वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.56.1
रामस्य भाषितं श्रुत्वा लक्ष्मणः परवीरहा ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं दीप्ततेजसम् ॥ ७.५६.१ ॥
रामाचे बोलणे ऐकून शत्रुवीरांचा संहार करणारा लक्ष्मण हात जोडून दीप्ततेजस्वी राघवाला म्हणाला.
7.56.2
निक्षिप्तदेहौ काकुत्स्य कथं तौ द्विजपार्थिवौ ।
पुनर्देहेन संयोगं जग्मतुर्देवसम्मतौ ॥ ७.५६.२ ॥
हे काकुत्स्था! देह सोडलेले ते दोघे — द्विज आणि राजा, देवांनी मान्य केलेले — पुन्हा देहाशी कसे जोडले गेले?
7.56.3
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामश्चेक्ष्वाकुनन्दनः ।
प्रत्युवाच महातेजा लक्ष्मणं पुरुषर्षभः ॥ ७.५६.३ ॥
लक्ष्मणाने असे सांगितल्यावर, इक्ष्वाकुवंशाचा आनंद, महातेजस्वी, पुरुषश्रेष्ठ राम लक्ष्मणाला उत्तर देता झाला.
7.56.4
तौ परस्परशापेन देहावुत्सृज्य धार्मिकौ ।
अभूतां नृपविप्रर्षी वायुभूतौ तपोधनौ ॥ ७.५६.४ ॥
परस्परांच्या शापामुळे ते दोघे धार्मिक देह सोडून, राजा आणि विप्रर्षी, तपोधन, वायुरूप झाले.
7.56.5
अशरीरः शरीरस्य कृते ऽन्यस्य महामुनिः ।
वसिष्ठः सुमहातेजा जगाम पितुरन्तिकम् ॥ ७.५६.५ ॥
देहरहित महामुनी वसिष्ठ, अत्यंत तेजस्वी, दुसऱ्याच्या देहासाठी पित्याच्या जवळ गेले.
7.56.6
सो ऽभिवाद्य ततः पादौ देवदेवस्य धर्मवित् ।
पितामहमथोवाच वायुभूत इदं वचः ॥ ७.५६.६ ॥
धर्मज्ञ तो देवदेवाच्या चरणांना नमस्कार करून, नंतर वायुरूप होऊन पितामहाला हे वचन म्हणाला.
7.56.7
भगवन्निमिशापेन विदेहत्वमुपागमम् ।
लोकनाथ महादेव अण्डजो ऽपि त्वमब्जजः ॥ ७.५६.७ ॥
हे भगवन्, निमीच्या शापामुळे मी देहरहित झालो आहे. हे लोकनाथ महादेव, तुम्ही अंडज असलात तरी कमलजात आहात.
7.56.8
सर्वेषां देहहीनानां महद्दुःखं भविष्यति ।
लुप्यन्ते सर्वकार्यणि हीनदेहस्य वै प्रभो ।
देहस्यान्यस्य सद्भावे प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.५६.८ ॥
देहहीन सर्वांना मोठे दुःख होईल. हे प्रभो, देहहीनाची सर्व कार्ये नष्ट होतात. दुसऱ्या देहाचे सद्भाव होईल अशी कृपा करणे तुम्हाला योग्य आहे.
7.56.9
तमुवाच ततो ब्रह्मा स्वयम्भूरमितप्रभः ।
मित्रावरुणजं तेज प्रविश त्वं महायशः ॥ ७.५६.९ ॥
तेव्हा अमितप्रभ स्वयंभू ब्रह्मदेव त्याला म्हणाले: हे महायशस्वी, मित्र-वरुणांपासून जन्मलेल्या तेजात तू प्रवेश कर.
7.56.10
अयोनिजस्त्वं भविता तत्रापि द्विजसत्तम ।
धर्मेण महता युक्तः पुनरेष्यसि मे वशम् ॥ ७.५६.१० ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, तिथेही तू अयोनिज होशील. महान धर्माने युक्त होऊन तू पुन्हा माझ्या वशात येशील.
