বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.64.1
एवमुक्त्वा च काकुत्स्थं प्रशस्य च पुनः पुनः ।
पुनरेवापरं वाक्यमुवाच रघुनन्दनः ॥ ७.६४.१ ॥
এইরূপ বলে কাকুৎস্থকে (রামকে) বারবার প্রশংসা করে রঘুনন্দন (ভরত) আরেকটি বাক্য বললেন।
7.64.2
इमान्यश्वसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभ ।
रथानां द्वे सहस्रे च गजानां शतमुत्तमम् ॥ ७.६४.२ ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, এই চার হাজার অশ্ব, দুই হাজার রথ এবং একশত উৎকৃষ্ট হস্তী (তোমার)।
7.64.3
अन्तरा पणवीथ्यश्च नानापण्योपशोभिताः ।
अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं तथैव नटनर्तकाः ॥ ७.६४.३ ॥
মাঝে মাঝে বিবিধ পণ্যে সজ্জিত বাজারের পথ থাকুক, এবং সেইরূপ অভিনেতা ও নর্তকেরা কাকুৎস্থকে অনুসরণ করুক।
7.64.4
हिरण्यस्य सुवर्णस्य नियुतं पुरुषर्षभ ।
आदाय गच्छ शत्रुघ्न पर्याप्तधनवाहनः ॥ ७.६४.४ ॥
হে শত্রুঘ্ন, নরশ্রেষ্ঠের (রামের) জন্য এক নিযুত স্বর্ণ নিয়ে যাও, যথেষ্ট ধন ও বাহন সঙ্গে নিয়ে।
7.64.5
बलं च सुभृतं वीर हृष्टपुष्टमनुद्धतम् ।
सम्भाषासम्प्रदानेन रञ्जयस्व नगेत्तम ॥ ७.६४.५ ॥
হে বীর, সুপরিচালিত, হৃষ্টপুষ্ট ও বিনয়ী সেনাদলকে মধুর বাক্য ও দানে সন্তুষ্ট করো, হে পর্বতশ্রেষ্ঠ।
7.64.6
न ह्यर्थास्तत्र तिष्ठन्ति न दारा न च बान्धवाः ।
सुप्रीतो भृत्यवर्गश्च यत्र तिष्ठसि राघव ॥ ७.६४.६ ॥
হে রাঘব, যেখানে তুমি থাকো সেখানে ধন থাকে না, স্ত্রীরাও থাকে না, আত্মীয়রাও থাকে না; কেবল প্রসন্ন ভৃত্যসমাজই থাকে।
7.64.7
ततो हृष्टजनाकीर्णां प्रस्थाप्य महतीं चमूम् ।
एक एव धनुष्पाणिर्गच्छ त्वं मधुनो वनम् ॥ ७.६४.७ ॥
তারপর আনন্দিত জনতায় পূর্ণ সেই বিশাল সেনাদলকে প্রেরণ করে, তুমি একাকী ধনু হাতে মধুর বনের দিকে যাও।
7.64.8
यथा त्वां न प्रजानाति गच्छन्तं युद्धकाङ्क्षिणम् ।
लवणस्तु मधोः पुत्रस्तथा गच्छेरशङ्कितम् ॥ ७.६४.८ ॥
যুদ্ধকামী হয়ে যাওয়া তোমাকে মধুর পুত্র লবণ যেন চিনতে না পারে, সেভাবে নিঃসন্দেহে তুমি যাও।
7.64.9
न तस्य मूत्युरन्यो ऽस्ति कश्चिद्धि पुरुषर्षभ ।
दर्शनं यो ऽभिगच्छेत स वध्यो लवणेन हि ॥ ७.६४.९ ॥
হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, তার অন্য মৃত্যু নেই; যে তার সম্মুখে আসবে সে লবণের হাতে নিহত হবে।
7.64.10
स हि ग्रीष्मो ऽपयाते तु वर्षारात्र उपागते ।
