ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 7.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.63.1
एवमुक्तस्तु रामेण परां व्रीडामुपागमत् ।
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो मन्दं मन्दमुवाच ह ॥ ७.६३.१ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ।
7.63.2
अधर्मं विद्म काकुत्स्थ ह्यस्मिन्नर्थे नरेश्वर ।
कथं तिष्ठत्सु ज्येष्ठेषु कनीयानभिषिच्यते ॥ ७.६३.२ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਅਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਠਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਛੋਟੇ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
7.63.3
अवश्यं करणीयं च शासनं पुरुषर्षभ ।
तव चैव महाभाग शासनं दुरतिक्रमम् ॥ ७.६३.३ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ।
7.63.4
त्वत्तो मया श्रुतं वीर श्रुतिभ्यश्च मया श्रुतम् ।
नोत्तरं हि मया वाच्यं मध्यमे प्रतिजानति ॥ ७.६३.४ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰੂਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਚਲਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
7.63.5
व्याहृतं दुर्वचो घोरं हन्तास्मि लवणं मृधे ।
तस्यैवं मे दुरुक्तस्य दुर्गतिः पुरुषर्षभ ॥ ७.६३.५ ॥
ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਦੁਰਬਚਨ ਬੋਲੇ ਹਨ। ਹਾਏ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਲਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਬਚਨਾਂ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਦੁਰਗਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
7.63.6
उत्तरं नहि वक्तव्यं ज्येष्ठेनाभिहिते पुनः ।
अधर्मसहितं चैव परलोकविवर्जितम् ॥ ७.६३.६ ॥
ਵੱਡੇ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਹ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਹੈ।
7.63.7
सो ऽहं द्वितीयं काकुत्स्थ न वक्ष्यामि तवोत्तरम् ।
मा द्वितीयेन दण्डो वै निपतेन्मयि मानद ॥ ७.६३.७ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੇ ਮਾਨਦ, ਦੂਜੀ ਸਜ਼ਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਪਵੇ।
7.63.8
कामकारो ह्यहं राजंस्तवास्मि पुरुषर्षभ ।
अधर्मं जहि काकुत्स्थ मत्कृते रघुनन्दन ॥ ७.६३.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ. ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਅਧਰਮ ਤਿਆਗੋ।
7.63.9
एवमुक्ते तु शूरेण शत्रुघ्नेन महात्मना ।
उवाच रामः संहृष्टो भरतं लक्ष्मणं तथा ॥ ७.६३.९ ॥
ਸੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ’ਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ।
7.63.10
सम्भारानभिषेकस्य आनयध्वं समाहिताः ।
अद्यैव पुरुषव्याघ्रमभिषेक्ष्यामि राघवम् ॥ ७.६३.१० ॥
ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਆਓ। ਅੱਜ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਘਵ ਦਾ ਮੈਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗਾ।
7.63.11
पुरोहितं च काकुत्स्थं नैगमानृत्विजस्तथा ।
मन्त्रिणश्चैव तान्सर्वानानयध्वं ममाज्ञया ॥ ७.६३.११ ॥
ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਓ।
7.63.12
राज्ञः शासनमाज्ञाय तथा ऽकुर्वन्महारथाः ।
अभिषेकसमारम्भं पुरस्कृत्य पुरोधसम् ।
प्रविष्टा राजभवनं राजानो ब्राह्मणास्तथा ॥ ७.६३.१२ ॥
ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਮਝ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
7.63.13
तथो ऽभिषेको ववृधे शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
सम्प्रहर्षकरः श्रीमान्राघवस्य पुरस्य च ॥ ७.६३.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
7.63.14
अभिषिक्तस्तु शत्रुघ्नो बभौ चादित्यसन्निभः ।
अभिषिक्तः पुरा स्कन्दः सेन्द्रैरिव मरुद्गणैः ॥ ७.६३.१४ ॥
ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਏ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸਕੰਦ ਸ਼ੋਭੇ ਸਨ।
7.63.15
अभिषिक्ते तु शत्रुघ्ने रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
पौराः प्रमुदिताश्चासन्ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ॥ ७.६३.१५ ॥
ਅਕਲਿਸ਼ਟਕਰਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਨਗਰ-ਵਾਸੀ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਸ਼ਰੁਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ।
7.63.16
कौसल्या च सुमित्रा च मङ्गलं केकयी तथा ।
चक्रुस्ता राजभवने याश्चान्या राजयोषितः ॥ ७.६३.१६ ॥
ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਸੁਮਿੱਤਰਾ, ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਭਵਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
7.63.17
ऋषयश्च महात्मानो यमुनातीरवासिनः ।
हतं लवणमाशंसुः शत्रुघ्नस्याभिषेचनात् ॥ ७.६३.१७ ॥
ਯਮੁਨਾ ਕੰਢੇ ਵਸਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਲਵਣ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਆਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।
7.63.18
ततो ऽभिषिक्तं शत्रुघ्नमङ्कमारोप्य राघवः ।
उवाच मधुरां वाणीं तेजस्तस्याभिपूरयन् ॥ ७.६३.१८ ॥
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
7.63.19
अयं शरस्त्वमोघस्ते दिव्यः परपुरञ्जयः ।
अनेन लवणं सौम्य हन्ता ऽसि रघुनन्दन ॥ ७.६३.१९ ॥
ਇਹ ਬਾਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਚੂਕ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਲਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰੇਂਗਾ।
7.63.20
सृष्टः शरो ऽयं काकुत्स्थ यदा शेते महार्णवे ॥ ७.६३.२० ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇਹ ਬਾਣ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ।
7.63.21
स्वयम्भूरजितो देवो यन्नापश्यन्सुरासुराः ।
अदृश्यः सर्वभूतानां तेनायं तु शरोत्तमः ॥ ७.६३.२१ ॥
ਸਵੈਭੂ, ਅਜਿਤ ਦੇਵ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਹੈ।
7.63.22
सृष्टः क्रोधाभिभूतेन विनाशार्थं दुरात्मनोः ।
मधुकैटभयोर्वीर विघाते वर्तमानयोः ।
स्रष्टुकामेन लोकांस्त्रींस्तौ चानेन हतौ युधि ॥ ७.६३.२२ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਾਤਮਾ ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਸਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਛੱਡਿਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
7.63.23
तौ हत्वा जनभोगार्थं कैटभं तु मधुं तथा ।
अनेन शरमुख्येन ततो लोकांश्चकार सः ॥ ७.६३.२३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ, ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ, ਇਸ ਮੁੱਖ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਲੋਕ ਰਚੇ।
7.63.24
नायं मया शरः पूर्वं रावणस्य वधार्थिना ।
मुक्तः शत्रुघ्न भूतानां महांस्त्रासो भवेदिति ॥ ७.६३.२४ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਬਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਡਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
7.63.25
यच्च तस्य महच्छूलं त्र्यम्बकेण महात्मना ।
दत्तं शत्रुविनाशाय मधोरायुधमुत्तमम् ॥ ७.६३.२५ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਮਧੂ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਸੀ।
7.63.26
स तं निक्षिप्य भवने पूज्यमान पुनः पुनः ।
दिशः सर्वाः समासाद्य प्राप्नोत्याहारमुत्तमम् ॥ ७.६३.२६ ॥
ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
7.63.27
यदा तु युद्धमाकाङ्क्षन् कश्चिदेनं समाह्वयेत् ।
तदा शूलं गहीत्वा तं भस्म रक्षः करोति हि ॥ ७.६३.२७ ॥
ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
7.63.28
स त्वं पुरुषशार्दूल तमायुधविनाकृतम् ।
अप्रविष्टं पुरं पूर्वं द्वारि तिष्ठ धृतायुधः ॥ ७.६३.२८ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੜੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੂੰ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ।
7.63.29
अप्रविष्टं च भवनं युद्धाय पुरुषर्षभ ।
आह्वयेथा महाबाहो ततो हन्तासि राक्षसम् ॥ ७.६३.२९ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਸ਼ਭ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਅਜੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੜਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਲਲਕਾਰ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤਦ ਤੂੰ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇਂਗਾ।
7.63.30
अन्यथा क्रियमाणे तु अवध्यः स भविष्यति ।
यदि त्वेवं कृते वीर विनाशमुपयास्यति ॥ ७.६३.३० ॥
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਪਰ ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
7.63.31
एतत्ते सर्वमाख्यातं शूलस्य च विपर्ययः ।
श्रीमतः शितिकण्ठस्य कृत्यं हि दुरतिक्रमम् ॥ ७.६३.३१ ॥
ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾ ਫਲ ਉਲਟ ਜਾਣਾ; ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੀਲਕੰਠ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਕੀਤਾ ਕਾਰਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਟਲ ਹੈ।