7.56.11
एवमुक्तस्तु देवेन चाभिवाद्य प्रदक्षिणम् ।
कृत्वा पितामहं तूर्णं प्रययौ वरुणालयम् ॥ ७.५६.११ ॥
देवाने असे सांगितल्यावर त्याने पितामहांना वंदन करून प्रदक्षिणा घातली आणि त्वरित वरुणालयाकडे गेला.
7.56.12
तमेव कालं मित्रो ऽपि वरुणत्वमकारयत् ।
क्षीरोदेन सहोपेतः पूज्यमानः सुरोत्तमैः ॥ ७.५६.१२ ॥
त्याच वेळी मित्रानेही वरुणत्व प्राप्त केले. क्षीरसागरासह, श्रेष्ठ देवांनी पूजलेला तो वरुणपद धारण करता झाला.
7.56.13
एतस्मिन्नेव काले तु उर्वशी परमाप्सराः ।
यदृच्छया तमुद्देशमाययौ सखिभिर्वृता ॥ ७.५६.१३ ॥
त्याच वेळी परमा अप्सरा उर्वशी आपल्या सख्यांसह योगायोगाने त्या स्थानी आली.
7.56.14
तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां क्रीडन्तीं वरुणालये ।
आविशत्परमो हर्षो वरुणं चोर्वशीकृते ॥ ७.५६.१४ ॥
वरुणाच्या निवासात खेळणाऱ्या त्या रूपवतीला पाहून उर्वशीमुळे वरुणाच्या मनात परम हर्ष दाटून आला.
7.56.15
स तां पद्मपलाशाक्षीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
वरुणो वरयामास मैथुनायाप्सरोवराम् ॥ ७.५६.१५ ॥
वरुणाने कमलदलासारख्या नेत्रांच्या, पूर्णचंद्रासारख्या मुखाच्या त्या श्रेष्ठ अप्सरेला मीलनासाठी मागणी घातली.
7.56.16
प्रत्युवाच ततः सा तु वरुणं प्राञ्जलिः स्थिता ।
मित्रेणाहं वृता साक्षात्पूर्वमेव सुरेश्वर ॥ ७.५६.१६ ॥
तेव्हा ती हात जोडून उभी राहून वरुणाला म्हणाली— "हे सुरेश्वरा, मला पूर्वीच मित्राने प्रत्यक्ष वरले आहे."
7.56.17
वरुणस्त्वब्रवीद्वाक्यं कन्दर्पशरपीडितः ।
इदं तेजः समुत्स्रक्ष्ये कुम्भे ऽस्मिन्देवनिर्मिते ॥ ७.५६.१७ ॥
तेव्हा मदनाच्या बाणांनी पीडित झालेला वरुण म्हणाला— "देवनिर्मित या कुंभात मी हे तेज सोडीन."
7.56.18
एवमुत्सृज्य सुश्रोणि त्वय्यहं वरवर्णिनि ।
कृतकामो भविष्यामि यदि नेच्छसि सङ्गमम् ॥ ७.५६.१८ ॥
"हे सुंदर कटिप्रदेशाच्या, हे श्रेष्ठ वर्णाच्या! अशा रीतीने तुझ्यात हे सोडून, जर तुला संगम नको असेल तरी मी कृतकाम होईन."
7.56.19
तस्य तल्लोकपालस्य वरुणस्य सुभाषितम् ।
उर्वशी परमप्रीता श्रुत्वा वाक्यमुवाच ह ॥ ७.५६.१९ ॥
लोकपाल वरुणाचे ते सुभाषित ऐकून उर्वशी अत्यंत प्रसन्न झाली आणि म्हणाली.
7.56.20
काममेतद्भवत्वेवं हृदयं मे त्वयि स्थितम् ।
भावश्चाप्यधिकस्तुभ्यं देहो मित्रस्य तु प्रभो ॥ ७.५६.२० ॥
ठीक आहे, तसेच होवो. माझे हृदय तुझ्यातच स्थिर आहे, आणि तुझ्यावरील माझा स्नेहही अधिक आहे; पण हे प्रभो, माझा देह तर मित्राचा आहे.
