वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.53.1
लक्ष्मणस्य तु तद्वाक्यं निशम्य परमाद्भुतम् ।
सुप्रीतश्चाभवद्रामो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.५३.१ ॥
लक्ष्मणाचे ते अत्यंत अद्भुत वचन ऐकून राम अतिशय संतुष्ट झाले आणि हे वचन बोलले.
7.53.2
दुर्लभस्त्वीदृशो बन्धुरस्मिन्काले विशेषतः ।
यादृशस्त्वं महाबुद्धेर्मम सौम्य मनो ऽनुगः ॥ ७.५३.२ ॥
हे महाबुद्धिमान सौम्या, या काळात विशेषतः तुझ्यासारखा बंधू दुर्लभ आहे; तू माझ्या मनाचे अनुसरण करणारा आहेस.
7.53.3
यच्च मे हृदये किञ्चिद्वर्तते शुभलक्षण ।
तन्निशामय च श्रुत्वा कुरुष्व वचनं मम ॥ ७.५३.३ ॥
हे शुभलक्षणा, माझ्या हृदयात जे काही आहे ते ऐक; ऐकून माझ्या वचनाप्रमाणे कर.
7.53.4
चत्वारो दिवसाः सौम्य कार्यं पौरजनस्य वै ।
अकुर्वाणस्य सौमित्रे तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ७.५३.४ ॥
हे सौम्या, हे सौमित्रा, चार दिवस नगरवासीयांचे कार्य झाले नाही; ते माझ्या मर्मस्थानांना छेदत आहे.
7.53.5
आहूयन्तां प्रकृतयः पुरोधा मन्त्रिणस्तथा ।
कार्यार्थिनश्च पुरुषाः स्त्रियश्च पुरुषर्षभ ॥ ७.५३.५ ॥
हे पुरुषर्षभा, प्रजाजन, पुरोहित, मंत्री तसेच कार्यासाठी आलेले पुरुष व स्त्रिया यांना बोलावले जावे.
7.53.6
पौरकार्याणि यो राजा न करोति दिने दिने ।
संवृते नरके घोरे पतितो नात्र संशयः ॥ ७.५३.६ ॥
जो राजा दररोज नगरवासीयांची कामे करत नाही, तो भयंकर नरकात पडलेला असतो; यात संशय नाही.
7.53.7
श्रूयते हि पुरा राजा नृगो नाम महायशाः ।
बभूव पृथिवीपालो ब्रह्मण्यः सत्यवाक् शुचिः ॥ ७.५३.७ ॥
पूर्वी नृग नावाचा महायशस्वी राजा होता असे ऐकिवात आहे. तो पृथ्वीचा पालक, ब्राह्मणांविषयी भक्तिभाव असलेला, सत्यवादी आणि पवित्र होता.
7.53.8
स कदाचिद्गवां कोटीः सवत्साः स्वर्णभूषिताः ।
नृदेवो भूमिदेवेभ्यः पुष्करेषु ददौ नृपः ॥ ७.५३.८ ॥
एके दिवशी त्या राजाने पुष्कर तीर्थावर, वासरांसह, सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेल्या कोटी गायी भूदेव ब्राह्मणांना दान केल्या.
7.53.9
ततः सङ्गाद्गता धेनुः सवत्सा स्पर्शिता ऽनघ ।
ब्राह्मणस्याहिताग्नेश्च दरिद्रस्योञ्छवर्तिनः ॥ ७.५३.९ ॥
नंतर ती गाय वासरासह, अग्निहोत्र न करणाऱ्या, दरिद्री आणि उञ्छवृत्तीने जगणाऱ्या एका ब्राह्मणाच्या संपर्कात आली आणि त्याने तिला स्पर्श केला. हे निष्पाप.
7.53.10
स नष्टां गां क्षुधार्तो वै अन्विषंस्तत्र तत्र च ।
नापश्यत्सर्वराज्येषु संवत्सरगणान्बहून् ॥ ७.५३.१० ॥
भुकेने व्याकूळ झालेल्या त्या राजाने हरवलेली गाय इकडेतिकडे शोधली; सर्व राज्यांत अनेक वर्षे शोधूनही ती त्याला दिसली नाही.
7.53.11
ततः कनखलं गत्वा जीर्णवत्सां निरामयाम् ।
ददर्श गां स्वकां धेनुं ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ ७.५३.११ ॥
नंतर कनखलला जाऊन त्याने ब्राह्मणाच्या घरी आपलीच ती गाय पाहिली; तिचे वासरू मोठे झाले होते आणि ती निरोगी होती.
7.53.12
अथ तां नामधेयेन स्वकेनोवाच स द्विजः ।
आगच्छ शबलेत्येवं सा तु शुश्राव गौः स्वरम् ॥ ७.५३.१२ ॥
मग त्या द्विजाने आपल्या स्वतःच्या नावाने त्या गायीला हाक मारली: "ये गं शबले!" — आणि ती गाय तो आवाज ऐकून.
7.53.13
तस्य तं स्वरमाज्ञाय क्षुधार्तस्य द्विजस्य वै ।
अन्वगात्पृष्ठतः सा गौर्गच्छन्तं पावकोपमम् ॥ ७.५३.१३ ॥
भुकेने व्याकूळ झालेल्या त्या ब्राह्मणाचा आवाज ओळखून, अग्नीप्रमाणे चालणाऱ्या त्याच्या मागोमाग ती गाय गेली.
