वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.50.1
दृष्ट्वा तु मैथिलीं सीतामाश्रमे सम्प्रवेशिताम् ।
सन्तापमगमद्घोरं लक्ष्मणो दीनचेतनः ॥ ७.५०.१ ॥
मिथिलेची राजकन्या सीता आश्रमात सोडलेली पाहून दीनचित्त लक्ष्मणाला घोर संताप झाला.
7.50.2
अब्रवीच्च महातेजाः सुमन्त्रं मन्त्रसारथिम् ।
सीतासन्तापजं दुःखं पश्य रामस्य सारथे ॥ ७.५०.२ ॥
महातेजस्वी लक्ष्मण मंत्रसारथी सुमंत्राला म्हणाला, "हे सारथ्या, सीतेच्या संतापातून उत्पन्न झालेले रामाचे दुःख पाहा."
7.50.3
ततो दुःखतरं किं नु राघवस्य भविष्यति ।
पत्नीं शुद्धसमाचारां विसृज्य जनकात्मजाम् ॥ ७.५०.३ ॥
शुद्ध आचरणाची पत्नी, जनककन्या सीता हिला सोडून दिल्यानंतर राघवाला यापेक्षा अधिक दुःख काय होईल?
7.50.4
व्यक्तं दैवादहं मन्ये राघवस्य विना भवम् ।
वैदेह्या सारथे नित्यं दैवं हि दुरतिक्रमम् ॥ ७.५०.४ ॥
हे सारथ्या, मला स्पष्टपणे वाटते की सीतेविना राघवाचे अस्तित्व दैवामुळे आहे; दैव नेहमीच अनिवार्य असते.
7.50.5
यो हि देवान्सगन्धर्वानसुरान्सह राक्षसैः ।
निहन्याद्राघवः क्रुद्धः स दैवमनुवर्तते ॥ ७.५०.५ ॥
जो राघव क्रुद्ध झाल्यास गंधर्वांसह देवांना आणि राक्षसांसह असुरांना ठार करू शकतो, तोही दैवाचे अनुसरण करतो.
7.50.6
पुरा रामः पितुर्वाक्याद्दण्डके विजने वने ।
उषित्वा नव वर्षाणि पञ्च चैव महावने ॥ ७.५०.६ ॥
पूर्वी राम पित्याच्या आज्ञेने दंडकाच्या निर्जन अरण्यात आणि त्या महावनात नऊ आणि पाच वर्षे राहिला होता.
7.50.7
ततो दुःखतरं भूयः सीताया विप्रवासनम् ।
पौराणां वचनं श्रुत्वा नृशंसं प्रतिभाति मे ॥ ७.५०.७ ॥
नंतर सीतेचे निर्वासन अधिक दुःखद होते. नागरिकांचे बोल ऐकून मला ते क्रूर वाटते.
7.50.8
को नु धर्माश्रयः सूत कर्मण्यस्मिन्यशोहरे ।
मैथिलीं प्रतिसम्प्राप्तः पौरैर्हीनार्थवादिभिः ॥ ७.५०.८ ॥
हे सूता, कीर्ती नष्ट करणाऱ्या या कृत्यात धर्माचा आश्रय कोण? निरर्थक बोलणाऱ्या नागरिकांमुळे मैथिलीपर्यंत कोण पोहोचला?
7.50.9
एता वाचो बहुविधाः श्रुत्वा लक्ष्मणभाषिताः ।
सुमन्त्रः श्रद्धया प्राज्ञो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.५०.९ ॥
लक्ष्मणाने सांगितलेली ही अनेक प्रकारची वचने ऐकून शहाणा सुमंत्र श्रद्धेने हे वचन बोलला.
7.50.10
न सन्तापस्त्वया कार्यः सौमित्रे मैथिलीं प्रति ।
दृष्टमेतत्पुरा विप्रैः पितुस्ते लक्ष्मणाग्रतः ॥ ७.५०.१० ॥
हे सौमित्रा, मैथिलीविषयी तू संताप करू नकोस. हे पूर्वीच तुझ्या पित्याच्या समोर ब्राह्मणांनी पाहिले होते.
