्विष्ठ होऊन ते सदैव यज्ञकर्मांचा विध्वंस करत.