વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.53.1
लक्ष्मणस्य तु तद्वाक्यं निशम्य परमाद्भुतम् ।
सुप्रीतश्चाभवद्रामो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.५३.१ ॥
લક્ષ્મણના તે અત્યંત અદ્ભુત વચન સાંભળીને રામ અતિ પ્રસન્ન થયા અને આ વચન બોલ્યા.
7.53.2
दुर्लभस्त्वीदृशो बन्धुरस्मिन्काले विशेषतः ।
यादृशस्त्वं महाबुद्धेर्मम सौम्य मनो ऽनुगः ॥ ७.५३.२ ॥
હે મહાબુદ્ધિમાન સૌમ્ય, આ સમયમાં ખાસ કરીને તારા જેવો બંધુ દુર્લભ છે; તું મારા મનને અનુસરનારો છે.
7.53.3
यच्च मे हृदये किञ्चिद्वर्तते शुभलक्षण ।
तन्निशामय च श्रुत्वा कुरुष्व वचनं मम ॥ ७.५३.३ ॥
હે શુભલક્ષણ, મારા હૃદયમાં જે છે તે સાંભળ; સાંભળીને મારા વચન પ્રમાણે કર.
7.53.4
चत्वारो दिवसाः सौम्य कार्यं पौरजनस्य वै ।
अकुर्वाणस्य सौमित्रे तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ७.५३.४ ॥
હે સૌમ્ય, હે સૌમિત્રિ, ચાર દિવસથી નગરજનોનું કાર્ય થયું નથી; તે મારા મર્મસ્થાનોને કાપી રહ્યું છે.
7.53.5
आहूयन्तां प्रकृतयः पुरोधा मन्त्रिणस्तथा ।
कार्यार्थिनश्च पुरुषाः स्त्रियश्च पुरुषर्षभ ॥ ७.५३.५ ॥
હે પુરુષર્ષભ, પ્રજાજનો, પુરોહિતો, મંત્રીઓ તથા કાર્યાર્થી પુરુષો અને સ્ત્રીઓને બોલાવવામાં આવે.
7.53.6
पौरकार्याणि यो राजा न करोति दिने दिने ।
संवृते नरके घोरे पतितो नात्र संशयः ॥ ७.५३.६ ॥
જે રાજા દરરોજ નગરજનોનાં કાર્યો કરતો નથી, તે ઘોર નરકમાં પડેલો છે; આમાં કોઈ સંશય નથી.
7.53.7
श्रूयते हि पुरा राजा नृगो नाम महायशाः ।
बभूव पृथिवीपालो ब्रह्मण्यः सत्यवाक् शुचिः ॥ ७.५३.७ ॥
પૂર્વે નૃગ નામના મહાયશસ્વી રાજા હતા એવું સંભળાય છે. તેઓ પૃથ્વીના પાલક, બ્રાહ્મણભક્ત, સત્યવાદી અને પવિત્ર હતા.
7.53.8
स कदाचिद्गवां कोटीः सवत्साः स्वर्णभूषिताः ।
नृदेवो भूमिदेवेभ्यः पुष्करेषु ददौ नृपः ॥ ७.५३.८ ॥
એક સમયે એ રાજાએ પુષ્કર તીર્થમાં, વાછરડાં સાથેની, સોનાનાં આભૂષણોથી શણગારેલી કરોડો ગાયો ભૂદેવ બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપી.
7.53.9
ततः सङ्गाद्गता धेनुः सवत्सा स्पर्शिता ऽनघ ।
ब्राह्मणस्याहिताग्नेश्च दरिद्रस्योञ्छवर्तिनः ॥ ७.५३.९ ॥
પછી એ ગાય વાછરડા સાથે, અગ્નિહોત્ર ન કરનાર, દરિદ્ર અને ઉંછવૃત્તિથી જીવતા એક બ્રાહ્મણના સંપર્કમાં આવી અને તેના વડે સ્પર્શાઈ. હે નિષ્પાપ.
7.53.10
स नष्टां गां क्षुधार्तो वै अन्विषंस्तत्र तत्र च ।
नापश्यत्सर्वराज्येषु संवत्सरगणान्बहून् ॥ ७.५३.१० ॥
ભૂખથી પીડિત એ રાજાએ ખોવાયેલી ગાયને અહીં-ત્યાં શોધી; બધા રાજ્યોમાં ઘણાં વર્ષો સુધી શોધવા છતાં તે મળી નહીં.
7.53.11
ततः कनखलं गत्वा जीर्णवत्सां निरामयाम् ।
ददर्श गां स्वकां धेनुं ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ ७.५३.११ ॥
પછી કનખલ જઈને તેણે બ્રાહ્મણના ઘરમાં પોતાની જ એ ગાયને જોઈ; તેનું વાછરડું મોટું થયું હતું અને તે તંદુરસ્ત હતી.
7.53.12
अथ तां नामधेयेन स्वकेनोवाच स द्विजः ।
आगच्छ शबलेत्येवं सा तु शुश्राव गौः स्वरम् ॥ ७.५३.१२ ॥
પછી એ દ્વિજે પોતાના જ નામથી તે ગાયને બોલાવી: "શબલે, આવ!" એમ કહીને; ગાયે એ સ્વર સાંભળ્યો.
7.53.13
तस्य तं स्वरमाज्ञाय क्षुधार्तस्य द्विजस्य वै ।
अन्वगात्पृष्ठतः सा गौर्गच्छन्तं पावकोपमम् ॥ ७.५३.१३ ॥
ભૂખથી પીડાતા તે બ્રાહ્મણનો અવાજ ઓળખીને, અગ્નિ સમાન ચાલતા તેની પાછળ એ ગાય ચાલી.