7.50.11
भविष्यति दृढं रामो दुःखप्रायो ऽपि सौख्यभाक् ।
प्राप्स्यते च महाबाहुर्विप्रयोगं प्रियैर्ध्रुवम् ॥ ७.५०.११ ॥
राम निश्चितच दुःखबहुल असूनही सुखाचा भागी होईल. महाबाहू राम प्रियजनांपासून वियोग निश्चितच पावेल.
7.50.12
त्वां चैव मैथिलीं चैव शत्रुघ्नभरतावुभौ ।
सन्त्यजिष्यति धर्मात्मा कालेन महता महान् ॥ ७.५०.१२ ॥
तुला, मैथिलीला आणि शत्रुघ्न-भरत दोघांनाही तो धर्मात्मा महान राम काळाच्या ओघात त्याग करील.
7.50.13
इदं त्वयि न वक्तव्यं सौमित्रे भरते ऽपि वा ।
राज्ञा वो व्याहृतं वाक्यं दुर्वासा यदुवाच ह ॥ ७.५०.१३ ॥
हे सौमित्रे, ही गोष्ट तुला किंवा भरतालाही सांगू नये. राजाने तुम्हांस सांगितलेले आणि दुर्वासांनी सांगितलेले वचन हेच आहे.
7.50.14
महाजनसमीपे च मम चैव नरर्षभ ।
ऋषिणा व्याहृतं वाक्यं वसिष्ठस्य च सन्निधौ ॥ ७.५०.१४ ॥
हे नरश्रेष्ठा, महाजनांसमोर, माझ्यासमोर आणि वसिष्ठांच्या सान्निध्यात ऋषींनी जे वचन सांगितले, ते हेच.
7.50.15
ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा मामाह पुरुषर्षभः ।
सूत न क्वचिदेवं ते वक्तव्यं जनसन्निधौ ॥ ७.५०.१५ ॥
ऋषींचे वचन ऐकून त्या पुरुषश्रेष्ठाने मला सांगितले, 'हे सूता, लोकांसमोर असे तू कधीही बोलू नकोस.'
7.50.16
तस्याहं लोकपालस्य वाक्यं तत्सुसमाहितः ।
नैव जात्वनृतं कार्यमिति मे सौम्य दर्शनम् ॥ ७.५०.१६ ॥
त्या लोकपालाचे ते वचन मी अत्यंत एकाग्रतेने ऐकले. हे सौम्या, असत्य कधीही आचरू नये, हेच माझे मत आहे.
7.50.17
सर्वथैव न वक्तव्यं मया सौम्य तवाग्रतः ।
यदि ते श्रवणे श्रद्धा श्रूयतां रघुनन्दन ॥ ७.५०.१७ ॥
हे सौम्या, तुझ्यासमोर हे मी कोणत्याही प्रकारे सांगायला नको. हे रघुनंदना, तुझी ऐकण्याची श्रद्धा असेल तर ऐक.
7.50.18
यद्यप्यहं नरेन्द्रेण रहस्यं श्रावितः पुरा ।
तथाप्युदाहरिष्यामि दैवं हि दुरतिक्रमम् ॥ ७.५०.१८ ॥
पूर्वी राजाने मला हे रहस्य ऐकवले होते, तरीही मी ते सांगेन, कारण दैव खरोखरच अतिक्रमणीय नाही.
7.50.19
येनेदमीदृशं प्राप्तं दुःखं शोकसमन्वितम् ।
न त्वया भरते वाच्यं शत्रुघ्नस्यापि सन्निधौ ॥ ७.५०.१९ ॥
ज्यामुळे असे शोकाने भरलेले दुःख प्राप्त झाले, ते तू भरताला सांगू नकोस; शत्रुघ्नाच्या उपस्थितीतही सांगू नकोस.
7.50.20
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गम्भीरार्थपदं महत् ।
तथ्यं ब्रूहीति सौमित्रिः सूतं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ७.५०.२० ॥
त्याचे ते गंभीर अर्थाचे महान बोल ऐकून सौमित्री सारथ्याला म्हणाला: "सत्य सांग."