વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.63.1
एवमुक्तस्तु रामेण परां व्रीडामुपागमत् ।
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो मन्दं मन्दमुवाच ह ॥ ७.६३.१ ॥
રામે આમ કહ્યું ત્યારે વીર્યસંપન્ન શત્રુઘ્ન અત્યંત લજ્જિત થયા અને ધીમે ધીમે બોલ્યા.
7.63.2
अधर्मं विद्म काकुत्स्थ ह्यस्मिन्नर्थे नरेश्वर ।
कथं तिष्ठत्सु ज्येष्ठेषु कनीयानभिषिच्यते ॥ ७.६३.२ ॥
હે કાકુત્સ્થ, હે નરેશ્વર, આ બાબતમાં અમે તેને અધર્મ જાણીએ છીએ. જ્યેષ્ઠો હાજર હોય ત્યારે કનિષ્ઠનો અભિષેક કેવી રીતે થાય?
7.63.3
अवश्यं करणीयं च शासनं पुरुषर्षभ ।
तव चैव महाभाग शासनं दुरतिक्रमम् ॥ ७.६३.३ ॥
હે પુરુષર્ષભ, તારી આજ્ઞાનું અવશ્ય પાલન કરવું જોઈએ. હે મહાભાગ, તારી આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરવું કઠિન છે.
7.63.4
त्वत्तो मया श्रुतं वीर श्रुतिभ्यश्च मया श्रुतम् ।
नोत्तरं हि मया वाच्यं मध्यमे प्रतिजानति ॥ ७.६३.४ ॥
હે વીર, મેં તારી પાસેથી અને શ્રુતિઓમાંથી સાંભળ્યું છે. મધ્યમ પ્રતિજ્ઞા કરતો હોય ત્યારે મારે ઉત્તર ન આપવો જોઈએ.
7.63.5
व्याहृतं दुर्वचो घोरं हन्तास्मि लवणं मृधे ।
तस्यैवं मे दुरुक्तस्य दुर्गतिः पुरुषर्षभ ॥ ७.६३.५ ॥
મેં ભયંકર દુર્વચન કહ્યાં છે. અરેરે, યુદ્ધમાં હું લવણને મારીશ. હે પુરુષર્ષભ, મારા આ દુર્વચનથી મને દુર્ગતિ થશે.
7.63.6
उत्तरं नहि वक्तव्यं ज्येष्ठेनाभिहिते पुनः ।
अधर्मसहितं चैव परलोकविवर्जितम् ॥ ७.६३.६ ॥
જ્યેષ્ઠે કહ્યા પછી ફરી ઉત્તર ન આપવો; તે અધર્મયુક્ત અને પરલોકથી રહિત છે.
7.63.7
सो ऽहं द्वितीयं काकुत्स्थ न वक्ष्यामि तवोत्तरम् ।
मा द्वितीयेन दण्डो वै निपतेन्मयि मानद ॥ ७.६३.७ ॥
હે કાકુત્સ્થ, હું બીજી વાર આપને ઉત્તર નહીં આપું. હે માનદ, બીજી સજા મારા પર ન પડે.
7.63.8
कामकारो ह्यहं राजंस्तवास्मि पुरुषर्षभ ।
अधर्मं जहि काकुत्स्थ मत्कृते रघुनन्दन ॥ ७.६३.८ ॥
હે રાજન, હું આપની આજ્ઞાને આધીન છું; હે પુરુષશ્રેષ્ઠ. હે કાકુત્સ્થ, હે રઘુનંદન, મારા કારણે અધર્મ છોડો.
7.63.9
एवमुक्ते तु शूरेण शत्रुघ्नेन महात्मना ।
उवाच रामः संहृष्टो भरतं लक्ष्मणं तथा ॥ ७.६३.९ ॥
શૂર અને મહાત્મા શત્રુઘ્ને આમ કહેતાં, હર્ષિત રામે ભરત અને લક્ષ્મણને કહ્યું.
7.63.10
सम्भारानभिषेकस्य आनयध्वं समाहिताः ।
अद्यैव पुरुषव्याघ्रमभिषेक्ष्यामि राघवम् ॥ ७.६३.१० ॥
અભિષેકની સામગ્રી એકાગ્રતાથી લાવો. આજે જ પુરુષશ્રેષ્ઠ રાઘવનો હું અભિષેક કરીશ.
7.63.11
पुरोहितं च काकुत्स्थं नैगमानृत्विजस्तथा ।
मन्त्रिणश्चैव तान्सर्वानानयध्वं ममाज्ञया ॥ ७.६३.११ ॥
મારી આજ્ઞાથી પુરોહિત, નગરજનો, ઋત્વિજો અને મંત્રીઓ એ સૌને લાવો.
