वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.67.1
अथ रात्र्यां प्रवृत्तायां शत्रुघ्नो भृगुनन्दनम् ।
पप्रच्छ च्यवनं विप्रं लवणस्य यथा बलम् ॥ ७.६७.१ ॥
रात्र सुरू झाल्यावर शत्रुघ्नाने भृगुवंशी ब्राह्मण च्यवनाला विचारले की लवणाचे बल कसे आहे.
7.67.2
शूलस्य च बलं ब्रह्मन्के च पूर्वं विनाशिताः ।
अनेन शूलमुख्येन द्वन्द्वयुद्धमुपागताः ॥ ७.६७.२ ॥
हे ब्रह्मन्! त्रिशुळाचे बल कसे आहे? यापूर्वी त्याच्याकडून कोण नष्ट झाले आणि त्या मुख्य त्रिशूलाशी द्वंद्वयुद्धास कोण आले?
7.67.3
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
प्रत्युवाच महातेजाश्च्यवनो रघुनन्दनम् ॥ ७.६७.३ ॥
महात्मा शत्रुघ्नाचे ते बोलणे ऐकून महातेजस्वी च्यवनाने रघुनंदनाला उत्तर दिले.
7.67.4
असङ्ख्येयानि कर्माणि यान्यस्य रघुनन्दन ।
इक्ष्वाकुवंशप्रभवे यद्वृत्तं तच्छृणष्व मे ॥ ७.६७.४ ॥
हे रघुनंदना! त्याची कर्मे असंख्य आहेत. इक्ष्वाकु वंशात जे घडले ते माझ्याकडून ऐक.
7.67.5
अयोध्यायां पुरा राजा युवनाश्वसुतो बली ।
मान्धातेति स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ ७.६७.५ ॥
पूर्वी अयोध्येत युवनाश्वाचा पुत्र बलवान राजा मांधाता होता; तो त्रिलोकात पराक्रमी म्हणून प्रसिद्ध होता.
7.67.6
स कृत्वा पृथिवीं कृत्स्नां शासने पृथिवीपतिः ।
सुरलोकमितो जेतुमुद्योगमकरोन्नृपः ॥ ७.६७.६ ॥
त्या पृथ्वीपतीने सर्व पृथ्वी आपल्या शासनाखाली आणून येथून देवलोक जिंकण्याचा प्रयत्न केला.
7.67.7
इन्द्रस्य च भयं तीव्रं सुराणां च महात्मनाम् ।
मान्धातरि कृतोद्योगे देवलोकजिगीषया ॥ ७.६७.७ ॥
देवलोक जिंकण्याच्या इच्छेने मांधाता उद्योगास लागला तेव्हा इंद्र आणि महात्म्या देवांना तीव्र भय वाटले.
7.67.8
अर्धासनेन शक्रस्य राज्यार्धेन च पार्थिवः ।
वन्द्यमानः सुरगणैः प्रतिज्ञामध्यरोहत ॥ ७.६७.८ ॥
इंद्राचे अर्धे आसन आणि अर्धे राज्य मिळवून, देवगणांनी वंदिलेला तो राजा आपल्या प्रतिज्ञेवर आरूढ झाला.
7.67.9
तस्य पापमभिप्रायं विदित्वा पाकशासनः ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमुवाच युवनाश्वजम् ॥ ७.६७.९ ॥
त्याचा पापी हेतू ओळखून पाकशासन इंद्राने सांत्वनपूर्वक युवनाश्वाच्या पुत्राला हे वचन सांगितले.
7.67.10
राजा त्वं मानुषे लोके न तावत्पुरुषर्षभ ।
अकृत्वा पृथिवीं वश्यां देवराज्यमिहेच्छसि ॥ ७.६७.१० ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, तू अजून मानवलोकाचा राजा आहेस; पृथ्वी वश न करता येथे देवराज्य इच्छितोस.
7.67.11
यदि वीर समग्रा ते मेदिनी निखिला वशे ।
देवराज्यं कुरुष्वेह सभृत्यबलवाहनः ॥ ७.६७.११ ॥
हे वीरा, जर संपूर्ण पृथ्वी तुझ्या ताब्यात असेल तर सेवक, सेना आणि वाहनांसह येथे देवराज्य स्थापन कर.
7.67.12
इन्द्रमेवं ब्रुवाणं तं मान्धाता वाक्यमब्रवीत् ।
क्व मे शक्र प्रतिहतं शासनं पृथिवीतले ॥ ७.६७.१२ ॥
इंद्र असे बोलत असता मांधाता म्हणाला — हे शक्रा, पृथ्वीतलावर माझी आज्ञा कुठे अडवली गेली?
7.67.13
तमुवाच सहस्राक्षो लवणो नाम राक्षसः ।
मधुपुत्रो मधुवने न ते ऽ ऽज्ञां कुरुते ऽनघ ॥ ७.६७.१३ ॥
सहस्राक्ष त्याला म्हणाला: हे निष्पाप, मधुवनात मधूचा पुत्र लवण नावाचा राक्षस तुझी आज्ञा पाळत नाही.