7.53.14
यो ऽपि पालयते विप्रः सो ऽपि गामन्वगाद्द्रुतम् ।
गत्वा तमृषिमाचष्ट मम गौरिति सत्वरम् ॥ ७.५३.१४ ॥
त्या गाईचे पालन करणारा ब्राह्मणही तातडीने तिच्या मागे गेला; त्या ऋषींजवळ जाऊन तो लगेच म्हणाला, "ही गाय माझी आहे."
7.53.15
स्पर्शिता राजसिंहेन मम दत्ता नृगेण ह ।
तयोर्ब्राह्मणयोर्वादो महानासीद्विपश्चितोः ॥ ७.५३.१५ ॥
"हिला राजसिंह नृगाने स्पर्श करून मला दान दिले आहे"; त्या दोन विद्वान ब्राह्मणांमध्ये मोठा वाद उद्भवला.
7.53.16
विवदन्तौ ततो ऽन्योन्यं दातारमभिजग्मतुः ।
तौ राजभवनद्वारि न प्राप्तौ नृगशासनम् ॥ ७.५३.१६ ॥
एकमेकांशी वाद घालत ते दोघे मग दात्याकडे गेले; पण राजवाड्याच्या दारात पोहोचूनही त्यांना नृगाची आज्ञा मिळाली नाही.
7.53.17
अहोरात्राण्यनेकानि वसन्तौ क्रोधमीयतुः ।
ऊचतुश्च महात्मानौ तावुभौ द्विजसत्तमौ ॥
क्रुद्धौ परमसम्प्राप्तौ वाक्यं घोराभिसंहितम् ॥ ७.५३.१७ ॥
अनेक दिवस-रात्री तेथे थांबून ते दोघे क्रोधाने भरले; तेव्हा त्या महात्म्या, श्रेष्ठ द्विजांनी अत्यंत संतप्त होऊन भयंकर शब्द उच्चारले.
7.53.18
अर्थिनां कार्यसिद्ध्यर्थं यस्मात्त्वं नैषि दर्शनम् ।
अदृश्यः सर्वभूतानां कृकलासो भविष्यसि ॥ ७.५३.१८ ॥
"याचकांचे कार्य सिद्ध होण्यासाठी तू दर्शन देत नाहीस, म्हणून तू सर्व प्राण्यांना अदृश्य होऊन सरडा होशील."
7.53.19
बहुवर्षसहस्राणि बहुवर्षशतानि च ।
श्वभ्रे ऽस्मिन् कृकलासो वै दीर्घकालं वसिष्यसि ॥ ७.५३.१९ ॥
अनेक हजार वर्षे आणि अनेक शे वर्षे, या खड्ड्यात तू सरडा होऊन दीर्घकाळ वास करशील.
7.53.20
उत्पत्स्यते हि लोके ऽस्मिन्यदूनां कीर्तिवर्धनः ।
वासुदेव इति ख्यातो विष्णुः पुरुषविग्रहः ॥ ७.५३.२० ॥
या जगात यादवांची कीर्ती वाढवणारा, वासुदेव नावाने प्रसिद्ध, पुरुषरूप धारण करणारा विष्णू जन्म घेईल.
7.53.21
स ते मोक्षयिता राजंस्तस्माच्छापाद्भविष्यसि ।
कृता च तेन कालेन निष्कृतिस्ते भविष्यति ॥ ७.५३.२१ ॥
हे राजा, तो तुला या शापातून मुक्त करील; योग्य काळी त्याच्याद्वारे तुझे प्रायश्चित्तही पूर्ण होईल.
7.53.22
भारावतरणार्थं हि नरनारायणावुभौ ।
उत्पत्स्येते महावीर्यौ कलौ युग उपस्थिते ॥ ७.५३.२२ ॥
पृथ्वीचा भार उतरवण्यासाठी कलियुग आल्यावर महापराक्रमी नर आणि नारायण हे दोघे जन्म घेतील.
7.53.23
एवं तौ शापमुत्सृज्य ब्राह्मणौ विगतज्वरौ ।
तां गां हि दुर्बलां वृद्धां ददतुर्ब्राह्मणाय वै ॥ ७.५३.२३ ॥
अशा प्रकारे ते दोघे ब्राह्मण शाप सोडून क्रोधरहित झाले आणि त्यांनी ती दुर्बल, वृद्ध गाय एका ब्राह्मणाला दिली.
7.53.24
एवं स राजा तं शापमुपभुङ्क्ते सुदारुणम् ॥ ७.५३.२४ ॥
अशा प्रकारे तो राजा तो अत्यंत भयंकर शाप भोगतो.
7.53.25
कार्यार्थिनां विमर्दो हि राज्ञां दोषाय कल्पते ।
तच्छीघ्रं दर्शनं मह्यमभिवर्तन्तु कार्यिणः ॥ ७.५३.२५ ॥
कार्यार्थींची गर्दी राजांसाठी दोषास कारण ठरते. म्हणून कार्य असलेल्यांनी लवकर माझ्या दर्शनास यावे.
7.53.26
सुकृतस्य हि कार्यस्य फलं नापैति पार्थिवः ।
तस्माद्गच्छ प्रतीक्षस्व सौमित्रे कार्यवाञ्जनः ॥ ७.५३.२६ ॥
चांगल्या कार्याचे फळ राजा गमावत नाही. म्हणून हे सौमित्री, जा, प्रतीक्षा कर; कार्य असलेला माणूस येईल.