हन्यास्त्वं लवणं सौम्य सहि कालो ऽस्य दुर्मतेः ॥ ७.६४.१० ॥
হে সৌম্য, গ্রীষ্ম অতিক্রান্ত হয়ে বর্ষার রাত এলে তুমি লবণকে হত্যা করবে; সেটিই সেই দুর্মতির সময়।
7.64.11
महर्षींस्तु पुरत्कृत्य प्रयान्तु तव सौनिकाः ।
यथा ग्रीष्मावशेषेण तरेयुर्जाह्नवीजलम् ॥ ७.६४.११ ॥
মহর্ষিদের সামনে রেখে তোমার সৈন্যরা যাত্রা করুক, যেন গ্রীষ্মের অবশিষ্ট কালেই তারা জাহ্নবীর জল পার হতে পারে।
7.64.12
तत्र स्थाप्य बलं सर्वं नदीतीरे समाहितः ।
अग्रतो धनुषा सार्धं गच्छ त्वं लघुविक्रमः ॥ ७.६४.१२ ॥
সেখানে নদীতীরে সমস্ত সেনাদলকে স্থাপন করে, একাগ্রচিত্তে ধনুক নিয়ে সামনে তুমি যাও, হে দ্রুতবিক্রম।
7.64.13
एवमुक्तस्तु रामेण शत्रुघ्नस्तान्महाबलान् ।
सेनामुख्यान्समानीय ततो वाक्यमुवाच ह ॥ ७.६४.१३ ॥
রাম এরূপ বললে শত্রুঘ্ন সেই মহাবলশালী সেনাপ্রধানদের ডেকে এনে তখন এই কথা বললেন।
7.64.14
एते वो गणिता वासा यत्र तत्र निवत्स्यथ ।
स्थातव्यं चाविरोधेन यथा बाधा न कस्यचित् ॥ ७.६४.१४ ॥
এগুলি তোমাদের নির্ধারিত আবাসস্থল; তোমরা যেখানেই থাকো, কারও যেন ক্ষতি না হয় এমনভাবে বিরোধ ছাড়া থাকবে।
7.64.15
तथा तांस्तु समाज्ञाप्य प्रस्थाप्य च महद्बलम् ।
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं चाभ्यवादयत् ॥ ७.६४.१५ ॥
এইভাবে তাঁদের ভালোভাবে আদেশ দিয়ে ও সেই মহতী সেনাকে প্রেরণ করে তিনি কৌশল্যা, সুমিত্রা ও কৈকেয়ীকে প্রণাম করলেন।
7.64.16
रामं प्रदक्षिणीकृत्य शिरसा ऽभिप्रणम्य च ।
रामेण चाभ्यनुज्ञातः शत्रुघ्नः शत्रुतापनः ॥ ७.६४.१६ ॥
রামকে প্রদক্ষিণ করে, মাথা নত করে প্রণাম করে, রামের অনুমতি পেয়ে শত্রুতাপন শত্রুঘ্ন...
7.64.17
लक्ष्मणं भरतं चैव प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
पुरोहितं वसिष्ठं च शत्रुघ्नः प्रयतात्मवान् ।
प्रदक्षिणमथो कृत्वा निर्जगाम महाबलः ॥ ७.६४.१७ ॥
লক্ষ্মণ ও ভরতকেও করজোড়ে প্রণাম করে, পুরোহিত বশিষ্ঠকেও প্রণাম করে, সংযতচিত্ত মহাবলী শত্রুঘ্ন প্রদক্ষিণ করে যাত্রা করলেন।
7.64.18
प्रस्थाप्य सेनामथ सो ऽग्रतस्तदा गजेन्द्रवाजिप्रवरौघसङ्कुलाम् ।
उपास मासं तु नरेन्द्रपार्श्वतस्त्वथ प्रयातो रघुवंशवर्धनः ॥ ७.६४.१८ ॥
হাতি ও উৎকৃষ্ট ঘোড়ার বিশাল দলে ভরা সেনাকে অগ্রে প্রেরণ করে, রঘুবংশের বর্ধনকারী তিনি রাজার পাশে এক মাস সেবা করে তারপর যাত্রা করলেন।