7.53.14
यो ऽपि पालयते विप्रः सो ऽपि गामन्वगाद्द्रुतम् ।
गत्वा तमृषिमाचष्ट मम गौरिति सत्वरम् ॥ ७.५३.१४ ॥
તે ગાયનું પાલન કરનાર બ્રાહ્મણ પણ ઝડપથી ગાયની પાછળ ગયો; તે ઋષિ પાસે જઈને તરત જ બોલ્યો, "આ ગાય મારી છે."
7.53.15
स्पर्शिता राजसिंहेन मम दत्ता नृगेण ह ।
तयोर्ब्राह्मणयोर्वादो महानासीद्विपश्चितोः ॥ ७.५३.१५ ॥
"આને રાજસિંહ નૃગે સ્પર્શીને મને દાનમાં આપી છે"; એ બે વિદ્વાન બ્રાહ્મણો વચ્ચે મોટો વિવાદ ઊભો થયો.
7.53.16
विवदन्तौ ततो ऽन्योन्यं दातारमभिजग्मतुः ।
तौ राजभवनद्वारि न प्राप्तौ नृगशासनम् ॥ ७.५३.१६ ॥
એકબીજા સાથે વિવાદ કરતાં તે બંને પછી દાતા પાસે ગયા; પણ રાજમહેલના દરવાજે પહોંચવા છતાં તેમને નૃગનો આદેશ ન મળ્યો.
7.53.17
अहोरात्राण्यनेकानि वसन्तौ क्रोधमीयतुः ।
ऊचतुश्च महात्मानौ तावुभौ द्विजसत्तमौ ॥
क्रुद्धौ परमसम्प्राप्तौ वाक्यं घोराभिसंहितम् ॥ ७.५३.१७ ॥
ત્યાં અનેક દિવસ-રાત રહીને તે બંને ક્રોધે ભરાયા; ત્યારે તે મહાત્મા, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ અત્યંત ક્રોધિત થઈને ભયંકર વચનો કહ્યાં.
7.53.18
अर्थिनां कार्यसिद्ध्यर्थं यस्मात्त्वं नैषि दर्शनम् ।
अदृश्यः सर्वभूतानां कृकलासो भविष्यसि ॥ ७.५३.१८ ॥
"યાચકોનું કાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે તું દર્શન આપતો નથી, તેથી તું સર્વ પ્રાણીઓને અદૃશ્ય થઈ ગિરગિટ બનીશ."
7.53.19
बहुवर्षसहस्राणि बहुवर्षशतानि च ।
श्वभ्रे ऽस्मिन् कृकलासो वै दीर्घकालं वसिष्यसि ॥ ७.५३.१९ ॥
ઘણાં હજાર વર્ષો અને ઘણાં સો વર્ષો સુધી, આ ખાડામાં તું ગરોળી બનીને લાંબા સમય સુધી રહીશ.
7.53.20
उत्पत्स्यते हि लोके ऽस्मिन्यदूनां कीर्तिवर्धनः ।
वासुदेव इति ख्यातो विष्णुः पुरुषविग्रहः ॥ ७.५३.२० ॥
આ લોકમાં યાદવોની કીર્તિ વધારનાર, વાસુદેવ નામે પ્રખ્યાત, પુરુષરૂપ ધારણ કરનાર વિષ્ણુ જન્મ લેશે.
7.53.21
स ते मोक्षयिता राजंस्तस्माच्छापाद्भविष्यसि ।
कृता च तेन कालेन निष्कृतिस्ते भविष्यति ॥ ७.५३.२१ ॥
હે રાજન, તે તને આ શાપમાંથી મુક્ત કરશે; સમય આવ્યે તેના દ્વારા તારું પ્રાયશ્ચિત્ત પણ પૂર્ણ થશે.
7.53.22
भारावतरणार्थं हि नरनारायणावुभौ ।
उत्पत्स्येते महावीर्यौ कलौ युग उपस्थिते ॥ ७.५३.२२ ॥
પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા, કલિયુગ આવ્યે મહાપરાક્રમી નર અને નારાયણ બંને જન્મ લેશે.
7.53.23
एवं तौ शापमुत्सृज्य ब्राह्मणौ विगतज्वरौ ।
तां गां हि दुर्बलां वृद्धां ददतुर्ब्राह्मणाय वै ॥ ७.५३.२३ ॥
આ રીતે તે બંને બ્રાહ્મણોએ શાપ ત્યજીને ક્રોધરહિત થઈ, તે દુર્બળ, વૃદ્ધ ગાય એક બ્રાહ્મણને આપી દીધી.
7.53.24
एवं स राजा तं शापमुपभुङ्क्ते सुदारुणम् ॥ ७.५३.२४ ॥
આ રીતે તે રાજા એ અતિ ભયંકર શાપ ભોગવે છે.
7.53.25
कार्यार्थिनां विमर्दो हि राज्ञां दोषाय कल्पते ।
तच्छीघ्रं दर्शनं मह्यमभिवर्तन्तु कार्यिणः ॥ ७.५३.२५ ॥
કાર્યાર્થીઓની ભીડ રાજાઓ માટે દોષનું કારણ બને છે. તેથી કાર્ય ધરાવનારાઓ વહેલા મારા દર્શને આવે.
7.53.26
सुकृतस्य हि कार्यस्य फलं नापैति पार्थिवः ।
तस्माद्गच्छ प्रतीक्षस्व सौमित्रे कार्यवाञ्जनः ॥ ७.५३.२६ ॥
સારા કાર્યનું ફળ રાજા ગુમાવતો નથી. તેથી હે સૌમિત્રિ, જા, રાહ જો; કાર્ય ધરાવનાર માણસ આવશે.