7.67.14
तच्छ्रुत्वा विप्रियं घोरं सहस्राक्षेण भाषितम् ।
व्रीडितो ऽवाङ्मुखो राजा व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ ७.६७.१४ ॥
सहस्राक्षाने बोललेले ते अप्रिय आणि कठोर शब्द ऐकून लज्जित झालेला राजा मान खाली घालून काही बोलू शकला नाही.
7.67.15
आमन्त्र्य तु सहस्राक्षं ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुखः ।
पुनरेवागमच्छ्रीमानिमं लोकं नरेश्वरः ॥ ७.६७.१५ ॥
सहस्राक्षाचा निरोप घेऊन, लज्जेने किंचित मान खाली घालून, तो तेजस्वी नरेश्वर पुन्हा या लोकी परत आला.
7.67.16
स कृत्वा हृदये ऽमर्षं सभृत्यबलवाहनः ।
आजगाम मधोः पुत्रं वशे कर्तुमरिन्दमः ॥ ७.६७.१६ ॥
मनात संताप धरून, सेवक, सैन्य आणि वाहनांसह तो शत्रुदमन राजा मधूच्या पुत्राला वश करण्यासाठी निघाला.
7.67.17
स काङ्क्षमाणो लवणं युद्धाय पुरुषर्षभः ।
दूतं सम्प्रेषयामास सकाशं लवणस्य हि ॥ ७.६७.१७ ॥
लवणाशी युद्ध इच्छिणाऱ्या त्या पुरुषश्रेष्ठाने लवणाकडे एक दूत पाठवला.
7.67.18
स गत्वा विप्रियाण्याह बहूनि मधुनः सुतम् ।
वदन्तमेवं तं दूतं भक्षयामास राक्षसः ॥ ७.६७.१८ ॥
तो जाऊन मधूच्या पुत्राला अनेक अप्रिय गोष्टी बोलला; असे बोलणाऱ्या त्या दूताला राक्षसाने खाऊन टाकले.
7.67.19
चिरायमाणे दूते तु राजा क्रोधसमन्वितः ।
अर्दयामास तद्रक्षः शरवृष्ट्या समन्ततः ॥ ७.६७.१९ ॥
दूत विलंब करू लागल्यावर क्रोधाने भरलेल्या राजाने त्या राक्षसाला सर्व बाजूंनी बाणांच्या वर्षावाने पीडित केले.
7.67.20
ततः प्रहस्य तद्रक्षः शूलं जग्राह पाणिना ।
वधाय सानुबन्धस्य मुमोचायुधमुत्तमम् ॥ ७.६७.२० ॥
मग तो राक्षस हसून हातात शूळ घेऊन, सेवकांसह त्या राजाच्या वधासाठी उत्तम आयुध सोडता झाला.
7.67.21
तच्छूलं दीप्यमानं तु सभृत्यबलवाहनम् ।
भस्मीकृत्वा नृपं भूयो लवणस्यागमत्करम् ॥ ७.६७.२१ ॥
ते प्रज्वलित शूळ सेवक, सैन्य आणि वाहनांसह राजाला भस्म करून पुन्हा लवणाच्या हातात परत आले.
7.67.22
एवं स राजा सुमहान्हतः सबलवाहनः ।
शूलस्य तु बलं सौम्य अप्रमेयमनुत्तमम् ॥ ७.६७.२२ ॥
अशा प्रकारे तो महान राजा सैन्य आणि वाहनांसह मारला गेला. हे सौम्या, त्या शूळाचे बळ अपरिमित व अनुपम होते.
7.67.23
श्वः प्रभाते तु लवणं वधिष्यसि न संशयः ।
अगृहीतायुधं क्षिप्रं ध्रुवो हि विजयस्तव ॥ ७.६७.२३ ॥
उद्या पहाटे तू लवणाचा वध करशील, यात संशय नाही. शस्त्र हाती न घेताही तुझा विजय निश्चित आहे.
7.67.24
लोकानां स्वस्ति चैव स्यात्कृते कर्मणि च त्वया ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं लवणस्य दुरात्मनः ॥ ७.६७.२४ ॥
तू ते कर्म केलेस तर लोकांचेही कल्याण होईल. दुरात्मा लवणाविषयी हे सर्व मी तुला सांगितले आहे.
7.67.25
शूलस्य च बलं घोरमप्रमेयं नरर्षभ ।
विनाशश्चैव मान्धातुर्यत्तेनाभूच्च पार्थिव ॥ ७.६७.२५ ॥
हे नरश्रेष्ठा, शूलाचे बल भयंकर आणि अप्रमेय आहे; त्यामुळेच पार्थिव मांधात्याचा विनाश झाला.
7.67.26
त्वं श्वः प्रभाते लवणं महात्मन्वधिष्यसे नात्र तु संशयो मे ।
शूलं विना निर्गतमामिषार्थे ध्रुवो जयस्ते भविता नरेन्द्र ॥ ७.६७.२६ ॥
हे महात्म्या, उद्या पहाटे तू लवणाचा वध करशील, यात मला संशय नाही. मांसासाठी बाहेर पडलेला तो शूलाशिवाय गेला आहे; हे नरेंद्रा, तुझा विजय निश्चित आहे.