વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.50.1
दृष्ट्वा तु मैथिलीं सीतामाश्रमे सम्प्रवेशिताम् ।
सन्तापमगमद्घोरं लक्ष्मणो दीनचेतनः ॥ ७.५०.१ ॥
મિથિલાની રાજકુમારી સીતાને આશ્રમમાં મૂકેલી જોઈને દીનચિત્ત લક્ષ્મણને ઘોર સંતાપ થયો.
7.50.2
अब्रवीच्च महातेजाः सुमन्त्रं मन्त्रसारथिम् ।
सीतासन्तापजं दुःखं पश्य रामस्य सारथे ॥ ७.५०.२ ॥
મહાતેજસ્વી લક્ષ્મણે મંત્રસારથિ સુમંત્રને કહ્યું, "હે સારથિ, સીતાના સંતાપથી જન્મેલું રામનું દુઃખ જુઓ."
7.50.3
ततो दुःखतरं किं नु राघवस्य भविष्यति ।
पत्नीं शुद्धसमाचारां विसृज्य जनकात्मजाम् ॥ ७.५०.३ ॥
શુદ્ધ આચરણવાળી પત્ની, જનકપુત્રી સીતાનો ત્યાગ કર્યા પછી રાઘવને આનાથી વધુ દુઃખ શું થશે?
7.50.4
व्यक्तं दैवादहं मन्ये राघवस्य विना भवम् ।
वैदेह्या सारथे नित्यं दैवं हि दुरतिक्रमम् ॥ ७.५०.४ ॥
હે સારથિ, મને લાગે છે કે સીતા વિના રાઘવનું અસ્તિત્વ દૈવને કારણે છે; દૈવને હંમેશાં ઓળંગી શકાતું નથી.
7.50.5
यो हि देवान्सगन्धर्वानसुरान्सह राक्षसैः ।
निहन्याद्राघवः क्रुद्धः स दैवमनुवर्तते ॥ ७.५०.५ ॥
જે રાઘવ ક્રોધે ભરાય તો ગંધર્વો સહિત દેવોને અને રાક્ષસો સહિત અસુરોને સંહારી શકે, તે પણ દૈવને અનુસરે છે.
7.50.6
पुरा रामः पितुर्वाक्याद्दण्डके विजने वने ।
उषित्वा नव वर्षाणि पञ्च चैव महावने ॥ ७.५०.६ ॥
પૂર્વે રામ પિતાના વચનથી દંડકના નિર્જન વનમાં અને તે મહાવનમાં નવ વર્ષ અને પાંચ વર્ષ રહ્યા હતા.
7.50.7
ततो दुःखतरं भूयः सीताया विप्रवासनम् ।
पौराणां वचनं श्रुत्वा नृशंसं प्रतिभाति मे ॥ ७.५०.७ ॥
પછી સીતાનો નિર્વાસન વધુ દુઃખદ હતો. નગરજનોના વચનો સાંભળીને મને તે નિર્દય લાગે છે.
7.50.8
को नु धर्माश्रयः सूत कर्मण्यस्मिन्यशोहरे ।
मैथिलीं प्रतिसम्प्राप्तः पौरैर्हीनार्थवादिभिः ॥ ७.५०.८ ॥
હે સૂત, યશહાનિ કરનારા આ કાર્યમાં ધર્મનો આશ્રય કોણ? નિરર્થક વાતો કરનારા નાગરિકોના કારણે મૈથિલી સુધી કોણ પહોંચ્યો?
7.50.9
एता वाचो बहुविधाः श्रुत्वा लक्ष्मणभाषिताः ।
सुमन्त्रः श्रद्धया प्राज्ञो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.५०.९ ॥
લક્ષ્મણે કહેલી આ અનેક પ્રકારની વાણી સાંભળીને બુદ્ધિમાન સુમંત્રે શ્રદ્ધાથી આ વચન કહ્યું.
7.50.10
न सन्तापस्त्वया कार्यः सौमित्रे मैथिलीं प्रति ।
दृष्टमेतत्पुरा विप्रैः पितुस्ते लक्ष्मणाग्रतः ॥ ७.५०.१० ॥
હે સૌમિત્રિ, મૈથિલી વિશે તારે સંતાપ ન કરવો જોઈએ. આ પહેલાં જ તારા પિતાની સામે બ્રાહ્મણોએ જોયું હતું.