7.63.12
राज्ञः शासनमाज्ञाय तथा ऽकुर्वन्महारथाः ।
अभिषेकसमारम्भं पुरस्कृत्य पुरोधसम् ।
प्रविष्टा राजभवनं राजानो ब्राह्मणास्तथा ॥ ७.६३.१२ ॥
રાજાની આજ્ઞા સમજીને મહારથીઓએ તેમ જ કર્યું. પુરોહિતને આગળ રાખી અભિષેકનો આરંભ કરીને રાજાઓ અને બ્રાહ્મણો રાજભવનમાં પ્રવેશ્યા.
7.63.13
तथो ऽभिषेको ववृधे शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
सम्प्रहर्षकरः श्रीमान्राघवस्य पुरस्य च ॥ ७.६३.१३ ॥
આ રીતે મહાત્મા શત્રુઘ્નનો અભિષેક સંપન્ન થયો; તે રાઘવ અને નગર બંને માટે અત્યંત હર્ષદાયક હતો.
7.63.14
अभिषिक्तस्तु शत्रुघ्नो बभौ चादित्यसन्निभः ।
अभिषिक्तः पुरा स्कन्दः सेन्द्रैरिव मरुद्गणैः ॥ ७.६३.१४ ॥
અભિષિક્ત થયેલા શત્રુઘ્ન સૂર્ય સમાન શોભ્યા; જેમ પૂર્વે ઇન્દ્ર અને મરુદ્ગણો સાથે અભિષિક્ત સ્કંદ શોભ્યા હતા.
7.63.15
अभिषिक्ते तु शत्रुघ्ने रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
पौराः प्रमुदिताश्चासन्ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ॥ ७.६३.१५ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા રામે શત્રુઘ્નનો અભિષેક કર્યો ત્યારે નગરજનો અતિ આનંદિત થયા અને બહુશ્રુત બ્રાહ્મણો પણ.
7.63.16
कौसल्या च सुमित्रा च मङ्गलं केकयी तथा ।
चक्रुस्ता राजभवने याश्चान्या राजयोषितः ॥ ७.६३.१६ ॥
કૌસલ્યા, સુમિત્રા, કૈકેયી અને રાજભવનની અન્ય રાજસ્ત્રીઓએ રાજભવનમાં મંગળ વિધિઓ કર્યા.
7.63.17
ऋषयश्च महात्मानो यमुनातीरवासिनः ।
हतं लवणमाशंसुः शत्रुघ्नस्याभिषेचनात् ॥ ७.६३.१७ ॥
યમુનાકાંઠે વસતા મહાત્મા ઋષિઓએ શત્રુઘ્નના અભિષેકથી લવણનો વધ થશે એવી આશા વ્યક્ત કરી.
7.63.18
ततो ऽभिषिक्तं शत्रुघ्नमङ्कमारोप्य राघवः ।
उवाच मधुरां वाणीं तेजस्तस्याभिपूरयन् ॥ ७.६३.१८ ॥
પછી રાઘવે અભિષિક્ત શત્રુઘ્નને ખોળામાં બેસાડીને, તેમનું તેજ વધારતાં મધુર વાણીમાં કહ્યું.
7.63.19
अयं शरस्त्वमोघस्ते दिव्यः परपुरञ्जयः ।
अनेन लवणं सौम्य हन्ता ऽसि रघुनन्दन ॥ ७.६३.१९ ॥
આ બાણ તારા માટે અચૂક અને દિવ્ય છે, શત્રુનગરોને જીતનારું છે. હે સૌમ્ય, હે રઘુનંદન, આનાથી તું લવણનો વધ કરીશ.
7.63.20
सृष्टः शरो ऽयं काकुत्स्थ यदा शेते महार्णवे ॥ ७.६३.२० ॥
હે કાકુત્સ્થ, આ બાણ સર્જાયું, જ્યારે તે મહાસાગરમાં શયન કરતું હતું.
7.63.21
स्वयम्भूरजितो देवो यन्नापश्यन्सुरासुराः ।
अदृश्यः सर्वभूतानां तेनायं तु शरोत्तमः ॥ ७.६३.२१ ॥
સ્વયંભૂ, અજિત દેવે જે જોયું નહોતું, સર્વ ભૂતો માટે અદૃશ્ય, તેથી આ ઉત્તમ બાણ છે.