7.56.21
उर्वश्या एवमुक्तस्तु रेतस्तन्महदद्भुतम् ।
ज्वलदग्निशिखाप्रख्यं तस्मिन्कुम्भे ह्यपासृजत् ॥ ७.५६.२१ ॥
उर्वशीने असे म्हटल्यावर त्याने प्रज्वलित अग्निज्वालेसारखे ते महान व अद्भुत रेतस् त्या घड्यात सोडले.
7.56.22
उर्वशी त्वगमत्तत्र मित्रो वै यत्र देवता ।
तां तु मित्रः सुसङ्क्रम्य उर्वशीमिदमब्रवीत् ॥ ७.५६.२२ ॥
उर्वशी तेथे गेली, जेथे देवता मित्र होता. मग मित्र तिच्याजवळ जाऊन उर्वशीला म्हणाला.
7.56.23
मया निमन्त्रिता पूर्वं कस्मात्त्वमवसर्जिता ।
पतिमन्यं वृतवती तस्मात्त्वं दुष्टचारिणी ॥ ७.५६.२३ ॥
मी आधीच तुला आमंत्रित केले होते; मग तू का पाठविली गेलीस? तू दुसऱ्या पतीची निवड केलीस, म्हणून तू दुराचारिणी आहेस.
7.56.24
अनेन दुष्कृतेन त्वं मत्क्रोधकलुषीकृता ।
मनुष्यलोकमास्थाय कञ्चित्कालं निवत्स्यसि ॥ ७.५६.२४ ॥
या दुष्कृत्यामुळे, माझ्या क्रोधाने कलुषित होऊन, तू काही काळ मनुष्यलोकात वास करशील.
7.56.25
बुधस्य पुत्रो राजर्षिः काशीराजः पुरूरवाः ।
तमद्य गच्छ दुर्बुद्धे स ते भर्ता भविष्यति ॥ ७.५६.२५ ॥
बुधाचा पुत्र, राजर्षी काशीराज पुरूरवा. हे दुर्बुद्धे, आता त्याच्याकडे जा; तोच तुझा पती होईल.
7.56.26
ततः सा शापदोषेण पुरूरवसमभ्यगात् ।
प्रतियाते पुरूरवं बुधस्यात्मजमौरसम् ॥ ७.५६.२६ ॥
मग शापदोषामुळे ती पुरूरवाकडे गेली; बुधाचा औरस पुत्र पुरूरवा परत गेल्यानंतर.
7.56.27
तस्य जज्ञे ततः श्रीमानायुः पुत्रो महाबलः ।
नहुषो यस्य पुत्रस्तु बभूवेन्द्रसमद्युतिः ॥ ७.५६.२७ ॥
त्याला मग श्रीमान, महाबली आयु नावाचा पुत्र झाला; ज्याचा पुत्र इंद्रासमान तेजस्वी नहुष होता.
7.56.28
वज्रमुत्सृज्य वृत्राय भ्रान्ते ऽथ त्रिदिवेश्वरे ।
शतं वर्षसहस्राणि येनेन्द्रत्वं प्रशासितम् ॥ ७.५६.२८ ॥
वृत्रावर वज्र सोडून त्रिदिवेश्वर इंद्र भ्रमित झाल्यावर, ज्याने शंभर हजार वर्षे इंद्रपद शासन केले.
7.56.29
सा तेन शापेन जगाम भूमिं तदोर्वशी चारुदती सुनेत्रा ।
बहूनि वर्षाण्यवसच्च सुभ्रूः शापक्षयादिन्द्रसदो ययौ च ॥ ७.५६.२९ ॥
त्या शापामुळे सुंदर दात आणि सुंदर नेत्रांची उर्वशी तेव्हा पृथ्वीवर गेली; सुंदर भुवयांची ती अनेक वर्षे तिथे राहिली आणि शाप संपल्यावर इंद्रसभेत परत गेली.