7.50.11
भविष्यति दृढं रामो दुःखप्रायो ऽपि सौख्यभाक् ।
प्राप्स्यते च महाबाहुर्विप्रयोगं प्रियैर्ध्रुवम् ॥ ७.५०.११ ॥
રામ ચોક્કસ દુઃખથી ભરેલા હોવા છતાં સુખના ભાગીદાર થશે. મહાબાહુ રામ પ્રિયજનોથી વિયોગ નિશ્ચિતપણે પામશે.
7.50.12
त्वां चैव मैथिलीं चैव शत्रुघ्नभरतावुभौ ।
सन्त्यजिष्यति धर्मात्मा कालेन महता महान् ॥ ७.५०.१२ ॥
તને, મૈથિલીને અને શત્રુઘ્ન-ભરત બંનેને તે ધર્માત્મા મહાન રામ સમય જતાં ચોક્કસ ત્યજી દેશે.
7.50.13
इदं त्वयि न वक्तव्यं सौमित्रे भरते ऽपि वा ।
राज्ञा वो व्याहृतं वाक्यं दुर्वासा यदुवाच ह ॥ ७.५०.१३ ॥
હે સૌમિત્રિ, આ વાત તારે કે ભરતને પણ કહેવી નહિ. રાજાએ તમને કહેલું અને દુર્વાસાએ કહેલું વચન આ જ છે.
7.50.14
महाजनसमीपे च मम चैव नरर्षभ ।
ऋषिणा व्याहृतं वाक्यं वसिष्ठस्य च सन्निधौ ॥ ७.५०.१४ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, મહાજનોની સમીપે, મારી સમીપે અને વસિષ્ઠની સન્નિધિમાં ઋષિએ જે વચન કહ્યું હતું, તે આ છે.
7.50.15
ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा मामाह पुरुषर्षभः ।
सूत न क्वचिदेवं ते वक्तव्यं जनसन्निधौ ॥ ७.५०.१५ ॥
ઋષિનું વચન સાંભળીને તે પુરુષશ્રેષ્ઠે મને કહ્યું, 'હે સૂત, લોકોની સમક્ષ તારે ક્યારેય આ રીતે બોલવું નહિ.'
7.50.16
तस्याहं लोकपालस्य वाक्यं तत्सुसमाहितः ।
नैव जात्वनृतं कार्यमिति मे सौम्य दर्शनम् ॥ ७.५०.१६ ॥
એ લોકપાલનું વચન મેં અતિ એકાગ્રતાથી સાંભળ્યું. હે સૌમ્ય, અસત્ય કદી આચરવું નહિ, એવી મારી માન્યતા છે.
7.50.17
सर्वथैव न वक्तव्यं मया सौम्य तवाग्रतः ।
यदि ते श्रवणे श्रद्धा श्रूयतां रघुनन्दन ॥ ७.५०.१७ ॥
હે સૌમ્ય, તારી સમક્ષ આ વાત મારે કોઈ પણ રીતે કહેવી ન જોઈએ. હે રઘુનંદન, જો તને સાંભળવાની શ્રદ્ધા હોય તો સાંભળ.
7.50.18
यद्यप्यहं नरेन्द्रेण रहस्यं श्रावितः पुरा ।
तथाप्युदाहरिष्यामि दैवं हि दुरतिक्रमम् ॥ ७.५०.१८ ॥
પહેલાં રાજાએ મને આ રહસ્ય સંભળાવ્યું હતું, છતાં હું તે કહીશ, કારણ કે દૈવ ખરેખર અતિક્રમી ન શકાય એવું છે.
7.50.19
येनेदमीदृशं प्राप्तं दुःखं शोकसमन्वितम् ।
न त्वया भरते वाच्यं शत्रुघ्नस्यापि सन्निधौ ॥ ७.५०.१९ ॥
જેને કારણે આવું શોકભરેલું દુઃખ પ્રાપ્ત થયું, તે તારે ભરતને કહેવું નહીં; શત્રુઘ્નની હાજરીમાં પણ કહેવું નહીં.
7.50.20
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गम्भीरार्थपदं महत् ।
तथ्यं ब्रूहीति सौमित्रिः सूतं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ७.५०.२० ॥
તેમના ગંભીર અર્થવાળા એ મહાન વચન સાંભળીને સૌમિત્રિએ સારથિને કહ્યું: "સત્ય કહો."