7.63.22
सृष्टः क्रोधाभिभूतेन विनाशार्थं दुरात्मनोः ।
मधुकैटभयोर्वीर विघाते वर्तमानयोः ।
स्रष्टुकामेन लोकांस्त्रींस्तौ चानेन हतौ युधि ॥ ७.६३.२२ ॥
ક્રોધથી અભિભૂત થઈને, તે દુરાત્મા મધુ અને કૈટભના વિનાશ માટે, હે વીર, તેઓ યુદ્ધમાં રોકાયેલા હતા ત્યારે, ત્રણ લોક રચવાની ઇચ્છાવાળાએ આને છોડ્યું; આનાથી જ તેઓ બંને યુદ્ધમાં માર્યા ગયા.
7.63.23
तौ हत्वा जनभोगार्थं कैटभं तु मधुं तथा ।
अनेन शरमुख्येन ततो लोकांश्चकार सः ॥ ७.६३.२३ ॥
તે બંનેને, મધુ અને કૈટભને, મારીને, પ્રાણીઓના ભોગ માટે, આ મુખ્ય બાણથી તેણે પછી લોકો રચ્યા.
7.63.24
नायं मया शरः पूर्वं रावणस्य वधार्थिना ।
मुक्तः शत्रुघ्न भूतानां महांस्त्रासो भवेदिति ॥ ७.६३.२४ ॥
હે શત્રુઘ્ન, પહેલાં રાવણના વધની ઇચ્છા હોવા છતાં મેં આ બાણ છોડ્યું નહોતું, કારણ કે પ્રાણીઓમાં મહાન ભય થાય.
7.63.25
यच्च तस्य महच्छूलं त्र्यम्बकेण महात्मना ।
दत्तं शत्रुविनाशाय मधोरायुधमुत्तमम् ॥ ७.६३.२५ ॥
મહાત્મા ત્ર્યંબક (શિવ)એ શત્રુવિનાશ માટે આપેલું, મધુનું તે મહાન ત્રિશૂળ ઉત્તમ આયુધ હતું.
7.63.26
स तं निक्षिप्य भवने पूज्यमान पुनः पुनः ।
दिशः सर्वाः समासाद्य प्राप्नोत्याहारमुत्तमम् ॥ ७.६३.२६ ॥
તે તેને ઘરમાં મૂકીને વારંવાર પૂજાતો, અને બધી દિશાઓમાં જઈને ઉત્તમ આહાર મેળવતો.
7.63.27
यदा तु युद्धमाकाङ्क्षन् कश्चिदेनं समाह्वयेत् ।
तदा शूलं गहीत्वा तं भस्म रक्षः करोति हि ॥ ७.६३.२७ ॥
પરંતુ જ્યારે કોઈ યુદ્ધની ઇચ્છાથી તેને પડકારે, ત્યારે તે રાક્ષસ ત્રિશૂળ લઈને તેને ભસ્મ કરી દે છે.
7.63.28
स त्वं पुरुषशार्दूल तमायुधविनाकृतम् ।
अप्रविष्टं पुरं पूर्वं द्वारि तिष्ठ धृतायुधः ॥ ७.६३.२८ ॥
હે પુરુષશાર્દૂલ, શસ્ત્રવિહીન અને હજુ નગરમાં પ્રવેશ્યો ન હોય તેની સામે તું શસ્ત્ર ધારણ કરીને દ્વાર પર ઊભો રહે.
7.63.29
अप्रविष्टं च भवनं युद्धाय पुरुषर्षभ ।
आह्वयेथा महाबाहो ततो हन्तासि राक्षसम् ॥ ७.६३.२९ ॥
હે પુરુષર્ષભ, યુદ્ધ માટે જે હજુ ભવનમાં પ્રવેશ્યો નથી તેને તું પડકાર; હે મહાબાહો, ત્યારે તું તે રાક્ષસનો વધ કરીશ.
7.63.30
अन्यथा क्रियमाणे तु अवध्यः स भविष्यति ।
यदि त्वेवं कृते वीर विनाशमुपयास्यति ॥ ७.६३.३० ॥
નહીંતર તે અવધ્ય થઈ જશે; પણ હે વીર, જો આ રીતે કરવામાં આવે તો તે વિનાશ પામશે.
7.63.31
एतत्ते सर्वमाख्यातं शूलस्य च विपर्ययः ।
श्रीमतः शितिकण्ठस्य कृत्यं हि दुरतिक्रमम् ॥ ७.६३.३१ ॥
આ બધું તને કહેવામાં આવ્યું છે — ત્રિશૂળનું ફળ ઊલટું થવું; શ્રીમાન નીલકંઠ (શિવ)નું કૃત્ય ખરેખર અનતિક્રમણીય છે.